SỞ GD & ĐT THANH HÓA TRƯỜNG THPT NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG VÀ TRÍ THÔNG MINH CỦA HỌC SINH VÀO DẠY HỌC TÁC PHẨM “ CHIẾC THU
Trang 1SỞ GD & ĐT THANH HÓA TRƯỜNG THPT NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG VÀ TRÍ THÔNG MINH CỦA HỌC SINH VÀO DẠY HỌC TÁC PHẨM “ CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA” CỦA NGUYỄN MINH CHÂU
Người thực hiện : HOÀNG THỊ HUYỀN Chức vụ : Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Môn Ngữ văn
THANH Ho¸ NĂM 2013
A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài
Trang 21.1 Do yêu cầu của xã hội đối với dạy học văn hiện nay.
Đã nhiều năm gần đây, dạy học văn trở thành nỗi bức xúc của toàn xã hội,điều này vừa là niềm vui, cũng là nỗi buồn, sự lo lắng cho toàn ngành giáodục nói chung, mỗi giáo viên dạy văn nói riêng
Vui vì điều đó chứng tỏ bộ môn ngữ văn vẫn chiếm một vị trí quan trọngtrong nền giáo dục quốc dân Buồn vì môn Ngữ văn nói chung, dạy học vănnói riêng không đáp ứng được những đòi hỏi chính đáng của xã hội, đặc biệt,hiện trạng chất lượng học tập và thi cử hiện nay của HS làm không ít người
lo ngại…cần xem xét lại phương pháp giảng dạy văn học trong nhà trườnghiện nay
1.2 Do yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học văn nói riêng.
Từ những đòi hỏi như trên đối với môn văn trong nhà trường hiện nay,yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học môn văn là nhu cầu thiết thực và tấtyếu
Trong một lần phát biểu, cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhấn mạnh:
“Phải làm thế nào cho giờ giảng văn trở thành một giờ hấp dẫn, một giờ
sôi nổi, một giờ hứng thú đối với học sinh, để sau giờ đó, học sinh còn say sưa nghĩ thêm, tìm tòi và hiểu thêm Phải suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo để có cách dạy văn tốt nhất”.
Từ những vấn đề đó cho thấy, phương pháp dạy học truyền thống khônglàm được như vậy, thậm chí còn làm mất dần tính chủ động, sáng tạo củahọc sinh, không bồi dưỡng được nhiều cho tâm hồn nhạy cảm của các em,
và đặc biệt không khai thác, phát triển được trí thông minh tiềm ẩn trong cácem
1.3 Do yêu cầu từ phía bản thân bộ môn.
Ngữ văn là một môn khoa học, nhưng là khoa học của nghệ thuật, khoahọc xã hội Bản thân văn học là sản phẩm của trí tuệ và tình cảm, cảm xúcnội tâm bên trong chủ thể mỗi nhà văn…Cho nên, bản thân văn học yêu cầungười tiếp nhận nó cũng phải bằng trí thông minh, óc sáng tạo, tích cực, chủđộng Dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, trí thông minh của học sinhkhông chỉ là một hướng dạy mới, hiện đại, mà còn là con đường để bồidưỡng, nâng cao trí thông minh cho học sinh, giúp học sinh tự tin vào nănglực của bản thân, chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong cảm thụ và tiếp nhậnvăn học
Nguyễn Minh Châu là nhà văn lớn trong nền văn học dân tộc Đặc biệt
ông là người “ mở đường tinh anh và tài năng” người “ đi được xa nhất”,
đặt những viên gạch đầu tiên làm nền móng cho công cuộc đổi mới văn học
nước nhà.Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa” là một minh chứng cho quá
trình đổi mới nghệ thuật ấy của Nguyễn Minh Châu, lựa chọn tác giả
Trang 3Nguyễn Minh Châu và tác phẩm này của ông nhằm khai thác những cáchtân nghệ thuật của tác giả làm dữ kiện để phát huy tính tích cực, chủ động,trí thông minh của học sinh.
Với tất cả những lí do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Vận dụng quan điểm dạy học phát huy tính cực, chủ động và trí thông minh của học sinh vào dạy học “ Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu” như
là một niềm say mê, một hướng tìm tòi nhằm nâng cao hiệu quả công tácgiảng dạy của bản thân, đồng thời hi vọng góp một tiếng nói nhỏ bé vàocông cuộc đổi mới phương pháp dạy học văn trong nhà trường hiện nay
2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
2.1 Đối tượng
- Những đổi mới tư duy nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu sau 1975
- Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa”
- Học sinh lớp 12 trường THPT Nga Sơn năm học 2012- 2013
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp
- Phương pháp thực nghiệm
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lí luận
1.1 Bản chất của quan điểm dạy học phát huy tính tích cực, chủ động
và trí thông minh của HS
Từ điển Tiếng việt cho rằng “ tích cực” là: tỏ ra chủ động, có những hoạt
động nhằm tạo ra những sự biến đổi, thay đổi và hăng hái, tỏ ra nhiệt tình đối với nhiệm vụ, công việc… Dạy học phát huy tính tích cực, chủ động của
HS là người giáo viên sử dụng phương pháp có tác dụng phát huy tính tíchcực của người học để họ tự giác, tích cực, tự lực, sáng tạo trong quá trìnhhọc tập
Dạy học phát triển trí thông minh của HS là kiểu dạy học nhằm phát huy cao độ trí tuệ, tinh thần độc lập, tự chủ của HS dựa trên những suy đoán khoa học, tư duy lôgic và những liên tưởng, tưởng tượng.
Trang 4Mục đích của quan điểm dạy học này là nhằm thức dậy trí thông minh và
sự tích cực, chủ động của HS trong quá trình tiếp thu và vận dụng kiến thức Dạy học phát huy tính cực, chủ động và trí thông minh của học sinh đặt
ra những yêu cầu sau đây
* Đối với người dạy:
- GV phải dạy học một cách thực sự thông minh và sáng tạo, phải xử lí thậtnhanh, thật khéo léo những tình huống sư phạm nảy sinh trong tiết dạy
- Phải chuẩn bị thiết kế bài dạy thật kĩ và tốt, phải chuẩn bị được hệ thốngcâu hỏi khơi dậy trí thông minh, kích thích trí tò mò và lòng ham hiểu biếtcủa các em
- Về phương pháp, người GV phải dùng phương pháp nêu vấn đề để HStranh luận, thảo luận một cách công bằng, dân chủ giúp các em tự phát hiện
ra chân lí, làm cho giờ học sôi nổi, ngay cả những kết luận mà GV đưa racũng phải thuyết phục các em, tuyệt đối tránh sự áp đặt, gò ép
* Đối với người học
Thế kỉ XVIII- XIX chủ nghĩa Mác- Lênin ra đời đã khẳng định ngoại lực
dù là yếu tố vô cùng quan trọng nhưng cũng chỉ là yếu tố có vai trò hỗ trợtạo điều kiện thúc đẩy mà thôi, còn nội lực mới là yếu tố đóng vai trò quyếtđịnh đến sự phát triển của bản thân sự vật, sự phát triển đó sẽ đạt đến đỉnhđiểm khi và chỉ khi có sự kết hợp, cộng hưởng giữa hai yếu tố nội lực vàngoại
Như vậy có thể xác định việc coi học sinh là chủ thể sáng tạo, là yếu tố nộilực quyết định quá trình vận động và phát triển của bản thân học sinh làquan điểm có cơ sở khoa học và lí luận sâu sắc Với quan điểm này lối họcthụ động dần sẽ mất ưu thế mà thay vào đó là hướng tiếp cận độc lập, chủđộng, sáng tạo Đặc biệt trong dạy và học môn văn, môn học của cảm xúc lạicàng cần những thái độ, những tình cảm cá nhân chứ không phải và khôngthể là những rung động dây chuyền, những rung động của người dạy truyềnsang cho người học
1.3 Cơ sở tâm lí học
Lứa tuổi HS THPT ở khoảng 15-18 tuổi Theo sự phân chia của các nhàtâm lí thì đây là giai đoạn đầu của tuổi thanh niên HS khối 12 đã lớn lên vềthể lực cũng như trí tuệ, đặc điểm tâm lí lứa tuổi này là các em rất thíchtranh luận, rất muốn được thể hiện và bộc lộ kiến thức của mình, các em
Trang 5cũng rất muốn được quan tâm, được tôn trọng, nói chung khả năng sáng tạocủa các em rất dồi dào và mong muốn bộc lộ rất lớn Quan điểm dạy họcphát huy tính tích cực, chủ động và trí thông minh của HS đã làm được điềuđó
2 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học phát huy tính tích cực, chủ động và trí thông minh của HS
2.1 Thực trạng của giờ dạy- học văn hiện nay
Về phía giáo viên:
- Đa số GV đều có ý thức trong việc đổi mới phương pháp dạy học để nângcao chất lượng dạy, học văn
- Tuy nhiên trong thực tế còn nhiều lung túng: GV còn nặng về diễn giảng,hoặc hỏi rồi tự trả lời; sử dụng câu hỏi thiên về tái hiện, ít có câu có khảnăng rèn luyện trí thông minh, chủ động cho HS
Về phía HS
- HS chỉ tái hiện kiến thức một cách thụ động, vì thế trong giờ đọc-hiểu phầnlớn hoạt động của HS vẫn dừng lại ở mức độ ghi chép chứ chưa có ý thức tham gia vào các hoạt động dạy học, HS ngại phát biểu ý kiến…giờ văn trởnên mệt mỏi, nặng nề
- Trong giờ học, qua bài kiểm tra HS tỏ ra dựa dẫm vào GV hoặc tài liệutham khảo, chứ chưa chú ý phát huy năng lực độc lập suy nghĩ
2.2 Tình hình dạy học tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu.
2.2.1 Khó khăn
* Về phía tác giả và tác phẩm.
Đây là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châutrong sự nghiệp đổi mới của ông, vì thế tiếp cận với những cái mới, chệchkhỏi thói quen xưa nay vốn có không phải là chuyện dễ dàng
Tác phẩm mới, nằm trong chương trình SGK mới, với phương pháp dạyhọc hiện đại nên chắc chắn sẽ có nhiều bỡ ngỡ Toàn bộ tác phẩm có dunglượng khá dài, với 3 tiết, nếu GV khai thác rộng sẽ không sâu, ngược lạichỉ đi sâu một số nội dung trọng tâm sẽ dễ phá vỡ tính chỉnh thể của tácphẩm và dễ trượt khỏi ý đồ nghệ thuật của nhà văn
* Về phía GV và HS
Tiếp cận cái mới mà lại là cái mới trong nghệ thuật là cả một vấn đề nan
giải Nhiều thầy cô xuýt xoa tiếc cho “ Mảnh trăng cuối rừng” và bỡ ngỡ trước “ Chiếc thuyền ngoài xa” Vì thế GV không thật sự chú tâm và cẩn
thận thì dễ dẫn HS đi đến những dị ứng hoặc phản tiếp nhận
2 2.2 Thuận lợi
* Về phía tác giả và tác phẩm
Trang 6Dù nhiều triết lí, nhiều khái quát nghệ thuật nhưng tác phẩm rất gần gũivới ngôn ngữ thời đại ngày nay và cuộc sống đời thường, vì vậy vẻ đẹp nổibật của nó chính là sự trong sáng, giản dị nhưng vẫn rất khái quát, đanghĩa.
Vì cùng thời đại nên không có khoảng cách quá lớn giữa nhà văn, tácphẩm và bạn đọc học sinh về ngôn ngữ, tư duy nghệ thuật, hoàn cảnh vàmôi trường sống… bởi thế sẽ có những đồng nhất thẩm mĩ
Tác phẩm mới, phương pháp dạy học hiện đại sẽ tạo ra những kích thíchmạnh mẽ, làm tăng hứng thú dạy của GV và hứng thú tiếp nhận của HS.Hứng thú sẽ dẫn đến say mê, say mê sẽ giúp cả GV và HS làm việc hiệuquả hơn
Từ những khó khăn và thuận lợi trên, bản thân tôi thấy, vận dụng quanđiểm dạy học phát huy tính tích cực, trí thông minh của HS khi dạy truyện
ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa” có những ưu điểm sau:
- Đây là hướng dạy học phù hợp với đòi hỏi về năng lưc con người trongthời điểm hiện nay và yêu cầu đào tạo của nhà trường
- GV và HS phải làm việc thực sự, hoạt động triệt để trong giờ học
- Cả người học và người dạy đều phải phát huy tinh thần dân chủ, sẵn sàngtham gia tranh luận để đi đến chân lí
3 Những biện pháp dạy học phát huy tính cực, chủ động và trí thông minh của học sinh vận dụng vào dạy học “ Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu
3.1 Đọc- hiểu văn bản.
Đọc là công việc đầu tiên của hoạt động tiếp nhận tác phẩm văn chương.Đọc tác phẩm văn chương là việc giải quyết mối tương quan của các cấutrúc tồn tại trong tác phẩm Đó là quá trình từng bước phát hiện và khámphá nội dung ý nghĩa xã hội, con người, thời đại trong cấu trúc hình tượngthẩm mĩ trong tác phẩm Bản chất của đọc văn là hình thức sáng tạo lại vănbản Bằng cách đọc tác phẩm, các em được nâng cao trình độ, năng lựcnhận thức mà nhân cách các em cũng dần dần được hoàn thiện
Trang 7Bồi dưỡng năng lực đọc thông qua đọc-hiểu cho các em để các em nắmbắt, hiểu, đồng cảm với những cảm xúc của nhà văn.Việc đọc kĩ tác phẩm
sẽ giúp cho Hs giải quyết được những tình huống mà GV đặt ra Để pháthuy được tính tích cực và trí thông minh của HS cần xây dựng một bầukhông khí làm việc có hiệu quả, trong đó GV hoặc HS có thể đưa ra mộtvấn đề, một tình huống nhận thức để cả lớp cùng thảo luận HS phải tự đặtmình vào những vị trí nhất định để tham gia giải quyết vấn đề và tự hìnhdung ra quan điểm của tác giả Trong bầu không khí học tập này, người họcđược nhận sự động viên cao, có một sự tự đánh giá mạnh mẽ, và kết quảhọc tập của HS được đào sâu Từ đó, các em tự học tập lẫn nhau, tự thayđổi thái độ, tình trạng học tập và tự điều chỉnh cách học của bản thân chotốt hơn
3.2 Phát huy tính tích cực và trí thông minh cho HS bằng cách hướng dẫn các em tìm kiếm, phát hiện, đánh giá những cái mới, cái lạ trong nội dung cũng như nghệ thuật của tác phẩm.
Cái mới lạ của “ Chiếc thuyền ngoài xa” trước hết bộc lộ ở những đổi mới
tư duy nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu: nhận thức lại mối quan hệ giữanghệ thuật và cuộc sống; nhận thức lại trách nhiệm của người nghệ sĩ; đổimới cách nhìn con người và cuộc sống; đổi mới trong cách xây dựng nhânvật, tình huống truyện, lực chọn chi tiết… Thông qua tác phẩm, nhà vănmuốn đặt ra vấn đề mang tính thời sự của văn nghệ sĩ những năm 80 củathế kỉ trước, đặc biệt là trong thời kì đổi mới, đó là vấn đề nhận thức lạimối quan hệ giữa nghệ thuật với đời sống Nội dung này được thể hiệnxuyên suốt toàn bộ tác phhẩm cũng như đoạn trích trong sách giáo khoa:
đoạn trích có thể chia làm 3 phần: phần đầu: Cái nhìn duy mĩ của nhân vật tôi; phần 2: sự đổ vỡ của cái nhìn duy mĩ; phần 3: sự thức tỉnh với cái nhìn
đầy bất ngờ, khám phá và sáng tạo của nhân vật tôi.
3.3 Phát huy tính tích cực và trí thông minh cho HS bằng cách hướng dẫn các em phân tích, cắt nghĩa, bình giá các biểu tượng nghệ thuật, cách xây dựng nhân vật và tạo tình huống truyện.
Trong “ Chiếc thuyền ngoài xa” có 3 yếu tố nghệ thuật sau cần phải phântích, cắt nghĩa và bình giá một cách thấu đáo và triệt để:
3.3.1 Biểu tượng nghệ thuật
Các tác phẩm của Nguyễn Minh Châu trước cũng như sau 1975 luôn đượcông chú ý xây dựng những biểu tượng có ý nghĩa khái quát cao Tuy nhiêngiai đoạn sau, biểu tượng trong tác phẩm của Nguyễn Minh Châu khôngđơn nghĩa mà đa nghĩa, nhiều chiều với những hàm ý nhân sinh và triết lí
sâu sắc Trong tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài xa” những biểu tượng đáng
chú ý là:
- Biểu tượng “ những bức ảnh”- một biểu tượng đa nghĩa:
Trang 8+ Trước hết nó phản ánh thiên nhiên và cuộc sống lao động trên biển củangười dân, đó là một thiên nhiên và một cuộc sống đẹp gần như toàn diện,toàn bích
+ Thể hiện một quan điểm sáng tác rất sâu sắc của Nguyễn Minh Châu:người nghệ sĩ nếu chỉ nhìn cái vẻ bề ngoài, tác phẩm của họ mới chỉ lànhững tấm gương sao chụp đơn thuần cuộc sống mà thôi Và nếu chưađộng chạm được đến những tầng sâu bản chất của cuộc sống, sáng tác đóchưa có giá trị
+ Qua những bức ảnh, nhà văn muốn phê phán cách nhìn lãng mạn mộtchiều về cuộc sống, đồng thời đặt ra trách nhiệm của nghệ thuật là phải đàosâu, khám phá để tìm ra bản chất của hiện thực Đằng sau cái vẻ êm đềm,phẳng lặng của bờ biển mù sương có cả một cảnh tượng đau xót cùng vớimột lôgic của một sự đời phi lí
- Biểu tượng “ Chiếc thuyền ngoài xa”cũng là một biểu tượng đa nghĩa rất
đáng chú ý:
+ “ Chiếc thuyền ngoài xa” trong màn sương mờ ảo kia cũng giống như số
phận của con người là vô cùng mong manh, bé nhỏ trước thiên nhiên vàbão tố của cuộc đời
+ “ Chiếc thuyền ngoài xa”cũng là một khoảng cách giữa hiện thực cuộc
sống và nghệ thuật: hiện thực cuộc sống cũng như “ Chiếc thuyền ngoàixa” mờ ảo kia không dễ gì nhận ra, muốn nắm bắt được một cách chính xáccần phải chú tâm đi sâu khám phá Màn sương che phủ “ Chiếc thuyềnngoài xa” chính nó làm cho con thuyền trở nên không rõ ràng, không thật,chính nó đánh lừa con người ta, ngăn cản không cho người ta nhận ranhững gì là sự thật đằng sau nó Người nghệ sĩ và nghệ thuật chân chínhphải tỉnh táo gạt bỏ đi màn sương mờ ảo ấy đề nhận ra sự thật, là bản chấtđược che giấu đằng sau nó
+ Thông qua hình ảnh “ Chiếc thuyền ngoài xa” nhà văn muốn khẳng định:
chân lí của nghệ thuật chính là cuộc sống, chân lí của cuộc sống chính lànhững gì xù xì gai góc nhất, thiên chức của người nghệ sĩ là phải nói lênnhững gì đang chất chứa bên trong cuộc sống chứ không chỉ mô tả, tô vẽbên ngoài
- Biểu tượng “ cơn giông” đang đến ở cuối truyện cũng là một ẩn dụ cần
được khai thác sâu: biểu tượng này mở ra những day dứt khôn nguôi chongười đọc, nó dự báo những sóng gió đang đổ tới: bão tố của thiên nhiên,sóng gió của cuộc đời luôn rình rập và đe dọa cuộc sống này…
- Biểu tượng người đàn bà bước ra từ trong bức ảnh: đây là biểu tượng có
chiều sâu và đầy sức ám ảnh, nó phản ánh một thực tế mang tính chân lí:hiện thực cuộc sống bao giờ cũng là linh hồn của nghệ thuật, chính hiệnthực đó sinh ra và nuôi dưỡng nghệ thuật, cái vỏ bọc bề ngoài dù có sặc sỡ
Trang 9đến đâu, hào nhoáng đến đâu cũng không thể che phủ hiện thực cuộc sống.Người đàn bà từ trong bức ảnh bước ra với tư thế chậm rãi, chắc chắn, hòalẫn trong đám đông, một măt thể hiện niềm tin vững chắc của nhà văn vàocon người vào cuộc sống, mặt khác cũng truyền đến cho độc giả niềm tintưởng, lạc quan sâu sắc.
3.3.2 Tình huống truyện
Cách xây dựng tình huống truyện của Nguyễn Minh Châu sẽ tạo ra tìnhhuống học tập cho người học và đưa các em vào cuộc tìm kiếm chân lí nghệthuật trong tác phẩm, từ đó phát huy tính tích cực, trí thông minh của cácem
Trong “ Chiếc thuyền ngoài xa” có hai tình huống xảy ra liền nhau, cộng
hưởng, bổ sung cho nhau và tạo nên một tình huống lớn cho toàn bộ câuchuyện: tình huống hành động ( 2 phát hiện của Phùng ở bãi biển) và tìnhhuống thắt nút ( cảnh gặp gỡ ở tòa án huyện giữa ba nhân vật: Đẩu, Phùng
và người phụ nữ)
Từ hai tình huống trên kết hợp lại tạo thành một tình huống lớn cho câu
chuyện: tình huống nhận thức, là tình huống làm thay đổi nhận thức, suy
nghĩ của các nhân vật một cách sâu sắc, đặc biệt là Đẩu và Phùng
Tình huống truyện trong “ Chiếc thuyền ngoài xa” là tình huống nhận thức.
Bởi lẽ từ việc chánh án Đẩu mời người đàn bà đến tòa án huyện để làm saothuyết phục người phụ nữ này bỏ chồng để giải thoát bi kịch đã, đang và sẽcòn xảy ra với chị Tuy nhiên tình huống của câu chuyện lại hoàn toàn khác
đã khiến cho chánh án Đẩu - đại diện cho công lí và nghệ sĩ Phùng- đại diệncho khát vọng tìm kiếm chân lí nghệ thuật đi từ ngạc nhiên này đến ngạcnhiên khác, làm thay đổi suy nghĩ, nhận thức của họ
Với Đẩu, sau sự “ không thể nào hiểu được” về người đà bà là sự thấu hiểu
sâu sắc về nghề nghiệp và công việc mà anh đang làm, đến bây giờ anh mớihiểu rằng luật pháp sẽ chẳng ích gì nếu không hiểu con người và cuộc sống,
và như thế chắc chắn anh sẽ thay đổi tư duy, thay đổi cách làm việc
Còn với Phùng, sự thay đổi nhận thức còn sâu sắc hơn, nó cứ đeo đẳng anhmãi về sau, đến nỗi mỗi lần nhìn vào bức ảnh là mỗi lần anh lại thấy hiện lênhình ảnh người đàn bà lao động với tấm lưng bạc phếch bước ra Điều đócũng có nghĩa là quan niệm về con người, cuộc sống với anh đã thay đổi:nghệ thuật là quan trọng và cần thiết nhưng nghệ thuật sẽ chẳng nghĩa lí gìnếu xa rời cuộc sống; chân lí của nghệ thuật là hiện thực cuộc sống, chân lícủa cuộc sống là những gì xù xì gai góc
3.3.3 Về cách xây dựng nhân vật
Sự đổi mới trong cách xây dựng nhân vật của nhà văn kích thích trí thông
minh, tích cực và khát vọng tìm kiếm chân lí nghệ thuật của HS
Trang 10Trước 1975, Nguyễn Minh Châu thường xây dựng nhân vật theo khuynh
thuần nhất, đơn tính cách “ Các nhân vật của Nguyễn Minh Châu như được bao bọc trong một bầu không khí vô trùng” Sau 1975, các nhân vật của
Nguyễn Minh Châu thường để lại những ấn tượng thật khó quên bởi sự daydứt, những trăn trở suy tư, những dằn vặt đời thường, những éo le trong cuộcsống của các nhân vật mà người đọc như đang được chứng kiến tận mắt
Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa” cách xây dựng nhân vật gần gũi đời
thường hơn, nhà văn đã đưa ra một cách nhìn đa diện, đa chiều về nhân vật
Có thể thấy từ nhân vật chính đến nhân vật phụ trong tác phẩm này đều hiệnlên một cách chân thực, sinh động, đều được xây dựng dựa trên những quyluật tâm lí nội tại của con người và những lôgic trong cuộc sống Một người
đàn bà vô danh nhưng tâm hồn thì lại không hề đơn giản, chính chị đã “ mở mắt” cho những nhà trí thức như Phùng và Đẩu, chính chị mới là hiện thân
của những thực tế cuộc sống, khác xa với những mớ lí thuyết viển vông sách
vở của chánh án Đẩu và nghệ sĩ Phùng Họ có thể rất hiểu về nghệ thuật, rấthiểu về luật pháp, về xã hội nhưng họ lại chẳng biết gì về thực tế cuộc sống
cả Không dưới hai lần, cả Phùng và Đẩu phải thốt lên “ Thật không thể nào hiểu được”, cái “ không thể nào hiểu được” ở đây như là một sự phủ nhận
tuyệt đối với luật pháp và nghệ thuật xa rời và thiếu thực tế Chính nhữngnhân vật này sẽ thôi thúc HS tìm ra chân lí nghệ thuật
Ngay cả những nhân vật chỉ xuất hiện thoáng qua như nhân vật cô gái- chịcủa chú bé Phác, nhân vật cụ già- ông của Phác cũng để lại nhiều day dứttrong lòng người đọc Hình ảnh chú bé Phác thông minh lanh lợi, rất nhạycảm với mọi cái nhưng ngay lập tức có thể cầm dao lao vào đánh bố để bênhvực mẹ cũng là một hình ảnh có chiều sâu tâm lí
Với cách xây dựng nhận vật như vậy Nguyễn Minh Châu đã gieo vào lòngngười đọc những niềm khắc khoải khôn nguôi bởi lẽ những vấn đề mà ôngđặt ra là những vấn đề muôn thuở của mọi thời đại
3.4 .Thông qua hệ thống câu hỏi hướng dẫn HS tìm ra chiều sâu của tác phẩm cũng như ý đồ nghệ thuật của nhà văn.
Trong một giờ giảng văn, GV có thể sử dụng nhiều lọai câu hỏi khácnhau, vừa tạo ra sự sinh động, tránh nhàm chán, vừa đưa HS tiếp cận từthấp đến cao, từ khái quát đến cụ thể Các loại câu hỏi sử dụng trong giảngdạy rất đa dạng, phong phú: câu hỏi tái hiện, câu hỏi gợi mở, câu hỏi pháthiện, câu hỏi nêu vấn đề…
Khi dạy tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài xa” , GV cần xác định hai nội
dung cơ bản của tác phẩm là: Qúa trình nhận thức lại của nhà văn trướchiện thực cuộc sống vốn ẩn chứa nhiều nghịch lí, mâu thuẫn; Trách nhiệm,thái độ phản ánh và cách viết của nhà văn