TIỂU LUẬN HÓA TRỊ LIỆU HORMON TRỊ LIỆU TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ VÚ

MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ Phần 1: ĐẠI CƢƠNG 1. Đại cương về ung thư và nguyên nhân gây ung thư 2. Ung thư vú 2.1 Định nghĩa 2.2 Triệu chứng ung thư vú Phần 2: HORMON TRỊ LIỆU 1. Hormon 1.1 Định nghĩa hormon 1.2 Vai trò của hormon trong sự phát triển của ung thư vú 2. Liệu pháp điều trị bằng hormon 3. Các cơ chế điều trị bằng hormon trong điều trị ung thư vú 4. Các phác đồ điều trị bằng hormon trong điều trị ung thư vú 5. Tác dụng phụ của hormon 6. Ảnh hưởng của các thuốc khác đến hormon trị liệu Phần 3: MỘT SỐ THUỐC CHÍNH 1. Tamoxifen 2. Anastrozole 3. Goserelin 3 Tiểu luận hormon trị liệu trong điều trị ung thư vú Nguyễn Thu Minh CH17 4. ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, ung thư là một bệnh có tỷ lệ tử vong cao, đang được cả thế giới quan tâm. Số người mắc bệnh có xu hướng ngày càng tăng. Số ca ước lượng trên thế giới: Năm 1980: 6,4 triệu Năm 1985: 7,6 triệu Năm 2000: 10,3 triệu Mặc dù chi phí cho điều trị lớn song hiệu quả lại rất thấp, vì cho đến nay người ta vẫn còn chưa biết đích xác nguyên nhân gây ra bệnh ung thư. Do đó chưa tìm được thuốc nào điều trị đạt được kết quả một cách triệt để. Mỗi năm tại Mỹ Có đến 200,000 phụ nữa bị bệnh ung thư vú và có 40,000 phụ nữ bị chết vì căn bệnh này. Ở Việt Nam, ung thư vú là bệnh phụ nữ hay gặp nhất trong các loại ung thư và có tới 50% người bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn nên việc điều trị rất khó khăn và kém hiệu quả. Tuy trong những năm qua, đã có rất nhiều tiến triển trong việc định và chữa bệnh ung thư vú, người ta vẫn nhấn mạnh đến sự quan trọng của việc khám phá bệnh sớm cũng như thay đổi lối sống cho tốt đẹp hơn và dùng thuốc tamoxifen để giảm thiểu những nguy cơ của bệnh ung thư vú. Vì vậy, trong tiểu luận này chúng tôi chỉ xin được đề cập đến điều trị ung thư vú bằng hormon

Trang 1

Tiểu luận hormon trị liệu trong điều trị ung thư vú Nguyễn Thu Minh CH17

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

TIỂU LUẬN HÓA TRỊ LIỆU

HORMON TRỊ LIỆU TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ VÚ

NGUYỄN THU MINH

Mã sinh viên: 1211048

Hà nội, tháng 4 năm 2013

Trang 2

MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ

Phần 1: ĐẠI CƯƠNG

1 Đại cương về ung thư và nguyên nhân gây ung thư

2 Ung thư vú

2.1 Định nghĩa

2.2 Triệu chứng ung thư vú

Phần 2: HORMON TRỊ LIỆU

1 Hormon

1.1 Định nghĩa hormon

1.2 Vai trò của hormon trong sự phát triển của ung thư vú

2 Liệu pháp điều trị bằng hormon

3 Các cơ chế điều trị bằng hormon trong điều trị ung thư vú

4 Các phác đồ điều trị bằng hormon trong điều trị ung thư vú

5 Tác dụng phụ của hormon

6 Ảnh hưởng của các thuốc khác đến hormon trị liệu

Phần 3: MỘT SỐ THUỐC CHÍNH

1 Tamoxifen

2 Anastrozole

3 Goserelin

Trang 3

4 ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay, ung thư là một bệnh có tỷ lệ tử vong cao, đang được cả thế giới quan tâm

Số người mắc bệnh có xu hướng ngày càng tăng

Số ca ước lượng trên thế giới:

-Năm 1980: 6,4 triệu -Năm 1985: 7,6 triệu -Năm 2000: 10,3 triệu Mặc dù chi phí cho điều trị lớn song hiệu quả lại rất thấp, vì cho đến nay người ta vẫn còn chưa biết đích xác nguyên nhân gây ra bệnh ung thư Do

đó chưa tìm được thuốc nào điều trị đạt được kết quả một cách triệt để

Mỗi năm tại Mỹ Có đến 200,000 phụ nữa bị bệnh ung thư vú và có 40,000 phụ nữ bị chết vì căn bệnh này Ở Việt Nam, ung thư vú là bệnh phụ nữ hay gặp nhất trong các loại ung thư và có tới 50% người bệnh được phát hiện ở

giai đoạn muộn nên việc điều trị rất khó khăn và kém hiệu quả Tuy trong

những năm qua, đã có rất nhiều tiến triển trong việc định và chữa bệnh ung thư vú, người ta vẫn nhấn mạnh đến sự quan trọng của việc khám phá bệnh sớm cũng như thay đổi lối sống cho tốt đẹp hơn và dùng thuốc tamoxifen để giảm thiểu những nguy cơ của bệnh ung thư vú

Vì vậy, trong tiểu luận này chúng tôi chỉ xin được đề cập đến điều trị

ung thư vú bằng hormon

Trang 4

Phần 1: ĐẠI CƯƠNG

1 Đại cương về ung thư và nguyên nhân gây bệnh ung thư

Ung thư là một loại bệnh do sự phát triển không bình thường của tế bào Cơ thể của con người được hình thành từ rất nhiều loại tế bào Bình thường những tế bào được phát triển và phân chia khi cơ thể cần đến Tuy nhiên đôi khi các tế bào tiếp tục phân chia kể cả khi không cần thiết làm hình thành nên những nhóm mô gọi là khối u

- U lành: có thể cắt bỏ mà không phát sinh thêm nữa

- U ác là ung thư, chúng có thể lan toả và hình thành u mới ở các vị trí khác trong cơ thể

Một số nguyên nhân gây bệnh

 Nguyên nhân bên trong: Yếu tố di truyền, nội tiết

 Nhuyên nhân bên ngoài:

-Tác nhân vật lý: Các bức xạ

-Tác nhân hoá học: Thuốc lá, thực phẩm ô nhiễm, Hoá chất, Môi tường -Do nghề nghiệp

-Tác nhân sinh học: Virus, ký sinh trùng

2 Ung thư vú

2.1 Khái niệm:

Ung thư vú khi các tế bào trong vú, vì một nguyên nhân gì chưa rõ, mọc

và lớn mạnh một cách bất thường, chiếm hết cả vú và lan ra các bộ phận khác Loại ung thư vú thông thường nhất là ung thư các ống dẫn sữa, nhưng các tuyến sữa hoặc các mô tế bào khác cũng có thể là nơi bị ung thư

2.2 Triệu chứng bệnh ung thư vú

- Một cục u trong vú Đa số những cục u này không phải là ung thư Tuy

nhiên, triệu chứng thông thường nhất của ung thư vú chính là một cục u hoặc một chỗ dầy lên trong vú Thường thường cục u này không đau

- Chẩy nước trong hay có máu từ núm vú

Trang 5

- Núm vú bị kéo vô trong hay lõm vào

- Kích thước của vú thay đổi

- Da chỗ vú bị phẳng ra hay lõm xuống

- Da chỗ vú bị đỏ hay lỗ chỗ như vỏ cam

Nhiều bệnh khác của vú cũng gây ra nhiều thay đổi Do đó, không phải thay đổi nào của vú cũng là triệu chứng của bệnh ung thư

Trang 6

Phần 2: HORMON TRỊ LIỆU

1 Hormon

1.1 Định nghĩa hormon

Hormon là những chất hóa học do một nhóm tế bào hoặc một tuyến nội tiết bài tiết vào máu rồi được máu đưa đến các tế bào hoặc các mô khác trong

cơ thể và gây ra các tác dụng sinh lý tại đó

1.2 Vai trò của hormon trong sự phát triển của ung thư vú

Estrogen and progesterone là các hormon được sản xuất ra từ buồng

trứng ở phụ nữ hoặc ở một số mô như mô mỡ và da Estrogen kích thích sự phát triển và duy trì tính năng tình dục ở phụ nữ và sự phát triển của xương Progesterone đóng vai trò trong chu kỳ kinh nguyệt và khi có thai

Estrogen và progesterone đều có thể kích thích sự phát triển của một số loại ung thư vú nhạy cảm hormon hay ung thư vú phụ thuộc hormon

Các tế bào ung thư vú nhạy cảm với hormon có các hormon receptor, các receptor này hoạt hóa khi liên kết với các hormone, các hormon hoạt hóa này sẽ thay đổi sự truyền mã của một số gen do đó kích thích tế bào phát triển

Để xác định ung thư vú có chứa các hormone receptor, cần lấy mầu từ các khối u Nếu tế bào ung thư có estrogen receptor, ung thư này gọi là estrogen receptor-dương tính (ER-positive), nhạy cảm estrogen Nếu tế bào ung thư có progesterone receptor, ung thư này gọi là progesterone receptor-dương tính (PR- or PgR-positive) Khoảng 70 % ung thư vú là ER-receptor-dương tính Hầu hết ung thư vú ER-dương tính cũng là PR-dương tính (1)

Ung thư vú không có estrogen receptor gọi là estrogen receptor-âm tính (ER-negative) Các tế bào ung thư không nhạy cảm với estrogen có nghĩa là chúng không sử dụng estrogen để phát triển Ung thư vú không có progestrogen receptors gọi là progestrogen receptor-âm tính (PR-negative)

2 Liệu pháp điều trị bằng hormon

Trang 7

Liệu pháp điều trị bằng hormon là chậm hoặc ngừng sự phát triển của các tế bào ung thư nhạy cảm hormon bằng cách ức chế khả năng sản xuất hormon của cơ thể hoặc tác động vào các hoạt động của hormon Các tế bào ung thư không nhạy cảm với hormon không đáp ứng với liệu pháp này

Hormon trong điều trị ung thư vú khác với hormon trong điều trị mãn kinh hoặc liệu pháp điều trị thay thế hormon

3 Các cơ chế trị liệu bằng hormon trong điều trị ung thƣ vú

 Ức chế chức năng của buồng trứng: Vì buồng trứng là nơi sản xuất estrogen nhiều nhất, nồng độ estrogen sẽ giảm khi ức chế hoặc cắt bỏ

buồng trứng Cắt bỏ buồng trứng bằng phẫu thuật Ức chế tạm thời buồng trứng bằng các chất chủ vận gonadotropin-bài tiết hormone (GnRH) Các thuốc này ức chế tuyến yên, làm ngừng kích thích buồng trứng sản xuất estrogen Các thuốc ức chế buồng trứng gồm có goserelin (Zoladex)

và leuprolide (Lupron)

 Ức chế sản xuất estrogen: Các thuốc ức chế hoạt tính của enzym

aromatase Các thuốc ức chế Aromatase được sử dụng chủ yếu ở các phụ nữ tiền mãn kinh do buồng trứng sản xuất quá nhiều aromatase Các thuốc này có thể phối hợp với các thuốc ức chế buồng trứng Một số thuốc ức chế aromatase là anastrozole (Arimidex) , letrozole (Femara), 2 thuốc này ức chế tạm thời aromatase, và exemestane (Aromasin), ức chế không hồi phục enzyme

 Ức chế tác dụng của estrogen: Một số thuốc có khả năng ngăn cản

tác dụng của estrogen

+ Tác nhân điều biến chọn lọc estrogen (Selective estrogen receptor

modulators: SERMs) liên kết với các estrogen receptor, ngăn cản các

recetor này liên kết với estrogen Một số thuốc như tamoxifen (Nolvadex), raloxifene (Evista), và toremifene (Fareston) Tamoxifen đã được sử dụng hơn 30 năm trong điều trị ung thư vú

Vì các SERMs liên kết với estrogen receptors nên nó không ức

Trang 8

chế hoạt động của estrogen nhưng cũng làm giảm tác dụng của estrogen Đa số các SERMs hoạt động như thuốc đối kháng estrogen

ở một số cơ quan nhưng lại là chất chủ vận estrogen ở một số cơ quan khác như tamoxifen ức chế hoạt tính của estrogen ở vú nhưng lại có hoạt tính như estrogen ở tử cung và xương

+ Các thuốc kháng estrogen khác: như fulvestrant (Faslodex®), có

tác dụng ức chế hoạt tính của estrogen Như SERMs, fulvestrant gắn với estrogen receptor và có tác dụng như là chất đối kháng estrogen Nhưng khác với SERMs, fulvestrant không có tác dụng chủ vận Thêm vào đó khi thuốc liên kết với estrogen receptor, receptor sẽ bị phá hủy

4 Các phác đồ trị liệu bằng hormon trong điều trị ung thƣ vú

Có ba phác đồ điều trị ung thư vú bằng hormon:

 Liệu pháp phối hợp trong giai đoạn sớm của ung thƣ vú: Các

nghiên cứu cho thấy sử dụng hormon phối hợp mang lại lợi ích kéo dài ít nhất 5 năm tuổi thọ (2) Liệu pháp kết hợp sử dụng sau các liệu pháp chính như sau phẫu thuật Có thể kết hợp với xạ trị hoặc hóa trị hoặc điều trị bằng

tế bào đích

Tamoxifen được chỉ định cho điều trị ơt phụ nữ trước và sau mãn kinh

vả ở nam giới Anastrozole and letrozole được chỉ định cho bệnh nhân sau mãn kinh

Các thuốc ức chế aromatase như exemestane được chỉ định ở phụ nữ sau mãn kinh đã sử dụng tamoxifen trước đó

Cho đến gần đây, đa số các phụ nữ đã giảm được sự tái phát ung thư vú khu dùng tamoxifen hàng ngày trong 5 năm Tuy nhiên với sự ra đời của các thuốc hormon mới được so sánh với tamoxifen thì việc sử dụng hormon trị liệu càng trở nên phổ biến (3–5)

- Sử dụng thuốc ức chế aromatase hàng ngày trong 5 năm thay cho tamoxifen - Sử dụng thuốc ức chế aromatase sau khi sử dụng tamoxifen 5 năm

Trang 9

- Sử dụng thuốc ức chế aromatase sau khi sử dụng tamoxifen 2-3 năm cho đến khi tổng thời gian sử dụng hormon trị liệu là 5 năm

Quyết định sử dụng loại hormon trị liệu nào và thời gian điều trị phải dựa trên từng bệnh nhân

 Điều trị ung thư di căn: Một vài liệu pháp điều trị hormon được phê

chuẩn cho điều trị ung thư vú nhạy cảm hormon di căn

- Tamoxifen có hiệu quả trong điều trị ung thứ vú di căn ở cả nam và

nữ (6)

- Toremifene cũng được phê chuẩn để điều trị

- Thuốc đối kháng estrogen fulvestrant được chỉ định cho phụ nữ tiền mãn kinh có ung thư vú nhạy cảm hormon di căn đã điều trị bằng các thuốc kháng estrogen trước đó (7)

- Thuốc ức chế aromatase: anastrozole và letrozole là liệu pháp khởi đầu trong điều trị ung thư vú di căn ở phụ nữ tiền mãn kinh (8, 9) Cả hai thuốc cũng có thể sử dung ở phụ nữ tiền mãn kinh có ung thư vú phát triển sau khi đã thất bại trong điều trị bằng tamoxifen (10)

 Điều trị kết hợp trước phẫu thuật cắt bỏ vú: Sử dụng liệu pháp

hormon trước phẫu thuật cắt bỏ vú được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng (11) Mục đích của liệu pháp điều trị hormon trước là để giảm kích thước khối u và có thể bảo tồn tuyến vú tránh phẫu thuật

Không có liệu pháp hormon nào được FDA phê chuẩn trong điều trị ung thư vú trước phẫu thuật

5 Tác dụng phụ của hormon trị liệu

Tác dụng phụ của hormon trị liệu phụ thuộc chủ yếu và từng thuốc và liệu pháp điều trị (5) Lợi ích và nguy cơ trong hormon trị liệu phải được cân nhắc trên từng bệnh nhân

Ra mồ hôi đêm, khô âm đạo là các tác dụng phụ chủ yếu Hormon trị liệu làm ngừng chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ

Tamoxifen

Trang 10

+ Nguy cơ tạo cục máu đông đặc biệt ở phổi và chân (12)

+ Đột quỵ (15)

+ Ngừng tim (16)

+ Ung thư tử cung (15, 17)

+ Mất xương ở phụ nữ tiền mãn kinh

+ Rối loạn cảm xúc

+ Ở nam: đau đầu, nôn, buồn nôn, mẩn ngứa, bất lực giảm hứng thú tình dục

Raloxifene

+ Nguy cơ tạo cục máu đông đặc biệt ở phổi và chân (12)

+ Đột quỵ (15)

Thuốc ức chế buồng trứng

+ Mất xương

+ Thay đổi cảm xúc

Thuốc ức chế aromatase

+ Nguy cơ bị đột quỵ, đau ngực, suy tim, tăng cholesterol (18)

+ Mất xương

+ Đau khớp (19–22)

+ Trầm cảm

Fulvestrant

+ Hội chứng tiêu hóa (23)

+ Yếu (23)

+ Đau

Liệu pháp phối hợp, trong đó bệnh nhân dùng tamoxifen trong 2 đến 3 năm, sau đó dùng tiếp thuốc ức chế aromatase 2 đến 3 năm sẽ đạt được hiệu quả cân bằng giữa lợi ích và tác dụng không mong muốn trong liệu pháp hormon trị liệu (15)

6 Ảnh hưởng của các thuốc khác đến hormon trị liệu

Trang 11

Một số thuốc như thuốc chống trầm cảm ( Các thuốc ức chế thu hồi serotonin chọn lọc reuptake inhibitors, SSRIs), ức chế enzyme CYP2D6 Enzyme này chuyển hóa tamoxifen nên làm giảm tác dụng của tamoxifen

Có thể thay thể các thuốc ức chế chọn lọc thu hồi serotonin chọn lọc có tác dụng ức chế mạnh CYP2D6 (paroxetine) bằng các thuốc khác có tác dụng

ức chế ít hơn như assertraline hoặc không có tác dụng ức chế như venlafaxine, citalopram), hoặc phụ nữ tiền mãn kinh nên sử dùn thuốc ức chế aromatase thay cho tamoxifen

Các thuốc khác gây ức chế CYP2D6:

+ Quinidine

+ Diphenhydramine

+ Cimetidine

Trang 12

Phần 3: MỘT SỐ THUỐC

1 Tamoxifen

- Chỉ định

Ðiều trị ung thư vú phụ thuộc estrogen ở phụ nữ đã có di căn Ðiều trị hỗ trợ ung thư vú phụ thuộc estrogen ở phụ nữ và được bổ sung thêm hóa trị liệu

ở 1 số trường hợp chọn lọc Thuốc đã được dùng để điều trị hỗ trợ cho phụ nữ

có nguy cơ cao tái phát sau khi đã được điều trị ung thư vú tiên phát Tamoxifen còn được dùng để kích thích phóng noãn ở phụ nữ vô sinh do không phóng noãn

- Chống chỉ định

+ Phụ nữ có thai: không dùng trong thời gian mang thai Một số ít trường hợp sẩy thai tự nhiên, khuyết tất thai và thai lưu đã được ghi nhận ở phụ nữ có thai dùng thuốc mặc dù mối quan hệ nhân quả chưa được xác lập

+ Bệnh nhân nhạy cảm với thuốc hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc

- Liều dùng

Ung thư biểu mô vú các dạng tiến triển 2 viên (20mg), chia làm 1-2lần/ngày Dự phòng tái phát 1 viên (20mg), chia làm 1-2 lần/ngày

- Thận trọng

Cần theo dõi lâm sàng & xét nghiệm thường xuyên Kiểm tra xuất huyết

âm đạo Bệnh gan Tăng lipoprotein huyết đã có từ trước Giảm bạch cầu và giảm tiểu cầu

- Tác dụng phụ

Buồn nôn, nóng bừng mặt, ngứa âm hộ, xuất huyết âm đạo, giảm tiểu cầu, rối loạn thị giác, đục thủy tinh thể Ít gặp: thuyên tắc mạch

2 Anastrozole

- Chỉ định

Trang 13

Điều trị hỗ trợ cho phu nữ sau mãn kinh bị ung thư vú giai đoạn sớm có thụ thể estrogen dương tính Điều trị ung thư vú tiến triển ở phụ nữ sau mãn kinh

Quá mẫn với thành phần thuốc, phụ nữ tiền mãn kinh, phụ nữ có thai & cho con bú Suy thận (CICr < 20 Ml/phút) Bệnh gan trung bình hoặc nặng, đang dùng tamoxifen hoặc trị liệu có chứa oestrogen

- Liều dùng

Người lớn, kể cả người cao tuổi: 1 mg ngày 1 lần

- Thận trọng

Không nên dùng cho trẻ em, phụ nữ bị loãng xương hoặc có nguy cơ loãng xương

- Tác dụng phụ

Cơn bốc hỏa, suy nhược, đau cứng khớp, khô âm đạo, tóc thưa, nổi mẩn, buồn nôn, tiêu chảy, nhức đầu, ít gặp: Xuất huyết âm đạo, nôn, ngủ gà, biếng

ăn, tăng cholesterol máu Rất hiếm: Hồng ban đa dạng, hội chứng Stevens-Johnson

3 Goserelin

- Chỉ định

+ Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn muộn

+ Ung thư vú: goserelin được chỉ định trong kiểm soát ung thư vú ở phụ

nữ tiền mãn kinh và cận mãn kinh thích hợp với đáp ứng điều trị qua cơ chế hormon

+ Bệnh nhân có tiền sử nhạy cảm với thuốc hay các chất có cấu trúc tương tự LHRH

+ Phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú

Liều dùng

+ Người lớn: tiêm dưới da thành bụng 3,6mg trước mỗi 28 ngày

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	386,63 KB