skkn áp dụng phương pháp dạy học dự án trong bài thực hành môn giáo dục công dân nhằm tăng cường tính tự học của học sinh

Trong các phương pháp đã áp dụng, tôi nhận thấy dự án là một phương pháp có thể tích hợp được nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học tíchcực và thuận lợi cho việc thiết kế thêm các hoạt đ

A PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài:

Trong những năm gần đây, tư tưởng “dạy học tập trung vàongười học” đã nhanh chóng trở thành tư tưởng chủ đạo cho sự đổi mớinền giáo dục, thực chất là “dạy học vì học sinh và được thực hiện bởihọc sinh” (học sinh là mục đích và học sinh là chủ thể)

Với đặc trưng của môn Giáo dục công dân là gắn liền với thựctiễn, sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, đặc biệt trong tiết thựchành ngoại khoá lại càng yêu cầu cao hơn đối với học sinh tính tự học

Trong các phương pháp đã áp dụng, tôi nhận thấy dự án là một phương

pháp có thể tích hợp được nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học tíchcực và thuận lợi cho việc thiết kế thêm các hoạt động tự lực cho ngườihọc nhằm nâng cao hiệu quả nhận thức cho học sinh Với những lí do

trên, tôi xây dựng đề tài : “Áp dụng phương pháp dạy học dự án trong bài thực hành môn GDCD nhằm tăng cường tính tự học của học sinh" Do giới hạn của một sáng kiến kinh nghiệm, tôi chỉ đưa ra mộtgiáo án minh họa có tiến hành triển khai thực nghiệm tại trường THPTBắc Sơn – Ngọc lặc và thấy có hiệu quả Tôi hy vọng rằng đây sẽ là mộtnguồn tài liệu hỗ trợ có ích cho các thầy cô giáo

II Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp dạy học dự án

- Thiết kế giáo án sử dụng phương pháp dạy học dự án

- Đánh giá tính khả thi và hiệu quả của bài dạy có sử dụngphương pháp dạy học dự án

III Phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu và áp dụng PPDH theo dự án trong tiết học thựchành ngoại khóa các vấn đề chính trị - xã hội của địa phương vànhững nội dung đã học, GDCD 10 học kỳ II

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I Cơ sở lý luận:

1 Định nghĩa dạy học dự án:

Là một phương pháp hay một hình thức dạy học, trong đó ngườihọc thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa líthuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ này được người học thực hiệnvới tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc thực hiện dự

án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện

Học theo dự án (Project Work) là hoạt động học tập nhằm tạo cơhội cho HS tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụngmột cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống Học theo dự án đặt ngườihọc vào tình huống có vấn đề nhưng việc giải quyết vấn đề đòi hỏi sự

tự lực cao của người học

2 Quy trình dạy học theo dự án:

Một dự án có thể có nhiều cách tổ chức thực hiện, trải qua nhiềugiai đoạn khác nhau; điều này tùy thuộc vào mỗi dự án – vào khônggian – thời gian – hoàn cảnh Quy trình thực hiện đưa ra dưới đây chỉmang tính chất tương đối, thực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhậplẫn nhau Chúng ta có thể tóm tắt và mô tả chung thành 2 giai đoạnchính và các bước như sau:

a Giai đoạn chuẩn bị

Bước 1: Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo dự án được

- Thời lượng: tùy thuộc vào quy mô và nội dung dự án

- Tài liệu: tư liệu sẵn có mà GV cung cấp cho HS, thư viện,internet, bạn bè, …

- Các công cụ hỗ trợ khác: các phần mềm (word, Excel,powerpoint….), máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim, máy ghi âm…

Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài học theo dự án

* Thiết kế mục tiêu: Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng trong

chương trình và những kỹ năng tư duy bậc cao mong muốn đạt được

*Thiết kế bộ câu hỏi khung: gồm 3 dạng

- Câu hỏi khái quát: là các câu hỏi mở rộng, có tính mở, đềcập đến các ý tưởng lớn và các khái niệm xuyên suốt

- Câu hỏi bài học: thể hiện mức độ hiểu những khái niệm cốtlõi về dự án của HS, phải có đáp án mở, lôi cuốn HS vào việc khámphá những ý tưởng cụ thể đối với từng chủ đề, môn học, bài học.

- Câu hỏi nội dung: mang tính thực tiễn cao, bám sát cácchuẩn và mục tiêu đã đề ra; giúp HS xác định “ai?”, “cái gì?”, “ởđâu?”… giúp HS tập trung vào những thông tin xác thực với nội dung

và mục tiêu bài học

*Lập kế hoạch đánh giá: nên tập trung vào những câu hỏi cụ thể

như “HS hướng đến các mục tiêu học tập như thế nào?”, “HS sử dụng

những kỹ năng tư duy nào?”, “liệu HS có nâng cao được khả năng tự quản lý, tư duy sâu để học tốt hơn hay không?”.

*Thiết kế các hoạt động: Để lôi cuốn HS tham gia tích cực vào

việc học, GV cần xây dựng các tình huống, áp dụng các kỹ thuật họctích cực để thiết kế các hoạt động

b Giai đoạn 2: Tổ chức cho HS học theo dự án:

- Xây dựng tiểu chủ đề và xác định các vấn đề nghiên cứu cụthể GV hướng dẫn HS làm việc theo nhóm sử dụng kỹ thuật động não

để xác định các tiểu chủ đề từ các ý tưởng lớn ban đầu

Bước 2: Xây dựng kế hoạch

- HS lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ dưới sự hướng dẫncủa GV

- HS xây dựng những công việc cần làm, thời gian dự kiến,vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việctrong nhóm

- Có thể sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi 5W1H, trong đó câu

hỏi “tại sao? Như thế nào?” là quan trọng nhất.

Bảng phân công nhiệm vụ

Tên thành viên Nhiệm vụ Thời gian hoàn

- HS thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn,thực hành

Bước 4: Giới thiệu sản phẩm dự án

- HS thu thập sản phẩm, giới thiệu và công bố sản phẩm

- Kết quả thực hiện dự án có thể được công bố dưới dạng bàithu hoạch, báo cáo bằng văn bản, bài trình diễn powerpoint

* Một số điểm cần lưu ý khi tiến hành dạy học theo dự án

Trong dạy học dự án, rất quan trọng trong khâu tổ chức dạy họcsao cho phù hợp Lựa chọn bài học phải phù hợp với năng lực của cánhân HS hay nhóm HS, đồng thời bài học cần phải gắn liền với thựctiễn nhằm kích thích tính tò mò, sang tạo, khám phá của HS Do đó,người GV cần biết cách tổ chức theo quy mô nhóm, cách thành lậpnhóm sao cho phù hợp nhất

II Giải quyết vấn đề

1 Thiết kế giáo án dạy học dự án với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin:

Trong phạm vi của đề tài này tôi chọn thiết kế một tiết học thựchành ngoại khóa các vấn đề chính trị - xã hội ở địa phương, chương

trình GDCD lớp 11 học kỳ II theo phương pháp dự án kết hợp với

một số kỹ thuật dạy học tích cực để làm minh chứng cho phần cơ sở lýluận đã trình bày

Tên dự án: Thuốc lá và tác hại của việc hút thuốc lá đối với lứa tuổi

học đường

* Phân công nhiệm vụ

Lớp học được chia làm 4 nhóm dựa trên sự đồng đều về lực học

và nhận thức của học sinh Giáo viên giao nhiệm vụ cụ thể cho họcsinh trước 2 tuần Sau khi tìm kiếm và xử lý thông tin cá nhân trongcác nhóm, học sinh tập hợp trên lớp để tổng hợp sản phẩm vào giấyA0 hoặc phần mềm powrpoint để chuẩn bi báo cáo

Nhóm 1: Thuốc lá là gì? Vì sao thuốc lá có thể gây nghiện?

Nhóm 2: Thuốc lá có những chất độc hại nào? Tác hại của hútthuốc lá đối với sức khỏe của con người?

Nhóm 3: Nguyên nhân nào dẫn đến việc hút thuốc lá ở học sinh?Tác hại của hút thuốc lá đối với học sinh là gì?

Nhóm 4: Làm thế nào để cai nghiện thuốc lá? Lợi ích của việc từ bỏthuốc lá?

Bảng phân công nhiệm vụ đối với học sinh lớp 10A6 (các lớp khácgiáo viên làm tương tự)

1 tuần

Phạm Nhi, Hồng,Trịnh Hùng, Tâm

Sưu tầm kiến thứcliên quan, đónggóp ý kiến hoànthiện nội dung của

1 tuần

Nhóm Tên thành viên Nhiệm vụ

1 tuần

Đạt, Hưng, Thắm,

Bùi Trang, Hòa

Thu thập các kếtquả trên mạnginternet về cácchất độc hại cótrong thuốc lá

1 tuần

Hiếu, Bùi Hà,

Hiền, Na

Tìm các thông tin,hình ảnh về táchại của hút thuốclá

1 tuần

Anh, Quách Viên,

Thao,

Tham gia góp ýnội dung, tổnghợp để hoàn thành

1 tuần

Nhóm Tên thành viên Nhiệm vụ

Thời gian hoàn thành

3

hợp và trực tiếp

báo cáo Chức, Chung,

Lượng, Nang,

Thu thập các kếtquả trên mạnginternet

1 tuần

Nga, Lê Hoàng,

Lượng, Nghĩa

Phỏng vấn họcsinh trong trường

1 tuần

* Thực hiện

Tiết 33: Thực hành các vấn đề chính trị - xã hội của địa phương và những nội dung đã học

Chủ đề: Thuốc lá và tác hại của việc hút thuốc lá đối với lứa tuổi

- Biết được một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng hút thuốc lá ởlứa tuổi học đường

- Biết và hiểu về một số quy định về việc cấm hút thuốc lá nơicông cộng đặc biệt là “cấm học sinh hút thuốc lá”

2 Về kỹ năng:

- Biết tìm kiếm, xử lý các thông tin liên quan đến việc hút thuốc

lá và tác hại của hút thuốc lá đối với lứa tuổi học đường Biết cách từchối để không bị lôi kéo, rủ rê hút thuốc lá

- Viết được báo cáo, trình bày trước lớp

- Sử dụng được các phương tiện để hỗ trợ thực hiện dự án

3 Về thái độ:

- Tự giác tích cực “nói không với thuốc lá”

- Tuyên truyền cho bạn bè, người thân biết tác hại của thuốc lá

và từ bỏ nó

- Tích cực tham gia các hoạt động phong trào của nhà trường,địa phương và cộng đồng góp phần xây dựng “trường học thân thiện,học sinh tích cực”, “vì học đường không khói thuốc”

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Đồ dùng học tập

GV: - Giao nhiệm vụ cho học sinh từ trước buổi học 2 tuần (cácnhiệm vụ giao cho học sinh phân loại theo nhóm, hình thức theo một

dự án)

- Máy tính, máy chiếu và các công cụ hỗ trợ khác

HS: - Nghiên cứu, tổng hợp trên giấy A0 và phần mềmpowerpoint để báo cáo trước lớp ( nhóm trưởng đại diện báo cáo)

2 Phương pháp:

- Phương pháp dạy học theo dự án kết hợp với sử dụng công nghệthông tin

- Phương pháp thuyết trình, nêu vấn đề, vấn đáp

- Phương pháp thảo luận kết hợp kỹ thuật khăn phủ bàn, hợp tácnhóm,…

HS chuẩn bị sản phẩm để báo cáo: (7p)

Các nhóm tổng hợp sản phẩm vào giấy A0 theo nội dung đãchuẩn bị từ trước, riêng nhóm 2 đã chuẩn bị trước trên phần mềmpowpoint dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Hoạt động 2: (25p)

Mỗi nhóm trình bày, báo cáo sản phẩm của mình trên giấy A0

và phần mềm powpoint với thời gian mỗi nhóm là 6p

Hoạt động 3: (10 phút)

GV: - Nghiệm thu, nhận xét và đánh giá bài báo cáo sản phẩm củatừng nhóm

- Tóm tắt ngắn gọn trọng tâm của bài học trên máy chiếu, ngoài

ra giáo viên cung cấp thêm cho học sinh biết về kết quả học tập và rènluyện của những học sinh hút thuốc lá trong trường để học sinh thấy

rõ hơn hậu quả của việc hút thuốc lá đối với học sinh

- Nhắc nhở HS lưu ý kiến thức trọng tâm và học bài.

2 Một số hình ảnh của bài dạy thực nghiệm:

Giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành dự án

Học sinh báo cáo trên giấy A0

Học sinh báo cáo trên phần mềm powrpoint

Học sinh báo cáo trên phần mêm PowerPoint

Giáo viên đánh giá bài báo cáo của các nhóm và tóm tắt trọng tâm

của bài học

C KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ

Kết quả thu được về lí do sở thích của phương pháp học này, đa số các

em HS đều cho rằng phương pháp này rất hay, bổ ích, phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo của người học, giúp cho các em được tranh luận, thảo luận

và rèn khả năng nói trước đám đông

Sau khi kết thúc bài lên lớp, chúng tôi tiến hành kiểm tra đểđánh giá chất lượng, đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức, năng lựcvận dụng kiến thức của HS ở các lớp thực nghiệm và các lớp đốichứng Tôi đã tiến hành dạy thực nghiệm tiết “Thực hành ngoại khóacác vấn đề chính trị- xã hội của địa phương” bằng phương pháp dạyhọc dự án ở 3 lớp 10A4, 10A5, 10A6 Còn ở 3 lớp 10A1, 10A2,10A3 tôi không sử dụng phương pháp dự án Tổng số học sinh ở các

lớp bằng nhau (45 em/lớp), lứa tuổi và trình độ nhận thức ngang nhau.

Để kiểm chứng kết quả tôi đã cho học sinh làm câu hỏi kiểm tra 10phút:

* Em hãy cho biết vì sao học sinh không nên hút thuốc lá ?Em

sẽ làm gì khi đứng trước nguy cơ có thể dẫn đến hút thuốc lá?

Kết quả thực nghiệm thu được như sau:

II Kết luận:

Có rất nhiều phương pháp dạy học đem lại hiệu quả cho mônhọc Việc lựa chọn một hoặc một số phương pháp, kỹ thuật dạy học

phù hợp cho nội dung bài học, môn học là rất cần thiết Sau một thờigian giảng dạy bộ môn GDCD lớp 11, tôi nhận thấy việc áp dụngphương pháp dạy học theo dự án là rất cần thiết và phù hợp.

Khi đưa phương pháp này vào bài học thì hiệu quả của liên hệthực tiễn đã được phát huy tích cực Học sinh học tự giác, chủ động và

từ đó các em thấy hứng thú và tăng cường liên hệ thực tiễn Hầu hếtcác em đã cảm thấy hài lòng, hứng thú và thích học bộ môn vì nó đãgiảm đi rất nhiều tính “khô khan” theo suy nghĩ của các em trước đây.Những tư liệu, công việc được giao, gặp gỡ những con người thật đãtạo cơ hội cho các em nắm bắt thực tế vào nội dung bài học dễ dànghơn rất nhiều Mặt khác đề tài áp dụng ở trường THPT Bắc Sơn – mộttrường mà khả năng sử dụng máy tính, máy chiếu của học sinh cònhạn chế, nhưng học sinh vẫn có thể làm việc tích cực và hoàn thànhtốt dự án càng chứng tỏ tính khả thi của đề tài khi được áp dụng ở cáctrường miền xuôi

Mặc dù phạm vi nội dung nghiên cứu của đề tài chỉ trong mộtbài dạy cụ thể, song đó là sự cố gắng của bản thân trong những nămđầu bước vào nghề Rất mong nhận được sự chia sẻ từ các bạn đồngnghiệp để có thêm kinh nghiệm cho quá trình dạy học đạt kết quả tốtnhất

III Đề xuất, kiến nghị:

Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, tôi có một vài đềxuất như sau:

- Để nâng cao được chất lượng giờ học có sử dụng dạy học dự

án thì học sinh cần được trang bị các phương tiện hỗ trợ học tập, điểnhình như máy tính nối mạng internet Do đó các trường THPT cần cóphòng máy tính để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các em trong quátrình học tập

- Phương pháp dạy học dự án là một trong những phương phápdạy học mới cần được khai thác và sử dụng nhiều hơn nữa trong việcđào tạo, bồi dưỡng giáo viên; trong việc dạy học ở trường phổ thông

và góp phần tích cực vào việc đổi mới giáo dục, đào tạo con ngườiphục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Tôi xin cam đoan SKKN này là do bản thân tự nghiên cứu, viết

ra và thực hiện, không sao chép của người khác Nếu có hành vi saochép của người khác tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Hộiđồng khoa học

Xác nhận của đơn vị Ngọc Lặc, ngày 23 tháng 5 năm 2013

Người viết sáng kiến

Trịnh Thị Linh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Thị Liên (2012), Nghiên cứu và áp dụng quan điểm

dạy học phân hóa ở trường trung học phổ thông nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh Luận văn thạc sĩ khoa học giáo

dục, trường ĐHGD – ĐH QGHN

2 Nguyễn Lăng Bình (2010), Dạy và học tích cực Một số

phương pháp và kĩ thuật dạy học Nhà xuất bản ĐHSP Hà Nội.

3 Bộ giáo dục và đào tạo, dự án Việt – Bỉ (2010), dạy và họctích cực, một số phương pháp và kĩ thuật dạy học, Nxb Đại học sưphạm

4 Bộ Giáo dục và đào tạo, SGK GDCD 10

5 Bộ Giáo dục và đào tạo, SGV GDCD 10

MỤC LỤC

Trang

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

I Lý do chọn đề tài: 1

II Nhiệm vụ nghiên cứu: 1

III Phạm vi nghiên cứu: 1

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2

I Cơ sở lý luận: 2

1 Định nghĩa dạy học dự án: 2

2 Quy trình dạy học theo dự án: 2

a Giai đoạn chuẩn bị 2

b Giai đoạn 2: Tổ chức cho HS học theo dự án: 3

II Giải quyết vấn đề 5

1 Thiết kế giáo án dạy học dự án với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin: 5

2 Một số hình ảnh của bài dạy thực nghiệm: 9

C KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ 11

I Kết quả đạt được: 11

II Kết luận: 12

III Đề xuất, kiến nghị: 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14