Cụ thể là nhằm làm cho học sinh tiếp thu bài tốt hơn, nắm kiến thức vật lí vững chắc hơn, vận dụng được các kiến thức trong thực tế có hiệu quả hơn; các kĩ năng thực hành và trí tuệ đựơc
Trang 1Một số nhận thức cơ bản về đổi mới phương pháp dạy học
vật lý (Phần 2)
Nhằm nâng cao được chất lượng dạy học vật lí ở THPT Cụ thể là nhằm làm cho học sinh tiếp thu bài tốt hơn, nắm kiến thức vật lí vững chắc hơn, vận dụng được các kiến thức trong thực tế có hiệu quả hơn; các kĩ năng thực hành và trí tuệ đựơc hình thành và phát triển cao hơn; các phẩm chất, các giá trị quan trọng của người học sinh được hình thành, củng cố và phát triển một cách mạnh mẽ hơn.
II - MỤC ĐÍCH VÀ MỤC TIÊU CỦA ĐỔI MỚI
1 Mục đích
Nhằm nâng cao được chất lượng dạy học vật lí ở THPT Cụ thể là nhằm làm cho học sinh tiếp thu bài tốt hơn, nắm kiến thức vật lí vững chắc hơn, vận dụng được các kiến thức trong thực tế có hiệu quả hơn; các kĩ năng thực hành và trí tuệ đựơc hình thành và phát triển cao hơn; các phẩm chất, các giá trị quan trọng của người học sinh được hình thành, củng cố và phát triển một cách mạnh mẽ hơn
2 Mục tiêu
Thực hiện được cách dạy học theo hướng phát huy tính tích cực học tập của
HS Cụ thể là: giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, chỉ đạo, điều khiển; học
Trang 2sinh tích cực, tự giác, chủ động làm việc với các nguồn tri thức dưới sự chỉ đạo của giáo viên
III - HƯỚNG VÀ CÁCH ĐỔI MỚI
1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Vật lí ở trung học phổ thông
a) Định hướng chung
Nghị quyết TƯ 2 (khoá VIII) nêu rõ: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn lyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học."
Điều 24.2 Luật Giáo dục qui định: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh."
Chiến lược phát triển giáo dục 2001- 2100 (Ban hành kèm theo Quyết định
số 201/2001/QĐ- TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ), ở mục 5.2 ghi rõ: "Đổi mới và hiện đại hoá phương pháp giáo dục Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển năng lực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập, "
Dựa vào cơ sở trên, việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông được diễn ra theo bốn hướng chủ yếu:
+ Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh
+ Bồi dưỡng phương pháp tự học
+ Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
Trang 3+ Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Trong đó, hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh là cơ bản, chủ yếu, chi phối đến ba hướng sau
b) Định hướng cụ thể
- Định hướng về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học
+ Về phương pháp dạy học, giáo viên cần vận dụng mọi phương pháp dạy học hiện có một cách linh hoạt, đồng thời từng bước vận dụng các phương pháp dạy học hiện đại như PPDH hợp tác (PPDH cùng tham gia), PPDH giải quyết vấn đề, nhằm giúp học sinh biết cách tự học, biết cách hợp tác trong tự học; tích cực chủ động, sáng tạo trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề để vừa có được những kiến thức cần thiết, vừa rèn luyện được các năng lực hành động
+ Về hình thức tổ chức dạy học, nên áp dụng các hình thức tổ chức dạy học một cách linh hoạt, phối hợp dạy học cá nhân và dạy học theo nhóm nhỏ, theo lớp; phối hợp dạy học ở trong và ngoài lớp (thực vật) ở nhà trường và ở hiện trường (cơ sở sản xuất vật phương)
- Định hướng về thiết bị dạy học
Các thiết bị dạy học vật lý là điều kiện, phương tiện và nguồn tri thức không thể thiếu được trong quá trình học tập của học sinh Thông qua hoạt động với các thiết bị, học sinh tiếp cận được với hình ảnh mô phỏng thực tế, rèn luyện các kỹ năng quan sát, thu thập và xử lý thông tin, hướng tới việc hình thành những năng lực cần thiết của người lao động mới
Các thiết bị dạy học phải phù hợp nội dung, phương pháp của chương trình
và sách giáo khoa
- Định hướng về đánh giá kết quả học tập
+ Yêu cầu của việc đánh giá là phải toàn diện, khách quan, chính xác và có tác dụng điều chỉnh hoạt động dạy học, động viên sự cố gắng học tập của học sinh
Trang 4+ Để tránh việc kiểm tra kiến thức theo kiểu ghi nhớ máy móc và tạo nên sự thống nhất về đánh giá trong cả nước, sẽ tiến tới việc xây dựng hệ thống chuẩn về kiến thức và kỹ năng của bộ môn là cơ sở cho việc đánh giá
+ Các yêu cầu của chương trình cần được đánh giá phải bao gồm kiến thức,
kỹ năng, các phẩm chất nhân cách khác Tuy vậy, trước hết nên tập trung vào đánh giá về kiến thức và kỹ năng bằng cách bố trí hai yêu cầu này trong tất cả các lần kiểm tra
+ Các bài kiểm tra cần tạo điều kiện để học sinh bộc lộ các năng lực như: năng lực xử lý thông tin, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo
+ Cần kết hợp các loại hình kiểm tra, đánh giá: trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan
2 Đổi mới toàn diện các yếu tố của quá trình dạy học
Quá trình dạy học được tạo thành từ các yếu tố: mục đích, nội dung, thầy và hoạt động dạy (phương pháp, hình thức), trò và hoạt động học (phương pháp, hình thức), phương tiện, kết quả Tất cả các yếu tố này tồn tại trong mối liên hệ hữu cơ chỗt chẽ với nhau, trong đó mục đích quyết định đến nội dung và phương pháp, nội dung quyết định đến phương pháp, phương tiện và đến lượt mình, phương pháp và phương tiện dạy học có tác động tích cực (hay tiêu cực) đến thực hiện mục đích và nội dung dạy học Việc đổi mới PPDH cần phải được xem xét ở tất cả các yếu tố của quá trình giáo dục, dạy học trong một chỉnh thể thống nhất liên quan chỗt chẽ với nhau
ĐỔI MỚI CÁC YẾU TỐ CỦA QUÁ TRÌNH DẠY HỌC VẬT LÍ
Các
yếu tố
dạy
học
Cách dạy học cũ Cách dạy học mới
Trang 5Mục tiêu viên ("Qua bài
học này, giúp cho HS "
("Sau bài học này, HS phải ")
- Chỉ rõ sản phẩm
mà HS cần phải đạt được sau bài học
2 Nội
dung
- Dàn trải, đều, một số xa rời thực tiễn, ít có ích cho HS
-Nặng về kiến thức, nhẹ
về kĩ năng
- Tinh giản, vững chắc, thiết thực, vì lợi ích của HS
- Coi trọng cả kiến thức, kĩ năng
3
Phương
pháp dạy
học
Truyền thống, theo kiểu giải thích - minh họa:
+ Giáo viên: Truyền thụ một chiều kiến thức đã chuẩn bị sẵn
+ Học sinh: Thông hiểu, ghi nhớ (nặng về ghi nhớ máy móc), tái hiện
- Các phương pháp truyền thống được sử dụng theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh (thuyết trình có sự tham gia tích cực của học sinh, đàm thoại gợi mở, )
- Phương pháp giải quyết vấn đề được sử dụng nhiều
- Một số phương pháp dạy học mới, thích hợp (thảo luận, tranh luận, điều tra, báo cáo, đóng vai, động não, dự án, ) được sử dụng
Trang 6nhiều hơn.
4
Hình thức
tổ chức dạy
học
Theo lớp, đồng loạt Ngoài
ra, rải rác có ngoại khóa, thực hành tìm hiểu vật phương
Đa dạng:
+ Trên lớp: cá nhân, nhóm, lớp
+ Ngoài lớp: Học ngoài trời, tham quan, khảo sát vật phương
+ Ngoại khóa: tổ vật lí, dạ hội vật lí, câu lạc
bộ vật lí, đố vui, trò chơi học tập, thông tin vật lí, 5
Phương
tiện dạy
học
- Truyền thống
- Sử dụng chủ yếu theo kiểu minh họa
- Truyền thống, hiện đại ( máy chiếu qua đầu, băng hình video, vi tính và projector, power point, )
- Sử dụng chủ yếu theo hướng nguồn tri thức (hướng dẫn HS khai thác tri thức từ chính các phương tiện dạy học) 6
Kiểm tra,
đánh giá
- Hình thức đơn điệu: tự luận, hỏi miệng
- Nội dung:
chủ yếu kiến thức, nặng về tái hiện
- Hình thức đa dạng: tự luận, hỏi miệng, trắc nghiệm khách quan, bài tập,
- Nội dung: cả kiến thức lẫn kĩ năng, chú trọng suy luận Nếu có tái
Trang 7- GV độc
quyền đánh giá
hiện thì yêu cầu ghi nhớ
lô gic
- GV kết hợp với
HS đánh giá, tạo điều kiện cho HS đánh giá nhau