skkn một số biện pháp giúp học sinh yêu thích và học tốt phân môn vẽ tranh ở trường tiểu học thuộc vùng đặc biệt khó khăn thcs cẩm thủy

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CẨM THUỶTRƯỜNG TIỂU HỌC CẨM QUÝ 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH YÊU THÍCH VÀ HỌC TỐT PHÂN MÔN VẼ TRANH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THUỘC VÙNG ĐẶC B

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CẨM THUỶ

TRƯỜNG TIỂU HỌC CẨM QUÝ 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH YÊU THÍCH

VÀ HỌC TỐT PHÂN MÔN VẼ TRANH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

THUỘC VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN

Người thực hiện: Nguyễn Văn Dương

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường TH Cẩm Quý 1

SKKN thuộc : Môn Mĩ Thuật

CẨM THỦY NĂM 2013

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

Như chúng ta đã biết nhiều năm trước đây môn Mĩ thuật ở trườngphổ thông nói chung và ở trường tiểu học nói riêng đều do giáo viênkhông chuyên đảm nhiệm, đây là một điều hạn chế mà ta có thể thấyđược, điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng môn học Trongnhững năm gần đây đã có nhiều giáo viên chuyên trách đảm nhiệm môn

Mĩ thuật ở tất cả các trường phổ thông trong cả nước đặc biệt là cáctrường đặc biệt khó khăn hay những trường thuộc vùng 135 và tuy vậymặt bằng dù đã được đi lên nhưng vẫn còn ở mức khiêm tốn

Bên cạnh đó vẫn còn một số những hạn chế khác như: Một số ítgiáo viên dù là chuyên hay không chuyên vẫn chưa có biện pháp phùhợp để học sinh thấy được vai trò và ý nghĩa của môn học, ngoài ra cơ sởvật chất ở các nhà trường dù đã có cải thiện nhưng vẫn còn thiếu thốnhay chưa đáp ứng được với yêu cầu của môn học, đồ dùng, tư liệu có liênquan và phục phụ cho môn học còn hạn chế đặc biệt là đối với nhữngtrường thuộc vùng đặc biệt khó khăn

Thực tế cho thấy hàng ngày trong cuộc sống nếu chúng ta để ýhoặc ít nhất một lần trong trong đời chúng ta thấy ở đâu đó các em trai,gái, ở mọi lứa tuổi, mọi nơi đang ngồi trong nhà hay ngoài sân dù trongtay các em chỉ có thể là một mẫu phấn hay viên gạch nhỏ, cái que cũng

đủ cho các em làm phương tiện để cho ra một tác phẩm thật hồn nhiên vàđầy cảm xúc, tác phẩm đó có thể là rất vô lý, xa lạ với ý nghĩ của chúng

ta nhưng điều đó lại rất có lý và gần gũi với các em, thậm chí một ngôinhà mới sơn song các em sẵn sàng vẽ ngay lên tường với những nét vẽngoằn nghèo khi mà các em không nghĩ mình vừa làm bẩn tường mà chỉbiết mình vừa cho ra một tác phẩm thật hồn nhiên và đầy cảm xúc củachính mình

Chính vì những lý do trên mà trong quá trình giảng dạy bản thântôi đã tìm những biện pháp để khắc phục đồng thời chuẩn bị tất cả cácyếu tố cần thiết nhất cho tiết dạy của mình, một mặt để hoàn thành nhiệm

vụ mà chuyên môn nhà trường giao cho mặt khác nhằm kích thích, độngviên học sinh để thông qua đó các em hứng thú với môn học hơn đồngthời thấy được vai trò và sự cần thiết của môn học trong nhà trường tiểuhọc.

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề:

Xã hội phát triển nhu cầu thưởng thức cái đẹp thẩm mĩ của conngười không ngừng được nâng cao và cái đẹp đã thực sự trở thành mộttrong những "cái thứ" thiết yếu trong đời sống của con người cũng như

sự phát triển chung của xã hội Một mặt là để đáp ứng nhu cầu muốnvươn tới cái gì cao đẹp, hoàn thiện của con người, mặt khác góp phầnlàm tăng trưởng nền kinh tế xã hội Cảm thụ cái đẹp chính là để "sốngtốt, sống đẹp" Vì vậy việc đào tạo con người biết nhận thức và cảm thụcái đẹp ngày càng rất quan trọng, đó không chỉ là mục tiêu trong hệthống Giáo dục Việt Nam mà còn là mục tiêu chung của tất cả các nướctrên thế giới

Như chúng ta đã biết mục tiêu môn học Mĩ thuật ở cấp học phổthông nói chung và ở trường tiểu học nói riêng là không nhằm đào tạocác em trở thành những hoạ sĩ hay những nhà nghiên cứu về nghệ thuật

mà thông qua kiến thức của môn học này nhằm khơi dậy và phát huynăng khiếu thẩm mĩ vốn có của các em đồng thời giúp các em biết cảmthụ cái đẹp và vận dụng cái đẹp đó vào trong cuộc sống hàng ngày cũngnhư trong học tập của các em

Môn học Mĩ thuật trong trường tiểu học cũng đã góp phần khôngnhỏ trong việc hình thành nhận thức về cuộc sống, về thế giới quan khoahọc, giáo dục cho các em một thị hiếu thẩm mĩ cần thiết cho việc hìnhthành và phát triển nhân cách toàn diện, hài hoà Đó chính là khả năngbiết cảm nhận và biết tạo ra cái đẹp trước hết là cho bản thân các em sau

là cho gia đình và cho toàn xã hội

Bên cạnh đó qua môn học Mĩ thuật còn hỗ trợ các em ở các mônhọc khác giúp các em phát triển toàn diện, lâu dài cả về đạo đức, trí tuệ,thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản góp phần hình thành con ngườiViệt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời đại mới

Xuất phát từ nhận thức về tầm quan trọng của môn học Mĩ thuật ởtrường tiểu học và thực tiển trên bản thân tôi đã mạnh dạn đi sâu tìmhiểu, nghiên cứu để làm sao tìm ra các biện pháp hiệu quả nhất nhằm

giải quyết vấn đề này với nhiệm vụ cụ thể là: " Một số biện pháp giúp học sinh yêu thích và học tốt phân môn vẽ tranh ở trường tiểu học thuộc vùng đặc bệt khó khăn"

2 Thực trạng của vấn đề:

Từ khi ra trường được đảm nhiệm giảng dạy môn Mĩ thuật ởtrường tiểu học Cẩm Quý 1 và qua hơn 9 năm thực tiễn giảng dạy tôithấy đa số các em rất thích học vẽ vì qua môn học đặc biệt là phân môn

vẽ tranh các em được tiếp súc, làm quen, được thể hiện nhiều đề tài khácnhau, được vẽ những gì mình mơ ước, mình yêu thích Nhưng bên cạnh

đó những em có năng khiếu và yêu thích môn học thì chưa thực sự đượcnhư mong muốn và điều này được xuất phát từ nhiều nguyên nhân chungnhư: Một số ít giáo viên chưa có phương pháp dạy học thích hợp haychưa quan tâm đúng mức tới đối tượng học sinh để giúp các em thấy hếtcái hay, cái đẹp của môn học, một bộ phận phụ huynh chưa nhận thứcđúng mức về môn học và cho rằng đó chỉ là một môn học phụ dẫn đếnthiếu đồ dùng học tập, nhiều em quên bút chì còn vẽ bằng bút mực hayquên vở vẽ vào giấy ô ly, bài vẽ mang nặng tính đối phó"vẽ cho có" dẫnđến chất lượng bài vẽ chưa cao và điều này lâu ngày sẽ trở thành lối mòncho các em từ đó các em sẽ mất dần đi sự lôi quấn và tầm quan trọng củamôn học này

Là một giáo viên luôn tâm huyết với nghề không chỉ riêng bản thântôi mà bất cứ người giáo viên nào cũng phải luôn trăn trở

Qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy môn Mĩ thuật từ khối lớp 1 đếnkhối lớp 5 ở trường tiểu học Cẩm Quý 1 tôi thấy mặc dù đại đa số các

em đều yêu thích môn học đặc biệt là phân môn vẽ tranh, nhưng bêncạnh đó vẫn còn một bộ phận các em chưa thực sự hứng thú và đam mêvới môn học "học còn mang tính đối phó" Chất lượng đại trà và chấtlượng mũi nhọn dù có được đi lên nhưng vẫn còn ở mức khá là khiêmtốn

Chính vì vậy đầu năm học 2012-2013 tôi đã mạnh dạn đi sâunghiên cứu đồng thời khảo sát chất lượng học sinh của trường mình từ

khối 1 đến khối lớp 5 bằng cách ra một đề kiểm tra như sau: "Em hãy vẽ

một bức tranh về đề tài tự chọn" Kết quả sau khảo sát thu được:

Chính vì lý do về những thực trạng và kết quả bước đầu như trêntôi đã đi sâu nghiên cứu để tìm ra những biện pháp nhằm giúp học sinhyêu thích và học tốt phân môn vẽ tranh ở trường tiểu học, đặc biệt lànhững trường ở vùng khó khăn hay vùng 135.

a Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu thực trạng của vấn đề với mục đích tìm ra các biệnpháp tốt nhất nhằm giúp học sinh "yêu thích và học tốt phân môn vẽtranh ở trường tiểu học thuộc vùng đặc biệt khó khăn"

b Đối tượng nghiên cứu: Là học sinh khối lớp 1, 2, 3, 4, 5 trường tiểu

học Cẩm Quý 1, Cẩm Thủy, Thanh Hóa

c Phạm vi nghiên cứu: Học sinh toàn trường tiểu học Cẩm Quý 1

d Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp khảo sát

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp phân tích tổng hợp

đ Thời gian nghiên cứu:

- Tháng 9 năm 2012 Đăng ký đề tài lập kế hoạch

- Tháng 10 năm 2012 Khảo sát điều tra thực trạng học sinh toàntrường tiểu học Cẩm quý 1

- Tháng 11 tổng hợp số liệu khảo sát

- Từ tháng 12 đến hết tháng 1 năm 2013 đưa ra các biện pháp đểphân tích và sử lý

- Đầu tháng 2 năm 2013 viết đề tài

- Cuối tháng 3 năm 2013 chỉnh sửa và hoàn thiện đề tài

3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện:

Như chúng ta đã biết xã hội ngày càng phát triển và theo đó là nhucầu thẩm mĩ nói chung và nhu cầu về thưởng thức cái đẹp nói riêng củacon người cũng ngày càng được nâng lên rõ rệt, đặc biệt đối với lứa tuổihọc sinh tiểu học, ngoài nhu cầu về đời sống vật chất đầy đủ thì các emcòn có những nhu cầu không thể thiếu đó chính là nhu cầu thẩm mĩ vàđời sống tinh thần.

Trong đời sống thường ngày cũng như trong giảng dạy thực tế cho

ta thấy trẻ em dù được đến trường hay không được đến trường, dù các

em ở thành thị hay nông thôn, miền xuôi hay miền núi xa sôi và dù các

em chưa từng được học vẽ thì các em vẫn đều thích vẽ, các em vẽ theocảm súc, theo trí nhớ hay vẽ không có chủ định

Thông thường ở lứa tuổi các em tiểu học thường vẽ theo cảm xúc

tự nhiên, không lệ thuộc vào khung cảnh hay màu sắc và phải trăng đóchính là sự hư cấu? Nhưng lại không phải như vậy! các em nghĩ sao vẽvậy, thật như các em nghĩ, các em hiểu Hình vẽ trong tranh của các emrất ngộ nghĩnh và mang tính khái quát về cả hình tượng và cả màu sắc

Đó chính là ngôn ngữ tạo hình đích thực của các em, với cách nhìn cáchnghĩ luôn tươi sáng, hồn nhiên và đầy chân thật Đôi khi chúng ta có thể

bị bất ngờ về thủ thuật sử dụng đường nét, hình vẽ và cả màu sắc Vì vậytranh vẽ của các em luôn chứa đựng sức truyền cảm, sự lôi quấn đối vớingười xem đó chính là nghệ thuật thẩm mĩ đích thực mà chúng ta cần tôntrọng, quan tâm và phát huy

Qua đây ta có thể thấy được đa số các em đều yêu thích học môn

Mĩ thuật đặc biệt là phân môn vẽ tranh

Bên cạnh đó vẫn còn một số ít học sinh còn nhút nhát, rụt rè chưamạnh dạn nói lên suy nghĩ của mình, một số em còn chán nản với mônhọc, đôi khi còn làm bài mang tính đối phó dẫn đến chất lượng vẽ chưacao Tất cả những vấn đề nêu trên đều ảnh hưởng lớn tới việc học môn

Mĩ thuật của học sinh vậy cần làm thế nào để có các biện pháp khắc phụctình trạng này?

Trong hệ thống chương trình Mĩ thuật ở tiểu học cũng như một sốmôn häc khác bộ môn được chia thành nhiều phân môn nhỏ, cụ thể ởmôn Mĩ thuật đã được chia thành các phân môn như sau: Vẽ theo mẫu,

vẽ trang trí, vẽ tranh, tập nặn tạo dáng tự do và thường thức Mĩ thuật Hệthống của 5 phân môn này đã được sắp xếp một cách khoa học theo mộtcấu trúc đồng tâm, các phân môn này có mới quan hệ mật thiết với nhau,

hỗ trợ cho nhau

Chúng ta vẫn biết rằng việc dạy cả năm phân môn này ở trườngtiểu học là có vai trò quan trọng như nhau, nhưng trên thực tế trong hệthống 5 phân môn đó thì học sinh vẫn yêu thích phân môn vẽ tranh nhất.Việc tổ chức một tiết dạy bài vẽ tranh giáo viên cần phải sử dụng nhiềuphương pháp nhất

Vẽ tranh là một phân môn mà học sinh rất thích thể hiện, rất thíchđược vẽ mặc dù nhiều em thường thể hiện tranh theo lối vẽ liệt kê, kể lễnhưng lại mang đậm yếu tố ngây thơ và hồn nhiên của lứa tuổi Đó chính

là những điều mà mỗi người giáo viên nói chung và giáo viên dạy Mĩthuật nói rêng cần phải khơi dậy và phát huy điều đó ở các em

Khi được học một tiết học vẽ tranh thì cũng là lúc các em được tự

do, thoải mái sáng tạo trong việc thể hiện cảm xúc Với một số phân mônnhư: Vẽ theo mẫu, vẽ trang trí Thì ở đó các em chỉ cần vẽ gần giống vớimẫu hay trang trí theo sự định hướng cụ thể còn vẽ tranh các em có thể

vẽ rất nhiều nội dung trong cùng một đề tài hay nói cách khác một đề tàicác em có thể vẽ được nhiều nội dung khác nhau

Trong quá trình giảng dạy ta thấy ngay từ những bài đầu tiên củalớp 1, các em đã được làm quen với môn học, hơn nữa ở chương trìnhmần non các em đã được vẽ những đường thẳng, đường xiên, đườngngang hay những đường cong và ít nhiều các em đã được hình thànhnhững khái niệm ban đầu về ngôn ngữ tạo hình

Thông qua nội dung, đường nét, hình mảng và đặc biệt là màu sắccủa thiên nhiên để các em cảm nhận từ đó mà vẽ được các hình ảnh đơngiản xung

quanh mình Vì vậy khi giảng dạy giáo viên cần nhẹ nhàng chỉ ra cho các

em những điều tưởng như khó mà lại rễ với các em Khi quan sát, hãyhướng cho học sinh không nhìn vào những chi tiết nhỏ mà hãy giúp họcsinh xem chúng có những đặc điểm gì nổi bật

Ví dụ: Bài 5: Vẽ nét cong ở lớp 1

Giáo viên hướng dẫn các em vẽ từ hình dáng lớn sau mới đến các

chi tiết nhỏ (Từ bao quát đến chi tiết) Giáo viên chỉ cần vẽ lên bảng

nhứng hình ảnh như: Đồi, núi, cây đều được tạo ra từ nét cong, cánhbuồm, ngôi nhà đều được tạo ra từ nét thẳng

Ví dụ:

H1 H2

H3 H4

Sau đó giáo viên cho các em nhận ra tên các hình ảnh trên Điềunày quả thực không khó nhưng học sinh lớp 1, từ sản phẩm sơ khai chưathể nắm vũng quy trình về quan sát, tưởng tượng, ước lượng về màusắc và việc làm đó thường xuyên sẽ là nền móng, gốc rễ để các em thựchành ở tiết học sau và chương trình cao hơn đều xuất phát từ những nét

vẽ cơ bản này

Đối với những bài vẽ tranh nhất thiết giáo viên phải khơi dậy ở các

em cảm xúc về đề tài:

Ví dụ: Vẽ tranh về đề tài chú bộ đội (Lớp 3 bài 17).

Giáo viên phải chỉ ra cho các em thấy được đề tài về chú bộ đội rấtphong phú, làm cho học sinh có một tình cảm chân thực với chú bộ đội,kính trọng và yêu mến những con người dũng cảm hi sinh cả xương máucho nhân dân, cho đất nước Đồng thời giúp các em tìm cách thể hiện, có

nghĩa là làm cho học sinh biết thể hiện tình cảm đó của mình đối với chú

bộ đội vào bài vẽ của mình và bằng nhiều cách thể hiện khác nhau

Ta lấy đề tài"chú bộ đội" làm dẫn chứng Đề tài này các em có thể vẽ

nhiều nội dung khác nhau:

Nội dung 1 Nội dung 2

Ngoài hai nội dung trên ta còn có thể vẽ rất nhều các nội dung khácnữa

Bên cạnh những đề tài mà tôi đã đề cập ở trên thì còn có rất nhiềucác đề tài khác cũng rất quen thuộc và gần gũi với các em Thôngthường, mỗi bài vẽ tranh học sinh sẽ nhận thức về nội dung đề tài ngay ởtên của đầu bài, và không vì vậy giáo viên lại quên không hướng dẫn chohọc sinh cách chọn đề tài

Như đã đề cập mỗi đề tài lại có rất nhiều nội dung khác nhau màhọc sinh chưa thể hiểu hết nên việc định hướng đề tài cho học sinh là rấtquan trọng trong loại bài vẽ tranh, bởi nó giúp cho các em lựa chọn đúngnội dung sở trường hay phù hợp với khả năng đối tượng học sinh Điều

đó không chỉ có ý nghĩa, có tình cảm mà cả cảm xúc của các em chứađựng trong tranh của mình

Một số đề tài có nội dung rộng, nên việc lựa chọn của các em sẽ rất khónhư đề tài về môi trường, vui chơi, phong cảnh, muốn thể hiện những

đề tài và đi đúng trọng tâm thì học sinh phải hiểu được khái niệm về đềtài mình vẽ:

Ví dụ: Đề tài "phong cảnh" thì các em cần phải hiểu khái niệm về phong

cảnh, hiểu được những hình ảnh của phong cảnh, của từng vùng miềnkhác nhau Vậy muốn làm được điều đó giáo viên phải là người địnhhướng để giúp các em có sự lựa chọn phù hợp, chính xác và đúng vớitrọng tâm nội dung đề tài, điều này sẽ giúp học sinh tránh được việckhông thống nhất các hình ảnh trong việc lựa chọn như: Vẽ phong cảnhnông thôn nhưng lại thể hiện cả những hình ảnh đặc chưng của thành thị

Sau khi định hướng, hướng dẫn thì giáo viên cũng phải luôn tôntrọng chính kiến và sự lựa chọn của học sinh có nghĩa là để các em tựsuy nghĩ về hoạt động thuộc đề tài mà mình vừa quan sát, đồng thời giáoviên luôn nắm vững được yếu tố tự chủ của các em, bởi vì khi các em đãlựa chọn tức là đã rất yêu thích hoạt động đó rồi và cần phải phát huy caođiều đó để tác phẩm của các em luôn thực sự sinh động và đa dạng tronghình thức cũng như nội dung bài vẽ

Sau khi đã định hướng, hướng dẫn cho các em tìm, chọn cho mìnhđược nội dung phù hợp đề tài phù hợp thì giáo viên tiếp tục chỉ ra đượccho các em thấy hình ảnh chính, hình ảnh phụ là gì Muốn làm tốt điềunày giáo viên phải chuẩn bị tốt trực quan, tức là chuẩn bị những bứctranh có cách thể hiện nhóm chính, nhóm phụ rõ ràng và chỉ ra cho các

em thấy nhóm chính thường vẽ vào trọng tâm của bức tranh (vào giữa)

và các hình ảnh của nhóm chính phải vẽ rõ ràng và to vừa phải còn nhómphụ vẽ nhỏ hơn nhóm chính nhưng không nhỏ quá và được vẽ ở xungquanh nhóm chính Khi đã được định hướng cụ thể rồi giáo viên tiếp tụchướng dẫn các em cách phác các mảng chính phụ đó để rồi dựa vào đóthể hiện hình vẽ của mình trên cơ sở hình mảng đã định

Thông thường ta thấy khi đến một tiết học phân môn vẽ tranh, giáoviên chỉ mới định hướng là các em đặt bút vẽ ngay, thích gì vẽ nấy khi

mà giáo viên chưa kịp hướng dẫn Chính điều này đã ảnh hưởng khôngnhỏ tới chất lượng bài vẽ vì vậy giáo viên cần phải tìm ra các biện phápphù hợp, cách chuyển tải kiến thức phải thật sinh động và khoa học, đặc

biệt trực quan phải đẹp, sinh động thì mới lôi quấn được các em từ đómới có những hình ảnh đẹp hồn nhiên, ngộ ngĩnh và đầy sự ngây thơ.

Giáo viên lại tiếp tục hướng dẫn cho các em cách vẽ màu nhưngtrên cơ sở tự nguyện, tự chọn, tức là các em được tự do lựa chọn màu sắccho bài vẽ của mình bởi vì trên thực tế ta thấy màu sắc trong cuộc sống,thiên nhiên luôn vô cùng phong phú và đa dạng, hơn thế nữa nó còn ảnhhưởng rất sâu sắc tới lứa tuổi của các em

Trong thực tiễn giảng dạy ta thấy các em thường vẽ lá cây màuxanh nhưng lại có em vẽ màu đỏ, màu vàng hay màu nâu và điều đóhoàn toàn đúng ta cần phát huy sự sáng tạo đó của các em

Ví dụ: Lá cây mùa đông có thể là màu vàng cam, màu nâu hay màu

đỏ