MỤC LỤC CHƯƠNG 1: TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI.... Quan niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật trước Mác .... Phương thức và các hình thức tồn tại của vật chất.... Q
Trang 11 TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Giáo trình triết học Mác-Lênin Hội đồng trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các
bộ môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Nxb chính trị quốc gia Hà nội 1999
2 Triết học Mác-Lênin Đề cương bài giảng dùng trong các trường đại học và cao đẳng năm học 1991-1992 Tập I Tập II Nhà xuất bản giáo dục 1995
3 Tập bài giảng triết học Mác-Lênin Tập I, tập II Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - Phân viện Hà Nội Khoa Triết học Nxb chính trị Quốc gia Hà nội 2000
4 Lịch sử triết học G/s Bùi Thanh Quất Nxb Giáo dục Hà nội 1999
5 Giáo trình triết học Mác Lênin, Bộ giáo dục, NXB Chính trị quốc gia, 2003
6 Đảng cộng sản Việt Nam: văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX
7 ĐCS VN: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb.Sự thật,HN,1991,tr.5
8 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, tập 3
9 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 1993, tập 6
10 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, tập 19
11 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 1994, tập 20
12 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, tập 21
13 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 1995, tập 23
14 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 1993, tập 27
15 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 1993, tập 34
16 Các Mác và Ăng ghen toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 1998, tập 42
17 V.I Lênin toàn tập, NXB Tiến bộ Mátxcơva, 1977, tập 4
18 V.I Lênin toàn tập, NXB Tiến bộ Mátxcơva, 1976, tập 33
19 V.I Lênin toàn tập, NXB Tiến bộ Mátxcơva, 1978, tập 38
20 V.I Lênin toàn tập, NXB Tiến bộ Mátxcơva, 1977, tập 41
2
Trang 2MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: TRIẾT HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI 3
1.1 TRIẾTHỌCLÀGÌ? 3
1.1.1 Triết học và đối tượng của triết học 3
1.1.2 Triết học - hạt nhân lý luận của thế giới quan 5
1.2 VẤNĐỀCƠBẢNCỦATRIẾTHỌC.CHỦNGHĨADUYVẬTVÀ
CHỦNGHĨADUYTÂMTRIẾTHỌC 5
1.2.1 Vấn đề cơ bản của triết học 5
1.2.2 Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm 6
1.3 SIÊUHÌNHVÀBIỆNCHỨNG 8
1.3.1 Sự đối lập giữa phương pháp siêu hình và phương pháp biện chứng 8
1.3.2 Các giai đoạn phát triển cơ bản của phương pháp biện chứng 9
1.4 VAITRÒCỦATRIẾTHỌCTRONGĐỜISỐNGXÃHỘI 10
1.4.1 Vai trò thế giới quan và phương pháp luận 10
1.4.2 Vai trò của triết học Mác – Lê nin 11
CHƯƠNG 2: KHÁI LƯỢC LỊCH SỬ TRIẾT HỌC TRƯỚC MÁC 13
2.1 TRIẾTHỌCPHƯƠNGĐÔNGCỔTRUNGĐẠI 13
2.1.1 Triết học Ấn Độ cổ trung đại 13
2.1.2 Triết học Trung Hoa cổ đại 20
2.2 LỊCHSỬTƯTƯỞNGTRIẾTHỌCVIỆTNAM 27
2.2.1 Những nội dung thể hiện lập trường duy vật và duy tâm 27
2.2.2 Nội dung của tư tưởng yêu nước Việt Nam 28
2.2.3 Những quan niệm về đạo đức làm người 30
2.3 LỊCHSỬTƯTƯỞNGTRIẾTHỌCTÂYÂUTRƯỚCMÁC 31
2.3.1 Triết học Hy Lạp cổ đại 31
2.3.2 Triết học Tây Âu thời trung cổ 35
2.3.3 Triết học thời phục hưng và cận đại 39
2.3.4 Triết học cổ điển Đức 45
CHƯƠNG 3: SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN 50
3.1 NHỮNGĐIỀUKIỆNLỊCHSỬCỦASỰRAĐỜITRIẾTHỌCMÁC 50
3.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội 50
3.1.2 Nguồn gốc lý luận và những tiền đề khoa học tự nhiên của triết học Mác 51
Trang 33.2.1 Quá trình chuyển biến tư tưởng của C Mác và Ph.Ăngghen từ chủ nghĩa duy tâm
và chủ nghĩa dân chủ cách mạng sang chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa cộng sản 52
3.2.2 Giai đoạn đề xuất những nguyên lý triết học duy vật biện chứng và duy vật
lịch sử Giai đoạn từ năm 1844 đến năm 1848 53
3.2.3 Giai đoạn Mác và Ăngghen bổ sung và phát triển lý luận triết học 55
3.3 THỰCCHẤTVÀÝNGHĨACUỘCCÁCHMẠNGTRONGTRIẾTHỌC
DOMÁCVÀĂNGGHENTHỰCHIỆN 56
3.4 V.I.LÊNINPHÁTTRIỂNTRIẾTHỌCMÁC 57
3.5 VẬNDỤNGVÀPHÁTTRIỂNTRIẾTHỌCMÁC-LÊNINTRONGĐIỀUKIỆNTHẾ GIỚINGÀYNAY 58
CHƯƠNG 4: VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC 61
4.1 PHẠMTRÙVẬTCHẤT 61
4.1.1 Quan niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật trước Mác 61
4.1.2 Định nghĩa vật chất của Lênin 62
4.1.3 Phương thức và các hình thức tồn tại của vật chất 65
4.1.4 Tính thống nhất vật chất của thế giới 69
4.2 PHẠMTRÙÝTHỨC 71
4.2.1 Nguồn gốc của ý thức 71
4.2.2 Bản chất của ý thức 73
4.2.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 77
CHƯƠNG 5: HAI NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT 79
5.1 NGUYÊNLÝVỀMỐILIÊNHỆPHỔBIẾN 79
5.1.1 Khái niệm về mối liên hệ phổ biến 79
5.1.2 Tính chất của mối liên hệ phổ biến 79
5.1.3 Một số mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng 80
5.2 NGUYÊNLÝVỀSỰPHÁTTRIỂN 81
5.2.1 Những quan điểm khác nhau về sự phát triển 81
5.2.2 Tính chất của sự phát triển 83
5.3 NGUYÊNTẮCPHƯƠNGPHÁPLUẬNĐƯỢCRÚTRATỪHAI
NGUYÊNLÝCỦAPHÉPBIỆNCHỨNG 83
5.3.1 Quan điểm toàn diện 83
5.3.2 Quan điểm lịch sử - cụ thể 85
5.3.3 Quan điểm phát triển 85
CHƯƠNG 6: CÁC CẶP PHẠM TRÙ CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT 87
6.1 KHÁILƯỢCVỀPHẠMTRÙTRIẾTHỌC 87
Trang 46.1.2 Bản chất của phạm trù 87
6.2 CÁCCẶPPHẠMTRÙCƠBẢNCỦAPHÉPBIỆNCHỨNGDUYVẬT 88
6.2.1 Cái riêng, cái chung và cái đơn nhất 88
6.2.2 Nguyên nhân và kết quả 91
6.2.3 Tất nhiên và ngẫu nhiên 95
6.2.4 Nội dung và hình thức 98
6.2.5 Bản chất và hiện tượng 101
6.2.6 Phạm trù khả năng và hiện thực 104
CHƯƠNG 7: NHỮNG QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT 109
7.1 MỘTSỐLÝLUẬNCHUNGVỀ“QUYLUẬT” 109
7.1.1 Định nghĩa 109
7.2 CÁCQUYLUẬTCƠBẢNCỦAPHÉPBIỆNCHỨNGDUYVẬT 111
7.2.1 Quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượng thành những thay đổi
về chất và ngược lại 111
7.2.2 Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập 116
7.2.3 Quy luật phủ định của phủ định 122
CHƯƠNG 8: LÝ LUẬN NHẬN THỨC 127
8.1 BẢNCHẤTCỦANHẬNTHỨC 127
8.1.1 Một số quan điểm ngoài Mác xít về nhận thức 127
8.1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa duy vật biện chứng về bản chất của nhận thức 127
8.1.3 Chủ thể và khách thể nhận thức 128
8.2 THỰCTIỄNVÀNHẬNTHỨC 129
8.2.1 Phạm trù thực tiễn 129
8.2.2 Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức 130
8.3 BIỆNCHỨNGCỦAQUÁTRÌNHNHẬNTHỨC 132
8.3.1 Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính 132
8.3.2 Nhận thức kinh nghiệm và nhận thức lý luận 135
8.3.3 Nhận thức thông thường và nhận thức khoa học 137
8.4 VẤNĐỀCHÂNLÝ 138
8.4.1 Khái niệm chân lý 138
8.4.2 Các tính chất của chân lý 138
8.5 CÁCPHƯƠNGPHÁPNHẬNTHỨCKHOAHỌC 140
8.5.1 Khái niệm phương pháp, phân loại phương pháp 140
8.5.2 Một số phương pháp nhận thức khoa học 141
CHƯƠNG 9: TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI 148
9.1 XÃHỘI-MỘTBỘPHẬNĐẶCTHÙCỦATỰNHIÊN 148
9.1.1 Khái niệm tự nhiên 148
9.1.2 Khái niệm xã hội 148
Trang 59.2.2 Tính tất yếu và phổ biến 150
9.2.3 Qui luật xã hội tồn tại và tác động trong những điều kiện nhất định 150
9.2.4 Để nhận thức qui luật xã hội cần có phương pháp khái quát hoá và trừu tượng rất cao 150
9.3 SỰTÁCĐỘNGQUALẠIGIỮATỰNHIÊNVÀXÃHỘI 151
9.3.1 Vai trò của yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội trong hệ thống tự nhiên - xã hội 151
9.3.2 Những yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội 153
9.4 DÂNSỐ,MÔITRƯỜNGTRONGSỰPHÁTTRIỂNXÃHỘI 154
9.4.1 Vai trò của dân số đối với sự phát triển của xã hội 154
9.4.2 Vai trò của môi trường đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội 156
CHƯƠNG 10: HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI 158
10.1 SẢNXUẤTVẬTCHẤT-CƠSỞCỦASỰTỒNTẠIVÀPHÁTTRIỂNXÃHỘI 158
10.1.1 Khái niệm sản xuất vật chất 158
10.1.2 Vai trò của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội 158
10.2 BIỆNCHỨNGCỦALỰCLƯỢNGSẢNXUẤTVÀQUANHỆSẢNXUẤT 159
10.2.1 Các khái niệm: phương thức sản xuất, lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất 159
10.2.2 Qui luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực
lượng sản xuất 161
10.3 BIỆNCHỨNGGIỮACƠSỞHẠTẦNGVÀKIẾNTRÚCTHƯỢNGTẦNG 163
10.3.1 Khái niệm cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng 163
10.3.2 Quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng 164
10.4 PHẠMTRÙHÌNHTHÁIKINHTẾ-XÃHỘI 166
10.4.1 Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội? 166
10.4.2 Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên 167
10.4.3 Giá trị khoa học của học thuyết Mác về hình thái kinh tế xã hội 168
10.5 VẬNDỤNGHỌCTHUYẾTHÌNHTHÁIKINHTẾ-XÃHỘIVÀOSỰNGHIỆP
XÂYDỰNGCHỦNGHĨAXÃHỘIỞVIỆTNAM 169
10.5.1 Việc lựa chọn con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa 169
10.5.2 Xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 170
10.5.3 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta 171
10.5.4 Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với chính trị và các mặt khác của
đời sống xã hội 172
CHƯƠNG 11: GIAI CẤP VÀ ĐẤU TRANH GIAI CẤP GIAI CẤP - DÂN TỘC -
NHÂN LOẠI 173
11.1 NHỮNGHÌNHTHỨCCỘNGĐỒNGNGƯỜITRONGLỊCHSỬ 173
11.1.1 Thị tộc 173
Trang 611.1.3 Bộ tộc 174
11.1.4 Dân tộc 175
11.2 GIAICẤPVÀĐẤUTRANHGIAICẤP 177
11.2.1 Giai cấp: định nghĩa, nguồn gốc, kết cấu 177
11.2.2 Đấu tranh giai cấp và vai trò của nó trong sự phát triển của xã hội có giai cấp 180
11.3 QUANHỆGIAICẤP-DÂNTỘC-NHÂNLOẠI 185
11.3.1 Quan hệ giai cấp - dân tộc 185
11.3.2 Quan hệ giữa giai cấp và nhân loại 186
CHƯƠNG 12: NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI 188
12.1 NHÀNƯỚC 188
12.1.1 Nguồn gốc và bản chất của nhà nước 188
12.1.2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước 189
12.1.3 Chức năng cơ bản của nhà nước 190
12.1.4 Các kiểu và hình thức của nhà nước 192
12.1.5 Nhà nước vô sản 195
12.2 CÁCHMẠNGXÃHỘI 197
12.2.1 Bản chất và vai trò cách mạng xã hội 197
12.2.2 Quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong cách mạng xã hội 200
12.2.3 Hình thức và phương pháp cách mạng 202
12.2.4 Cách mạng xã hội trong thời đại ngày nay 203
CHƯƠNG 13: Ý THỨC XÃ HỘI 205
13.1 TỒNTẠIXÃHỘIVÀÝTHỨCXÃHỘI 205
13.1.1 Khái niệm tồn tại xã hội 205
13.1.2 Khái niệm và kết cấu của ý thức xã hội 205
13.1.3 Tính giai cấp của ý thức xã hội 207
13.2 QUANHỆBIỆNCHỨNGGIỮATỒNTẠIXÃHỘIVÀÝTHỨCXÃHỘI 208
13.2.1 Ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội, do tồn tại xã hội quyết định 208
13.2.2 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội 210
13.3 CÁCHÌNHTHÁIÝTHỨCXÃHỘI 213
13.3.1 Ý thức chính trị 213
13.3.2 Ý thức pháp quyền 214
13.3.3 Ý thức đạo đức 215
13.3.4 Ý thức thẩm mỹ 217
13.3.5 Ý thức khoa học 219
13.3.6 Ý thức tôn giáo 221
CHƯƠNG 14: VẤN ĐỀ CON NGƯỜI TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN 225
14.1 BẢNCHẤTCONNGƯỜI 225
14.1.1 Quan niệm về con người trong triết học trước Mác 225
Trang 714.2.1 Khái niệm cá nhân 231
14.2.2 Mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội 232
14.3 VAITRÒQUẦNCHÚNGNHÂNDÂNVÀCÁNHÂNTRONGLỊCHSỬ 236
14.3.1 Khái niệm quần chúng nhân dân và vai trò quần chúng nhân dân 237
14.3.2 Vai trò của lãnh tụ trong lịch sử 239
14.3.3 Quan hệ giữa quần chúng nhân dân với lãnh tụ 240
CHƯƠNG 15: MỘT SỐ TRÀO LƯU TRIẾT HỌC PHƯƠNG TÂY HIỆN ĐẠI 243
15.1 CHỦNGHĨATHỰCCHỨNG 243
15.2 CHỦNGHĨAHIỆNSINH 246
15.3 CHỦNGHĨAPHƠRỚT 249
15.4 CHỦNGHĨATÔMAMỚI 251
15.5 CHỦNGHĨATHỰCDỤNG 253
TÀI LIỆU THAM KHẢO 258