Với đặc trưngcủa môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnh nhiệm vụ hìnhthành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lựctiếp nhận văn bản văn học và các loại v
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
I LÝ DO VIẾT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
1 Giáo dục kĩ năng sống là một nội dung giáo dục hết sức quantrọng cần được thực hiện một cách có hệ thống và thường xuyên trongnhà trường Giáo dục kĩ năng sống giúp học sinh có hiểu biết và đượcrèn luyện hành vi có hại cho sức khỏe,thể chất và tinh thần, tăngcường khả năng nhận thức xã hội,khả năng thich ứng với cuộc sốngcũng như khả năng ứng phó linh hoạt, tích cực với những thách thứctrong cuộc sống hàng ngày Việc đưa giáo dục kĩ năng sống vào nhàtrường có ý nghĩa như một sự thức tỉnh để các nhà giáo dục chú ýnhiều hơn đến tính hữu dụng, thiết thực trong chương trình nhàtrường, đồng thời tăng khả năng đáp ứng yêu cầu đào tạo con ngườimới năng động, tích cực, tự tin, đạt được thành công trong xã hội hộinhập
2 Môn Ngữ văn ở trường phổ thông nói chung và trường THPTnói riêng có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dụcnày. Vâng! Chúng ta đã biết ‘ Văn học là nhân học” Con người là
điểm xuất phát cũng là điểm cuối cùng của văn học Lịch sử văn học
là lịch sử khám phá tâm hồn con người,sự khám phá ấy là vô cùng, vôtận, không có trang cuối bởi con người và thế giới bên trong của conngười tiềm ẩn bao bí mật để thâm nhập, tìm hiểu và khám phá Chỉ cócái nhìn đặc sắc, đầy xác thực về con người, nhà văn mới có được kiếngiải có nghĩa về cuộc sống và chính bản thân con người Với đặc trưngcủa môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnh nhiệm vụ hìnhthành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lựctiếp nhận văn bản văn học và các loại văn bản khác,môn ngữ văn họcgiúp học sinh có những hiểu biết về xã hội, văn hóa,văn học, lịchsử,đời sống nội tâm của con người.Với tính chất giáo dục thẩm mĩ,môn Ngữ văn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu cảmxúc thẩm mĩ và định hướng thị hiếu để hoàn thiện nhân cách Và vậyNgữ văn là môn học có khả năng đặc biệt trong việc giáo dục các kĩnăng sống cho học sinh Đọc văn để hiểu người Giảng văn để dạy làmngười…Làm thế nào để chúng ta - vừa là người đọc, vừa là người
giảng văn để tạo ra và truyền được cái cảm hứng “ Uống xong lại
khát” ấy.
3.Nhân bản là bản tính con người, những bản tính ấy là chất người,làm nên Con người Nhân bản là một vấn đề rộng, bao gồm tất cảnhững gì thuộc về con người, có cả cái xấu và cái tốt, có cả cái thuộc
Trang 2về bản năng tự nhiên và những hành động có ý nghĩa xã hội Chủnghĩa nhân bản là sự ngợi ca, đề cao chất người, tính người, đòi hỏicon người sống đúng nghĩa Con người Chủ nghĩa nhân bản có xuấtđiểm là lòng nhân đạo, yêu thương đề cao con người, đòi hỏi quyềnsống có nhân tính, có những điều tốt đẹp,… Song, trong những nămgần đây, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và sự phát triểnmạnh mẽ của kinh tế thị trường, thì con người ta đang dần đánh mất đicái chất nhân bản vốn có từ ngàn xưa của dân tộc, trong đó có cả họcsinh- những trụ cột trong tương lai của Tổ quốc Việc giáo dục chấtnhân bản cho học sinh là vô cùng quan trọng Vì nếu được giáo dụcmột cách nghiêm túc thì các em sẽ có tâm hồn trong sáng, biết yêuthương đồng loại, yêu quê hương đất nước và biết xác định mục đíchsống tốt đẹp cho mình Trong chương trình thay sách giáo khoa Ngữ
Văn lớp 11THPT mới( Từ 2007), Người trong bao đã được đưa vào
giảng dạy với thời lượng 2 tiết Có thể thấy, đây là tác phẩm xuất sắccủa phần văn học nước ngoài, trong cuốn ngữ văn 11 chương trìnhchuẩn và nâng cao đã truyền tải được một vấn đề mang ý nghĩa nhânsinh tích cực: Chất nhân bản trong con người Từ đó giúp học sinhhình thành quan niệm sống một cách tích cực và lành mạnh
Đó cũng là những lí do khiến tôi chọn đề tài “Giáo dục quan niệm sống cho học sinh qua giờ đọc hiểu văn bản “Người trong bao” của SêKhốp” để nghiên cứu, áp dụng vào thực tế giảng dạy chương trình
Ngữ Văn 11 ở trường THPT Lam Kinh năm học 2010 – 2011; 2011– 2012; 2012- 2013
Trang 3II Mục đích, nhiệm vụ của đề tài:
1 Mục đích nghiên cứu:
- Nhằm giúp cho giáo viên dạy văn, nhất là giáo viên đang trực
tiếp giảng dạy ở lớp 11- trung học phổ thông có thêm nguồn tư liệu về
Sê-khốp và truyện ngắn Người trong bao Hy vọng đây sẽ là những
kiến thức cần thiết góp phần làm phong phú thêm bài giảng của cácthầy cô
- Đối với người học: Đây là một trong những phương pháp quantrọng, giúp các em thấy được cái hay, cái đẹp một tác phẩm văn họctiêu biểu của Nga và thế giới, ở một ngòi bút tài năng – Sê-khốp.Nhằm góp phần làm tăng sức hấp dẫn của bài học đối với học sinh,trong thời điểm mà hứng thú học văn của các em còn nhiều điều đángphải suy tư, trăn trở
=> Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm thực hiện mục đích: chỉ ra
chất nhân bản trong truyện ngắn “Người trong bao” để từ giáo dục
quan niệm sống cho học sinh
2 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nghiên cứu chất nhân bản tích cực trong truyện ngắn “Người
trong bao” của Sêkhốp
- Những khía cạnh của chất nhân bản trong truyện ngắn có liênquan đến việc giáo dục quan niệm sống cho học sinh
III Phương pháp nghiên cứu:
1.Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp: phân tích nêu vấn đề
2 Cách tiến hành
a Về lí thuyết:
- Tìm hiểu các tài liệu viết về văn học Nga, nhất là ở cuối thế kỉXIX, đầu thế kỉ XX
- Các bài nghiên cứu, lí luận phê bình về nhà văn A Sê-khốp
- Các tài liệu nghiên cứu về tác phẩm Người trong bao của nhà văn Các mẫu thiết kế bài dạy về tác phẩm Người trong bao.
b Về thực tiễn:
Trang 4- Dự giờ dạy bài Người trong bao của đồng nghiệp.
- Thực nghiệm triển khai đề tài trong giờ dạy bài Người trong bao.
- Chọn hai lớp cơ bản có trình độ ngang nhau: một lớp chú
ý khắc sâu , nhấn mạnh chất nhân bản của truyện ngắn trong hai giờhọc; còn một lớp không chú ý khắc sâu các phương diện này
IV Những luận điểm cần bảo vệ:
V Những đóng góp về lý luận và thực tiễn của đề tài
1 Đối với giáo viên:
- Đề tài sẽ giúp cho giáo viên khi giảng dạy tác phẩm Người
trong bao sẽ có một trong những hướng khai thác hợp lí, làm nổi bật
tài năng nghệ thuật của tác giả và ý nghĩa sâu sắc của truyện ngắn.Đồng thời làm cho giờ học sinh động, dễ đi vào tâm trí, và tình cảmcủa học sinh
- Qua bài dạy, phần nào giáo viên sẽ nắm được năng lực tiếpnhận và khám phá tác phẩm của học sinh
2 Đối với học sinh:
Đề tài này giúp các em:
- Nâng cao khả năng tiếp nhận và cảm thụ truyện ngắn đặc sắc, tiêu biểu cho phong cách của Sê-khốp: mang tính triết lý và có sức khái quát cao về ý nghĩa xã hội
- Từ đó mà có nhận thức sâu sắc tác hại của một lối sống
“trong bao”; và xác định được một lối sống đúng đắn cho bản thân.
Trang 5
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1.Thực trạng xã hội:
Trong những năm gần đây, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin
và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường, con người ta đangdần đánh mất di cái chất nhân bản vốn có từ ngàn xưa của dân tộc,trong đó có cả học sinh- những trụ cột trong tương lai của Tổ quốc.Việc giáo dục chất nhân bản cho học sinh là vô cùng quan trọng Vìnếu được giáo dục một cách nghiêm túc thì các em sẽ có tâm hồntrong sáng, biết yêu thương đồng loại, yêu quê hương đất nước và biếtxác định mục đích sống tốt đẹp cho mình
2 Thực trạng dạy học của môn Ngữ văn
Một trong những đặc điểm của môn Ngữ văn ở trường phổ thông,với tính chất là môn học công cụ,là có thể kết hợp nhiều nội dung giáodục trong quá trình dạy học Bên cạnh nội dung cốt lõi, mang tính chất
ổn định của môn học là các nội dung giáo dục mang tính chất thời sự
xã hội ( giáo dục tình cảm nhân văn, trách nhiệm của thanh niên họcsinh trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, giáo dục truyền thống dântộc, về tình bạn, tình yêu và gia đình, về vấn đề lập nghiệp, về học tậplàm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí minh, giáo dục cách thức sống )nhằm đáp ứng yêu cầu hình thành ở học sinh quan hệ ứng xử đúng đắnvới những vấn đề của cuộc sống,đất nước, thời đại, giúp cho học sinh
có đủ bản lĩnh hội nhập trong xu thế toàn cầu hóa Vì vậy việc giáodục kĩ năng sống vào môn Ngữ văn là điều có thể thực hiện và phùhợp với xu thế dạy học Ngữ văn hiện nay cho học sinh
3 Thực trạng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông
qua giờ đọc hiểu văn bản Người trong bao (Tiết 95,96 Ngữ văn 11
cơ bản, tiết 122, 123 Ngữ văn 11 nâng cao) :
Tuy nhiên việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua tiết
dạy Người trong bao (Tiết 95,96 Ngữ văn 11 cơ bản,tiết 122, 123 Ngữ
văn 11 nâng cao) trong nhà trường là một vấn đề không hề đơn giản,
bởi nhiều lẽ:
- Tác phẩm càng hay, thì càng giàu ý nghĩa; và con đường đi tìmhiểu và khám phá nó càng không dễ dàng
Trang 6- Bên cạnh đó, truyện ngắn này mới đưa vào giảng dạy trong nhàtrường, nên tài liệu nghiên cứu còn ít và hiếm Nhất là khi thi đại họcchưa chú trọng đến phần văn học nước ngoài.
- Giáo viên chỉ chú ý truyền đạt kiến thức về Sêkhốp, về nhân vậtBêlicốp( ngoại hình, cách ăn mặc,thói quen ) chưa tập trung vào mụcđích dùng ngòi bút trào phúng để phê phán luôn sợ hãi cái mới, muốnbấu víu vào quá khứ trì trệ, lạc hậu, Sê-khốp đã xây dựng một điển
hình văn học có ý nghĩa khái quát cao Lối sống “trong bao”, kiểu người “trong bao” ở Bê-li-cốp đã từ cuộc sống điển hình hoá vào tác
phẩm, để rồi từ tác phẩm lại bước ra cuộc đời Giáo viên chưa kháiquát được ý nghĩa xã hội của hình tượng, chưa đưa ra được thông điệp
về cách sống cho học sinh Nhà văn đã từng nói: “ Con người ta sẽ trở
nên tốt đẹp hơn nếu chỉ cho họ biết họ như thế nào” Truyện ngắn của
ông nói chung và Người trong bao nói riêng, chính vì thế luôn là
tiếng nói cần thiết cảnh báo, kêu gọi mọi người: cần phải thay đổicuộc sống, không thể sống vô vị, tầm thường, hủ lậu như thế mãi; làmđược như vậy con người mới có một cuộc sống lành mạnh, khoẻkhoắn, đầy ý nghĩa,
Vì vậy, khi dạy Người trong bao không ít giáo viên rất lúng túng,
đó là thực tế không chỉ với những giáo viên trẻ mới ra trường, mà với
cả những giáo viên lâu năm - dù có kinh nghiệm Bởi với họ, Sê- khốpvẫn là mới mẻ khi những năm tháng ngồi trên giảng đường đại học,nhà văn này vẫn chưa được có một vị trí xứng đáng như hiện nay
II GIẢI PHÁP:
1 Nắm vững mục tiêu phát triển giáo dục:
2.1.Hiện nay, nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được nhiều quốcgia trên thế giới đưa vào dạy cho học sinh trong các trường phổ thôngdưới nhiều hình thức khác nhau Chương trình hành động Dakar vềgiáo dục cho mọi người ( Senegal – 2000) đã đặt ra trách nhiệm mỗiquốc gia phải đảm bảo cho người đọc đượcvới chương trình giáo dục
kĩ năng sống phù hợp với năng sống cần được coi như một nội dungcủa chất lượng
2.2 Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệtrẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước, đáp ứng yêu cầu hộ nhập quốc tế và nhu cầu phát triển củangười học, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽtheo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI, mà thực chất cách tiếp cận
kĩ năng sống đó là: Học để biết Học để làm Học để tự khẳng định
Trang 7mình và Học để cùng chung sống Mục tiêu giáo dục phổ thông đã và
đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bịnhững năng lực cần thiết cho các em học sinh Đặc biệt rèn luyện kĩnăng sống cho học sinh được xác định là một trong những nội dung cơ
bản của phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện, học
sinh tích cực”trong trường phổ thông, giai đoạn 2008-2013 do Bộ giáo
dục và Đào tạo chỉ đạo nhằm phát huy tính chủ động, tích cực của họcsinh Từ đó xây dựng mục đích sống lành mạnh, tốt đẹp cho các em ởtương lai
Vì vậy, nếu chỉ ra được chất nhân bản trong truyện ngắn “Người
trong bao” sẽ góp phần xây dựng quan niệm sống lành mạnh cho học
sinh
2 Nắm vững khái niệm chất nhân bản:
Có nhiều quan niệm, nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề nhân bản
Vì vậy, tôi đã khảo sát một số từ điển nhằm đưa ra một cách hiểuchung cơ bản nhất, làm cơ sở cho viêc tìm hiểu chất nhân bản trong
truyện ngắn “Người trong bao”
Sách “Từ điển Tiếng Việt thông dụng” của Hồ Xuân Thái (NXB
Văn hoá-Thông tin -1999) quan niệm “Nhân: người; “bản”: gốc.
“Nhân bản”: cái gốc làm người”.
Quan niệm này cho rằng “Nhân bản” bao gồm tất cả những gì làm
nên con người, để phân biệt con người với các sinh vật khác
Cuốn “Hán Việt từ nguyên” của Bửu Kế-NXB Thuận Hoá-1999, lại
cho rằng “Nhân: người, bản: gốc Nhân bản: lấy người làm gốc Cái
thuyết cho rằng là người quan trọng hơn cả, là gốc của vũ trụ”
Khác với quan niệm trên, quan niệm này lại chú ý đến vai trò và vịtrí của con người trong vũ trụ…Đây là một thuyết đề cao vai trò củacon người, coi con người là vốn quý, là tinh tuý, là gốc của mọi việc
Trên cơ sở ý kiến vừa nêu, ta có thể hiểu: Nhân bản là bản tính của
con người, là cái làm nên con người Con người cần có những bản tính
ấy thì mới là con người thực sự để phân biệt với các thực thể sốngkhác…
Mặt khác, con người là trung tâm của văn học Do vậy, tác phẩmvăn học nào cũng có tính nhân bản nhiều hoặc ít Tính nhân bản ở đâyđược hiểu là cuộc sống, hành động, việc làm, tình cảm của con người,thuộc về con người, được phản ánh trong tác phẩm Nhân bản là khátvọng, mơ ước, ý chí, nghị lực và tình yêu,…Tính nhân bản thuộc vềnội dung phản ánh, đề tài, nhân vật, hướng về con người Tính nhânbản trong tác phẩm còn phụ thuộc vào quan niệm, tư tưởng, tấm lòng
Trang 8của nhà văn với con người và cuộc sống Từ những quan niệm vềnhân bản trên đây, tôi sẽ đi vào tìm hiểu bước đầu vấn đề chất nhân
bản trong truyện ngắn “Người trong bao” của Sêkhốp nhằm giáo dục
lòng nhân đạo và nhân cách cho học sinh
3 Thông qua giờ đọc văn giúp học sinh nhận ra chất nhân bản
trong truyện ngắn “Người trong bao”
Truyện ngắn Người trong bao là một kiệt tác, bộc lộ rõ tài năng
truyện ngắn của Sê-khốp Tác phẩm lại được viết trong một hoàn cảnhđặc biệt: khi chế độ nông nô chuyên chế của Nga Hoàng đã đi vào giaiđoạn khủng hoảng trầm trọng Để kéo dài những ngày tàn, chínhquyền Nga Hoàng đã ban hành các chính sách cực kì phản động, nhằmđàn áp các lược lượng đối kháng chính quyền, nhất là những người vôsản và trí thức tiến bộ Báo chí tiến bộ bị cấm đoán, những tư tưởngmới bị bóp nghẹt, Một bầu không khí ngột ngạt, nặng nề bao trùmkhắp nước Nga Gây tâm lí thất vọng, hoài nghi, lo sợ, muốn từ bỏ đấutranh, thậm chí muốn thoả hiệp đầu hàng Xuất hiện trong hoàn cảnh
đó, Người trong bao mang đậm dấu ấn thời sự của xã hội Nga lúc bấy
giờ Vì lẽ này, tác phẩm đã:
+ Tập trung phê phán lối sống “trong bao”, thu mình, hèn nhát
sợ hãi, đến mất nhân cách của một bộ phận người, đặc biệt là tầng lớptrí thức tiểu tư sản ở Nga cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX Tạo ra một
cơ chế sống giả tạo, rập khuôn, máy móc, không thể chấp nhận được ởcon người
+ Mặt khác nhà văn cũng nhiệt tình cổ vũ cho một xã hộimới tốt đẹp hơn, tiến bộ hơn Trong đó, con người cần phải sống làchính mình, cần phải đấu tranh loại bỏ những cái xấu xa và lạc hậu rakhỏi xã hội
3.1 Phê phán lối sống trong bao tiêu cực
Truyện ngắn“Người trong bao” kể về lối sống trong bao của
Bêlicốp với cảm hứng phê phán sâu sắc
Có thể nói suốt cuộc đời mình Bêlicốp chưa dám sống một phútgiây nào Hắn tìm kiếm sự an toàn trong cái bao cả về thể xác lẫn nộitâm Thứ tiếng hắn dạy là tiếng Hi Lạp cổ lỗ, lỗi thời Sinh hoạt hàngngày của hắn cũng hết sức khác thường, y luôn bao kín mình trongđống quần áo, mũ, kính, ủng bất kỳ mưa hay nắng Hắn lúc nào cũng
có khát vọng mãnh liệt là thu mình vào trong một cái bao để ngăncách, bảo vệ hắn với thế giới bên ngoài Về mặt tinh thần cũng vậy,Bêlicốp chỉ ca ngợi quá khứ, những cái không bao giờ có thực để trốn
Trang 9chạy hiện tại Ngay cả ý nghĩ hắn cũng cố giấu trong bao bởi hắn luôn
sợ “Nhỡ xảy ra chuyện gì”.
Lối sống của Bêlicốp vừa khiến ta giận vừa khiến ta thương bởikiếp người sống lay lắt mỏi mòn, lúc nào cũng lo âu, sợ sệt Đây làphân nhân bản tiêu cực của con người được nhìn nhận bằng thái độnhân bản đầy cảm thông, yêu thương Phê phán lối sống trong baonày, Sêkhốp đã gián tiếp cho con người thấy họ sống nhàm chán, buồn
tẻ, vô vị, vô nghĩa và cần thay đổi lối sống trong bao đó để sống có ýnghĩa, có nhân bản hơn
Nhưng Sêkhốp không chỉ dừng lại ở một cá nhân, ông đã miêu tảtác hại của lối sống đó ảnh hưởng đến mọi người xung quanh Bằngtiếng thở dài và lời than vãn của mình Bêlicốp như làm một cuộc thôimiên tập thể cả thành phố Họ sợ nói to, sợ gửi thư, sợ làm quen Từ
đó, Sêkhốp phê phán xã hội không có nhân bản khi con người khôngdám làm việc tốt (đọc sách, làm từ thiện, giúp người nghèo…), khôngdám vui chơi giải trí (xem hát, diễn kịch, nói to, làm quen,…) Sêkhốp
đã đánh thức trong lòng người đọc nhận biết tâmlí trong bao nô lệ màtránh xa nó, để sống có ý nghĩa, sống hành động, sống hoà hợp vớithiên nhiên, con người, xã hội, xoá bỏ tâm lí nô lệ sợ hãi để xây dựngcho mình cuộc sống tốt đẹp hơn
3.2 Chỉ ra sự chết dần của chất người trong con người
Bêlicốp sống không mơ ước, không khát vọng, sống không làm
việc có ích, anh ta luôn cố thu mình trong bao, luôn sợ “Nhỡ xảy ra
chuyện gì”…Đó chính là sự chết dần của nhân tính, của chất người,
đó ngược lại với nhu cầu và ý nghĩa nhân sinh
Tác hại của lối sống trong bao rất lớn nên mọi người phải có tráchnhiệm phá bỏ nó đi để có một cuộc sống khác Con người phải pháthuy phần tốt đẹp chứ không được thui chột nó đi Trong truyện, dướiảnh hưởng của lối sống trong bao, phần chất người bị thui chột dần đi.Những việc làm có ích như đọc sách,làm từ thiện, giải trí…hay nhữngviệc vô hại như nói to, làm quen, gửi thư… mà con người cũng khôngdám làm Điều đó chứng tỏ xã hội này là xã hội vô nhân bản và chúng
ta cần phải thay đổi cuộc sống để có một xã hội khác tốt đẹp hơn
3.3 Xây dựng nhân vật tích cực
Đối lập với Bêlicốp và cuộc sống trong bao của anh ta là chị emVarenka Nếu như Bêlicốp chỉ biết sống ru rú trong bao, sợ sệt khôngdám làm việc gì, thì chị em Varenka lại có cuộc sống vui vẻ, cởi mở,chan hoà-cách sống mà mỗi khi Bêlicốp tiếp xúc đều tái mặt, run lậpcập, sợ hãi, phản đối Họ nói to, cười to, đi xe đạp, cãi nhau, đọc
Trang 10Kôvalenkô, Varenka, Burkin, bác sĩ Ivan… trong truyện đại diệncho những nhân vật tích cực, tiến bộ của Sêkhốp Họ là những ngườitốt, nhận ra bản chất của xã hội nên họ có tâm trạng bất mãn, thấtvọng…Tất cả những tình cảm đó thể hiện chất người sâu sắc, tiến bộtrong họ Đó là khía cạnh của chất nhân bản.
4 Giáo dục quan niệm sống cho học sinh qua giờ đọc hiểu văn bản
“Người trong bao”
Bất kỳ tác phẩm nào cũng có ý nghĩa giáo dục con người Nó thểhiện ý đồ cải tạo cuộc sống của tác giả Khi đọc văn, quan trọng là rút
ra được ý nghĩ giáo dục của nó Đây cũng là chức năng quan trọngcủa văn học Văn chương hình thành và hoàn thiện thế giới quan, nhânsinh quan của người nhằm giáo dục con người sống tốt đẹp hơn
“Người trong bao” là tác phẩm có ý nghĩa giáo dục sâu sắc mà trong
quá trình dạy học, giáo viên cần giáo dục cho học sinh lối sống đúngđắn
Ý nghĩa giáo dục của truyện ngắn “Người trong bao” thể hiện ở
một số điểm sau đây:
4.1 Tự xây dựng cho mình quan niệm sống đúng đắn, tiến bộ, lành mạnh.
Có quan niệm sống đúng đắn, tiến bộ, lành mạnh, tích cực là cơ sởcho cách sống, cho hoạt động sinh hoạt…của con người
Hiện nay, cuộc sống có nhiều điều phong phú phức tạp mà với tâm
lý tuổi mới lớn như học sinh cấp II, III thì việc chọn cho mình mộtcách sống, một lối sống đúng đắn, thích hợp là điều không dễ dàng.Nếu các em không biết tiếp thu có chọn lọc thì dẫn dễ rơi vào conđường sa ngã bởi cái xấu ảnh hưởng nhanh và mạnh đến các em Dovậy, có quan niệm sống đúng đắn, tích cực, tiến bộ, lành mạnh là rấtquan trọng đến việc hình thành nhân cách học sinh Bởi vậy, học sinhcần có sự quan tâm, giúp đỡ, sự định hướng của gia đình, nhà trường
để tạo môi trường trong sạch cho sự phát triển nhân cách các em
Có quan niệm sống đúng đắn, tiến bộ, lành mạnh sẽ giúp các emnhìn nhận, xem xét giải quyết vấn đề đúng đắn, khoa học đồng thời
Trang 11quy định cho hành động, cho việc làm của các em làm việc tốt có ích,
có đạo đức…
Sau khi học bài “Người trong bao” học sinh cần hiểu sự tiêu cực
của lối sống này từ đó tìm cho mình một lối sống tích cực, lành mạnh
đó là: sống tốt với mọi người, sống chan hoà cởi mở, sống gắn bó vớicuộc sống, hoà đồng với bạn bè, tạo cho mình một môi trường sốngvui, sống độ lượng, sống vị tha, làm việc tốt, lao động tích cực, khôngsống cô độc, vị kỉ, tích cực học tâp, cải tạo cuộc sống, cầu tiến bộ, họccái tốt, tránh cái xấu… Đặc biệt, cần tránh cuộc sống nhàm chán, mònmỏi, trì trệ Đây là lối sống không có trong lứa tuổi này Từng giờ,từng phút các em phải sử dụng thời gian thật có ích để làm cho cuộcsống bận rộn, sôi nổi, có ý nghĩa Học sinh cần tránh xa những môitrường không lành mạnh để tránh bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội….Muốn thực hiện điều này, học sinh cần có sự giúp đỡ quan tâm củacha mẹ, gia đình, nhà trường và xã hội Cần có sự định hướng, giúp đỡcác em, phải theo sát từng công việc của các em, hiểu tâm lí các em để
có cách đối xử phù hợp tránh để các em rơi vào tình trạng bất mãn,chán nản, bất cần Bởi những tình trạng xấu đó dễ đưa các em vào conđường sa ngã Cũng cần bồi đắp cho học sinh lòng yêu thương conngười
4.2 Sống độ lượng, vị tha và là bạn của mọi người
Trong truyện Bêlicốp là con người khó tính, kì quặc, anh ta nhìnnhận mọi vấn đề bằng con mắt khắc nghiệt, việc gì anh ta cũng cho làxấu, là mờ ám…Anh ta chỉ thấy cái tiêu cực mà không thấy cái tíchcực nên lúc nào anh ta cũng cảm thấy không an toàn và cần chui vàobao để tránh
Qua các chi tiết trên, giáo viên cần chỉ ra cái tiêu cực cho học sinh
để rút ra kết luận: Sống độ lượng trong cách đánh giá người khác Cầnthấy cả cái tốt và cái xấu, tránh tình trạng chỉ thấy cái tiêu cực, phiếndiện một chiều Đây cũng là biểu hiện tình nhân ái của con người,sống biết độ lượng biết tha thứ…
Con người sống không thể cô độc một mình mà cần có bạn bè đểcùng giúp đỡ, chia sẻ vui buồn, khó khăn Nhưng tình bạn cần đượcxây dựng trên cơ sở hiểu và thông cảm, đồng chí hướng, sở thích,…mới vững bền, nó khác với kiểu gìn giữ quan hệ của Bêlicốp thật kìquặc: Anh ta đến từng nhà, ngồi đó chẳng nói năng gì suốt mấy tiếngđồng hồ và gọi đó là cách giữ gìn các mối quan hệ
4.3 Sống tích cực, cởi mở, chan hoà với cuộc đời và con người
Trang 12Lối sống trong bao tiêu cực, lay lắt, hao mòn nhân cách con người,Sêkhốp muốn con người tránh xa lối sống đó Cần sống tích cực hơn,phá vỡ lối sống lo âu, sợ hãi không dám làm việc gì để làm việc có íchxây dựng cuộc sống Sống tích cực ở đậy nghĩa là sống tốt, làm điềutốt, điều thiện, làm việc có ích, yêu thương trân trọng giúp đỡ mọingười, sống vui, sống khoẻ, lạc quan, không bi quan lo sợ, không vìlợi danh mà làm điều hèn kém, luôn học hỏi nâng cao kiến thức…Sống cởi mở chan hoà với cuộc đời là hoà mình gắn bó với cuộc đời.Câu chuyện trên thôi thúc con người hành động, làm việc để hoànthiện nhân cách, hoàn thiện con người, chất người trong mình.
4.4 Xây dựng lối sống tự chủ
Sống tự chủ là mỗi người phải được là mình, phải giữ được cái bảnngã để tự khẳng định mình Con người cần phải làm chủ bản thânmình trước mọi sự cám dỗ, lôi kéo, đặc biệt là trong cuộc sống hiệnđại Cần xây dựng lập trường tư tưởng đúng đắn, kiên định
Trong truyện, Bêlicốp sống trốn tránh hiện thực, cô độc ẩn mìnhtrong bao, ai nói, ai làm khác đi một chút là hắn tái mặt, sợ hãi, nhất làkhi nhắc đến chính quyền… Vì không làm chủ được bản thân nên khianh ta va chạm với cuộc sống bên ngoài đã không thể đứng vững.Bêlicốp không làm chủ được mình nên không dám làm việc gì, luôn
sợ hãi, không tự tin vào bản thân, không tự tin vào cuộc sống…
Học sinh cần xây dựng cho mình một lối sống độc lập, tự chủ đểxác định phương hướng học tập, lựa chọn hành động, lựa chọn tươnglai cho mình Sống làm chủ cho công việc hàng ngày, quyết đoántrong công việc…Tuy nhiên, không được đẩy sự tự chủ lên mức tháiquá dễ dẫn đến bảo thủ, chỉ biết mình…mà là sự tự chủ trong giới hạn,nghĩa cần biết lắng nghe ý kiến đóng góp của người khác để hoànthiện mình, để sửa chữa khuyết điểm
4.5 Xây dựng, củng cố, hoàn thiện nhân cách.
Một người tốt là một người có nhân cách Chính nhân cách là biểuhiện cho chất người, chất nhân bản Xây dựng, hoàn thiện nhân cáchcủa mình đồng thời giúp đỡ người khác rèn luyện nhân cách đó là việclàm có ý nghĩa nhất, là việc làm rất Người Xã hội có sự lành mạnh,
có nhiều nhân cách tốt là một xã hội mang tính nhân bản, nhân đạo.Bêlicốp không phải là con người có nhân cách tốt đẹp, bởi sốngtrong môi trường đó, nhân cách Bêlicốp bị mai một dần khiến anh tasống không đúng nghĩa con người Sự tồn tại của anh ta chỉ là ở mặtsinh học, còn ở phần nhân cách con người xã hội thì Bêlicốp không hề
có Bởi vậy, muốn sống là người theo đúng nghĩa, mỗi người phải