Hơn thế nữa, khi đưa những kiến thức mới này, những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng, học sinh rất hứng thú với những kiến thức mới đó.. Vấn đề đặt ra là cần đưa kiến thức nào và ở mức độ
Trang 1Mười xu hướng trong dạy
học vật lí
Kiến thức trong sách vật lí phổ thông chủ yếu là những kiến thức vật lí học cổ điển (với nghĩa là các kiến thức cho tới thế kỉ 19) Đến lớp 12 mới được đưa một số kiến thức rất quan trọng thuộc nửa đầu thế kỉ 20 như: Thuyết tương đối, cơ học lượng tử
1.Đựa nội dung vật lí thế kỉ 20 vào dạy học
2 Chú ý tới kiến thức, kinh nghiệm sẵn có của học sinh
3 Gắn nội dung dạy học vật lí với những bối cảnh cuộc sống thực
4 Dạy học tích hợp
5 Sử dụng thí nghiệm trong dạy học
6 Song hành giữa bài tập định tính (phân tích bản chất vật lí) và bài tập tính toán
7 Bình đẳng giới trong dạy học vật lí (chú trọng nâng cao hứng thú của nữ sinh với môn vật lí)
8 Phát triển năng lực hợp tác và khả năng giao tiếp (trao đổi)
9 Đổi mới kiểm tra, đánh giá
10 Hướng dẫn, nâng cao sự tự học
Dưới đây là phân tích của một số điểm nói trên
1 Đựa nội dung vật lí thế kỉ 20 vào dạy học
Trang 2Kiến thức trong sách vật lí phổ thông chủ yếu là những kiến thức vật lí học cổ điển (với nghĩa là các kiến thức cho tới thế kỉ 19) Đến lớp 12 mới được đưa một số kiến thức rất quan trọng thuộc nửa đầu thế kỉ 20 như: Thuyết tương đối, cơ học lượng
tử
Tuy nhiên vật lí cũng như mọi khoa học khác không bao giờ dừng lại, nó tiếp tục phát triển, những lí thuyết quan trọng tiếp tục được tìm ra Và hiển nhiên nếu chỉ dừng ở những kiến thức cổ điển thì không thể đem tới người học cái nhìn tổng thể, những phương pháp nghiên cứu hiện đại Do đó việc đưa những kết quả nghiên cứu mới vào dạy bậc phổ thông là rất cần thiết
Hơn thế nữa, khi đưa những kiến thức mới này, những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng, học sinh rất hứng thú với những kiến thức mới đó
Vấn đề đặt ra là cần đưa kiến thức nào và ở mức độ như thế nào để người học có thể nắm bắt được các tư tưởng vật lí, phương pháp nghiên cứu với trình độ toán học tối thiểu nhất Đó chính là vấn đề cần được nghiên cứu Hiện nay một số nước
đã đưa thêm vào những kiến thức mới như: lý thuyết hỗn loạn (Chaos), thuyết tương đối rộng, bức xạ nền
2 Chú ý tới kiến thức, kinh nghiệm sẵn có của học sinh
Quan điểm này vừa mới mà lại không mới Không mới ở chỗ quan niệm này trong tâm lí học đã nói từ rất lâu rồi, và cũng đã có nhiều người nghiên cứu, cái mới là ở góc độ vận dụng cụ thể thì hầu như ít có
Học sinh đến trường không phải như trang giấy trắng mà là một thực thể sống động, mang trong mình đầy đủ những quan niệm, kiến thức sẵn có Những quan niệm này, về mặt khoa học có thể đúng, có thể sai, nhưng chắc chắn không là tờ giấy trắng để thầy (cô) muốn vẽ gì thì vẽ
Việc nghiên cứu xem học sinh trước khi học nội dung A, nội dung B thì nghĩ gì, quan niệm thế nào về A, về B là rất cần thiết và cần được nghiên cứu, một số ví dụ: viewtopic.php?f=49&t=207
3 Gắn nội dung dạy học vật lí với những bối cảnh cuộc sống thực.
Vấn đề này khá mới không chỉ ở nước ta mà mới cả với thế giới Quan niệm dạy
Trang 3học gắn liền với những bối cảnh thực đặc biệt nở rộ khi tình trạng học sinh quay lưng với những môn khoa học tự nhiên như lí, hóa, sinh, khi mà họ học lí hóa sinh như những môn phụ của toán hay ví von hơn thì như là sân sau của toán học
Học sinh được giảng lí thuyết và vận dụng toán học để giải bài tập Cách dạy đó làm những môn học này "chết" dần
Đặc biệt khi mà giới trẻ có nhiều thứ "cám dỗ" hơn Học sinh muốn được làm gì đó, muốn được thể hiện mình, muốn có những phá cách riêng biệt
Những nhà nghiên cứu đề ra cách dạy gắn liền với những bối cảnh thực, với những
sở thích của học sinh Chẳng hạn ở nhiều trường học các tiết học không diễn ra tuần tự theo như đề mục sách giáo khoa mà mỗi bài giảng là một bối cảnh thực trong cuộc sống Những bối cảnh đó gắn liền với những kiến thức có sẵn theo yêu cầu
Chẳng hạn khi học về lực ma sát thì bối cảnh được lựa chọn là một vụ tai nạn giao thông mà lái xe đã bỏ trốn Dựa trên chiều dài vệt phanh xe để trên đường, xác định vận tốc ô tô
Hoặc khi học về những kiến thức về sự chuyển thể, chuyển trạng thái rắn lỏng khí, thì bối cảnh lớp học sẽ được sử dụng là một bếp vơi nồi niêu xong chảo và những hiện tượng vật lí có liên quan
Với những bối cảnh như vậy giáo viên đã không chỉ kéo học sinh "trở lại" với vật lí
mà còn phát triển ở học sinh nhiều năng lực, nhiều kiến thức sống động
Khi học theo quan điểm này thì những bài tập đưa ra sẽ không còn là : cho một vật khối lượng M = , vận tốc v =
Mà khi đó sẽ là: Tính vận tốc trung bình của em sáng nay khi em đi từ nhà đến trường
Cách tiếp cận như vậy, có thể học sinh không thu được cả một mớ kiến thức ngăn nắp, nhưng chắc chắn rằng những gì học sinh thu nhận được là có ích và sẽ còn đọng lại mãi Chứ mớ kiến thức ngăn nắp kia, thử hỏi một vị giáo sư bất kì nào về văn hoặc về sử, chắc gì ông ấy nhớ được.
Trang 4Dạy bài tập Vật lý theo phương
pháp LAMAP
Từ năm 1996, các nhà khoa học Pháp đã đề xuất một chiến lược dạy học các môn khoa học tự nhiên viết tắt LAMAP So với phương pháp dạy học truyền thống, dạy học theo phương pháp “LAMAP” có nhiều ưu điểm như phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh.
Trong quá trình nghiên cứu và vận dụng chúng tôi còn phát hiện thấy với hình thức thi trắc nghiệm, dạy học theo phương pháp “LAMAP” giúp cho học sinh
mở rộng sử hiểu biết, phương pháp tư duy linh hoạt hơn và nhạy cảm
Theo GS TS Đinh Quang Báo: “LAMAP có thể coi là sự quy trình hóa một cách logic phương pháp dạy học, dẫn dắt học sinh đi từ chưa biết đến biết Giáo viên sẽ cho học sinh tiếp xúc với hiện tượng, sau đó giúp các em giải thích bằng cách tự mình tiến hành nghiên cứu qua thực nghiệm Theo GS Jean Trần Thanh Vân: "Có thể học sinh sẽ được yêu cầu tiến hành đo đạc nhiều lần đối với cùng một hiện tượng
Trang 5Qua đối chiếu kết quả các lần đo, các em sẽ nhận thấy rằng giữa các kết quả với nhau vẫn có sai số, dù nhỏ Nhờ vậy, các em sẽ hình thành tư duy "không có cái
gì là tuyệt đối", vì vậy các em sẽ trở nên thận trọng đối với từng lời nói, việc làm của mình sau này"
Hình thức thi trắc nghiệm khách quan tuyển sinh đại học, đề thi có thể phủ kín phạm vi kiến thức của một môn học trong chương THPT Vì vậy, không thể dạy
“tủ” học “tủ” mà phải học toàn diện dạy kín chương trình Để làm bài thi trắc nghiệm hiệu quả, thí sinh cần rèn luyện kỹ năng tư duy và khả năng vận dụng kiến thức bởi thi trắc nghiệm đòi hỏi thí sinh phải xử lý nhanh hơn khi làm bài trắc nghiệm để tiết kiệm thời gian
Theo đề xuất của nhóm tác giả (1), tiến trình dạy học gồm 5 pha được sơ đồ hóa như hình bên
Dựa theo tiến trình này, chúng tôi vận dụng để thiết kế hoạt động nhận thức cho các chuyên đề giải các dạng bài tập
Trong quá trình giảng dạy chúng tôi nhận thấy, khi vận dụng phương pháp LAMAP dẫn dắt học sinh giải bài tập vật lí từ đơn giản đến phức tạp Sau đó dẫn dắt học sinh phát hiện dấu hiệu bản chất của từng dạng toán cụ thể và đề xuất một “QUY TRÌNH GIẢI NHANH” của dạng
Trang 6toán đó Qua đó, học sinh không chỉ nhớ lâu hiểu kĩ nội dung kiến thức mà còn có thể tự “sáng tạo ra các bài tập mới”
