Hải dương học đại cương - Chương mở đầu ppsx

Ĉӕi tѭӧng và nhiӋm vө cӫa hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng Theo quan niӋm truyӅn thӕng, hҧi dѭѫng hӑc là khoa hӑc nghiên cӭu nhӳng quá trình vұt lý, hoá hӑc, sinh hӑc và ÿӏa chҩt hӑc diӉn ra tron

ĈҤI HӐC QUӔC GIA HÀ NӜI

V N MALINHIN

HҦI DѬѪNG HӐC

PHҪN 1 CÁC QUÁ TRÌNH VҰT LÝ

BIÊN DӎCH: PHҤM VĂN HUҨN

NHÀ XUҨT BҦN ĈҤI HӐC QUӔC GIA HÀ NӜI

ɆɂɇɂɋɌȿɊɋɌȼɈ ɈȻɊȺ3ɈȼȺɇɂə ɊɈɋɋɂɃɋɄɈɃ ɎȿȾȿɊȺɐɂɂ ɊɈɋɋɂɃɋɄɂɃ ȽɈɋɍȾȺɊɋɌȼȿɇɇɕɃ ȽɂȾɊɈɆȿɌȿɈɊɈɅɈȽɂɑȿɋɄɂɃ

ɍɇɂȼȿɊɋɂɌȿɌ

ȼ ɇ Ɇɚɥɢɧɢɧ

ɈȻɓȺə ɈɄȿȺɇɈɅɈȽɂə

ɑȺɋɌɖ 1 ɎɂɁɂɑȿɋɄɂȿ ɉɊɈɐȿɋɋɕ

ɍɱɟɛɧɨɟ ɩɨɫɨɛɢɟ

Ɋɟɤɨɦɟɧɞɨɜɚɧɨ Ɇɢɧɢɫɬɟɪɫɬɜɨɦ ɨɛ ɓ ɟɝɨ ɢ ɩɪɨɮɟɫɫɢɨɧɚɥɶɧɨɝɨ ɨɛɪɚɡɨɜɚɧɢɹ Ɋɨɫɫɢɣɫɤɨɣ ɮɟɞɟɪɚɰɢɢ ɜ ɤɚɱɟɫɬɜɟ ɭɱɟɛɧɨɝɨ ɩɨɫɨɛɢɹ ɞɥɹ ɫɬɭɞɟɧɬɨɜ ɜɵɫɲɢɯ ɭɱɟɛɧɵɯ ɡɚɜɟɞɟɧɢɣ, ɨɛɭɱɚɸ ɓ ɢɯɫɹ ɩɨ ɧɚɩɪɚɜɥɟɧɢɸ «Ƚɢɞɪɨɦɟɬɟɨɪɨɥɨɝɢɹ», ɫɩɟɰɢɚɥɶɧɨɫɬɢ «Ɉɤɟɚɧɨɥɨɝɢɹ»

ɋɚɧɤɬ-ɉɟɬɟɪɛɭɪɝ

1998

Mөc lөc

Chѭѫng 1 Nhӳng dүn liӋu tәng quát vӅ Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi 19

1.1 Phân bӕ nѭӟc và lөc ÿӏa trên Trái Ĉҩt 19

1.2 Các ÿһc trѭng trҳc lѭӧng hình thái và sӵ phân chia Ĉҥi dѭѫng

ThӃ giӟi

23 1.3 Các ÿһc trѭng khí hұu cӫa các ÿҥi dѭѫng 36

1.4 Sӵ phân ÿӟi cӫa nѭӟc ÿҥi dѭѫng 44

1.5 Ĉһc trѭng ÿӏa chҩt hӑc cӫa Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi 48

1.5.1 Nhӳng dүn liӋu chung vӅ ÿӏa hình ÿáy Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi 49

1.5.2 Ĉһc ÿiӇm cҩu tҥo lӟp vӓ ÿҥi dѭѫng cӫa Trái Ĉҩt 57

1.5.4 Trҫm tích ÿáy 65

1.5.5 Nguӗn gӕc và lӏch sӱ ÿӏa chҩt Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi 69

2.1 Cҩu tҥo phân tӱ cӫa nѭӟc 76

2.3.2 Áp suҩt thӫy tƭnh 83

2.10 Thành phҫn hóa hӑc nѭӟc ÿҥi dѭѫng 108

2.10.1 Các hӧp phҫn chính trong thành phҫn muӕi nѭӟc biӇn 109

2.10.2 Các nguyên tӕ vi lѭӧng 110

2.11 Sӵ ô nhiӉm hóa hӑc cӫa nѭӟc các ÿҥi dѭѫng 117 Chѭѫng 3 Các tính chҩt quang hӑc và âm hӑc cӫa nѭӟc biӇn 120

3.1.1 Nhӳng nhân tӕ cѫ bҧn quyӃt ÿӏnh tính chҩt quang hӑc cӫa nѭӟc biӇn

121 3.1.2 Phҧn xҥ và khúc xҥ ánh sáng tҥi mһt biӇn Khái niӋm albeÿô

124

3.2.2 Sӵ khúc xҥ các tia âm Kênh âm ngҫm 144

3.2.4 Ĉһc ÿiӇm phân bӕ tӕc ÿӝ âm trong các ÿҥi dѭѫng 150

4.2 Phân tҫng mұt ÿӝ và ÿӝ әn ÿӏnh thҷng ÿӭng 158

4.4 Ĉӕi lѭu nhiӋt muӕi thҷng ÿӭng và phѭѫng pháp tính toán cӫa N

N Zubov

169 4.5 Phân loҥi các ÿiӅu kiӋn phân tҫng nhiӋt muӕi Khái niӋm vӅ vi cҩu trúc ÿҥi dѭѫng

175

4.7 Sӵ trao ÿәi rӕi trong ÿҥi dѭѫng 187 4.8 Nhӳng quy mô và cѫ chӃ phát sinh rӕi ÿҥi dѭѫng 194

5.1 Ĉһc trѭng tәng quát vӅ các quá trình tѭѫng tác ÿҥi dѭѫng và khí quyӇn

196 5.2 Sѫ ÿӗ trao ÿәi nhiӋt trong hӋ thӕng ÿҥi dѭѫng - khí quyӇn 200

5.3.1 Phѭѫng trình cân bҵng bӭc xҥ và nhӳng phѭѫng pháp ѭӟc lѭӧng các thành phҫn cӫa nó

204

5.4 Cân bҵng nhiӋt cӫa ÿҥi dѭѫng 213 5.4.1 Phѭѫng trình cân bҵng nhiӋt cӫa ÿҥi dѭѫng 213

5.4.2 Nhӳng biӃn thiên enthalpy cӫa ÿҥi dѭѫng 216

5.4.4 Mҩt nhiӋt cho bӕc hѫi và nhiӋt trao ÿәi rӕi cӫa ÿҥi dѭѫng

vӟi khí quyӇn

223

5.6.2 Bӕc hѫi hiӋu dөng 242

5.6.3 Dòng khӕi tҥi mһt ÿҥi dѭѫng 247

5.6.4 Cân bҵng nѭӟc cӫa các ÿҥi dѭѫng 249

5.7 Mӝt sӕ dүn liӋu vӅ các dҥng tѭѫng tác khác cӫa ÿҥi dѭѫng và khí

quyӇn

252

5.7.3 Trao ÿәi muӕi Liên hӋ giӳa cân bҵng muӕi và cân bҵng

nѭӟc ÿҥi dѭѫng

260

6.2 Cҩu trúc thҷng ÿӭng cӫa các tham sӕ trҥng thái cӫa ÿҥi

dѭѫng

269

6.3 Khái niӋm vӅ các khӕi nѭӟc Phân ÿӏnh các khӕi nѭӟc trên cѫ sӣ

phân tích T S

284

6.5 VӅ nhӳng cѫ chӃ hình thành và tiӃn triӇn cӫa các khӕi nѭӟc ÿҥi

dѭѫng

297 6.6 Cҩu trúc phѭѫng ngang cӫa các tham sӕ trҥng thái ÿҥi dѭѫng 302

7.2 Phân loҥi băng 317

7.3.4 Nhӳng tính chҩt cѫ hӑc cӫa băng 324

7.5 Khái niӋm vӅ trôi băng Các ÿһc ÿiӇm trôi băng ӣ Bҳc Cӵc và Nam Cӵc

332

7.6.1 Cân bҵng băng 338

Mӣ ÿҫu

1 Ĉӕi tѭӧng và nhiӋm vө cӫa hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng

Theo quan niӋm truyӅn thӕng, hҧi dѭѫng hӑc là khoa hӑc nghiên cӭu

nhӳng quá trình vұt lý, hoá hӑc, sinh hӑc và ÿӏa chҩt hӑc diӉn ra trong Ĉҥi

hӑc vӟi các khoa hӑc khác vӅ Trái Ĉҩt có liên quan, trѭӟc hӃt vӟi khí tѭӧng

hӑc và thӫy văn hӑc chӫ yӃu nghiên cӭu nhӳng quy luұt vұt lý cӫa các quá

chӛ hҧi dѭѫng hӑc có ÿһc ÿiӇm tәng hӧp, tӭc tҩt cҧ các quá trình ÿѭӧc xem

xét trong sӵ thӕng nhҩt và liên hӋ tѭѫng hӛ vӟi nhau trong môi trѭӡng nѭӟc

Thí dө, năng lѭӧng mһt trӡi tӟi mһt ÿҥi dѭѫng là quá trình vұt lý và do

ÿó ÿѭӧc nghiên cӭu trong khuôn khә vұt lý ÿҥi dѭѫng và khí tѭӧng biӇn

Nhѭng ÿӗng thӡi bӭc xҥ xâm nhұp vào trong nѭӟc quy ÿӏnh quá trình quang

hӧp cӫa thӵc vұt phù du, ҧnh hѭӣng (thông qua nhiӋt ÿӝ nѭӟc) tӟi sӵ hình

thành và phân bӕ các cѫ thӇ sӕng trong môi trѭӡng nѭӟc, ÿó là ÿӕi tѭӧng

nghiên cӭu cӫa sinh hӑc biӇn Bӭc xҥ cNJng ҧnh hѭӣng tӟi tӕc ÿӝ các phҧn

ӭng hoá hӑc trong ÿҥi dѭѫng, chu trình tuҫn hoàn cӫa các nguyên tӕ hoá hӑc,

sӵ hoà tan các khí trong nѭӟc biӇn, ÿó là nhӳng ÿӕi tѭӧng nghiên cӭu cӫa

hoá hӑc biӇn Nhӳng quy luұt phân bӕ ÿӏa lý cӫa bӭc xҥ ÿѭӧc xem xét trong

khuôn khә môn ÿӏa lý tӵ nhiên ÿҥi dѭѫng, hay hҧi văn

Nhѭ vұy, có thӇ phân ÿӏnh trong hҧi dѭѫng hӑc mӝt loҥt các bӝ môn có

giá trӏ ÿӝc lұp:

- Hoá hӑc ÿҥi dѭѫng,

- Sinh thái hӑc ÿҥi dѭѫng,

Vұt lý hӑc ÿҥi dѭѫng, hay hҧi dѭѫng hӑc vұt lý, nghiên cӭu nhӳng

quy luұt cѫ bҧn cӫa các quá trình và hiӋn tѭӧng vұt lý diӉn ra trong Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi và trên các biên cӫa nó Ӣ ÿây hҧi dѭѫng hӑc tӵ nó là bӝ phұn cҩu thành cӫa ÿӏa vұt lý - mӝt tә hӧp các khoa hӑc vӅ nhӳng tính chҩt

và quá trình vұt lý diӉn ra trong các quyӇn rҳn, lӓng và khí cӫa Trái Ĉҩt Do

ÿó, ÿӏa vұt lý, ngoài vұt lý ÿҥi dѭѫng, còn bao gӗm vұt lý khí quyӇn, thҥch quyӇn và nѭӟc trên lөc ÿӏa

Ĉӕi tѭӧng nghiên cӭu cӫa vұt lý ÿҥi dѭѫng là nhӳng tính chҩt cӫa nѭӟc ÿҥi dѭѫng (nhiӋt, quang, âm ), các hҧi lѭu, thӫy triӅu, sóng, dao ÿӝng mӵc nѭӟc, băng biӇn, sӵ tѭѫng tác lүn nhau và liên hӋ cӫa chúng vӟi nhӳng quá trình khí quyӇn, sinh hӑc và hoá hӑc Vì mӝt sӕ bӝ phұn cӫa hҧi dѭѫng hӑc vұt lý ÿã khá phát triӇn vӅ lí thuyӃt và có giá trӏ thӵc tiӉn to lӟn, nên cҫn ÿѭӧc phân chia thành mӝt sӕ hѭӟng ÿӝc lұp: ÿӝng lӵc hӑc ÿҥi dѭѫng, bao gӗm trѭӟc hӃt các lƭnh vӵc thӫy triӅu, chuyӇn ÿӝng sóng và dòng chҧy, quang hӑc biӇn và âm hӑc biӇn

Hoá hӑc ÿҥi dѭѫng nghiên cӭu thành phҫn và các tính chҩt hoá hӑc

cӫa nѭӟc biӇn, trҫm tích ÿáy, các chҩt lѫ lӱng, băng biӇn, các cѫ thӇ sӕng, cNJng nhѭ nhӳng quy luұt cѫ bҧn cӫa các quá trình hoá hӑc phát triӇn trong

Sinh hӑc ÿҥi dѭѫng nghiên cӭu nguӗn gӕc và sӵ phát triӇn cӫa các cѫ

thӇ sӕng trong biӇn, mӕi liên hӋ giӳa chúng vӟi môi trѭӡng và sӱ dөng tài nguyên sinh vұt cho nhu cҫu loài ngѭӡi

Sinh thái hӑc ÿҥi dѭѫng xét nhӳng quan hӋ và tѭѫng tác cӫa các cѫ

thӇ sӕng, trong ÿó có con ngѭӡi, vӟi môi trѭӡng biӇn

Ĉӏa chҩt hӑc ÿҥi dѭѫng nghiên cӭu ÿӏa hình và ÿáy, bӡ ÿҥi dѭѫng,

nhӳng quá trình ÿӏa mҥo, sӵ hình thành trҫm tích ÿáy, nguӗn gӕc và tiӃn hoá

vӓ trái ÿҩt

Tѭѫng tác ÿҥi dѭѫng và khí quyӇn xem xét nhӳng quy luұt vұt lý cӫa

các quá trình khí quyӇn bên trên ÿҥi dѭѫng và tҥi biên phân cách vӟi khí

Ĉӏa lý ÿҥi dѭѫng có thӇ phân chia thành hai hѭӟng: ÿӏa lý tӵ nhiên,

hay hҧi văn và ÿӏa lý kinh tӃ Ĉӕi tѭӧng nghiên cӭu cӫa h̫i văn là nhӳng quy

luұt ÿӏa lý cӫa các quá trình vұt lý, hoá hӑc diӉn ra trong ÿҥi dѭѫng

Ĉ͓a lý kinh t͇ xem xét ÿҥi dѭѫng dѭӟi góc ÿӝ sӱ dөng tài nguyên cӫa

nó và coi nó là ÿӕi tѭӧng trӵc tiӃp trong hoҥt ÿӝng kinh tӃ cӫa loài ngѭӡi

Nhӳng hѭӟng liӋt kê trên ÿây cӫa hҧi dѭѫng hӑc ÿã ÿҥt tӟi nhӳng thành

tӵu ÿáng kӇ vӅ nhұn thӭc ÿҥi dѭѫng, có tính ÿӝc lұp nhҩt ÿӏnh và ý nghƭa

thӵc tiӉn to lӟn Do ÿó, nên xem h̫i d˱˯ng h͕c nh˱ là m͡t t̵p hͫp các b͡

môn khoa h͕c v͉ Ĉ̩i d˱˯ng Th͇ giͣi, nghiên cͱu nhͷng quá trình và hi͏n

t˱ͫng lý hoá cNJng nh˱ các hi͏n t˱ͫng khác di͍n ra trong nó trong s͹ th͙ng

nh̭t ÿ͓a lý, liên h͏ qua l̩i, phát tri͋n l͓ch s͵ phân hoá khu v͹c.

Hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng thӵc chҩt là sӵ khái quát, tәng hӧp nhӳng

cѫ sӣ và nhӳng quy luұt chung nhҩt cӫa hҧi dѭѫng hӑc Cѫ sӣ cӫa nó trѭӟc

hӃt là nhӳng ÿӏnh luұt lí thuyӃt mô tҧ nhӳng quá trình và tính chҩt cӫa nѭӟc

ÿҥi dѭѫng và nhӳng quy luұt ÿӏa lý mà nhӳng quá trình, tính chҩt ÿó biӇu

hiӋn trong không gian và thӡi gian Chính hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng liên kӃt

các khoa hӑc bӝ phұn vӅ ÿҥi dѭѫng thành thӇ thӕng nhҩt và có chӭc năng

cung cҩp mӝt quan niӋm toàn vҽn vӅ bҧn chҩt cӫa Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi

Nhӳng nhiӋm vө chӫ yӃu cӫa hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng gӗm:

a) Các tính chҩt nhiӋt hӑc, quang hӑc, âm hӑc, hoá hӑc và nhӳng tính

chҩt khác cӫa nѭӟc biӇn;

b) Các quá trình xáo trӝn rӕi và ÿӕi lѭu vӟi nhӳng quy mô lҩy trung

bình khác nhau;

c) Các phѭѫng pháp tính nhӳng thành phҫn cân bҵng nhiӋt và nѭӟc ÿҥi

d) Các quy luұt phân bӕ theo phѭѫng thҷng ÿӭng và phѭѫng ngang cӫa

nhӳng ÿһc trѭng chӫ yӃu cӫa ÿҥi dѭѫng, phân tích và phân chia các khӕi

nѭӟc;

e) Các quy luұt ÿӝng lӵc (sóng, dòng chҧy, thӫy triӅu), sӵ phân loҥi, nhӳng phѭѫng pháp tính và ÿһc trѭng ÿӏa lý vӅ chúng;

f) Các tính chҩt lý hoá và sӵ hình thành, sӵ chuyӇn dӏch, phân loҥi và phân bӕ cӫa băng biӇn;

g) Các quá trình sinh hӑc trong ÿҥi dѭѫng và sӵ liên hӋ cӫa chúng vӟi nhӳng nhân tӕ phi sinh hӑc Sҧn lѭӧng sinh hӑc và diӉn biӃn cӫa nó dѭӟi tác ÿӝng cӫa các nhân tӕ tӵ nhiên và nhân sinh;

h) Sӵ hình thành ÿӏa hình ÿáy các ÿҥi dѭѫng, các quá trình ÿӏa chҩt tác ÿӝng trong ÿҥi dѭѫng; nhӳng giҧ thuyӃt cѫ bҧn hình thành vӓ trái ÿҩt

Rõ ràng phҧi thӯa nhұn công trình ÿҫu tiên khái quát nhӳng dүn liӋu vӅ các quá trình hҧi dѭѫng hӑc là cuӕn “Ĉӏa lý tӵ nhiên ÿҥi dѭѫng” xuҩt bҧn năm 1885 cӫa nhà nghiên cӭu ngѭӡi Mӻ M Mori Ĉҫu thӃ kӹ 20 xuҩt hiӋn mӝt loҥt các công trình tәng quát vӅ hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng: “Giáo khoa hҧi văn hӑc” cӫa O Criummel (1907-1911), “Thӫy văn biӇn” cӫa I.B Spindler (1914-1915) và “Hҧi văn hӑc” cӫa I.M Sokanski (1917), tái bҧn năm 1959 và vүn còn giá trӏ cho tӟi ngày nay

Ĉҫu nhӳng năm ba mѭѫi rҩt nәi tiӃng cuӕn “Ĉӏa lý ÿҥi cѭѫng các biӇn” cӫa K Vallo (Pháp, 1933) Sách này mô tҧ mӝt cách tӍ mӍ ÿӕi vӟi thӡi bҩy giӡ vӅ ÿӏa lý tӵ nhiên các ÿҥi dѭѫng và biӇn, nhӳng dүn liӋu cѫ sӣ vӅ các quá trình sinh hӑc và ÿӏa chҩt, ÿһc trѭng chi tiӃt vӅ sӵ tѭѫng tác cӫa con ngѭӡi vӟi môi trѭӡng ÿҥi dѭѫng

Cuӕn chuyên khҧo “Các ÿҥi dѭѫng: vұt lý, hoá hӑc và sinh vұt hӑc” cӫa

sӣ Ĉáng tiӃc, cuӕn sách tuyӋt vӡi này, ÿã ÿѭӧc xuҩt bҧn ӣ nhiӅu nѭӟc, nhѭng chѭa ÿѭӧc dӏch sang tiӃng Nga

Sau ChiӃn tranh thӃ giӟi thӭ hai ÿã thӵc sӵ diӉn ra sӵ bùng nә vӅ nhӳng nghiên cӭu ÿҥi dѭѫng Và do ÿó xuҩt hiӋn rҩt nhiӅu ҩn phҭm tәng kӃt nghiên cӭu Trong sӕ này phҧi kӇ ÿӃn “Hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng” cӫa G Ĉitrich và

K Kalle (năm 1957), “Hҧi dѭѫng hӑc vұt lý” cӫa A Defant (năm 1961),

“Nhұp môn hҧi dѭѫng hӑc vұt lý” cӫa Van Arks (năm 1962), “Hҧi dѭѫng

hӑc vұt lý” cӫa A Lacomb (năm 1965)

Ӣ nѭӟc Nga, trѭӟc hӃt phҧi kӇ tӟi nhӳng cuӕn giáo khoa tuyӋt vӡi vӅ

nӝi dung nhѭ “Hҧi dѭѫng hӑc vұt lý” cӫa N.I Egorov (xuҩt bҧn lҫn thӭ nhҩt

năm 1966, lҫn thӭ hai năm 1974), “Hҧi dѭѫng hӑc ÿҥi cѭѫng” cӫa L.A

Giucov (năm 1976) ÿã tӯng là nhӳng cuӕn sách gӕi ÿҫu giѭӡng không nhӳng

ÿӕi vӟi nhӳng sinh viên hҧi dѭѫng hӑc, mà cҧ ÿӕi vӟi các chuyên gia trong

lƭnh vӵc khí tѭӧng thӫy văn

Bӝ sách “Hҧi dѭѫng hӑc” xuҩt bҧn cuӕi nhӳng năm bҧy mѭѫi cӫa các

chuyên gia hàng ÿҫu ӣ Nga ÿӅ cұp tӟi các lƭnh vӵc vұt lý, hoá hӑc, ÿӏa vұt lý,

ÿӏa chҩt và sinh hӑc ÿҥi dѭѫng thӵc sӵ là bӝ sách có mӝt không hai trên thӃ

Ngoài ra, ӣ Nga ÿã xuҩt bҧn nhiӅu cuӕn giáo khoa và chuyên khҧo vӅ nhӳng

hѭӟng chuyên cӫa hҧi dѭѫng hӑc Trong danh mөc tài liӋu tham khҧo bә

sung sӁ dүn mӝt sӕ công trình ÿáng quan tâm nhҩt ÿӕi vӟi sinh viên

2 Tóm tҳt vӅ lӏch sӱ nghiên cӭu hҧi dѭѫng hӑc

Nhӳng dүn liӋu ÿҫu tiên vӅ tӵ nhiên cӫa các ÿҥi dѭѫng và biӇn ÿã xuҩt

hiӋn rҩt lâu trѭӟc khi bҳt ÿҫu nhӳng cuӝc khҧo sát hҧi dѭѫng hӑc Hàng bao

thӃ kӹ, dân cѭ nhӳng vùng ven bӡ vүn thѭӡng quan sát sóng, thӫy triӅu, hҧi

lѭu trên biӇn và dҫn dҫn tích lNJy tri thӭc vӅ nhӳng hiӋn tѭӧng ÿó Quãng thӡi

gian dài tӯ các thӡi kǤ cә ÿҥi tӟi ÿҫu Kӹ nguyên các phát kiӃn ÿӏa lý vƭ ÿҥi

chính là tiӅn sӱ cӫa nhӳng khҧo sát hҧi dѭѫng hӑc Ĉһc trѭng cӫa thӡi ҩy là

con ngѭӡi làm quen vӟi nhӳng ÿiӅu kiӋn tӵ nhiên ӣ các vùng nѭӟc mà hӑ

tӯng trҧi Nhӳng ngѭӡi ÿi biӇn ÿҫu tiên là tә tiên cӫa nhӳng ngѭӡi dân thuӝc

các quҫn ÿҧo Ĉông Nam Á, nhӳng ngѭӡi Mã Lai, dân cѭ ÿҧo Crit, ngѭӡi Ai

Cұp Hӑ ÿã có nhӳng khái niӋm vӅ hình dáng ÿӏa lý, vӅ gió và các dòng hҧi

lѭu ӣ nhӳng vùng nѭӟc mà hӑ ÿã tӯng ÿi qua

Nhӳng tài liӋu thành văn và bҧn ÿӗ ÿҫu tiên vӅ biӇn tìm thҩy trong các

công trình cӫa nhӳng ngѭӡi Hy Lҥp và La Mã Hӑ ÿã tҥo ra nhӳng quan

niӋm vӅ sӵ phân bӕ nѭӟc và ÿҩt trên vùng không gian sinh sӕng cӫa hӑ trên

5 trѭӟc CN), Posidoni (thӃ kӹ 2 trѭӟc CN), Plini Cha (ÿҫu CN) ÿã tӯng mô tҧ các dao ÿӝng mӵc nѭӟc biӇn và mѭu toan giҧi thích hiӋn tѭӧng này liên hӋ vӟi vӏ trí tѭѫng ÿӕi cӫa Mһt Trăng và Trái Ĉҩt Aristotel ÿã chӍ ra sӵ khác biӋt giӳa nhiӋt ÿӝ nѭӟc ӣ mһt biӇn và ӣ dѭӟi sâu Vұy là nhӳng nhà khoa hӑc cӫa thӃ giӟi cә ÿҥi ÿã biӃt khá nhiӅu vӅ ÿӏa lý và nhӳng tính chҩt vұt lý cӫa ÿҥi dѭѫng

Thӡi trung cә, nhӳng ngѭӡi Ҧ Rұp ÿã có nhӳng chuyӃn ÿi biӇn ÿӃn Ҩn

Ĉӝ và Trung Hoa, nhӳng ngѭӡi Bҳc Âu - ÿӃn Grinlan và vùng bӡ Ĉông Bҳc

Mӻ, nhӳng ngѭӡi Nga phѭѫng bҳc - ÿӃn biӇn Baren và biӇn Karѫ Hӑ ÿã mӣ rӝng tҫm nhìn ÿӏa lý cӫa con ngѭӡi thӡi ÿó, nhѭng chѭa có cҧi thiӋn gì nhiӅu cho hҧi dѭѫng hӑc nhѭ là mӝt khoa hӑc so vӟi thӡi cә ÿҥi

Giai ÿoҥn lӏch sӱ ÿҫu tiên trong nhұn thӭc Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi - giai ÿoҥn tìm kiӃm gҳn liӅn vӟi Kӹ nguyên nhӳng phát minh ÿӏa lý vƭ ÿҥi (thӃ

kӹ 15 ÿӃn ÿҫu thӃ kӹ 18) Thӡi kǤ này ÿһc trѭng bӣi nhӳng chuyӃn ÿi biӇn

mò mүm, chӫ yӃu nhҵm phát hiӋn nhӳng vùng ÿҩt mӟi và các mөc ÿích thѭѫng mҥi Ngѭӡi ta nhұn ÿѭӧc nhӳng dүn liӋu mӟi vӅ tӵ nhiên các ÿҥi dѭѫng và hình dáng các miӅn bӡ mӝt cách ngүu nhiên Thí dө, nhӳng ngѭӡi

ÿi biӇn Bӗ Ĉào Nha ÿã phát hiӋn các hҧi lѭu Kanarѫ, Ghinê, Bengen ӣ Ĉҥi Tây Dѭѫng Mӝt ngѭӡi Tây Ban Nha Alminos lҫn ÿҫu tiên năm 1513 ÿã thông báo vӅ Gѫnstrim Cristoph Columb ÿã tiӃn hành quan trҳc dòng chҧy ӣ

biӇn gҫn bӡ châu Mӻ Ĉҥi Tây Dѭѫng ÿã dүn tӟi phát hiӋn ra các hҧi lѭu Braxin và Guiana

Khoҧng thӡi gian tӯ ÿҫu thӃ kӍ 18 ÿӃn quí ba thӃ kӍ 19 là giai ÿoҥn tìm

hiӇu Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi Trong thӡi gian này ÿã tә chӭc nhӳng chuyӃn

khҧo sát hҧi văn chuyên Trong các chuyӃn khҧo sát ÿôi khi có các nhà tӵ nhiên hӑc tham gia Nhӳng kӃt quҧ ÿáng kӇ ÿҫu tiên thuӝc vӅ chuyӃn khҧo sát cӫa Bering năm 1728 và cӫa Bering vӟi Chiricov năm 1741 ӣ phҫn phía bҳc Thái Bình Dѭѫng và miӅn bӡ Bҳc Băng Dѭѫng Ba chuyӃn ÿi biӇn vòng

quanh thӃ giӟi cӫa J Cook (năm 1768-1779) ÿã rҩt hiӋu quҧ Các cuӝc thám

hiӇm cӫa Bughenvil (1768) và Laperuz (1785-1788) ÿã cung cҩp các tѭ liӋu

mӟi vӅ các vùng phía tây Thái Bình Dѭѫng

Nhӳng nghiên cӭu cӫa các nhà hàng hҧi Nga ÿã tӓ ra rҩt xuҩt sҳc ÿӕi

vӟi thӡi ҩy Trong thӡi gian chuyӃn ÿi biӇn vòng quanh thӃ giӟi cӫa

Kruzenstain và Lisanski (1803-1806) lҫn ÿҫu tiên ÿã xác ÿӏnh nhiӋt ÿӝ và

trӑng lѭӧng riêng cӫa nѭӟc ӣ các ÿӝ sâu E Lens tham gia trong chuyӃn ÿi

biӇn cӫa Kosebu (1823-1826) ÿã tiӃp tөc nhӳng công viӋc ÿó Ông là ngѭӡi

ÿҫu tiên nhұn thҩy sӵ chuyӇn ÿӝng nѭӟc lҥnh vӅ phía xích ÿҥo và nѭӟc mһt

ҩm vӅ phía ngѭӧc lҥi

Trong giai ÿoҥn tìm hiӇu ÿҥi dѭѫng ÿã bҳt ÿҫu xuҩt hiӋn các công trình

tәng quan vӅ nhӳng dӳ liӋu nhұn ÿѭӧc Nhӳng năm 1760 M.V Lomonosov

ÿã ÿӅ xuҩt hӋ thӕng phân loҥi băng biӇn ÿҫu tiên và phác thҧo sѫ ÿӗ hҧi lѭu

chung ӣ các ÿҥi dѭѫng Năm 1725 Marsili công bӕ “Lӏch sӱ tӵ nhiên biӇn”,

ÿây có thӇ xem là công trình ÿҫu tiên chuyên vӅ hҧi dѭѫng hӑc vұt lý Trong

sách này dүn ra bҧn tәng quan dӳ liӋu ÿҫu tiên vӅ nhiӋt ÿӝ, trӑng lѭӧng riêng

công bӕ “Bҧn ÿӗ gió và dòng chҧy” các vùng ÿѭӡng hàng hҧi Forghammer

lҫn ÿҫu tiên năm 1865 ÿã xác ÿӏnh khá chính xác thành phҫn muӕi nѭӟc biӇn

Tҩt cҧ nhӳng ÿiӅu ÿó chӭng tӓ nhӳng thành tӵu ÿáng kӇ trong công cuӝc

nghiên cӭu ÿҥi dѭѫng

dѭѫng (cuӕi quý ba thӃ kӍ 19 - ÿҫu thӃ kӍ 20) là viӋc thӵc thi nhӳng cuӝc

khҧo sát ÿҥi dѭѫng có sӱ dөng các phѭѫng pháp chuyên nghiӋp nghiên cӭu

hҧi dѭѫng hӑc Trong ÿó lúc ÿҫu chӫ yӃu là cách tiӃp cұn mô tҧ - thu thұp dӳ

liӋu thӵc tӃ và mӝt phҫn thӱ giҧi thích các hiӋn tѭӧng quan trҳc ÿѭӧc

Cuӝc khҧo sát chuyên nghiӋp hҧi dѭѫng hӑc ÿҫu tiên do nhӳng ngѭӡi

Anh thӵc hiӋn trên tҫu “Chellenger”, trong nhӳng năm 1872-1876 thӵc hiӋn

Dѭѫng và Ҩn Ĉӝ Dѭѫng Khӕi lѭӧng dӳ liӋu thӵc nghiӋm ÿӗ sӝ ÿӃn mӭc 70

nhà khoa hӑc ÿã tham gia xӱ lý trong vòng 20 năm KӃt quҧ khoa hӑc cӫa

cuӝc khҧo sát này ÿӝc ÿáo vӅ nhiӅu mһt Ditmar ÿã xác lұp ÿѭӧc qui luұt bҧo tӗn thành phҫn muӕi nѭӟc biӇn Merrei và Renar ÿѭa ra bҧng phân loҥi bùn ÿáy biӇn Ngoài ra trong thӡi gian khҧo sát ÿã phát hiӋn sӵ sӕng tҥi các ÿӝ sâu lӟn hѫn 5 km

Nhӳng chuyӃn khҧo sát khoa hӑc trên tҫu Mӻ “Albatros” (1882-1905), trên các tҫu Ĉӭc “Waldivia” (1898-1899) và “Gauss” (1901-1903), trên tҫu Anh “Discovery” (1901-1904) cNJng có nhӳng ÿóng góp to lӟn cho sӵ phát triӇn cӫa hҧi dѭѫng hӑc F Nansen ÿã thӵc hiӋn nhӳng công trình ÿӝc ÿáo trên tҫu “Fram” (1893-1896) Trong thӡi gian thҧ trôi tҫu ӣ Bҳc Băng Dѭѫng ông ÿã tìm hiӇu ÿһc ÿiӇm chung cӫa chuyӇn ÿӝng băng ӣ thӫy vӵc Bҳc Cӵc, khҷng ÿӏnh sӵ xâm nhұp cӫa nѭӟc ҩm tӯ Ĉҥi Tây Dѭѫng vào các lӟp sâu và thӱ lí giҧi nhӳng dӳ liӋu quan trҳc ÿó bҵng lí thuyӃt

Công trҥng to lӟn trong sӵ nghiӋp nghiên cӭu ÿҥi dѭѫng giai ÿoҥn này thuӝc vӅ các nhà nghiên cӭu Nga Ĉô ÿӕc S.O Makarov ÿã ÿo tӕc ÿӝ và hѭӟng dòng chҧy mһt và dòng chҧy sâu ӣ Bopho và rút ra nhӳng qui luұt quan trӑng vӅ sӵ trao ÿәi nѭӟc trong các eo biӇn Trong thӡi gian chuyӃn ÿi

công tác hҧi văn mӝt cách hӋ thӕng, xác ÿӏnh nhiӋt ÿӝ, trӑng lѭӧng riêng cӫa nѭӟc và tӕc ÿӝ dòng chҧy ӣ các tҫng sâu Makarov ÿã khái quát nhӳng dӳ

Ӣ Hҳc Hҧi có cuӝc khҧo sát hҧi văn cӫa Spindler và Vranghel (1890-1891), lҫn ÿҫu tiên phát hiӋn ÿѭӧc sӵ ô nhiӉm hydrosulphua ӣ các lӟp nѭӟc sâu cӫa Hҳc Hҧi Cùng nhӳng năm ÿó, ӣ biӇn Baren diӉn ra ÿӧt khҧo sát chuyên khoa hӑc nghӅ cá dѭӟi sӵ lãnh ÿҥo cӫa N.M Knhipovich

Mӝt thang bұc tiӃp theo, cao hѫn trong sӵ phát triӇn hҧi dѭѫng hӑc là

giai ÿoҥn nghiên cӭu chi tiӃt các ÿҥi dѭѫng và biӇn (thӡi kì giӳa ThӃ chiӃn

thӭ nhҩt và ThӃ chiӃn thӭ hai) Giai ÿoҥn này ÿһc trѭng bӣi nhӳng nghiên cӭu rҩt có hӋ thӕng

Hoҥt ÿӝng cӫa tҫu Na Uy “Mode” (1918-1920) dӑc bӡ các biӇn vùng Bҳc Cӵc tӯ Na Uy ÿӃn Aliaska và tҫu Ĉan Mҥch “Dana” (1921-1922) ӣ Bҳc

Ĉҥi Tây Dѭѫng thuӝc loҥi nhӳng chuyӃn khҧo sát ÿáng kӇ nhҩt cӫa thӡi ÿó.

Nhӳng chuyӃn khҧo sát trên tҫu Ĉӭc “Meteor” (1925-1937) có giá trӏ

rҩt lӟn Lҫn ÿҫu tiên bҳt ÿҫu tiӃn hành ÿo mӝt cách có hӋ thӕng tҥi các mһt

cҳt chuҭn Trong nhӳng năm ÿó, “Meteor” ÿã thӵc hiӋn 14 mһt cҳt qua Ĉҥi

Tây Dѭѫng, cho phép ngѭӡi ta có ÿѭӧc quan niӋm khá chính xác vӅ cҩu trúc

không gian và hoàn lѭu cӫa các khӕi nѭӟc ÿҥi dѭѫng

Nhӳng năm hai mѭѫi, ӣ nѭӟc Nga ÿã thӵc hiӋn các chuyӃn khҧo sát tҥi

biӇn Baren, Bҥch Hҧi, Hҳc Hҧi và Kaspi Trong thӡi gian Năm cӵc Quӕc tӃ

(1932-1933) các cuӝc khҧo sát biӇn cӫa nѭӟc Nga ÿã nghiên cӭu kƭ lѭӥng

các biӇn Grinlan, Baren, Karѫ, Chukot và Bering TiӃp sau (1934-1935) các

phá băng “Saÿko” ÿã nhҵm vào nhӳng biӇn này

Năm 1937 lҫn ÿҫu tiên trên thӃ giӟi trҥm tӵ trôi trên vùng Bҳc Cӵc

(Bҳc Cӵc 1) ÿã ÿѭӧc tә chӭc dѭӟi sӵ lãnh ÿҥo cӫa I Ĉ Papanhin, còn năm

Vranghel) Trҥm tӵ trôi và ÿӧt thám không ÿã khӣi ÿҫu cho mӝt cách thӭc

nghiên cӭu Bҳc Băng Dѭѫng mӟi vӅ nguyên tҳc và cӵc kì hiӋu quҧ

Nhӳng chuyӃn khҧo sát trong nhӳng năm 20 và 40 ÿã cho phép tích lNJy

mӝt vӕn dӳ liӋu thӵc tӃ ÿӗ sӝ không chӍ ÿӇ tìm hiӇu nhӳng qui luұt phân bӕ

quá trình quan trӑng nhҩt ӣ Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi Trong thӡi gian ÿó ӣ nѭӟc

Nga ngѭӡi ta bҳt ÿҫu hѭӟng sӵ chú ý vào nghiên cӭu nhӳng quá trình tӵ

Bezrukov, L.M Brekhovskich, M.E Vinograÿov, L.A Zenkevich, N.N

Zubov, A.P Litsѭsin, A.S Monhin, V.V Timonov, V.V Suleikin và nhӳng

trình vұt lý, hóa hӑc, sinh hӑc và ÿӏa chҩt hӑc diӉn ra trong Ĉҥi dѭѫng ThӃ

giӟi, trên bӡ, ÿáy và khí quyӇn bên trên nó

Hҧi dѭѫng hӑc hiӋn ÿҥi ÿang ӣ giai ÿoҥn nhӳng nghiên cӭu chuyên

sâu, có tính chҩt vҩn ÿӅ cӫa biӇn và ÿҥi dѭѫng Nét ÿһc trѭng cӫa giai ÿoҥn

này là nhӳng khҧo sát tәng hӧp trên thӵc ÿӏa, trong phòng thí nghiӋm và bҵng lí thuyӃt vӅ mӝt sӕ vҩn ÿӅ lӟn liên quan tӟi các dòng hҧi lѭu, thӫy triӅu, sóng, băng biӇn, âm hӑc biӇn và nhiӅu chuyên mөc khác cӫa hҧi dѭѫng hӑc vұt lý Các tҫu nghiên cӭu khoa hӑc bҳt ÿҫu ÿѭӧc xây dӵng cho mөc ÿích này Thí dө, ngay sau ChiӃn tranh vӋ quӕc vƭ ÿҥi, năm 1948, tҫu nghiên cӭu khoa hӑc “Vitiaz” ÿã ÿѭӧc xây dӵng và thӵc hiӋn 65 chuyӃn khҧo sát khoa hӑc ÿӃn các biӇn và ÿҥi dѭѫng khác nhau Vӟi thӡi gian, hҥm tҫu khoa hӑc cӫa Liên Xô ÿã ÿѭӧc bә sung thêm nhiӅu tҫu hiӋn ÿҥi cùng vӟi nhӳng trang thiӃt bӏ mӟi nhҩt Trong nhӳng năm sáu mѭѫi, “ViӋn sƭ Mstislav Kelÿѭsh”,

“Mikhain Lomonosov”, “ViӋn sƭ Kurchatov”, “Ĉmitri Menÿeleev”, “ViӋn sƭ Vernaÿski”, “Giáo sѭ Zubov”, “Giáo sѭ Vize”, “ViӋn sƭ Sokanski”, “A I Voeikov” và nhiӅu tҫu khác ÿã tiӃn hành công viӋc trên tҩt cҧ các vùng ÿҥi dѭѫng Ngoài ra, còn có các tҫu nghiên cӭu khoa hӑc thӡi tiӃt thѭӡng trӵc quanh năm tҥi Ĉҥi Tây Dѭѫng và Thái Bình Dѭѫng

KӃt quҧ nghiên cӭu tәng hӧp và tӍ mӍ trong thӃ kӍ 20 là mӝt loҥt nhӳng phát minh hҧi dѭѫng hӑc Thí dө, vào nhӳng năm sáu mѭѫi ÿã phát hiӋn ra

hӋ thӕng các dòng chҧy sâu nghӏch xích ÿҥo Cuӝc khҧo sát cӫa Mӻ do T Cromwell lãnh ÿҥo ӣ vùng xích ÿҥo Thái Bình Dѭѫng ÿã phát hiӋn ra ӣ bên dѭӟi vùng dòng chҧy Tín phong Nam mӝt lӟp nѭӟc dày 300 m và rӝng hѫn

300 km, chuyӇn ÿӝng әn ÿӏnh vӅ phía ÿông vӟi tӕc ÿӝ 150 cm/s Dòng chҧy này ÿã ÿѭӧc gӑi theo tên cӫa Cromwell

Mӝt tѭѫng tӵ cӫa dòng chҧy Cromwell cNJng ÿã ÿѭӧc phát hiӋn ӣ Ĉҥi

theo tên Lomonosov, cҳt ngang qua toàn bӝ ÿҥi dѭѫng tӯ tây sang ÿông và

có tӕc ÿӝ tӟi 80 cm/s Sau ÿó, tӯ boong tҫu “Vitiaz” trên vùng xích ÿҥo Ҩn

Ĉӝ Dѭѫng ÿã phát hiӋn mӝt dòng chҧy nghӏch tҫng sâu, gӑi là dòng chҧy Tareev Ngoài ra, các chuyӃn thám hiӇm cӫa nѭӟc Nga còn phát hiӋn dòng chҧy nghӏch Antin-Ghinê hѭӟng tӯ quҫn ÿҧo Bagam tӟi ÿѭӡng xích ÿҥo và

phía nam

ViӋc phát hiӋn ra các xoáy synop ÿҥi dѭѫng - nhӳng tѭѫng tӵ vұt lý cӫa

các xoáy thuұn và xoáy nghӏch trong khí quyӇn, có giá trӏ to lӟn ÿӇ nhұn thӭc

nhiӅu quá trình vұt lý trong ÿҥi dѭѫng NӃu nhѭ viӋc nghiên cӭu các xoáy

synop loҥi front ÿã bҳt ÿҫu tӯ nhӳng năm ba mѭѫi, thì các xoáy synop vùng

khѫi ÿҥi dѭѫng lҫn ÿҫu tiên ÿѭӧc các nhà khoa hӑc Nga phát hiӋn trong khi

tiӃn hành cuӝc thí nghiӋm thӵc ÿӏa “Poligon-70” Trong thӡi gian thí nghiӋm,

ngѭӡi ta chӑn ra mӝt ô vuông gҫn 200 km mӛi cҥnh ӣ trung phҫn Ĉҥi Tây

Dѭѫng ÿӇ ÿo dòng chҧy tҥi tҩt cҧ các tҫng sâu, liên tөc sáu tháng Các cuӝc

thí nghiӋm thӵc ÿӏa tiӃp sau cӫa Mӻ “Mode” và hӧp tác Nga-Mӻ “Polimode”

ÿã hoàn toàn khҷng ÿӏnh sӵ tӗn tҥi cӫa các xoáy synop, xác ÿӏnh cҩu trúc ÿҫy

ÿӫ cӫa chúng và thu ÿѭӧc nhӳng dӳ liӋu vӅ sӵ tѭѫng tác giӳa các xoáy vӟi

các dòng chҧy trung bình

ViӋc sӱ dөng rӝng rãi thiӃt bӏ thám sát ÿӝ nhҥy cao trong nhӳng năm

sáu mѭѫi ÿã dүn tӟi phát hiӋn ra và mô tҧ mӝt lӟp hiӋn tѭӧng mӟi - vi cҩu

trúc cӫa ÿҥi dѭѫng Các trҳc diӋn thҷng ÿӭng cӫa các tham sӕ vұt lý thӫy văn

có nhӳng chi tiӃt cҩu trúc vӟi qui mô trong phѭѫng thҷng ÿӭng tӯ mӝt sӕ cm

ÿӃn vài chөc mét, trong khi kích thѭӟc trong phѭѫng ngang lӟn hѫn 3-4 lҫn

Nhӳng thành tҥo nhѭ vұy có thӇ di chuyӇn thұm chí theo các hѭӟng ngѭӧc

vӟi dòng chҧy chính Phát hiӋn vӅ tính “ÿa quy mô” cӫa các front ÿҥi dѭѫng

cNJng có liên quan chһt chӁ vӟi phát hiӋn này

hiӋn ra kênh âm ngҫm vào năm 1946 cӫa các nhà khoa hӑc Nga và Mӻ ÿӝc

lұp vӟi nhau Kênh âm ngҫm là mӝt lӟp nѭӟc trong ÿó các sóng âm bӏ phҧn

xҥ nhiӅu lҫn bên trong và truyӅn ÿi nhӳng khoҧng cách siêu xa

ViӋc phát hiӋn ra hӋ thӕng các dãy núi giӳa ÿҥi dѭѫng và các rãnh sâu

ÿҥi dѭѫng là mӝt trong sӕ nhӳng phát kiӃn ÿӏa chҩt rҩt quan trӑng Ĉó là nhӡ

ngѭӡi ta chӃ tҥo ra máy hӗi âm và tӯ ÿó lұp các bҧn ÿӗ ÿӝ sâu mӟi cӫa Ĉҥi

dѭѫng ThӃ giӟi KӃt quҧ là quan niӋm ÿang ngӵ trӏ rҵng ÿáy ÿҥi dѭѫng là

mӝt bình nguyên gҫn nhѭ bҵng phҷng ÿã bӏ sөp ÿә Lҫn ÿҫu tiên O.K

không lâu sau ÿó Uning và Hazen cNJng ÿã khҷng ÿӏnh và phát triӇn thêm

HӋ thӕng các rãnh sâu ÿҥi dѭѫng, phân bӕ ӣ nhӳng nѫi hoҥt ÿӝng núi

lӱa và ÿӏa chҩn mҥnh, cNJng ÿѭӧc phát hiӋn cùng thӡi Ĉӝ sâu lӟn nhҩt cӫa ÿҥi dѭѫng (11 022 m) ÿѭӧc ghi nhұn bӣi tҫu “Vitiaz” vào năm 1957 ӣ rãnh Marian gҫn ÿҧo Guam Nhѭ sau này ÿã khҷng ÿӏnh ÿѭӧc nhӡ khoan sâu ÿáy ÿҥi dѭѫng, vӅ phѭѫng diӋn kiӃn tҥo các rãnh sâu là nhӳng vùng chìm cӫa vӓ ÿҥi dѭѫng dѭӟi vӓ lөc ÿӏa, còn tҥi nhӳng thung lNJng cӫa các dãy núi giӳa ÿҥi dѭѫng thì vұt chҩt cӫa manti ÿѭӧc nâng lên mһt vӓ trái ÿҩt ThuyӃt trôi lөc ÿӏa do A Vegener ÿӅ xuҩt năm 1925 ÿã ÿѭӧc khҷng ÿӏnh thӵc nghiӋm nhiӅu lҫn HӋ quҧ là ngay sau ÿó ngѭӡi ta ÿã xây dӵng ÿѭӧc quan niӋm “kiӃn tҥo toàn cҫu mӟi”, giҧi thích các qui luұt phát triӇn Trái Ĉҩt nói chung tӯ nhӳng lұp trѭӡng nhҩt quán

Mӝt loҥt các phát hiӋn quan trӑng cNJng ÿѭӧc thӵc hiӋn trong lƭnh vӵc sinh hӑc ÿҥi dѭѫng Trѭӟc hӃt liên quan tӟi ÿӝng thӵc vұt dѭӟi nѭӟc Hҫu nhѭ mӛi ÿӧt khҧo sát ÿӅu tìm thҩy nhӳng loài nѭӟc sâu mӟi Ngoài ra, thêm vào 23 lӟp ÿӝng vұt ÿã biӃt trên Trái Ĉҩt, nhà khoa hӑc ngѭӡi Nga A.V Ivanov ÿã phát hiӋn và nghiên cӭu tӍ mӍ mӝt lӟp mӟi - pogonophora Ĉây là lӟp ÿӝng vұt duy nhҩt ÿѭӧc phát hiӋn vào thӃ kӍ 20 Pogonophora là mӝt yӃu

tӕ cӵc kì ÿӝc ÿáo cӫa giӟi ÿӝng vұt nѭӟc sâu, chúng có mһt hҫu nhѭ khҳp nѫi

HiӋn tѭӧng lí thú “ӕc ÿҧo sӵ sӕng” ÿѭӧc các nhà khoa hӑc ngѭӡi Mӻ phát hiӋn tӯ thiӃt bӏ “Alvin” lһn dѭӟi nѭӟc ӣ gҫn quҫn ÿҧo Galapogos Nѫi

KӃt quҧ là sinh khӕi ÿӝng vұt ÿáy vѭӧt trӝi mӝt sӕ bұc so vӟi sinh khӕi vùng xung quanh Nguӗn gӕc cӫa sӵ giàu có sӵ sӕng là các vi khuҭn dѭӥng hóa có khҧ năng tәng hӧp chҩt hӳu cѫ tӯ các nguyên tӕ khoáng vұt mang ra tӯ lòng ÿҩt

Nhà hҧi dѭѫng hӑc ngѭӡi Pháp nәi tiӃng J.I Kusto có nhӳng ÿóng góp

to lӟn cho sӵ phát triӇn các nghiên cӭu dѭӟi nѭӟc, cho sӵ hình thành cӫa sinh thái hӑc biӇn nhѭ mӝt hѭӟng ÿӝc lұp Ông có công lao ÿһc biӋt vƭ ÿҥi nhѭ mӝt nhà tә chӭc và truyӅn bá khoa hӑc xuҩt sҳc Toàn thӃ giӟi quen thuӝc vӟi nhӳng cuӕn sách khoa hӑc thѭӡng thӭc cӫa ông vӅ thӃ giӟi ÿҥi dѭѫng dѭӟi nѭӟc và loҥt phim truyӅn hình “Cuӝc phiêu lѭu dѭӟi nѭӟc cӫa

Kusto”

Dƭ nhiên, nhӳng thành tӵu cӫa hҧi dѭѫng hӑc hiӋn ÿҥi không chӍ giӟi

hҥn ӣ nhӳng gì ÿã liӋt kê trong tәng quan tóm tҳt này Song thұm chí tӯ ÿó

ÿã thҩy rҵng xét vӅ khӕi lѭӧng các công trình thӵc nghiӋm, vӅ ÿӝ sâu cӫa các

khҧo sát lí thuyӃt và trình ÿӝ ӭng dөng thӵc tiӉn nhӳng kӃt quҧ khoa hӑc,

ngành hҧi dѭѫng hӑc nѭӟc Nga ÿã tӯng giӳ mӝt trong nhӳng vӏ trí dүn ÿҫu

trên thӃ giӟi trong mӝt thӡi kì dài Nhѭng ӣ nhӳng năm 90 công cuӝc nghiên

cӭu khҧo sát biӇn và ÿҥi dѭѫng bӏ cҳt giҧm ÿӝt ngӝt trѭӟc hӃt vì nhӳng lí do

kinh tӃ, nhiӅu chѭѫng trình khoa hӑc cѫ bҧn bӏ bãi bӓ Dù sao thì nhӳng

nghiên cӭu lí thuyӃt vүn tiӃp tөc, tiӅm lӵc cӫa các nhà khoa hӑc hҧi dѭѫng

hӑc nѭӟc Nga vүn giӳ ӣ mӭc khá cao Vì vұy không nghi ngӡ rҵng trong thӃ

kӍ 21, sau khi khҳc phөc khӫng hoҧng kinh tӃ, sӁ lҥi bҳt ÿҫu bình minh cӫa

các khҧo sát hҧi dѭѫng hӑc, bӣi lӁ, tѭѫng lai nhân loҥi gҳn liӅn vӟi công cuӝc

chinh phөc và sӱ dөng hӧp lí tài nguyên Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi

Ch ѭѫng 1

Nhӳng dүn liӋu tәng quát vӅ Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi

1.1 Phân b ӕ nѭӟc và lөc ÿӏa trên Trái Ĉҩt

71 % diӋn tích này ÿѭӧc bao phӫ bӣi nѭӟc Ĉҥi dѭѫng ThӃ giӟi, trong khi

phân bӕ trên ÿӏa cҫu rҩt không ÿӅu Ӣ bҳc bán cҫu phҫn lөc ÿӏa là 100 triӋu

phân bӕ các hӧp phҫn cân bҵng nhiӋt và nѭӟc, hình thành hoàn lѭu chung cӫa khí quyӇn và ÿҥi dѭѫng cNJng nhѭ ÿӕi vӟi nhӳng quá trình hành tinh và qui mô khu vӵc khác

Các lөc ÿӏa làm thành mһt ÿҩt bӏ tách rӡi nhau ÿáng kӇ Theo mӝt nghƭa nhҩt ÿӏnh có thӇ xem chúng nhѭ nhӳng ÿҧo khәng lӗ, vì tӯ mӑi phía chúng ÿѭӧc bao quanh bӣi không gian nѭӟc ChӍ có nѭӟc các ÿҥi dѭѫng là tҥo thành mӝt không gian nѭӟc liên tөc trên mһt ÿӏa cҫu, mà I M Sokanski gӑi

Lѭu ý rҵng sӵ phân bӕ nѭӟc và ÿҩt liӅn không ÿӗng ÿӅu cNJng ÿѭӧc nhұn thҩy tҥi phҫn lӟn các ÿӟi vƭ ÿӝ cӫa Trái Ĉҩt NӃu ӣ các vƭ ÿӝ trung bình

và cao cӫa bҳc bán cҫu, bӅ mһt lөc ÿӏa chiӃm diӋn tích chung khá cao, thì ngѭӧc lҥi, ӣ nam bán cҫu phҫn lөc ÿӏa giҧm tӟi cӵc tiӇu Mӝt ÿһc trѭng trӵc

Nhӳng dүn liӋu vӅ diӋn tích cӫa các ÿҥi dѭѫng thuӝc tӯng ÿӟi vƭ ÿӝ rӝng 5 ÿӝ cӫa ÿӏa cҫu ÿѭӧc dүn trong bҧng 1.1 DӉ dàng nhұn ra sӵ phân hóa ÿáng kӇ vӅ phân bӕ các ÿҥi dѭѫng bên trong mӛi ÿӟi vƭ ÿӝ và ÿһc biӋt trên hѭӟng kinh tuyӃn Thұm chí Ĉҥi Tây Dѭѫng hҽp chiӅu ngang nhҩt, nhѭng ӣ

Nѭӟc thuӝc sӕ các chҩt phә biӃn nhҩt trong tӵ nhiên Và nѭӟc tӵ nhiên

ÿa dҥng ÿӃn mӭc khó có thӇ nêu ra mӝt ÿӕi tѭӧng nào ÿó, kӇ cҧ thӵc và ÿӝng vұt, mà không chӭa nѭӟc ӣ dҥng này hoһc dҥng khác Vì vұy, khi nghiên cӭu nѭӟc tӵ nhiên, ÿӇ tiӋn lӧi ngѭӡi ta ÿѭa ra khái niӋm thӫy quyӇn, ÿó là lӟp vӓ liên tөc cӫa ÿӏa cҫu chӭa nѭӟc ӣ tҩt cҧ các trҥng thái tә hӧp (lӓng, rҳn và khí)

quyӇn và khí quyӇn Biên phía dѭӟi cӫa thӫy quyӇn thѭӡng ÿѭӧc chҩp nhұn

là mһt Môhô, phân cách vӓ trái ÿҩt vӟi lӟp manti trên, còn biên phía trên

bé không ÿáng kӇ và các phân tӱ nѭӟc ÿã chӏu tác ÿӝng cӫa quá trình phân rã quang hӑc