Ký sinh trùng sốt rét thứ năm gây bệnh ở người docx

Ký sinh trùng sốt rét thứ năm gây bệnh ở người Cox-Sigh và cộng sự đã phát hiện ca sốt rét nhiễm P.knowlesi đầu tiên ở khỉ Macaque đuôi dài tên khoa học là: Macaca fascicularis khi nhập

Ký sinh trùng sốt rét thứ năm gây bệnh ở người

Cox-Sigh và cộng sự đã phát hiện ca sốt rét nhiễm P.knowlesi đầu tiên ở khỉ Macaque đuôi dài (tên khoa học là: Macaca fascicularis) khi nhập khẩu từ

Singapore đến Ấn Độ vào năm 1931 Một năm sau đó (1932), Knowles và Das

Gupta đã thành công trong việc gây nhiễm thực nghiệm truyền P.knowlesi từ khỉ sang người Ca bệnh nhiễm P.knowlesi ở người được mô tả đầu tiên vào năm 1965

tại Mỹ trên một người lính trở về từ Malaysia

Phân loại P.knowlesi

Giới (Kingdom):Protista

Ngành(Phylum):Apicomplexa

Lớp(Class):Aconoidasida

Bộ(Order):Haemosporida

Họ(Family):Plasmodiidae

Giống(Genus):Plasmodium

Loài(Species):P.knowlesi

Vào năm 1960, Eyles đã thành công trong việc truyền tác nhân gây bệnh sốt rét ở

khỉ là P.cynomolgi cho người trên thực nghiệm.Năm 1966 bằng cách cho muỗi đốt

máu có nhiễm ký sinh trùng sốt rét (KSTSR) rồi cho đốt người, tác giả Granharm

cũng đã chứng minh rằng các loài KSTSR ở khỉ như P.iuni,, P.knowlesi đều có

khả năng truyền bệnh cho người

Mãi đến năm 1971 chỉ có 2 trường hợpnhiễm P.knowlesi ở người được báo cáo

(Chin, 1965 và Yap, 1971), tất cả đều sống ở Peninsular - Malaysia Sau đó Cox-Sigh và công sự đã tiến hành một nghiên cứu kéo dài từ tháng 3/2000 đến tháng 11/2002 tại Malayssia, Kết quả cho thấy rằngtrong số 208 ca bệnh được chẩn đoán

ban đầu là nhiễm P.malariae thì có đến 120 ca được xác địnhlà P.knowlesi bằng

kỹ thuật PCR (Nested PCR assay) Nhiều trường hợp nhiễm P.knowlesi sau đó

cũng được phát hiện tại Kanip, Sarawak, Malaysia năm 2004 (Singh và cs) Vào năm này một ca bệnh do loài KSTSR này gây nên cũng được phát hiện trên một bệnh nhân làm việc trong rừng ở biên giới giữa Thái và Myanmar (Jongwutiwes)

Một nghiên cứu khác cũng cho hay người bệnh nhiễm P.knowlesi cũng được phát

hiện tại Philippine

Hình thể P.knowlesi và thuốc điều trị

Hình thể của P.knowlesi trên tiêu bản khi soi dưới kính hiển vi tương tự như

P.malariae Đây là một trong những yếu tố gây nhầm lẫn P.knowlesi và

P.malariae khi chẩn đoán dựa trên phương pháp nhuộm Giêmsa truyền thống

Theo TS Janet thuộc Đại học Sarawar, Malaysia từ năm 2001 đến năm 2006, trong tổng số 960 lam máu của các bệnh nhân sốt rét nhập viện thì có đến 228 lam

được chẩn đoán nhầm là P.malariae trong 266 ca được xác định là P.knowlesi

bằng DNA sau đó Do đó, để phân biệt chính xác 2 loài ký sinh trùng này nhất thiết phải sử dụng các kỹ thuật sinh học phân tử hoặc DNA

Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng P.knowlesi vẫn đáp ứng tốt với Chloroquine và

Primaquine

Hình thể P.knowlesi trên tiêu bản

nhuộmgiêmsa giọt mỏng (trái) và giọt dày (phải)

Trung gian truyền bệnh P.knowlesi

Phân loại An.latens

Sallum & Peyton (Zulueta 1956, White 1983, Wilkerson 2005)

Giới (Kingdom):Animalia

Ngành(Phylum):Arthropoda

Ngànhphụ(Subphylum):Hexapoda

Lớp (Class):Insecta

Lớpphụ(Subclass:Pterygota

Bộ (Order):Diptera

Bộphụ(Suborder):Nematocera

Họ (Family):Culicidae

Giống (Genus):Anopheles

Loài (Species):An latens

Nghiên cứu ban đầu của Wharton và Eyles (1961) cho rằng trung gian truyền bệnh

P.knowlesi từ khỉ cho người là An.hackeri (thuộc nhóm Luecosphyrus), nhưng sau

đó người ta khám phá ra rằng An.hackeri không có ái tính với người và chủ yếu

truyền bệnh sốt rét cho khỉ mà thôi (Reid và Weitz, 1961) Một nghiên cứu tiếp đó

của Wharton (1962) cho thấy rằng An.latens (nhóm Leucosphyrus) chính là vector

truyền bệnh chính P.inui cho khỉ và P.knowlesi cho cả khỉ và người An.latens có

tập tính đốt mồi từ khi trời tối cho đến gần sáng và đỉnh cao là lúc nữa đêm Loài muỗi này hoạt động chủ yếu trong rừng và bìa rừng nhưng có xu hướng vào nơi ở của người sống bìa rừng và trong rừng để tìm mồi đốt máu (I.Vithylingam, 2005)

Kết quả nghiên cứu này cũng cho thấy rằng tỷ lệ nhiễm thoa trùng của An.latens là 0.7% ở bìa rừng và 1.4% trong rừng và chỉ số EIR (Entomological inoculation

rate) là 11.98 ở bìa rừng và 14.10 ở trong rừng

Phân bố của P.knowlesi

Dựa trên những nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ của P,knowlesi và sự phân bố của nhóm Anopheles Luecosphyrus Cho đến nay P.knowlesi, được xem là loài ký sinh

sinh trùng thứ năm truyền bệnh ở người, chỉ lan turyền tại khu vực Đông Nam Á

Sự phân bố của nhóm Anopheles leucosphyrus

Loài Anopheles nào là trung gian truyền bệnh Plasmodium knowlesi ở Việt

Nam?

Theo tác giả Peter Van de Edel và cộng sự ở Việt Nam, trong số 95 ca sốt rét do

P.malariae (PCR) thì có 3 trường hợp được xác định là P.knowlesi (cloning &

sequence) tại tỉnh Ninh Thuận (2 trẻ em 2-3 tuổi và một thanh niên 27 tuổi) Những bệnh nhân này đều không có triệu chứng lâm sàng của bệnh sốt rét và họ sống, làm việc liên quan đến rừng

Như vậy phải chăng An.dirus hay một loài muỗi nào khác thuộc nhóm Anopheles

luecosphyrus có mặt ở khu vực miền Trung – Tây Nguyên có khả năng truyền

P.knowlesi từ khỉ sang người ở Việt Nam?

Tài liệu tham khảo:

1 Chin W, Contacos PG, Coatney RG, Kimbal HR (1965) "A naturally acquired

quotidian-type malaria in man transferable to monkeys" Science 149: 865

2 Yap FL, Cadigan FC, Coatney GR (1971) "A presumptive case of naturally

occurring Plasmodium knowlesimalaria in man in Malaysia" Trans R Soc Trop

Med Hyg 65 (6): 839–40

3 Singh B, Lee KS, Matusop A, Radhakrishnan A, Shamsul SSG, Cox-Singh J,

Thomas A, Conway DJ (2004) "A large focus of naturally acquired Plasmodium

knowlesi infections in human beings" Lancet 363: 1017–24

4 Jongwutiwes S, Putaporntip C, Iwasaki T, Sata T, Kanbara H (2004)

"Naturally acquired Plasmodium knowlesi malaria in human, Thailand" Emerg

Infect Dis 10 (12): 2211–3

5 Vythilingam I, Tan CH, Asmad M, Chan ST, Lee KS, Singh B (2006) "Natural

transmission of Plasmodium knowlesi to humans by Anopheles latens in Sarawak, Malaysia" Trans R Soc Trop Med Hyg 100: 1087–88

6 Wharton RH, Eyles DE (1961) "Anopheles hackeri, a vector of Plasmodium

knowlesiin Malaya" Science 134: 279–80

7 "Plasmodium knowlesi Malaria in Humans Is Widely Distributed and

Potentially Life Threatening" Clinical Infectious Diseases (University of Chicago

Press/Infectious Diseases Society of America) 46: 165—171

8 Plasmodium knowlesi: The Fifth Human Malaria Parasite – N.J.White, Center for Vaccinologyand Tropical Medicine, Oxford, UK (Editorial Commentary)

9 Is a monkey malaria from Borneo an emerging human disease? Thomas F McCutChan National Allergy and Infectious Diseases, USA (Editorial)

10 First report o*n human P.knowlesi infections in Vietnam Peter Van de Eede1, Hong Nguyen Van, Chantal Van Overmeir, Indra Vythilingam, Thang Ngo Duc, Hung Le Xuan, Hung Nguyen Manh, Umberto D'alseeandro, Annette Erhart

Ngày 14/02/2009

Hồ Đắc Thoàn

Cử nhân y tế công cộng, DMM

(Tin từ Bangkok)

Plasmodium knowlesi tại Viêt Nam

Một báo cáo nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Malaria Journal tháng

10/2009 đã xác nhận sự có mặt của Plasmodium knowlesi tại Việt Nam Trong một

nghiên cứu về hiệu quả của võng tẩm hóa chất có tác dụng kéo dài tiến hành tại một vùng đồi và rừng rậm của tinh Ninh Thuận từ năm 2004 đến 2006, các đối tượng có sốt được điều tra cắt ngang và phát hiện thụ động tại trạm y tế xã Trong

số 210 trường hợp P.malariae, nhiễm đơn thuần hay phối hợp, phát hiện qua kỹ

thuật PCR đặc hiệu với loài, các đợt điều tra cắt ngang vào tháng 12/2004 với khỏang hơn 4.000 đối tượng được chọn ngẫu nhiên, có 95 ca được chọn ngẫu

nhiên để sàng lọc tìm P.knowlesi Trong 95 trường hợp, có 41 ca P.malariae đơn thuần, 15 ca phối hợp với P.falciparum, 15 ca phối hợp với P.vivax, 5 ca phối hợp với P.ovale, 10 ca phối hợp với vừa P.falciparum và P.vivax, 8 ca phối hợp với

vừa P.vivax vừa P.ovale và 1 ca có cả 4 loài ký sinh trùng Qua kỹ thuật PCR thực hiện lần đầu có 5 trường hợp dương tính với P.knowlesi Lặp lại PCR lần thứ hai thì chỉ còn 3 ca P.knowlesi Các ca này sau đó đã được xác nhận qua xác định trình tự Một trong 3 ca P.knowlesi này lại được xác định dương tính một năm sau

(điều tra năm 2005) Các trình tự (có kích thước 153 cặp bazơ) thu thập được từ người Việt Nam tương đồng với chủng Malaysia đến 97-99%

Bệnh nhân nhiếm P.knowlesi gồm có một bé trai 2 tuổi, một bé gái 3 tuổi và một

thanh niên nam 27 tuổi Qua soi kính hiển vi, bé gái có lam máu dương tính với

P.falciparum và P.vivax, người thanh niên dương tính với P.vivax và bé trai thì

không phát hiện thấy ký sinh trùng sốt rét Trong kỹ thuật PCR đặc hiệu với loài

thì bé gái 3 tuổi nhiễm phối hợp P.falciparum, P.vivax và P.malariae, bé trai 2 tuổi nhiễm phối hợp P.malariae và P.ovale, còn người thanh niên nam thì nhiễm phối hợp P.vivax và P.malariae Cả 3 bệnh nhân đều thuộc cộng đồng dân tộc

thiểu số Ra-glây, sống gần rừng và đều không có triệu chứng lâm sàng của bệnh sốt rét khi được điều tra

Trong khu vực nghiên cứu có mặt các véc tơ sốt rét Anopheles dirus sensu stricto,

Anopheles minimus, Anopheles maculatus và Anopheles jeyporiensis Véc tơ

Anopheles dirus ss thuộc nhóm Anopheles leucophyrus Gần đầy một nghiên cứu

khác đã phát hiện P.knowlesi trong một cá thể Anopheles dirus tại tỉnh Khánh Hòa giáp tỉnh Ninh Thuận, chứng tỏ P.knowlesi có thể được truyền bởi Anopheles dirus

Nghiên cứu này lần đầu tiên chứng minh trường hợp nhiễm tự nhiên P.knowlesi ở

người tại vùng rừng đồi của một tỉnh miền Trung Việt Nam, có phối hợp với

nhiễm P.malariae Ngòai đóng góp trên, nghiên cứu này còn chứng minh tỷ lệ nhiễm P.malariae không thấp, các trường hợp nhiễm phối hợp cũng không ít như qua soi lam máu, một lần nữa xác nhận lại sự hiện diện của P.ovale tại Việt Nam,

mà biện pháp soi trên kính hiển vi lam máu nhuộm Giemsa chưa phát hiện được

Plasmodium knowlesi hiện nay được xem là loài ký sinh trùng sốt rét thứ năm gây

bệnh cho người, ngoài Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax,

Plasmodiummalariae, Plasmodium ovale Trường hợp nhiễm Plasmodium

knowlesi đầu tiên được ghi nhận vào năm 1965 ờ một nhân viên quân đội Hoa Kỳ

trở về nước sau khi công tác tại Đông Nam Á Những năm sau đó ngày càng có

nhiều báo cáo trường hợp nhiễm Plasmodium knowlesi xảy ra tại Malaysia,

Myanmar, Philippin và Singapore