Biện Pháp Quản Lý Hoạt Động Giáo Dục Ngoài Giờ Lên Lớp Ở Trường Trung Học Phổ Thông Ngô Thì Nhậm Thành Phố Hà Nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC --- NGUYỄN THỊ QUỲNH HOA BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGÔ THÌ NHẬM THÀNH PHỐ HÀ N

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC -

NGUYỄN THỊ QUỲNH HOA

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

NGÔ THÌ NHẬM THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Võ Kỳ Anh

Hà nội 2010

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG

1.5 Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ

lên lớp và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 29 Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO

DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG NGÔ THÌ NHẬM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

35

2.1 Một số đặc điểm về trường trung học phổ thông Ngô Thì

2.1.1 Đặc điểm kinh tế xã hội huyện Thanh trì 35

2.1.3 Đặc điểm trường trung học phổ thông Ngô Thì Nhậm 37

2.2 Thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

lớp tại trường THPT Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà nội 38

2.2.2.1 Thực trạng nhận thức về vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với sự phát triển nhân cách học sinh 39 2.2.2.2 Thực trạng về hiểu biết các hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông 41 2.2.2.3 Thực trạng về các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đã được thực hiện ở trường trung học phổ thông Ngô Thì Nhậm 43 2.2.2.4 Đánh giá mức độ ảnh hưởng các yếu tố tới hiệu quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh trung học phổ thông 48 2.2.2.5 Thực trạng kết quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông Ngô Thì Nhậm trong thời gian qua 51 2.2.2.6 Thực trạng nhận thức của phụ huynh học sinh về

2.2.2.7 Đánh giá thực trạng việc quản lý các yếu tố trong hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông Ngô Thì Nhậm

55

2.3 Nhận xét, đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường trung học phổ thông Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà nội

60

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất biện pháp 62 3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo đáp ứng mục tiêu giáo dục trung

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp với đặc điểm tâm sinh

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo sự phối hợp giữa các lực lượng 64

3.2 Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường THPT Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà nội 65

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên, nhân viên, học sinh

và phụ huynh về vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 65 3.2.2 Tăng cường quản lý việc xây dựng kế hoạch đoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của tiểu ban và của giáo viên chủ nhiệm 68 3.2.3 Quản lý giáo viên, tiểu ban, cán bộ Đoàn thực hiện

kế hoạch chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 70 3.2.4 Quản lý nội dung và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục

3.2.5 Quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện chương

3.2.6 Quản lý việc phối hợp của các lực lượng tham gia vào chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 75

3.2.7 Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá kết quả chương

3.3 Khảo nghiệm nhận thức mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp 78

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) là sự nối tiếp hoạt động văn hoá bằng các hình thức sinh hoạt hấp dẫn, nội dung phong phú góp phần củng cố, khắc sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, bồi dưỡng tình cảm, xây dựng ý thức độc lập, tinh thần tự chủ, phát triển tính đoàn kết của học sinh HĐGDNGLL phù hợp với lứa tuổi học sinh nói chung, học sinh THPT nói riêng, phù hợp với yêu cầu của các em như: vui chơi, giải trí, văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao

Trường THPT Ngô Thì Nhậm, huyện Thanh trì, thành phố Hà Nội đã

và đang phát triển về chất lượng giáo dục, bởi nhà trường đã mạnh dạn đổi mới phương thức quản lý, bước đầu áp dụng thành công HĐGDNGLL cho học sinh toàn trường Tuy nhiên đứng trước thách thức phát triển của xã hội, trường cần phải làm cho HĐGDNGLL hiệu quả hơn nữa nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh

Xuất phát từ lý do khách quan và chủ quan như đã trình bày ở trên, tôi

chọn đề tài: " Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THPT Ngô Thì Nhậm- Thành phố Hà Nội ” làm đề tài cho luận văn

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận về quản lý HĐGDNGLL ở trường THPT Đánh giá thực trạng công tác quản lý HĐGDNGLL của trường THPT Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà nội năm học 2009- 2010 Đề xuất một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của trường THPT Ngô Thì Nhậm Đánh giá tính cần thiết và khả thi của một số biện pháp

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý HĐGDNGLL tại

trường THPT Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà nội

4.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý HĐGDNGLL tại

trường THPT Ngô Thì Nhậm, Thành phố Hà nội

4.3 Người được nghiên cứu:

Các thành viên Ban giám hiệu trường THPT Ngô Thì Nhậm Đội ngũ giáo viên, cán bộ Đoàn trường, 240 học sinh của trường và 80 cha mẹ học sinh

5 Giả thuyết khoa học

Người thực hiện đề tài xuất phát từ tình hình thực tiễn và lý luận, đề xuất

một số biện pháp trong công tác quản lý HĐGDNGLL tại trường THPT Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà Nội, nếu được áp dụng sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

6 Phạm vi đề tài

Nghiên cứu thực trạng quản lý HĐGDNGLL của trường năm học 2009-

2010 và đề xuất biện pháp quản lý HĐGDNGLL trong những năm tiếp theo

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Phân tích các tài liệu, văn bản để tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ và

vấn đề lý luận liên quan đến HĐGDNGLL và quản lý HĐGDNGLL, đặc

điểm tâm lý, phương pháp giáo dục học sinh THPT

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Quan sát học sinh khi tổ chức hoặc tham gia các HĐGDNGLL Điều tra, tìm hiểu thực trạng quản lý HĐGDNGLL của trường THPT Ngô Thì Nhậm, đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề ra

Tọa đàm, trao đổi với học sinh, giáo viên, phụ huynh học sinh, đánh giá nhận thức, hành vi, thái độ của học sinh

Tổng kết các hoạt động và rút kinh nghiệm

7.3 Nhóm các phương pháp xử lý số liệu:

Sử dụng thuật toán thống kê để xử lý số liệu đã thu thập được, phân tích,

so sánh, tổng hợp và rút ra những nhận xét

8 Cấu trúc luận văn

Cấu trúc chính luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường trung học phổ thông Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà nội

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường trung học phổ thông Ngô Thì Nhậm, thành phố Hà nội

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài

Từ thời trung cổ đến thế kỷ 20 đã có nhiều nghiên cứu về đổi mới

HĐGDNGLL nhằm phát triển toàn diện cho học sinh, và hình thành nhân cách của học sinh Đến thế kỷ 21, các nghiên cứu trên thế giới đều khẳng định lại mặt tích cực của HĐGDNGLL trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển toàn diện cho học sinh Có rất nhiều nghiên cứu về vai trò, nội dung, hình thức các HĐGDNGLL như: W Braga (2002), E Graaff (2006), P Neto (2008), EP Hobin (2010)…Các nghiên cứu trên thế giới đều khẳng định vai trò của HĐGDNGLL trong việc phát triển toàn diện học sinh THPT

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Từ khi đất nước thống nhất, giáo dục phổ thông đã coi HĐGDNGLL là một loại hình giáo dục không thể thiếu trong mục tiêu phát triển nhân cách và giáo dục toàn diện học sinh THPT

Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý và các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của HĐGDNGLL như: Bùi Đức Thảo (2007), Khuất Cao Bắc (2008), Đào Xuân Thái (2008), Phạm Thị Khanh (2008)….Các nghiên cứu trong nước đều nhấn mạnh vai trò của HĐGDNGLL trong việc phát triển toàn diện cho học sinh THPT Việc quản lý các HĐGDNGLL cần phải làm thường xuyên, với phương châm luôn đổi mới về hình thức, nội dung để HĐGDNGLL thực sự có vai trò trong công cuộc đổi mới giáo dục, lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tự chủ của học sinh, đào tạo một lớp học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt, chuẩn bị hành trang cho các em bước vào cuộc sống

1.2 Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Khái niệm về quản lý

Quản lý là một loại lao động điều khiển mọi hoạt động xã hội về kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục…Các loại hình lao động ngày càng phong phú, phức tạp thì hoạt động quản lý ngày càng có vai trò quan trọng

1.2.2 Khái niệm về quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục (QLGD) là quá trình tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới khách thể, thực hiện các chức năng quản lý nhằm đưa hoạt động

sư phạm của hệ thống giáo dục đạt các mục tiêu giáo dục với hiệu quả mong muốn Bản chất của QLGD là quá trình tác động có ý thức của chủ thể quản

lý tới khách thể quản lý và các thành tố tham gia vào hoạt động giáo dục nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục Trong quá trình QLGD cũng thể hiện đầy đủ các chức năng quản lý chung, nhưng nó có những đặc trưng riêng theo ngành và theo mỗi quốc gia

1.2.3 Khái niệm về quản lý trường học

Quản lý nhà trường là một loại đặc thù quản lý giáo dục và là cấp độ quản lý giáo dục vi mô Các biện pháp quản lý nhà trường có thể phân làm bốn nhóm: nhóm biện pháp tổ chức hành chính, nhóm biện pháp kinh tế, nhóm biện pháp giáo dục và nhóm biện pháp tâm lý xã hội

1.2.4 Khái niệm về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Hoạt động GDNGLL mang bản chất của hoạt động chung, nhưng nó có những nét đặc trưng riêng HĐGDNGLL là một hình thức giáo dục ở trường giữ vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách,

bổ trợ kiến thức, rèn luyện các kỹ năng, tính tự chủ, năng động sáng tạo của học sinh Bên cạnh việc trang bị kiến thức, tri thức khoa học thì việc rèn luyện

kỹ năng sống, các kiến thức xã hội, các năng lực hoạt động khác cho học sinh

là một yêu cầu cấp thiết đặt ra cho ngành giáo dục

1.2.5 Khái niệm về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Quản lý HĐGDNGLL là quá trình tác động của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh được tiến hành ngoài giờ lên lớp theo chương trình

kế hoạch đã đề ra nhằm đạt mục tiêu giáo dục học sinh một cách toàn diện Quản lý HĐGDNGLL thực chất là quản lý về mục tiêu giáo dục, quá trình giáo dục, quản lý về kế hoạch, đội ngũ, công tác kiểm tra, đánh giá, công tác phối hợp các lực lượng giáo dục thực hiện HĐGDNGLL

1.2.6 Khái niệm về biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Biện pháp quản lý HĐGDNGLL là những cách thức quản lý nội dung chương trình, các biện pháp thực hiện chương trình HĐGDNGLL nhằm đạt mục tiêu chương trình đề ra

1.3 Một số vấn đề cơ bản về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông

1.3.1 Mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Củng cố và khắc sâu kiến thức của các môn học, mở rộng và nâng cao hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực của đời sống xã hội

- Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng phù hợp với lứa tuổi THPT như: kỹ năng giao tiếp ứng xử có văn hóa, kỹ năng tổ chức quản lý, kỹ năng tham gia các hoạt động, kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá kết quả

1.3.2 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Vị trí: HĐGDNGLL có vị trí trong giáo dục tình cảm, hành vi và thái độ

- Vai trò: Là nơi thể nghiệm, vận dụng và củng cố tri thức trên lớp Là cơ

hội để học sinh bộc lộ nhân cách, từ đó khẳng định vị trí của mình trong tập thể Là môi trường nuôi dưỡng và phát triển tính chủ thể cho học sinh Là dịp tốt để thu hút cả ba lực lượng giáo dục cùng tham gia giáo dục, đạt tính hiệu quả cao

1.3.3 Nhiệm vụ của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL có một số nhiệm vụ sau: Củng cố tăng cường nhận thức tri thức Bồi dưỡng thái độ tình cảm Hình thành hệ thống kỹ năng hành vi

1.3.4 Nội dung của chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Nội dung HĐGDNGLL bao gồm tám vấn đề chủ yếu sau:

- Lý tưởng sống của thanh niên

- Tình bạn, tình yêu, hôn nhân và gia đình

- Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Truyền thống dân tộc và truyền thống cách mạng

- Bảo vệ di sản văn hóa dân tộc

- Thanh niên với vấn đề lập thân, lập nghiệp

- Thanh niên với các vấn đề có tính toàn cầu

- Thanh niên với các vấn đề thế giới

1.3.5 Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Có thể sử dụng tất cả các hình thức tổ chức, tuy nhiên các hình thức hoạt động cần đảm bảo lôi cuốn học sinh tham gia, kích thích tính tích cực hoạt động của học sinh Tăng cường vai trò chủ thể của học sinh trong hoạt động

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông

Việc quản lý HĐGDNGLL cần được Hiệu trưởng lên kế hoạch để thực hiện một cách toàn diện bao gồm:

1.4.1 Quản lý về chương trình và kế hoạch thực hiện

Đây là chức năng quan trọng trong công tác quản lý của hiệu trưởng định

hướng cho HĐGDNGLL tại trường trong từng thời điểm của năm học

1.4.2 Quản lý đội ngũ thực hiện kế hoạch

Quản lý các lực lượng tham gia HĐGDNGLL như: GV, cán bộ Đoàn, học sinh, phụ huynh và các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường Việc quản lý phải được thể hiện ở những nội dung: quản lý việc xây dựng kế hoạch, việc triển khai kế hoạch, việc tổ chức thực hiện, phối hợp các lực lượng ngoài nhà trường,

và cuối cùng quản lý việc bồi dưỡng học sinh và kiểm tra đánh giá

1.4.3 Quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện khác phục vụ các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Bao gồm quản lý sổ sách và các văn bản hướng dẫn, quản lý các trang thiết

bị phục vụ cho các HĐGDNGLL như trang thiết bị về âm thanh, ánh sáng, mô hình học cụ Các thiết bị làm tăng hiệu quả của HĐGDNGLL cần được bảo quản và quản lý tránh thất thoát và hư hỏng

1.4.4 Quản lý việc phối hợp thực hiện các lực lượng giáo dục tham gia hoạt động ngoài giờ lên lớp

Để học sinh phát triển toàn diện, việc giáo dục học sinh phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa ba môi trường giáo dục: nhà trường, gia đình và xã hội Các lực lượng này cần được quản lý trong quá trình thực hiện kế hoạch để tăng hiệu quả các HĐGDNGLL

1.4.5 Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả

Không kiểm tra coi như không quản lý Bất cứ hoạt động nào cũng cần kiểm tra Kiểm tra để cải tiến, thay đổi phương pháp, điều chỉnh kế hoạch bên cạnh đó kiểm tra để thấy những ưu điểm, hạn chế của đội ngũ cũng như của người lãnh đạo

1.5 Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.5.1 Nhận thức của các lực lượng giáo dục

HĐGDNGLL diễn ra trong nhà trường và ngoài nhà trường, các lực lượng giáo dục có ảnh hưởng tới hoạt động đó là: các giáo viên, học sinh, phụ huynh và các đoàn thể, tổ chức xã hội ngoài nhà trường Nhận thức của các lực lượng này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả HĐGDNGLL

1.5.2 Năng lực của người tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Năng lực người tổ chức ảnh hưởng nhiều đến chất lượng HĐGDNGLL,

do vậy người tổ chức phải có những khả năng đáp ứng yêu cầu hoạt động đó là: năng lực tổ chức, năng lực nhận thức trên nhiều lĩnh vực, năng lực thu thập thông tin, khả năng diễn đạt tốt, năng động sáng tạo, luôn có ý thức tìm tòi cái

mới biết huy động các thành viên tham gia hoạt động, có năng khiếu trên một

số lĩnh vực nhất định

1.5.3 Nội dung chương trình của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Nội dung HĐGDNGLL cần phong phú, cập nhật Ngoài việc cập nhật nội dung phải đảm bảo liên quan đến thực tiễn học tập, rèn luyện hằng ngày của học sinh từng khối, lớp và nhà trường, phải đảm bảo cân đối kiến thức chuyên môn, kiếm thức văn hóa phù hợp với lứa tuổi, bám sát từng chủ đề trên các mặt của thực tiễn xã hội, có như vậy HĐGDNGLL mới đáp ứng mục tiêu chung của giáo dục

1.5.4 Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Hình thức tổ chức có ý nghĩa quan trọng đến hiệu quả HĐGDNGLL, nó mang lại sự hấp dẫn của hoạt động, thu hút được nhiều học sinh tham gia nhiệt tình và có kết quả Nếu hình thức tổ chức đơn điệu hoặc lập lại nhàm chán sẽ không gây hứng thú cho học sinh, hoạt động khó có hiệu quả

1.5.5 Sự đánh giá hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Đánh giá HĐGDNGLL sẽ động viên, thúc đẩy hoạt động Cần đánh giá mức độ đạt được của học sinh về khối lượng công việc, số lượng học sinh tham gia các hoạt động, các sản phẩm hoạt động, tinh thần trách nhiệm của học sinh, sự đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong hoạt đông, ý thức thái độ tham gia hoạt động, hứng thú của học sinh đối với hoạt động…Đánh giá cần so sánh với mục tiêu đề ra ban đầu, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm

1.5.6 Các điều kiện để tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có hiệu quả

Điều kiện tổ chức sẽ làm tăng tính hấp dẫn để hoạt động có hiệu quả Nếu không huy động được kinh phí thì hoạt động khó đạt được kết quả theo ý muốn Thực tiễn các trường THPT nói chung và các trường nông thôn nói riêng, kinh phí cho hoạt động này quá ít nên ảnh hưởng đến kết quả HĐGDNGLL