skkn kinh nghiệm giúp học sinh học hát, luyện tập trò chơi âm nhạc lớp 2. thcs ngoc trai

Vậy làm thế nào để âm nhạc đến với các em một cách tự nhiên,hài hoà mà vẫn mang tính chất một môn học, với mỗi giáo viên vấn đềquan trọng không phải chỉ làm sao dạy cho học sinh những ki

THANH HOÁ NĂM 2013

KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC HÁT, LUYỆNTẬP – TRÒ CHƠI ÂM NHẠC LỚP 2

Người thực hiện: Nguyễn Thị Tuyết Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường tiểu học Ngọc Trạo SKKN thuộc môn: Âm nhạc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

A LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Âm nhạc là món ăn tinh thần là môn nghệ thuật âm thanh và lànhu cầu không thể thiếu được với con người nói chung và trẻ em nóiriêng

Ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời mỗi chúng ta ai cũng một lầnđược nghe tiếng hát ru của mẹ, khi đi mẫu giáo các em được học hát,học múa Như vậy âm nhạc là một nhu cầu không thể thiếu trong đờisống tinh thần của trẻ nói riêng và âm nhạc đã làm nổi bật lên nhữngsinh hoạt hàng ngày trong đời sống xã hội, đó là những cảnh tượng,những âm thanh tự nhiên cũng được diễn tả khá sinh động và đầy đủ,như vậy ta có thể khẳng định rằng âm nhạc luôn luôn tồn tại ở mọi lúcmọi nơi và mọi thời đại

Âm nhạc là một môn năng khiếu, tuy nhiên việc dạy học âm nhạctrong các nhà trường tiểu học không nhằm đào tạo cho các em trở thànhnhững người hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp, những người làm nghề

âm nhạc sau này Mà mục đích chính là thông qua việc học hát các em

được hoạt động, được nhận thức và được cảm thụ về âm nhạc Nhưngvới nhiệm vụ, chức năng chủ yếu của mình, giáo dục âm nhạc trước hếtphải thể hiện được mục tiêu, yêu cầu giáo dục trội bật của mình là giáo

dục thẫm mĩ Giúp các em phát triển toàn diện về mọi mặt " Văn -Thể- Mĩ" và đáp ứng yêu cầu của giáo dục là đào tạo con người

Đức-Trí-mới xã hội chủ nghĩa, góp phần hình thành nhân cách các em, tạo chocác em có phong cách mạnh dạn, tự nhiên, tự tin hơn trong cuộc sống

Đó cũng là quá trình rèn luyện kỹ năng ca hát của các em và giúp các

em cân bằng lại trạng thái tinh thần sau những giờ học căng thẳng vàmệt mỏi

Vậy làm thế nào để âm nhạc đến với các em một cách tự nhiên,hài hoà mà vẫn mang tính chất một môn học, với mỗi giáo viên vấn đềquan trọng không phải chỉ làm sao dạy cho học sinh những kiến thứctrong chương trình mà còn nắm vững khả năng giáo dục nhiều mặt củamôn âm nhạc, có ý thức và kế hoạch khai thác các khả năng giáo dục đóthông qua các biện pháp sư phạm cụ thể nhằm góp phần đào tạo các emthành những người có nhân cách và phát triển toàn diện Là một

giáo viên giảng dạy môn âm nhạc tuổi đời còn trẻ, tôi chẳng có đượcnhiều kinh nghiệm lâu năm như những thầy cô đã dạy tôi cũng nhưnhững anh chị trước nhưng bù lại tôi có lòng yêu trẻ, yêu nghề đó làcon đường mà tôi đã chọn.Cho nên để học sinh say mê với môn họcnày, ngoài những phương pháp mới thì vấn đề học hỏi sáng tạo để gâyhứng thú cho các em thì đó là vấn đề luôn trăn trở trong tôi và từ đó

thôi thúc tôi tìm hiểu và chọn đề tài này:

" Kinh nghiệm giúp học sinh học hát , luyện tập - trò chơi âm nhạc lớp 2’’

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Cơ sở lý luận

Ca hát là một nhu cầu của trẻ, trẻ em được ca hát, được tự hoạtđộng và tự nhận thức được thế giới xung quanh bằng cảm xúc thông

qua những hình tượng âm thanh để phát triển trí tuệ đồng thời đượcgiáo dục về đạo đức, tình cảm

Việc dạy hát và chơi trò chơi âm nhạc là một vấn đề đòi hỏi sựnhiệt tình, sáng tạo của người thầy Bởi lẽ các em đang trong độ tuổi rấtnhạy cảm về âm nhạc, hơn nữa giọng hát của các em dang trong thời kỳphát triển mạnh nên ngươi thầy cần nắm được giọng hát của học sinhlên cao chỉ đến nốt C3, xuống thấp chỉ đến nốt A1.Giáo viên dạy háttránh tình trạng để học sinh hát cao quá hoặc thấp quá dẫn đến việc các

em hát phô, hát trênh nhạc Để đảm bảo tính hiệu quả cho một giờ họchiệu quả cho một giờ học hát và chơi trò chơi người thầy phải có biệnpháp cụ thể song song

II- THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Về học sinh

Trước đây khi học một bài hát, học sinh chỉ thuộc được lời ca củabài hát mà các em không hát đúng giai điệu lời ca, các em hát tự do, hátkhông đúng nhạc đã thành thói quen, các em chưa có ý thức để lắngnghe, quan sát kỹ trường độ (độ ngân dài - ngắn của âm thanh), độ cao

(độ cao - thấp) của âm thanh trên đàn để hát cho đúng Những chỗ mócgiật, luyến láy, các cách vận động phụ hoạ theo bài hát, cũng như tìnhcảm, tính chất của từng bài hát chưa được chú trọng.

2 Về giáo viên

Thông qua các tiết dạy còn có những vấn đề sau:

- Một số đồng chí giáo viên chưa chú trọng đến luyện hát đúngcho học sinh, ít tổ chức các trò chơi âm nhạc giúp học sinh thẩm thấu

đã được nhà trường phân công dạy môn Âm nhạc từ khối 1 đến khối 5Như vậy thời gian học của các em mỗi tuần chỉ học có 1 tiết, 1 năm có

35 tiết/năm, tôi thấy rằng việc giảng có nhiều thuận lợi vì chuyên môn

đã được đào tạo qua trường cao đẳng sư phạm Âm nhạc Bản thân lạicòn trẻ, có lòng yêu nghề yêu trẻ nên rất nhiệt tình trong công tác giảngdạy Bên cạnh đó nhà trường và các đồng nghiệp cùng giúp đỡ, tạo mọiđiều kiện cho tôi phấn đấu, tham dự tất cả các cuộc thi có liên quan đếnchuyên môn

- Về phòng học của lớp: Trường đã được xây dựng khang trangnên phòng học đạt tiêu chuẩn thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùađông Ghế ngồi đạt tiêu chuẩn cho học sinh ngồi hát và hoạt động.Nhưng vì chưa có phòng học chức năng nên khi học hát còn hạn chế,bên cạnh đó còn một số học sinh ở các khu vực Phường Quang Trung,Bắc Sơn một số học sinh ở ga gia đình còn gặp nhiều khó khăn do vậydân trí thấp, đời sống vật chất thiếu thốn, nên việc phân nhóm học sinh

và việc kết hợp với phụ huynh là rất khó khăn, môn âm nhạc còn chưađược coi trọng như như môn học khác Vì thế việc nhận thức bộ môn âmnhạc đang còn cổ hủ và kém cỏi: các em thiếu sách giáo khoa, thiếu vởchép nhạc, thiếu đồ dùng dụng cụ dành cho học sinh (như thanh phách,song loan, Trống con……).Chính vì những khó khăn này nên khi dạy

các em tiếp thu kém, khả năng tư duy cũng như năng lực tiếp nhận rấtnghèo nàn Các em có thói quen hát tự do, không đúng nhạc nên khiuốn nắn chỉnh sửa rất lâu và khó hình thành một cách sâu sắc về cáchtrình bày, thể hiện bài hát, hát đúng nhạc theo đàn, đúng phách, đúngcao độ, trường độ…

* Đề khảo sát của tôi như sau: " Em hãy trình bày một bài hát mà

em yêu thích nhất trong chương trình đã học ở lớp 1"

Qua khảo sát ban đầu ở lớp 2D, bằng thực tế trình độ của học sinhtôi thu được kết quả như sau:

Chất lượng đầu năm

- Qua thực tế giảng dạy cho thấy nguyên nhân chủ yếu mà các emvấp phải là khi hát các em đang còn rụt rè, e ngại, chưa mạnh rạn, tự tin

để thể hiện bài hát

- Phần lớn học sinh của lớp các em chưa biết hát một bài hát cóđệm nhạc Các em hát tự do đã trở thành một thói quen hát không đúngnhạc, không theo đàn, hát không có sức biểu cảm, sai cao độ, trường

độ, nhịp phách rất nhiều

Từ thực trạng trên tôi đã rút ra một số kinh nhgiệm nhỏ của bảnthân trong việc dạy học hát ở lớp 2 Chính vì thế tôi đã đi sâu tìm hiểu,nghiên cứu đưa ra một số kinh nghiệm để phục vụ tốt cho việc giảngdạy môn học hát, luyện tập - trò chơi âm nhạc lớp 2

III- CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1 Dạy cho các em hát đúng giai điệu, tiết tấu những bài hát phùhợp với lứa tuổi, để tập cho các em hát đồng đều, hoà giọng hát cá nhântrong giọng hát chung của tập thể

2 Qua giai điệu, tiết tấu lời ca của các bài hát nhằm giáo dục tình

4 Phát triển năng lực nghe nhạc, năng lực cảm thụ âm nhạc thôngqua ca hát, biểu diễn, trò chơi và kể chuyện âm nhạc

IV- CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Dạy học sinh học hát một bài hát, giáo viên phải giải quyết 2 vấn đề then chốt:

- Giúp học sinh nắm được và thực hiện chính xác các bước cầnthiết của quá trình học hát và rèn luyện thực hiện các bước đó một cáchthành thạo

- Giúp các em biết vận dụng các khả năng, năng lực, năng khiếu

mà mình vốn có để cảm thụ âm nhạc và thể hiện nó thích hợp với từngbài hát có tính chất giai điệu khác nhau

1 Phần một: Dạy hát

* Vấn đề thứ nhất:

Quy trình học hát một bài hát gồm các bước sau :

+ Giới thiệu bài (giới thiệu về tác giả, tác phẩm) + Nghe hát mẫu bài hát

+ Đọc lời ca theo tiết tấu+ Khởi động giọng ( Luyện thanh)+ Tập hát

+ Luyện tập, kiểm tra đánh giá kiến thức vừa học+ Rút ra bài học giáo dục

Thực tiễn dạy hát đã khẳng định sự đúng đắn của các bước họctrên Để làm cho học sinh có thói quen và kỹ năng áp dụng các bướchọc, cần giúp các em từng bước nắm được và biết cách thực hiện vậnđộng ngay từ tiểu học

*Vấn đề thứ hai: Quá trình học hát của học sinh, ta thấy học sinh

phải sử

dụng khả năng, năng lực có tính chính xác để hát thuộc và đúng giaiđiệu lời ca bài hát, có khả năng cảm thụ âm nhạc bằng một tình cảmtrong sáng, lành mạnh mới có thể diễn đạt được tính chất của bài hát

Trong quá trình dạy chúng ta cần nghiên cứu kỹ hơn các bước học

để giúp các em nắm vững kiến thức một cách khoa học và dễ hiểu nhất

a- Giới thiệu bài

- Giới thiệu bài: giới thiệu tác giả, tác phẩm là một bước quantrọng vì nó là một bước khởi đầu cho việc dạy học một bài hát Giáoviên phải có một lời giới thiệu hấp dẫn, nhẹ nhàng và cần kết hợp vớitranh minh hoạ, giáo viên vừa giới thiệu vừa chỉ vào tranh sao cho phùhợp với nội dung bài hát

VD: Bài hát : Chiến sĩ tí hon

Yêu cầu giáo viên phải có bức tranh minh hoạ cho bài hát: Vẽ vềcác chiến sĩ tí hon, mặc quần áo bồ đội, đội mũ ca nô, bạn đi trước cầm

cờ, các bạn đi sau cầm súng, cầm trống

1

2

3

Giáo viên hỏi học sinh: + Bức tranh vẽ gì ?

+ Bức tranh nói về nội dung bài hát nào

?

Tuổi thơ có nhiều ước mơ được làm chến sĩ tí hon Các em bé trongtranh vai mang súng bước theo lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong tiếngtrống nhịp nhàng.

Ngoài những bài hát nói về quang cảnh quê hương, đất nước, conngười Còn có những bài hát có xuất xứ được dịch sang lời Việt bằnggiai điệu nhạc của nước ngoài, hay làn điệu dân ca thì chúng ta giớithiệu như thế nào?

Đối với những bài hát nước ngoài và dân ca, lời giới thiệu bao giờcũng hướng cho học sinh biết tới xuất xứ của bài hát đó Giáo viên cóthể giới thiệu vị trí địa lý của nước đó, vùng miền đó trên bản đồ, có thể

mở rộng cho học sinh bằng các tập tục đặc điểm riêng từng vùng,miền, từng đất nước Hoặc có thể liên hệ với các bài hát nước ngoài vàcác bài hát dân ca để dẫn dắt vào bài hát mới

VD Bài hát ''Chúc mừng sinh nhật" nhạc Anh Giáo viên có thể sử

dụng cách như sau: Giáo viên thuyết trình" Trong chương trình học củamôn âm nhạc lớp 1 các em đã được học các bài hát nước ngoài như

"Đàn gà con (nhạc Philippencô, lời Việt Anh)…Đến lớp 2 chúng ta sẽ

được học thêm một bài hát nước ngoài với một ngày thật vui và trànđầy ý nghĩa đó là bài "Chúc mừng sinh nhật" nhạc Anh.

b- Nghe hát mẫu bài hát

Hát mẫu: là một bước nắm vai trò then chốt trong việc dạy họchát Trong bất kể một tiết học nào cũng không thể thiếu bước đi quantrọng này

Ở phần này giáo viên là người truyền đạt và học sinh là người tiếpnhận Tuy nhiên làm thế nào để tạo ra một tiết học thành công là mộtviệc không dễ

Đây là một hoạt động có sức cuốn hút, lôi kéo hứng thú cho họcsinh một cách mạnh mẽ, nên để thực hiện được hoạt động này, giáoviên phải là người ''Nghệ sĩ" thực thụ phải thể hiện thật chính xác bàihát, tình cảm, tính chất ẩn chứa trong bài hát Vì thế đối với giáo viênhát mẫu như là diễn mẫu

Để giúp học sinh hát chuẩn xác một bài hát trước hết yêu cầu giáoviên cần hát mẫu một cách chính xác, thể hiện tốt sắc thái, tình cảm của

bài hát, tác phong của giáo viên từ cách đứng, nét mặt và nhất là một sốđộng tác minh hoạ cũng dất cần thiết cho tiết dạy Giáo viên cần chữngchạc, tự tin, vui tươi sẽ gây hứng thú cho học sinh ngay từ đầu giờ học.

Giáo viên cần nhắc học sinh các tư thế ngồi hát, đứng hát thoảimái, đúng cách, khi hát cần hát hoà giọng, hát đều, to tiếng, thể hiệnđược sắc thái bài hát

Hiện nay phần hát mẫu thường được thay thế từ giáo viên thựchiện thành đài các-sét, băng, đĩa nhạc thâu sẵn bài hát Đó cũng là mộtphương pháp đổi mới đang được chú ý và thu được hiệu quả cao

c - Đọc lời ca

Đối với học sinh lớp 2 việc đọc lời ca so với các lớp trên chưađược thạo cho lắm tuy nhiên các em đã đọc được để giúp các em đọcđúng, đọc đều, giáo viên cần treo bảng phụ có chép sẵn lời ca, đánh dấutừng câu Giáo viên cần đọc trước, đọc chậm, rõ ràng từng câu cho họcsinh đọc theo Sau đó giáo viên cho

các em hát, có thể gõ thước cho cả lớp đọc từng câu Cần cho học sinhđọc thạo rồi mới cho các em hát

d – Khởi động giọng (Luyện thanh)

Quá trình phát âm phải là sự phối hợp chính xác của các hoạtđộng lấy hơi, đẩy hơi với các hoạt động khác của cơ quan phát âm, nhưphối hợp với thanh quản, bộ phận truyền âm (cuống họng và mồm) Đó

là những hoạt động tương hỗ, nó tác động qua lại với nhau, tất cả mọihoạt động phải đúng, chính xác phù hợp với nhau tạo nên những âmthanh đẹp, chính vì thế trước khi vào học một bài hát, học sinh phảithực hiện bước luyện giọng khởi động để có một bàn tựa cho bước họchát tiếp theo Nói cách khác luyện thanh là bước mở âm để chuẩn bịhọc hát

Khi khởi động giọng cho học sinh không đơn giản là làm theogiáo viên mà phải biết cách mở khẩu hình, biết cách lấy hơi Mở khẩuhình là khi hát tạo nên hình dáng của mồm và môi Bởi hình dáng củamồm và môi khi hát thay đổi theo sự phát âm, nhả chữ, nghĩa là phụthuộc vào nguyên âm và phụ âm Chẳng hạn nguyên âm A Ô U Ê môitạo hình dáng mở tròn, nguyên âm U môi hơi chúm lại đưa ra phíatrước, nguyên âm Ê môi hơi nhếch lên… Tư thế của mồm và môi sẽ

làm cho âm thanh phát ra nghe tròn trĩnh, chuẩn và đẹp Nếu quen dầncách phát âm đó trong bước luyện giọng, khi hát sẽ tạo được âm thanhmềm mại, tự nhiên giúp hát hay hơn và tốt hơn.

Đối với học sinh tiểu học giáo viên không nên chọn bài khởiđộng giọng với những âm vực, những quãng khó Nên chọn nhữngquãng đơn giản và cơ bản như giọng cdur

Là la la lá lá lá la la la

Với hoạt động luyện giọng khởi động, nếu học sinh tập trung nghe đànchuẩn xác thì sẽ đạt được mục tiêu đặt ra trong hoạt động này và sẽ tạođược nền móng cho bước tập hát tiếp theo.

e- Tập hát

Hát bài hát so với học bài hát là những vấn đề khác nhau về chất.Học sinh tiểu học trước hết cần biết cách hát Đó là những tri thức kĩnăng cơ bản phổ thông bước đầu đơn giản nhất cho việc sử dụng giọnghát tự nhiên của mình hướng vào việc học Biểu hiện cái hay, cái đẹp,

tư thế ngồi, cách lấy hơi, phát âm nhả chữ, tình cảm Biết cách hát làhát một bài hát một cách diễn đạt, không biết cách hát thì không cónghê thuật và diễn cảm được Vì vậy học hát bài hát là bước rèn luyện

có yêu cầu một cách tổng hợp cao hơn Nó là nội dung trung tâm thểhiện nhưng yêu cầu về mục tiêu để hình thành trực tiếp năng lực hoạtđộng âm nhạc thích hợp và cần thiết nhất cho trẻ.Đã có rất nhiều

phương pháp khác nhau để thực hiện hoạt động này.

Trước đây, dạy hát thường theo cách truyền khẩu móc xích giáoviên thường hát mẫu mỗi câu vài ba lần sau đó bắt nhip cho học sinh

hát hoà theo Tiếp tục như vậy nối tiếp các câu (móc xích) thành bàihát, đây cũng là cách dạy hát truyền khẩu, truyền nghề cho âm nhạc dângian Tuy nhiên ngày nay do sự phát triển của đất nước, sự tân tiếntrong việc nâng cao công cụ lao động Dạy hát đã có những nhạc cụ cầnthiết để giảng dạy như đàn óc-gan, kèn Melodion….Thay cho việc dạytruyền khẩu là giáo viên đàn giai điệu từng câu, học sinh lắng nghe,nhẩm lời ca theo giai điệu, nghe bắt nhịp và hát hoà theo tiếng đàn.

VD: Bài hát'' Múa vui'' nhạc và lời Lưu Hữu Phước, học sinh hát

được hướng dẫn như sau :

Câu 1:

Câu 2: