SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH LÀO CAI ------Sáng kiến kinh nghiệm đề tài: Sử dụng phơng pháp dạy học Lồng ghép kiến thức về giáo dục giới tính vào nội dung bài 47 Sách giáo khoa sinh 11 c
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH LÀO CAI
- -Sáng kiến kinh nghiệm
đề tài: Sử dụng phơng pháp dạy học Lồng ghép kiến thức về giáo dục giới tính vào nội dung bài 47 Sách giáo khoa sinh 11 cơ bản: “Điều khiển sinh sản
ở động vật mục II: Sinh đẻ có kế hoạch ở ngời”.
Trang 2-HỌ TÊN: NGUYỄN VĂN LUẬT
Hiện nay, trong chương trình giáo dục đào tạo ở trường THPT của Việt Nam, vấn
đề giáo dục giới tính cho học sinh chưa được quan tâm đúng mức Chưa hề có môn giáodục giới tính được đưa vào nội dung giảng dạy Vấn đề này được lồng ghép vào một sốnội dung trong môn sinh học hay một số bài trong môn Giáo dụng công dân, địa lí Tuynhiên, những nội dung đó vẫn còn chung chung, chưa đáp ứng được nhu cầu hiểu biết và
sự cần thiết phải nắm vững các kiến thức về giới tính của các em học sinh
Thái độ của các em khi nói đến những vấn đề liên quan đến giới tính còn khá dè dặt,các em chưa hề mạnh dạn trong quá trình tìm hiểu hay tiếp thu những kiến thức đó
Trang 3Trong khi các em học sinh khi được hỏi đều cho rằng cần được trang bị đầy đủ các kiếnthức về tâm - sinh lí và giao tiếp ứng xử ngay trong THPT Bên cạnh đó, đội ngũ giáoviên chuyên trách về những vấn đề này hầu như chưa trường nào có Các hoạt động giáodục của nhà trường chỉ dùng lại ở một số buổi nói chuyện với các chuyên gia về một sốvấn đề sức khoẻ giới tính, phòng chống HIV/AIDS qua các hoạt động ngoại khóa Cácgiáo viên giảng dạy các bộ môn khi đề cập đến việc dạy các kiến thức về giới tính chocác em, một số người còn nói rằng: Giáo viên nói ra những vấn đề đó còn cảm thấyngượng nữa là các em học sinh.
Hậu quả của sự thiếu hiểu biết về giới tính không phải ai khác mà chính các em phảichịu Theo tổ chức y tế thế giới: Phụ nữ chưa đến tuổi 18 đến khám phá thai tại các trungtâm y tế ngày càng tăng Cũng theo báo cáo, đây chỉ là số nổi, thực tế còn nhiều hơn vìcác em không khai đúng tuổi hay không dám đến bệnh viện để xử lí Hậu quả của sựthiếu hiểu biết về kiến thức giới tính làm các em dễ mang thai ngoài ý muốn, dễ mắc một
số bệnh như: Lậu, Giang mai, sùi mào gà, AIDS
Xã hội hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề nên hay không nên đưachương trình giáo dục sức khoẻ giới tính vào chương trình giáo dục PTTH Có ý kiến chorằng: không nên vẽ đường cho hươu chạy, ý khác lại cho rằng: Thà vẽ đường cho hươuchạy còn hơn để hươu chạy sai đường Vấn đề lớn được đặt ra ở đây là làm thế nào để lấp
lỗ hổng trong công tác giáo dục giới tính cho các em đang ở giai đoạn vị thành niên Theo ý kiến của cá nhân tôi, việc cần thiết phải trang bị cho các em các kiến thức vềvấn đề giới tính là không cần phải bàn cãi Với vai trò là một giáo viên dạy môn sinh họcTHPT, tôi thấy có một số nội dung trong chương trình SGK có đề cập đến một số vấn đề
Trang 4về dạng kiến thức giáo dục giới tính Nếu giáo viên biết cách triển khai tốt, khai thác bổsung thêm một số vấn đề thì sẽ trở thành một bài dạy về giáo dục giới tính rất tốt cho cácem.
Qua thực tế giảng dạy môn sinh học đăc biệt là lớp 11 tôi xin đưa ra một kinh nghiệm
nhỏ trong vấn đề: Sử dụng phương pháp dạy học lồng ghép kiến thức giáo dục giới tính trong bài 47 sách giáo khoa sinh học 11cơ bản Điều khiển sinh sản ở động vật -
mục II: Sinh đẻ có kế hoạch ở người
Trong thực tiễn quá trình giảng dạy tại trường tôi nhận thấy vấn đề giới tính vớihọc sinh THPT là một vấn đề còn có nhiều vướng mắc và khó khăn Mặt khác, thờigian học tập ở trên lớp, phân phối chương trình không nhiều (1,5 tiết/năm học) Lượngthời gian đó không đủ để giáo viên hướng dẫn học sinh Điều đáng nói là giáo viên vàhọc sinh rất ngại va chạm đến vấn đề tế nhị nên chưa giảng dạy cho hết tiết đặc biệt lànhững giáo viên trẻ
Số lượng học sinh nữ có thai ngoài ý muốn đang gia tăng, ảnh hưởng đến kếtquả học tập của các em
Học sinh của trường cách xa trung tâm của tỉnh, các đầu sách tham khảo đếnđược tay các em học sinh còn hạn chế nên các em ít có điều kiện tiếp cận với phươngpháp tự học cách giải bài tập qua sách tham khảo
Hơn nữa hiện nay, Bộ Giáo dục - Đào tạo đang thực hiện đưa giáo dục giới tínhvào trường THPT môn sinh học Học sinh cần phải có kiến thức để bảo tránh nhữnghậu quả sau này Đặc biệt là môi trường xã hội ngày nay có nhiều kênh hình có nội
Trang 5dung không lành mạnh tác động không xấu đến học sinh Trong đó đặc biệt là các nữsinh.
2 Mục đích nghiên cứu
Đề xuất việc ứng dụng một số biện pháp tránh thai, từ đó giúp học sinh cáchphòng tránh
3 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu các biện pháp tránh thai và việc ứng dụng giải pháp vào đời sống
4 Giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu
- Sinh đẻ có kế hoạch ở người “ Một số biện pháp điều khiển sinh sản ở người”
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Cơ sở sinh đẻ có kế hoạch ở người
- Một số biện pháp tránh thai thường gặp
- Dụng cụ tránh trai
6 Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phương pháp nghiên cứu lí thuyết, phương pháp so sánh thực nghiệm - đốichứng, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến nội dung của chuyên đề bao gồm: sách giáokhoa, sách tham khảo, sách bài tập, báo chí, internet …
7 Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 10 năm 2011 đến hết tháng 3 năm học 2011-2012
Phần thứ hai NỘI DUNG
Trang 6Chương I Cơ sở lý luận của đề tài
Hoạt động II Tìm hiểu công tác sinh đẻ có kế hoạch ở người.( 30 phút)
I Mục tiêu.
Qua hoạt động, học sinh cần:
- học sinh phải nêu được sinh đẻ có kế hoạch là gì và giải thích được vì sao phải sinh đẻ
có kế hoạch, tác hại của sự mang thai trong tuổi vị thành niên và việc phá thai như thếnào?
- Nêu và trình bày cơ chế tác dụng của một số phương pháp tránh thai chủ yếu
II Chuẩn bị phương tiện.
- Giáo viên sưu tập hình ảnh băng đĩa, máy chiếu và nội dung liên quan đến các vấn đề
giới tính Chuẩn bị kĩ và nắm vững giáo án trước khi lên lớp
- Phát câu hỏi thảo luận cho các nhóm trước 1 tuần cho các nhóm tự sưu tầm, chuẩn bị
nội dung, tranh ảnh trước khi lên lớp
III Phương pháp giảng dạy.
- Vấn đáp tìm tòi
- Hoạt động nhóm
- Thuyết trình
IV Trọng tâm kiến thức.
- Cơ chế tác dụng của một số phương pháp tránh thai chủ yếu
V Tiến trình giảng dạy.
Trang 7Khi gặp những trục trặc về những vấn đề tế nhị, khó nói liên quan đến giới tính, các
em sẽ hỏi ai? Cha mẹ ư? Có thể nói với cha mẹ được không? Hay đến các Bác sỹ để được
tư vấn? Đó không phải là thói quen của các em Chính vì không dám hỏi ai nên kiến thức
về giới tính của các em hầu như không có, dẫn đến nhiều trường hợp đáng tiếc xãy ra như
có thai ngoài ý muốn, nạo phá thai, lây nhiễm một số bệnh liên quan đến đường tình dục.Vậy tại sao các em không tự mình tìm hiểu, khám phá những kiến thức cơ bản về giớitính để trang bị cho mình những hiểu biết để không gặp phải hay lúng túng khi gặp nhữngchuyện như vậy
Hoạt động của Giáo viên và Học sinh Nội dung bài học
- GV: Việt Nam là một trong số các quốc
gia có quy mô dân số cao nhất thế giới
Năm 2007, dân số Việt Nam khoảng 84
triệu người, đứng thứ 13 trên thế giới.Dân
số tăng nhanh và quy mô dân số lớn đã và
đang gây ra đã và đang gây ra những áp lực
rất lớn đến nhiều mặt của cuộc sống như
nhà ở, cấp nước, giáo dục, y tế, nhà ở, môi
trường, tài nguyên
- Làm thế nào để hạn chế tốc độ gia tăng
Dân số?
- HS: Phải thực hiện công tác sinh đẻ có kế
II SINH ĐẺ CÓ KẾ HOẠCH Ở NGƯỜI.
1 Sinh đẻ có kế hoạch là gì.
Khái niệm: Sinh đẻ có kế hoạch là điều
chỉnh về số con, thời điểm sinh con và
Trang 8- Sinh đẻ có kế hoạch là gì?
- HS: Nêu khái niệm (như phần nội dung).
- Hiện nay, nước ta đang vận động mỗi cặp
vợ chồng nên sinh bao nhiêu con? Giới hạn
tuổi nào thì không nên sinh con? Khoảng
cách giữa hai lần sinh là bao nhiêu năm?
- HS: + Mỗi cặp vợ chồng chỉ nên sinh tối
đa là 2 con
+ Không nên sinh con trước tuổi
trưởng thành ( khoảng 18 tuổi)
+ Khoảng cách giữa hai lần sinh
không dưới 3 năm
dục Để trả lời những câu hỏi đó, chúng ta
khoảng cách sinh con sao cho phù hợp với việc nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi
cá nhân, gia đình và xã hội
Trang 9cùng tìm hiểu mục II.2
- GV: + Chia lớp thành 4 nhóm.
+ Phát phiếu câu hỏi thảo luận cho
từng nhóm
+ Yêu cầu: Thời gian chuẩn bị trong
vòng 5 phút, mỗi nhóm cử đại diện (hoặc
cả nhóm) lên bảng báo cáo
- HS: + Nhận câu hỏi.
+ Tiến hành thảo luận, chuẩn bị nội
dung
+ Đại diện nhóm, nhóm trưởng (hoặc
cả nhóm) lên bảng trình bày nội dung yêu
cầu của nhóm mình
+ Các nhóm khác nhận xét, đặt câu hỏi
thêm về vấn đề liên quan cho nhóm báo
cáo
- GV: + Nhận xét thái độ, chuẩn bị, kết quả
thực hiện yêu cầu của từng nhóm
+ Tổng kết, bổ sung kiến thức liên
b Bao cao su tránh thai.
Bao cao su mỏng được lồng vào dương vật để hứng tinh dịch, làm cho tinh trùng không gặp được trứng
c Thuốc viên tránh thai
Viên thuốc tránh thai có chứa prôgestêron
và ơstrôgen tổng hợp hoặc chỉ chứa prôgestêron Uống thuốc tránh thai hàng ngày sẽ làm cho nồng độ prôgestêron và ơstrôgen trong máu cao gây ức chế lên tuyến yên vùng dưới đồi, làm trứng không chín và không rụng; đồng thời làm cho chất nhầy ở cổ tử cung đặc lại, ngăn cản không
Trang 10- Nêu cơ chế tác dụng của phương pháp
bao cao su tránh thai?
- Trình bày đặc điểm, các loại, cách sử
dụng bao cao su tránh thai?(có tranh ảnh
minh hoạ)
*Nhóm 3:
- Trình bày cơ chế tác dụng của thuốc tránh
thai?
- Kể tên một số loại thuốc tránh thai hiện
đang được dùng trên thị trường? Khi sử
dụng thuốc tránh thai cần lưu ý những vấn
đề gì?
* Nhóm 4.
- Trình bày cơ chế tác dụng của các biện
cho tinh trùng vào tử cung và ống dẫn trứng
để gặp trứng
d Dụng cụ tử cung.
Dụng cụ tử cung kích thích lên niêm mạc tử cung gây phản ứng chống lại sự làm
tổ của hợp tử ở tử cung Hợp tử không làm
tổ được sẽ bị đẩy ra ngoài cơ thể
e Triệt sản nữ.
Cắt và thắt 2 đầu ống dẫn trứng ngăn không cho tinh trùng gặp trứng trong ống dẫn trứng
g Triệt sản nam.
Cắt và thắt hai đầu ống dẫn tinh ngăn không cho tinh trùng đi ra để gặp được trứng
Trang 11pháp tránh thai: Dụng cụ tử cung, triệt sản
nữ, triệt sản nam?
- Nêu thực trạng nạo phá thai của thanh
thiếu niên Việt Nam hiện nay? Tại sao
không nên nạo phá thai? Tác dụng chung
của các phương pháp tránh thai? Tuổi vị
thành niên không nên sử dụng những
phương pháp tránh thai nào?
- GV: Ngoài các phương pháp tránh thai
trên còn có phương pháp tránh thai nào
khác?
- HS: Ngoài ra còn có biện pháp xuất tinh
ngoài âm đạo
- GV: Củng cố thêm kiến thức bằng một số
câu hỏi trắc nghiệm khách quan
Chương II Thực trạng của đề tài
Néi dung tr¶ lêi c¸c c©u hái th¶o luËn:
*Nhãm 1:
Trang 12- Các hiện tợng đánh dấu tuổi dậy thì ở Nam: Có khả năng xuất tinh, mộng tinh, ở nữ: Xuất hiện kinh nguyệt.
- Kinh nguyệt là hiện tợng chỉ xuất hiện ở nữ giới, theo chu kì Khi trứng rụng một thời gian không đợc kết hợp với tinh trùng sẽ đợc thải ra ngoài cùng với lớp niêm mạc của dạ con bị bong ra qua đờng sinh dục Kinh nguyệt thải ra gồm máu, chất nhầy, lớp niêm mạc
tử cung, trứng
- Chu kì kinh nguyệt của nữ giới:
Kinh nguyệt xảy ra theo chu kỳ 28 ngày Trong đó:
+ Kinh nguyệt diễn ra trong 3 ngày đầu gọi là ngày hành kinh (1, 2, 3,4,5)
+ Từ ngày 6-13: ngày ớt an toàn
+ Ngày 14-15: Ngày trứng rụng
+ Ngày 16-19 : Ngày ớt an toàn
Tranh : Sơ đồ chu kì kinh nguyệt của nữ giới.
- Cơ chế tác dụng của phơng pháp tính ngày rụng trứng: Yêu cầu trình bày nh phần nội dung (Học sinh dùng tranh : Sơ đồ chu kì kinh nguyệt của nữ giới để giải thích)
*Nhóm 2:
Trang 13- Cơ chế tác dụng của phơng pháp bao cao su tránh thai: Học sinh trình bày nh phần nội dung.
- Đặc điểm bao cao su tránh thai: + Bao cao su còn có các tên gọi khác nh áo ma, bao
d-ơng vật, condom, capot
+ Là một loại bao mỏng, mềm và nhạy cảm làm bằng cao su nhân tạo, đợc lồng vào dơng vật khi cơng cứng để tránh thai
Tranh: Bao cao su dành cho nam giới.
Tranh: Bao cao su dành cho phụ nữ.
Trang 14- Các loại bao cao su: + Có hai loại bao cao su là bao cao su cho nam giới và bao cao su cho nữ giới.
+ Một số loại bao cao su trên thị trờng: OK, Trust, Pleasure,
condom, Ausny, Asinnyit, Ribbed, dotted, Intimiti, …
- Cách sử dụng bao cao su:
+ Bao cao su dành cho nam giới:
1.Xé hộp bao, lấy ra cẩn thận tránh làm rách BCS
2 Bóp đẩy không khí ra khỏi bao cao su nhằm đủ không khí để giữ tinh trùng
3 Bóp chặt đầu BCS, vuốt nhẹ viền ngoài BCS bao phủ đến tận gốc dơng vật khi đã
c-ơng cứng
4 Sau khi quan hệ xong, tháo bỏ BCS lúc dơng vật còn cơng cứng, tránh tinh dịch rơi rangoài
5 Vứt bỏ BCS vào sọt rác Không sử dụng lại
Tranh: Cách sử dụng BCS dành cho nam giới.
+ Cách sử dụng
Trang 16- Mét sè lo¹i thuèc tr¸nh thai: Postino (ngõa thai khÈn cÊp), Ky, Exluton.
Trang 17+ Đối với thuốc tránh thai khẩn cấp: Có thể dùng sau khi quan hệ ( khoảng 72 giờ)
Không nên dùng nhiều lần vì có thể ảnh hởng lớn đến sức khoẻ (không nên dùng quá 3 lần/tháng) Khi sử dụng cần làm theo hớng dẫn của bác sỹ và nhà sản xuất
+ Đối với thuốc tránh thai hàng ngày: Phải uống đều đặn mỗi ngày một lần theo đúng giờ.Dùng thuốc tránh thai có thể có một số tác dụng phụ, ảnh hởng đến sức khoẻ Do đó, không nên quá lạm dụng thuốc tránh thai
Trang 18Hình: Thắt ống dẫn trứng ở phụ nữ.
- Giải thích cơ chế phơng pháp triệt sản nam: Học sinh dùng hình vẽ để giải thích (nh phần nội dung)
Trang 19Hình: Triệt sản nam.
- Thực trạng của việc nạo phá thai của thanh thiếu niên Việt nam hiện nay:
Theo khảo sát mới đây, có khoảng từ 20%-30% ca nạo phá thai là những trờng hợp nằmtrong tuổi vị thành niên
- Không nên nạo phá thai, đặc biệt ở tuổi vị thành niên vì nó có thể gây nên những hậu quả xấu đối với sức khoẻ: như thủng tử cung, xuất huyết (nếu phá thai muộn),nhiễm trùng vùng chậu, sa dạ con, vô sinh, tử vong, ảnh hởng lớn đến tâm lí, sức khoẻ, nòi
giống
Trang 20Coự tụựi 1001 lyự do ủeồ nhửừng ngửụứi
cha, nhửừng ngửụứi meù tre ỷủan taõm boỷ
ủi ủửựa con ủang coứn trong trửựng
nửụực cuỷa mỡnh.
Meù ụi sao ủaứnh Loứng !
Chổ moọt phuựt lụừ laàm maứ hoỏi haọn caỷ ủụứi.
- Tác dụng chung của các phơng pháp tránh thai:
+ Điều chỉnh số lợng sinh, góp phần thực hiện sinh đẻ có kế hoạch
+ Giảm các trờng hợp có thai ngoài ý muốn, nạo phá thai
- Tuổi vị thành niên không nên sử dụng các biện pháp tránh thai nh: Triệt sản nam, triệt sản nữ
Trang 21Chương III Giải quyết vấn đề
câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 1 Biện pháp nào sau đây không đợc xem là biện pháp sinh đẻ có kế hoạch ?
A Phá thai B Thuốc tránh thai C Đình sản D Tính ngày trứng rụng
Câu 2 Có bao nhiêu phơng pháp tránh thai chủ yếu?
A: 3 B: 5 C: 6 D: 7
Câu 3 Phơng pháp tránh thai nào không nên dùng đối với lứa tuổi vị thành niên?
A: Sử dụng bao cao su B: Sử dụng viên thuốc tránh thai
C: Triệt sản D: Tính ngày rụng trứng
Câu 4 Để biết mình có thai hay không, cần phải
A hỏi bố mẹ B đi khám bác sỹ C từ sẽ biết D cả A và B
- Hiệu quả của ỏp dụng SKKN: đó ỏp dụng SK ở khối 11, kết quả cụ thể( Qua phiếuđiều tra ngày 25/03/2012)
+ 11A1: 22/28 Học sinh hứng thỳ và tớch cực học bài
+ 11A2 : 21/29 Học sinh hứng thỳ và tớch cực học bài
+ 11A3: 20/26 Học sinh hứng thỳ và tớch cực học bài
+ 11A4: 15/23 Học sinh hứng thỳ và tớch cực học bài
Trang 22Phần thứ ba KẾT LUẬN
Qua thực tế giảng dạy khi áp dụng phơng pháp trên, tôi thấy rằng để có thể giúp học sinhchủ động hơn trong quá trình lĩnh hội những kiến thức liên quan đến những vấn đề về giớitính nhằm trang bị cho các em những kiến thức cơ bản, cần thiết cho các em thì vai trò chủ yếu thuộc về giáo viên giảng dạy Để thực hiện tốt vai trò đó, Giáo viên cần:
- Đánh giá đợc tâm lí của học sinh trớc khi tiến hành các bài giảng về vấn đề giới tính
- Chọn lọc những nội dung đợc xem là quan trọng, cần thiết đối với các em về giáo dục giới tính
- Chuẩn bị tốt hệ thống câu hỏi, giáo án, phơng pháp phù hợp
- Sử dụng phơng pháp phù hợp, giúp học sinh phát huy tối đa khả năng tự học, tự thảo luận theo nhóm, từ đó giúp học sinh tự mình tìm hiểu và lĩnh hội các kiến thức về giới tính
- Cần tạo không khí học tập sôi nổi, giúp học sinh vợt qua thái độ ngại ngùng khi nói về các vấn đề tế nhị
Trong quỏ trỡnh sử dụng phơng pháp dạy học lồng ghép kiến thức giáo dục giới tính trong bài học 47 sách giáo khoa sinh học 11cơ bản: Điều khiển sinh sản ở động vật -
mục II: Sinh đẻ có kế hoạch ở ngời
Chuyên đề chỉ khai thác một vấn đề nhỏ trong các nội dung liên quan đến vấn đề
giỏo dục giới tớnh cho HS, hy vọng với sự đóng góp của các đồng nghiệp chuyên đề
sẽ mang tính sát thực hơn, đầy đủ hơn.
Bảo Yờn, ngày 28 thỏng 03 năm 2012
Nguyễn Văn Luật