Đảng, Nhà nước ta đặt mục tiêu “Phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ, làm cho khoa học và công nghệ thực sự là động lực quan trọng nhất để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, kinh tế tri thức, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 và là nước công nghiệp hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào giữa thế kỷ XXI” [1]. Quan điểm phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2011-2020 cũng khẳng định vai trò quan trọng của khoa học và công nghệ đối với lực lượng sản xuất “khoa học và công nghệ phải đóng vai trò chủ đạo để tạo được bước phát triển đột phá về lực lượng sản xuất, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [18]. Chính phủ ban hành Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của ngày 30/6/2009 về trợ giúp phát triển DNNVV trong đó có các cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển DNNVV trong các lĩnh vực: tài chính, tín dụng; đổi mới, nâng cao năng lực công nghệ, trình độ kỹ thuật; phát triển nguồn lực; mặt bằng sản xuất kinh doanh; xúc tiến mở rộng thị trường. Đặc biệt, ngày 10/5/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 677/QĐ-TTg về việc phê duyệt chương trình ĐMCN quốc gia đến năm 2020, trong đó mục tiêu của chương trình đến năm 2015 là số lượng doanh nghiệp thực hiện ĐMCN tăng trung bình 10% và đến năm 2020 số lượng doanh nghiệp thực hiện ĐMCN tăng trung bình 15%, trong đó có 5% doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Các bộ, ngành, địa phương, tổ chức hiệp hội cũng như cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế cũng đã xây dựng và thực hiện nhiều chương trình, dự án trợ giúp phát triển DNNVV trong các lĩnh vực tài chính, xúc tiến mở rộng thị trường, phát triển nguồn nhân lực. Điều đó chứng tỏ ĐMCN đang là vấn đề được thực tiễn quan tâm. Vì những lý do trên, luận văn đã lựa chọn nghiên cứu về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ đối với DNNVV ở Việt Nam, phù hợp với chương trình đào tạo thạc sỹ về quản lý kinh tế, qua đó đóng góp phần nhỏ vào việc nghiên cứu; đề xuất, kiến nghị, giải pháp chính sách về đổi mới công nghệ cho DNNVV.
Trang 1MỤC LỤC
M C L C Ụ Ụ 1
DANH M C CÁC T VI T T T Ụ Ừ Ế Ắ 3
DANH M C B NG Ụ Ả 4
L I NÓI Ờ ĐẦ 5 U CH ƯƠ NG 1 11
C S LÝ LU N V CH NH SÁCH H TR Ơ Ở Ậ Ề Í Ỗ ỢĐỔ I M I CÔNG NGH CHO DOANH Ớ Ệ NGHI P NH VÀ V A Ệ Ỏ Ừ 11
1.1 Công ngh v ệ à đổ i m i công ngh ớ ệ 11
1.1.1 Khái niệm công nghệ và đổi mới công nghệ 11
1.1.2 Vai trò của công nghệ và đổi mới công nghệ đến sự phát triển kinh tế - xã hội và doanh nghiệp nhỏ và vừa 14
1.1.3 Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới đổi mới công nghệ của doanh nghiệp nhỏ và vừa 20
1.2 Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ 21
1.2.1 Khái niệm và vai trò của chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ 21
1.2.2 Mục tiêu chính sách hỗ trợ ĐMCN 22
1.2.3 Nội dung chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ 23
1.2 Các tiêu chí ánh giá chính sách h tr đ ỗ ợ đổ i m i công ngh ớ ệ 28
1.3 M t s kinh nghi m qu c t v h tr DNNVV ộ ố ệ ố ế ề ỗ ợ đổ i m i công ngh ớ ệ 30
1.3.1 Nhật Bản 30
1.3.2 Hàn Quốc 31
1.3.3 Mỹ 32
1.2.4 Trung Quốc 32
1.2.5 Philippines, Indonexia và Thái Lan 33
1.2.6 Một số bài học kinh nghiệm quốc tế về chính sách hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ 33
CH ƯƠ NG 2 37
TH C TR NG CH NH SÁCH H TR Ự Ạ Í Ỗ ỢĐỔ I M I CÔNG NGH CHO DNNVV VI T Ớ Ệ Ở Ệ NAM 37
2.1 S hình th nh chính sách h tr ự à ỗ ợ đổ i m i công ngh ớ ệ 37
2.1.1 Chủ trương, đường lối của Đảng về hỗ trợ đổi mới công nghệ 37
2.1.2 Thể chế hóa đường lối chính sách thành pháp luật về đổi mới công nghệ .40
2.2 Th c tr ng chính sách h tr MCN cho DNNVV ự ạ ỗ ợ Đ 42
2.2.1 Thực trạng ĐMCN của các doanh nghiệp Việt Nam 42
2.2.2 Thực trạng chính sách phát triển thị trường công nghệ 44
2.3 ánh giá chính sách h tr DNNVV Đ ỗ ợ đổ i m i công ngh ớ ệ 47
2.3.1 Những ưu điểm của chính sách hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ 47
2.3.2 Những hạn chế, bất cập trong quá trình đổi mới công nghệ 50
2.3.3 Nguyên nhân những hạn chế của chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ52 CH ƯƠ NG 3 61
Trang 3DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1 CGCN Chuyển giao công nghệ
2 CIEM Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương
5 DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa
6 ESCAP Ủy ban kinh tế và xã hội khu vực Châu á Thái
Bình Dương
7 FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài
9 KH&CN Khoa học và công nghệ
10 NISTPASS Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học và
Công nghệ
11 OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế
12 R&D Nghiên cứu và triển khai
14 TFP Năng suất yếu tố tổng hợp
15 VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam
16 WEF Diễn đàn kinh tế thế giới
Trang 4DANH MỤC BẢNG
1 1.1 Đóng góp của khoa học và công nghệ vào tăng
TFP của Việt Nam giai đoạn 2006 – 2008
15
2 1.2 Phân loại các hình thức lan tỏa công nghệ 16
3 1.3 Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa 18
4 2.1 Kết quả khảo sát ý kiến chuyên gia, nhà khoa học
về đầu tư nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ
50
DANH MỤC HÌNH VẼ
1 1.1 Tốc độ tăng GDP, vốn, lao động và TFP giai đoạn
2001-2000
14
2 2.1 Những chủ thể tham gia xây dựng, thực hiện chính
sách hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ
39
3 2.2 Các bước cơ bản để điều chỉnh chính sách từ sáng
kiến của đối tượng chính sách
40
4 2.3 Các bước cơ bản để điều chỉnh chính sách từ sáng
kiến của đối tượng ban hành, thực hiện chính sách
40
5 2.4 Chiến lược nâng cấp của các doanh nghiệp 42
7 2.6 Huy động vốn cho cải tiến công nghệ 53
Trang 5LỜI NÓI ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Đảng, Nhà nước ta đặt mục tiêu “Phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ, làm cho khoa học và công nghệ thực sự là động lực quan trọng nhất để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, kinh tế tri thức, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; bảo vệ môi
trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đưa nước ta cơ bản trở thành nước
công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 và là nước công nghiệp hiện
đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào giữa thế kỷ XXI” [1]
Quan điểm phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2011-2020 cũng khẳng định vai trò quan trọng của khoa học và công nghệ đối với lực
lượng sản xuất “khoa học và công nghệ phải đóng vai trò chủ đạo để tạo
được bước phát triển đột phá về lực lượng sản xuất, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [18].
Chính phủ ban hành Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của ngày 30/6/2009
về trợ giúp phát triển DNNVV trong đó có các cơ chế, chính sách nhằm hỗ
trợ phát triển DNNVV trong các lĩnh vực: tài chính, tín dụng; đổi mới, nâng
cao năng lực công nghệ, trình độ kỹ thuật; phát triển nguồn lực; mặt bằng
sản xuất kinh doanh; xúc tiến mở rộng thị trường Đặc biệt, ngày 10/5/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 677/QĐ-TTg về việc phê duyệt chương trình ĐMCN quốc gia đến năm 2020, trong đó mục tiêu của chương trình đến năm 2015 là số lượng doanh nghiệp thực hiện ĐMCN tăng trung bình 10% và đến năm 2020 số lượng doanh nghiệp thực hiện ĐMCN tăng trung bình 15%, trong đó có 5% doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao Các bộ, ngành, địa phương, tổ chức hiệp hội cũng như cộng đồng các
nhà tài trợ quốc tế cũng đã xây dựng và thực hiện nhiều chương trình, dự án
trợ giúp phát triển DNNVV trong các lĩnh vực tài chính, xúc tiến mở rộng
Trang 6thị trường, phát triển nguồn nhân lực Điều đó chứng tỏ ĐMCN đang là vấn
đề được thực tiễn quan tâm
Vì những lý do trên, luận văn đã lựa chọn nghiên cứu về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ đối với DNNVV ở Việt Nam, phù hợp với chương trình đào tạo thạc sỹ về quản lý kinh tế, qua đó đóng góp phần nhỏ vào việc nghiên cứu; đề xuất, kiến nghị, giải pháp chính sách về đổi mới công nghệ cho DNNVV
2 Tình hình nghiên cứu
Đã có một số bài báo, chuyên đề, đề tài nghiên cứu về các vấn đề liên quan tới chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp Việt Nam như:
- Bài báo “Về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ” [17] của TS Nguyễn Văn Thu đăng trên Tạp chí hoạt động khoa học và công nghệ năm 2007 Trong bài này, tác giả đã nêu khái quát những yếu tố cản trở đối với quá trình đổi mới công nghệ, các hình thức hỗ trợ DNNVV, một số lưu ý trong việc hỗ trợ thực hiện quá trình đổi mới công nghệ
- Đề tài cấp bộ: “Nghiên cứu, đánh giá thực trạng và định hướng hoạt động đổi mới công nghệ của doanh nghiệp trong một số ngành kinh tế” [11] của Phạm Thế Dũng Bộ Khoa học và Công nghệ, 2009 Trong đề tài này, tác giả đã đánh giá về thực trạng yếu kém của công tác đổi mới công nghệ trong các ngành cơ điện tử, sinh học, thực phẩm; chỉ ra một số nguyên nhân cơ bản của các yếu kém Nhiều nguyên nhân có liên quan tới quá trình ban hành và thực hiện các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp Việt Nam Trong đó: về phía chủ quan, các doanh nghiệp Việt Nam với đa số
là các doanh nghiệp nhỏ và vừa không có đủ năng lực và nguồn lực để đổi mới công nghệ một cách bài bản và liên tục; về phía Chính phủ, các bộ ngành và địa phương, các chính sách vĩ mô như chính sách ưu đãi thuế nhập khẩu, chính sách hỗ trợ nghiên cứu khoa học và công nghệ chưa hướng tới
Trang 7các doanh nghiệp cụ thể mà chủ yếu tập trung cho các viện nghiên cứu và các trường đại học.
- Chuyên đề nghiên cứu “Tổng quan các chính sách của Nhà nước khuyến khích hoạt động đổi mới công nghệ trong sản xuất giai đoạn 1995-2005” của tác giả Nghiêm Công, Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học
và Công nghệ, 2006 [8] Chuyên đề đã tập hợp chính sách trong giai đoạn 1995-2005, đưa ra một số đánh giá, phân tích và kiến nghị điều chỉnh chính sách Chuyên đề đã góp phần làm rõ các vấn đề cơ bản về chính sách khuyến khích đổi mới công nghệ, có giá trị tham khảo
- Sách tham khảo “Quản lý đổi mới công nghệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa” của TS Trần Ngọc Ca, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2000 [3] Nội dung sách có giá trị tham khảo các vấn đề lý luận về quản lý doanh nghiệp, đổi mới doanh nghiệp
- “Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Hà Nội” luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị của tác giả Nguyễn Thị Minh Thùy, 2012 Trong luận văn này, tác giả đã trình bày một số lý luận cơ bản, khái niệm về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ; đánh giá tình hình ban hành và thực hiện chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa của Hà Nội và đề xuất một số giải pháp Tuy nhiên, các kiến nghị chính sách mới chỉ dừng ở nhóm chính sách thông tin, tuyên truyền… luận văn chưa tập trung đánh giá nhóm chính sách cơ bản như vốn, tín dụng, bảo
hộ sở hữu công nghiệp, phát triển thị trường khoa học và công nghệ
Các nghiên cứu trên mới chỉ xem xét, đặt vấn đề về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ với tư cách là một đối tượng chính sách nghiên cứu riêng rẽ, bộ phận, có nghiên cứu chưa đề xuất được các biện pháp
cụ thể; hoặc các chính sách được nghiên cứu chưa được cập nhật; đặc biệt chưa có công trình nghiên cứu cụ thể nào xem xét chính sách này trong mối quan hệ tổng thể với các chính sách khác theo góc độ của chuyên ngành quản
lý kinh tế
Trang 83 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn có những mục đích nghiên cứu sau đây: (i) tập hợp và xem xét nhóm chính sách hỗ trợ ĐMCN theo những tiêu chí được xây dựng; (ii) phân tích thực trạng ĐMCN cho DNNVV, đánh giá những hạn chế, bất cập
của chính sách hỗ trợ ĐMCN; (iii) kiến nghị điều chỉnh, hoàn thiện chính
sách ĐMCN cho DNNVV
Để đạt được mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm
vụ nghiên cứu sau đây:
- Thứ nhất, tìm hiểu, nghiên cứu các đề tài công trình nghiên cứu liên
quan tới chính sách hỗ trợ ĐMCN cho doanh nghiệp
- Thứ hai, hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ ĐMCN cho
DNNVV Rút ra những bài học từ kinh nghiệm quốc tế cho Việt Nam
- Thứ ba, phân tích thực trạng ĐMCN của các DNNVV, từ đó chỉ ra
những thành tựu, những nhược điểm và nguyên nhân hạn chế hoạt động ĐMCN của DNNVV Đánh giá các chính sách hỗ trợ ĐMCN
- Thứ tư, đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách hỗ trợ
ĐMCN cho DNNVV
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Về đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các chính sách hỗ trợ ĐMCN và hoạt động ĐMCN của DNNVV
4.2 Về phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của luận văn là toàn bộ các DNNVV trên lãnh thổ Việt Nam và những chính sách có hiệu lực thi hành
5 Phương pháp nghiên cứu
Tập hợp các chính sách hỗ trợ hỗ trợ DNNVV nói riêng đang có hiệu lực thi hành; xem xét, đánh giá các chính sách theo phạm vi riêng lẻ và tổng thể, áp dụng các phương pháp so sánh và đối chiếu, kết hợp nghiên cứu lý luận với thực tiễn; phân tích chính sách Kết hợp phương pháp nghiên cứu
Trang 96 Những đóng góp của luận văn:
Thứ nhất, Luận văn đã hệ thống, làm rõ khái niệm đổi mới công nghệ
và chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ Thứ hai, luận văn đã đánh giá tổng
hợp các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ kết quả đạt được, ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân và tác động của chính sách đến hoạt động đổi mới công
nghệ của DNNVV Thứ ba, luận văn đã đề xuất 4 giải pháp: (i) tăng cường
hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ ĐMCN; (ii) Giải pháp kinh tế; (iii) Giải pháp truyền thông, nâng cao nhận thức; (iv) Giải pháp về phía DNNVV
7 Kết cấu của luận văn
Luận văn bao gồm 3 Chương, kết cấu tuần tự từ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và trình bày giải pháp
Chương 1 trình bày cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho DNNVV, trong đó làm rõ các khái niệm về công nghệ, đổi mới công nghệ, vai trò đối với sự phát triển kinh tế xã hội cũng như tìm hiểu các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến quá trình đổi mới công nghệ của các DNNVV Chương 1 cũng nêu các khái niệm về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, nội dung và mục tiêu của chính sách hỗ trợ ĐMCN Trong Chương 1, một số tiêu chí cơ bản khi xem xét đánh giá chính sách và kinh nghiệm quốc tế cũng
đã được trình bày khái quát
Chương 2, cơ bản trình bày về thực trạng và đánh giá thực trạng của chính sách hỗ trợ ĐMCN đối với DNNVV ở Việt Nam Trong đó điểm lại những kết quả của chính sách hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ, đánh giá những hạn chế, bất cập trong quá trình đổi mới công nghệ và chỉ ra nguyên
Trang 10nhân của những hạn chế.
Chương 3 trình bày khái quát về bối cảnh, cơ hội và thách thức đối với DNNVV đổi mới công nghệ trong giai đoạn hiện nay, đồng thời với kinh nghiệm quốc tế và nguyên nhân đã được nêu trong Chương 1 và Chương 2, một số giải pháp đã được xác định bao gồm (i) tạo động lực về kinh tế đối với DNNVV; (ii) phát triển thị trường khoa học và công nghệ; (iii) tăng cường hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ ĐMCN; (iv) đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức; và (v) những nhiệm vụ đề xuất với hiệp hội DNNVV
Trang 11CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ
CHO DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.1 Công nghệ và đổi mới công nghệ
1.1.1 Khái niệm công nghệ và đổi mới công nghệ
1.1.1.1 Khái niệm về công nghệ
Thuật ngữ công nghệ hiện đang được sử dụng rộng rãi trên thế giới, tuy nhiên việc đưa ra định nghĩa công nghệ lại chưa có sự thống nhất
Theo Từ điển Bách Khoa Việt Nam, có sáu khái niệm về công nghệ: (i) công nghệ là môn khoa học ứng dụng, nhằm vận dụng các quy luật tự nhiên và các nguyên lý khoa học, đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần của con người; (ii) công nghệ là các phương tiện kỹ thuật, là sự thể hiện vật chất hóa các tri thức ứng dụng khoa học; (iii) công nghệ là tập hợp các cách thức, các phương pháp dựa trên cơ sở khoa học và được ứng dụng vào sản xuất trong các ngành sản xuất khác nhau để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ; (iv) công nghệ gồm nhiều yếu tố hợp thành như phương tiện, máy móc, thiết
bị, các quá trình vận hành, các phương pháp tổ chức, quản lý đảm bảo cho quá trình sản xuất và dịch vụ xã hội; (v) về mặt kinh tế học, trong mối quan
hệ với sản xuất, công nghệ được coi là phương tiện để thực hiện quá trình sản xuất, biến đổi các đầu vào để các đầu ra cho các sản phẩm và dịch vụ mong muốn; (vi) công nghệ là việc áp dụng các thành tựu vào sản xuất và đời sống bằng cách sử dụng các phương tiện kỹ thuật, các phương pháp sản xuất và quản lý với tư cách là những kết quả của các hoạt động nghiên cứu, phát triển của quá trình xử lý một cách hệ thống và có phương pháp toàn bộ những tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng và kỹ xảo được con người tích lũy và tạo ra trong toàn bộ quá trình phát triển của mình [33]
Các tổ chức khác nhau cũng có cách nhìn nhận khác nhau về công
nghệ Theo UNIDO thì công nghệ là việc áp dụng khoa học vào công nghiệp
bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống
Trang 12và có phương pháp, trong khi đó tổ chức ESCAP (1989) lại quan niệm “công nghệ là kiến thức có hệ thống về quy trình kỹ thuật để chế biến vật liệu và thông tin; công nghệ bao gồm kỹ năng, kiến thức, thiết bị, phương pháp và các hệ thống dùng trong việc tạo ra hàng hóa và cung cấp dịch vụ” [24].
Ở Việt Nam, khái niệm công nghệ cũng đã được trình bày trong Luật Khoa học và công nghệ (ban hành năm 2000 và luật sửa đổi năm 2013)
“công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công
cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm” Khái niệm
này gần với định nghĩa của ESCAP và phù hợp với các nước đang phát triển
và được sử dụng trong luận văn làm cơ sở phân tích về chính sách ĐMCN Cũng theo ESCAP, bất kỳ công nghệ nào cũng hàm chứa trong nó bốn thành phần, có mối quan hệ tương hỗ với nhau đề thực hiện quá trình biến đổi mong muốn; đó là phần kỹ thuật, phần con người, phần thông tin và phần tổ chức
- Phần kỹ thuật: công nghệ hàm chứa trong các dạng vật thể như máy móc, thiết bị, phương tiện và cấu trúc hạ tầng
- Phần con người: công nghệ hàm chứa trong các kỹ năng công nghệ của con người, nó bao gồm kiến thức, kinh nghiệm do học hỏi và tích lũy được trong quá trình sử dụng công nghệ
- Phần thông tin: công nghệ hàm chứa trong các dạng dữ liệu đã được
tư liệu hóa để sử dụng trong các hoạt động của công nghệ
- Phần tổ chức: công nghệ hàm chứa trong khung thể chế để xây dựng lên cấu trúc tổ chức như quy định về quyền hạn, trách nhiệm, sự phối hợp của các cá nhân trong hoạt động công nghệ
Các hình thức tồn tại của công nghệ khi lưu thông trên thị trường dưới dạng sản phẩm hàng hóa như: dây chuyền máy móc, thiết bị; bằng sáng chế, giải pháp hữu ích được bảo hộ; các bí quyết công nghệ; các dịch vụ kỹ thuật; các dịch vụ khác và kết quả R&D
Trang 131.1.1.2 Khái niệm về đổi mới công nghệ
Đổi mới công nghệ cũng là một khái niệm còn nhiều tranh luận, trong
hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam cũng chưa có định nghĩa
về ĐMCN Một cách phổ biến, ĐMCN được hiểu là việc cải tiến, hiện đại hóa hoặc thay thế công nghệ hay một vài bộ phận của công nghệ đang sử dụng bằng công nghệ hoặc các bộ phận, yếu tố công nghệ mới; nó bao gồm toàn bộ quá trình nghiên cứu, phát triển, thiết kế, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới có thẻ là toàn bộ hoặc từng phần [24] Xuất phát từ các bộ phận cấu thành công nghệ, có quan điểm cho rằng ĐMCN là việc hoàn thiện
và phát triển không ngừng các thành phần cấu thành công nghệ dựa trên các thành tựu khoa học nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của sản xuất kinh doanh, quản lý kinh tế và xã hội Với quan điểm này, thì bất kỳ một sự thay đổi nào trong thành phần công nghệ đều có thể coi là ĐMCN [25] Tuy nhiên, trên thực tiễn đây chỉ được coi là cải tiến công nghệ, còn ĐMCN thường được hiểu là việc thay thế phần quan trọng trong công nghệ hay toàn bộ công nghệ đang sử dụng bằng một loại công nghệ khác tiên tiến hơn Tác giả Nguyễn Xuân Bá cho rằng trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, thì ĐMCN là hoạt động thay đổi toàn bộ hay cải tiến công nghệ đã có của doanh nghiệp, góp phần cải thiện chất lượng sản phẩm, hạ giá thành, tăng năng suất, chất lượng
và hiệu quả sản xuất kinh doanh
Trên thế giới, các nước OECD quan niệm ĐMCN là việc tạo ra sản phẩm hoặc quy trình sản xuất mới hoặc có những cải tiến đáng kể về sản phẩm hay quy trình sản xuất, ĐMCN diễn ra khi đưa ra thị trường sản phẩm mới (đổi mới sản phẩm) hoặc công nghệ mới được sử dụng trong quá trình sản xuất (đổi mới quy trình) ĐMCN gồm nhiều hoạt động khác nhau như hoạt động khoa học, công nghệ, tổ chức, tài chính và thương mại, qua đó một doanh nghiệp được coi là ĐMCN nếu doanh nghiệp đó sản xuất ra sản phẩm mới hoặc có quy trình sản xuất mới hoặc có những cải tiến đáng kể về sản phẩm hay quy trình sản xuất trong thời kỳ xem xét [26] Quan niệm này có
Trang 14nội hàm rất rộng, chưa phù hợp với điều kiện của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay do năng lực công nghệ của các doanh nghiệp đặc biệt là DNNVV còn rất hạn chế.
Quan điểm của luận văn về ĐMCN bao gồm: (i) việc thay đổi toàn bộ hoặc một phần dây chuyền máy móc thiết bị; (ii) đổi mới quy trình và sản phẩm để đưa sản phẩm ra thị trường
1.1.2 Vai trò của công nghệ và đổi mới công nghệ đến sự phát triển kinh tế - xã hội và doanh nghiệp nhỏ và vừa
1.1.2.1 Vai trò của công nghệ và đổi mới công nghệ đên sự phát triển kinh tế xã hội
Mô hình tăng trưởng kinh tế theo cách gia tăng đầu vào sản xuất – nhân tố lao động và vốn – sẽ đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế, nhưng với tốc
độ giảm dần Do đó, để tăng trưởng bền vững đòi hỏi phải đầu tư vào tiến
bộ công nghệ, nghĩa là cách thức hàng hóa và dịch vụ được tạo ra, phương pháp cũng như quy trình tổ chức đầu vào
Theo số liệu và nhận định của Bộ Khoa học và công nghệ, tăng trưởng
GDP có phần đóng góp của yếu tố TFP bao gồm các hoạt động Cơ cấu lại
nền kinh tế + Kích thích tăng nhu cầu sản phẩm, hàng hóa + Tiến bộ khoa học kỹ thuật - công nghệ, cụ thể giai đoạn 2001-2005 là 21,44%; giai đoạn
2006-2010 là 14,44% và giai đoạn 2001-2010 là 17,94% [21]
Hình 1.1 Tốc độ tăng GDP, vốn, lao động và TFP giai đoạn 2001-2000
Nguồn: Báo cáo Năng suất Việt Nam năm 2010 – Trung tâm Năng suất Việt Nam
Trang 15Trong giai đoạn 2006-2008, bình quân đóng góp của khoa học và công nghệ vào tăng GDP khoảng 10,2%
Bảng 1.1 Đóng góp của khoa học và công nghệ vào tăng TFP của Việt
Nam giai đoạn 2006 – 2008
Nguồn: Kết quả đề tài nghiên cứu “Đóng góp của yếu tố khoa học và công nghệ vào TFP và tốc độ tăng GDP” năm 2010 do Trung tâm Năng suất Việt Nam – Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng phối hợp
Viện Khoa học Thống kê và các chuyên gia kinh tế thực hiện
Như vậy, công nghệ có tác động mạnh mẽ vào sự phát triển của kinh tế
xã hội Việc phát triển, ứng dụng công nghệ thành công sẽ mang lại sự phát triển kinh tế và ngược lại khi kinh tế tăng trưởng thì xã hội sẽ có nguồn lực đầu tư cho sự phát triển của công nghệ, tạo ra động lực ĐMCN ĐMCN lại có vai trò quan trọng trong sự thay đổi cơ cấu kinh tế của một quốc gia, là biện pháp để đưa đất nước chuyển sang thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
1.1.2.2 Vai trò của công nghệ và đổi mới công nghệ đối với sự phát triển của doanh nghiệp
Công nghệ làm thay đổi hiệu quả sản xuất kinh doanh tạo ra các sản phẩm có chất lượng tốt hơn với chi phí thấp hơn, nói cách khác tức là tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp cũng như đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng ĐMCN tức là nâng cao trình độ công nghệ của doanh nghiệp, làm tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường
Việc ĐMCN của một doanh nghiệp sẽ tạo ra các tác động tích cực đến doanh nghiệp khác và cộng đồng các doanh nghiệp ở Việt Nam, tác động này
được gọi là “hiệu ứng lan tỏa”[23].
Trang 16Bảng 1.2 Phân loại các hình thức lan tỏa công nghệ Hình thức lan
Lan tỏa theo
chiều dọc: liên kết
xuôi
Doanh nghiệp tại Việt Nam là khách hàng Công nghệ được chuyển giao từ những nhà cung cấp là các doanh nghiệp quốc tế hay doanh nghiệp FDI cho các doanh nghiệp tại Việt Nam
Lan tỏa theo
Lan tỏa theo
chiều
ngang: cạnh tranh
Doanh nghiệp tại Việt Nam là một đối thủ cạnh tranhCông nghệ được chuyển giao từ doanh nghiệp nước ngoài/ đối thủ cạnh tranh trong nước có vốn đầu tư nước ngoài cho các doanh nghiệp tại Việt Nam
Nguồn: Báo cáo “Năng lực cạnh tranh và công nghệ ở cấp độ doanh nghiệp (DN)
tại Việt Nam: Kết quả điều tra năm 2012”
Hiệu ứng lan tỏa theo chiều dọc xảy ra khi doanh nghiệp trong nước là đối tác của các doanh nghiệp FDI Qua hợp đồng hợp tác, chuyển giao công nghệ, doanh nghiệp quốc tế chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp trong nước Lan tỏa theo chiều ngang xảy ra khi các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh trong cùng ngành hoặc những trong những ngành có liên quan chặt chẽ với nhau hoặc cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI gia nhập thị trường trong nước, buộc phải học hỏi, tiếp thu những công nghệ mới, quy trình mới mà các doanh nghiệp khác đang áp dụng, khi đó một doanh nghiệp bắt đầu ĐMCN thì những đối thủ cạnh tranh khác cũng sẽ làm theo Ngoài ra, hiệu ứng lan tỏa theo chiều ngang còn xảy ra qua việc di chuyển lao động từ các doanh nghiệp có trình độ công nghệ cao hơn, khi nhân lực đó được doanh nghiệp trong nước tuyển dụng
Điều kiện cần để tạo hiệu ứng lan tỏa nêu trên chính là một thị trường
Trang 17cạnh tranh lành mạnh Thực tế, hiệu ứng lan tỏa đang diễn ra ở Việt Nam, khi tiến hành chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, tạo sự hợp tác, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong nước và quốc tế để thu hút và duy trì thị trường xuất khẩu.
Như vậy, ĐMCN cũng chính là hướng phát triển bền vững của doanh nghiệp cũng như tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia
1.1.2.3 Doanh nghiệp nhỏ và vừa với đổi mới công nghệ
Để xác định quy mô doanh nghiệp, nhìn chung các quốc gia căn cứ vào các tiêu chuẩn khác nhau như số lao động, vốn sản xuất, doanh thu, lợi nhuận, giá trị gia tăng Doanh nghiệp nhỏ và vừa hay SMEs (Small and Medium Enterprises) là những doanh nghiệp có số lao động hay doanh số ở dưới một mức giới hạn nào đó
Từ viết tắt SMEs được dùng phổ biến ở Cộng đồng các nước Châu Âu
và các tổ chức quốc tế như Ngân hàng thế giới (World Bank), Liên Hiệp Quốc (United Nation), Tổ chức thương mại thế giới (WTO) SMEs được sử dụng nhiều nhất là ở Mỹ
Các nước thuộc Cộng đồng Châu Âu có cách định nghĩa về SMEs của riêng họ, như ở Đức, SMEs được định nghĩa là những doanh nghiệp có số lao động dưới 500 người, trong khi đó ở Bỉ là 100 người Tuy nhiên, hiện nay Liên minh Châu Âu (EU) đã có khái niệm về SMEs được chuẩn hóa hơn Cụ thể: những doanh nghiệp có dưới 50 lao động được gọi là doanh nghiệp nhỏ còn những doanh nghiệp có trên 250 lao động được gọi là những doanh nghiệp vừa Ngược lại, ở Mỹ những doanh nghiệp có số lao động dưới 100 người được gọi là doanh nghiệp nhỏ, dưới 500 người là doanh nghiệp vừa
Theo cách thức phân loại như trên, trong hầu hết các nền kinh tế, DNNVV đều chiếm đa số Ở EU, DNNVV chiếm khoảng 99% với số lao động lên đến 65 triệu người Trong một số khu vực kinh tế, DNNVV giữ vai trò chủ đạo trong công cuộc cải tạo và là động lực phát triển kinh tế Trên
Trang 18phạm vi thế giới, DNNVV chiếm 99% tổng số doanh nghiệp và đóng góp đến 40%-50% tổng thu nhập quốc dân (GDP).
Tại Việt Nam, căn cứ theo Khoản 1, Điều 3 Nghị định số
56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ, khái niệm DNNVV được trình bày như sau:
Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên)[4].
Bảng 1.3: Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa
Nguồn: Nghị định số 56/2009/NĐ-CP
Như vậy, các khái niệm về DNNVV thống nhất với nhau về các tiêu chí xác định DNNVV, phù hợp điều kiện thực tiễn của Việt Nam (là một nước có trình độ phát triển kinh tế còn thấp, năng lực quản lý còn hạn chế, thị trường chưa phát triển, chưa có chuẩn mực đo quy mô doanh nghiệp một cách chính thức) và khung khổ pháp luật hiện hành nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp này phát triển phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nước
ta Hai tiêu chí lao động bình quân và vốn đăng ký được lựa chọn do các lý do: (i) tất cả các doanh nghiệp ở Việt Nam đều có số liệu về hai tiêu chí này;
Trang 19(ii) có thể xác định tiêu chí này ở mọi cấp độ: toàn bộ nền kinh tế, ngành, doanh nghiệp; (iii) trong điều kiện thực trạng thống kê về các doanh nghiệp còn chưa đầy đủ của Việt Nam thì tối thiểu với hai tiêu chí này chúng ta có thể xác định chính xác số lượng của DNNVV.
DNNVV có những đặc điểm cơ bản liên quan tới ĐMCN sau đây:
Thứ nhất, DNNVV là các doanh nghiệp dễ khởi nghiệp, lúc thành lập
ban đầu không đòi hỏi nhiều gì về vốn, lao động Một số doanh nghiệp lớn hiện nay đều khởi nghiệp từ DNNVV Ngay từ khi thành lập, DNNVV có khả năng hoạt động linh hoạt, năng động, thích ứng nhanh với thị trường, có khả năng đón đầu những biến chuyển của công nghệ quản lý; phát huy mọi tiềm năng của địa phương và cơ sở do có ưu thế của sự gần kề với các nguồn lực đầu vào (lao động, tài nguyên, nguồn vốn tại chỗ) và với thị trường tiêu thụ Đây là một lợi thế so sánh lớn để cạnh tranh ngay trong thời đại toàn cầu hoá
Thứ hai, DNNVV có khả năng bổ sung, tham gia vào chuỗi giá trị, hợp
tác trong sự phát triển của các doanh nghiệp lớn DNNVV là chủ thể đảm nhiệm có hiệu quả cao những công đoạn cả ở phần đầu, phần giữa và phần cuối của quá trình sản xuất, mà doanh nghiệp lớn không cần và không nên làm Về phía dịch vụ, với ưu thế của sự “gần kề”, DNNVV có những hiểu biết sâu sắc về thị trường và khách hàng; có tính cơ động, nhanh nhạy gia nhập vào những thị trường tốt và rút lui khỏi những thị trường xấu, từ những thị trường nghách đến những thị trường lớn
Thứ ba, DNNVV còn có những điểm yếu về nguồn lực để tiến hành
nghiên cứu, ứng dụng đổi mới công nghệ Không đủ sức thực hiện những dự
án lớn về đầu tư quy mô lớn để tận dụng lợi ích của toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế Không có ưu thế của kinh tế qui mô (ecomomy of scale), tức
là những thành quả và lợi ích đặc biệt mà chỉ từ một qui mô thích hợp (thường là đủ lớn) thì mới là có được DNNVV vẫn là bên yếu thế trong các mối quan hệ với Nhà nước, với thị trường, với ngân hàng, với các trung tâm khoa học, với truyền thông, với đối tác, đối thủ cạnh tranh, với khách hàng
Trang 20DNNVV thiếu sức phòng, tránh và chống các rủi ro trong môi trường kinh doanh, thông thường có nhiều DNNVV đăng ký hoạt động, thì cũng có nhiều DNNVV giải thể, phá sản.
Do những đặc điểm, yếu kém nội tại của DNNVV, sự phát triển của DNNVV và hoạt động đổi mới công nghệ ở DNNVV không thực hiện một cách tự phát mà thiếu tác động của chính sách hỗ trợ Chính phủ các nước không chỉ đối xử với DNNVV bình đẳng như với doanh nghiệp lớn, mà còn dành ưu đãi rõ rệt cho DNNVV
1.1.3 Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới đổi mới công nghệ của doanh nghiệp nhỏ và vừa
ĐMCN của DNNVV chịu nhiều yếu tố ảnh hưởng như năng lực tài chính, năng lực nghiên cứu và triển khai, trình độ nguồn nhân lực, áp lực cạnh tranh, các chính sách của nhà nước Có thể chia các yếu tố này thành các nhóm yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan
1.1.3.1 Nhóm các yếu tố chủ quan
- Năng lực công nghệ của DNNVV: bao gồm bốn loại năng lực (i) năng
lực vận hành công nghệ, (ii) năng lực tiếp nhận công nghệ, (iii) năng lực hỗ trợ tiếp nhận công nghệ, (iv) năng lực đổi mới công nghệ
- Năng lực tài chính của DNNVV: thể hiện qua nguồn vốn tự có của
doanh nghiệp và năng lực huy động vốn cho ĐMCN của doanh nghiệp
+ Nguồn vốn tự có của doanh nghiệp hình thành từ lợi nhuận của doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh hoặc từ vốn của các cổ đông
+ Năng lực huy động vốn cho ĐMCN thể hiện ở khả năng tiếp cận các nguồn hỗ trợ cho ĐMCN từ ngân hàng, Quỹ ĐMCN quốc gia, Quỹ phát triển KH&CN quốc gia, các Quỹ đầu tư mạo hiểm và các đối tác, cá nhân khác Năng lực huy động vốn này phụ thuộc nhiều vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
Trang 21Ngoài ra, còn một số yếu tố chủ quan khác như quy mô doanh nghiệp, ngành, lĩnh vực doanh nghiệp hoạt động, định hướng chiến lược của doanh nghiệp, nhận thức của chủ doanh nghiệp và người lao động về ĐMCN.
1.1.3.2 Nhóm các yếu tố khách quan
- Áp lực cạnh tranh: áp lực cạnh tranh càng cao, đòi hỏi doanh nghiệp
phải tìm cách nâng cao năng lực cạnh tranh Trong đó, ĐMCN là biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh hiệu quả do tạo ra sản phẩm có chất lượng cao hơn, chi phí thấp hơn từ đó hạ giá thành sản phẩm
- Chính sách của nhà nước về ĐMCN: chính sách phù hợp sẽ có vai trò
thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện ĐMCN và ngược lại có thể kìm hãm doanh nghiệp thực hiện ĐMCN Đây chính là đối tượng nghiên cứu của luận văn và được phân tích cụ thể tại chương 2
1.2 Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ
1.2.1 Khái niệm và vai trò của chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ
Thuật ngữ “chính sách” đang được sử dụng phổ biến trên báo chí, các
phương tiện truyền thông và đời sống xã hội, hiểu quan điểm phổ biến này, chính sách là phương thức hành động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại; còn chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm, các giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm giải quyết những vấn
đề kinh tế - xã hội lặp đi lặp lại, thực hiện những mục tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của đất nước
Về phía Nhà nước, chính sách xác định những chỉ dẫn chung cho quá trình ra quyết định; đặt ra phạm vi hay giới hạn cho phép của các quyết định, nhắc nhở những nhà quản lý quyết định nào là có thể và những quyết định nào là không thể Bằng cách đó, các chính sách hướng suy nghĩ và hành động của mọi thành viên trong bộ máy nhà nước vào việc thực hiện các mục tiêu chung
Thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới khoa học và
Trang 22công nghệ, Luật Khoa học và công nghệ nêu vấn đề cơ bản của chính sách
đổi mới công nghệ là “khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để doanh
nghiệp đầu tư cho hoạt động khoa học và công nghệ, đổi mới, nâng cao trình độ công nghệ” (Khoản 6 Điều 6 Luật Khoa học và công nghệ 2000).
Từ những quan điểm về chính sách nói chung và chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ nói riêng, ta có thể rút ra khái niệm về chính sách hỗ trợ đổi
mới công nghệ ở Việt Nam như sau: “Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ
là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, các giải pháp và công cụ mà Nhà nước
sử dụng để nhằm khuyến khích, thúc đẩy sự đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp, góp phần phát huy và nâng cao hiệu quả cho hệ thống các doanh nghiệp này, nhằm phục vụ tốt nhất cho sự nghiệp phát triển kinh tế -
xã hội của đất nước.”
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và xu hướng hội tụ kinh tế giữa các nước thu nhập thấp và các nước thu nhập cao, các nước có nền kinh
tế thị trường đang nổi lên không nhất thiết phải đầu tư vào nghiên cứu cơ bản mà chỉ cần ứng dụng và cải tiến để thích ứng với công nghệ đã có sẵn
Do đó, bên cạnh vai trò của các chính sách phát triển DNNVV nói chung, ở cấp độ vĩ mô, chính sách hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ có vai trò tạo ra động lực tiến tới tăng năng suất, tiền lương, mức sống và tăng trưởng GDP, thu được một số thành tựu phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch tập trung, tự cung, tự cấp sang vận hành theo cơ chế thị trường
Trang 23được lợi ích, nâng cao dân trí, giảm ô nhiễm môi trường
- Nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thể hiện qua việc nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí, giá thành sản phẩm, tăng năng suất lao động
- Nâng cao năng lực công nghệ của doanh nghiệp bao gồm năng lực vận hành, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, năng lực hỗ trợ tiếp nhận công nghệ, khả năng cải tiến, sao chép công nghệ nhập và sáng tạo ra sản phẩm/quy trình mới
- Mục tiêu về quản lý nhà nước bao gồm: (i) nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về ĐMCN; (ii) gia tăng số lượng doanh nghiệp ĐMCN; - Nâng cao mức đầu tư của doanh nghiệp cho hoạt động ĐMCN
Như vậy, qua việc đạt được các mục tiêu chính sách ĐMCN, về phía Nhà nước sẽ đảm bảo nguồn thu ngân sách do các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, đồng thời đạt mục tiêu quản lý nhà nước khi giảm các tác động xấu do công nghệ cũ gây ra Về phía doanh nghiệp, ĐMCN tạo khả năng thu được lợi nhuận lớn hơn, nâng cao chất lượng sản phẩm, năng lực công nghệ, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
1.2.3 Nội dung chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ
Các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ không tồn tại một cách riêng
lẻ mà là một hệ thống các chính sách được quy định từ Luật cho đến văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, cơ quan ngang bộ Để hệ thống hóa, luận văn phân loại thành hai (02) nhóm: nhóm chính sách hỗ trợ gián tiếp và nhóm chính sách hỗ trợ trực tiếp
Chính sách hỗ trợ gián tiếp là việc sử dụng các biện pháp thuế, ưu đãi
sử dụng đất và những biện pháp khuyến khích khác được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp, đất đai và được quy định tại một số điều, khoản trong văn bản quy phạm chuyên ngành khác
Chính sách hỗ trợ trực tiếp là việc nhà nước kết hợp đầu tư trực tiếp vào một số ngành và doanh nghiệp cụ thể từ nguồn vốn ngân sách nhà nước
Trang 24để đầu tư tài trợ các đề án, dự án, chương trình nghiên cứu đổi mới công nghệ đối với DNNVV phần lớn được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực khoa học và công nghệ.
hỗ trợ qua hệ thống thuế ở Việt Nam có những nội dung như sau:
Thu nhập được miễn thuế:
Thu nhập từ việc thực hiện hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, sản phẩm đang trong thời kỳ sản xuất thử nghiệm, sản phẩm làm
ra từ công nghệ mới lần đầu áp dụng tại Việt Nam (Khoản 3 Điều 4 Luật thu nhập doanh nghiệp)
Luật công nghệ cao có chính sách miễn thuế trong các trường hợp chuyển giao công nghệ (các Khoản 2, 3, 4, 5 Điều 44 Luật Chuyển giao công nghệ):
+ Miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu để sử dụng trực tiếp vào hoạt động nghiên cứu phát triển công nghệ, đổi mới công nghệ, bao gồm máy móc, thiết bị, phụ tùng, vật tư, phương tiện vận tải trong nước chưa sản xuất được, công nghệ trong nước chưa tạo ra được; tài liệu, sách báo khoa học
+ Máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải chuyên dùng thuộc loại trong nước chưa sản xuất được phục vụ cho việc thực hiện hợp đồng chuyển giao công nghệ không chịu thuế giá trị gia tăng
Trang 25+ Cơ sở sản xuất, kinh doanh đầu tư xây dựng dây chuyền sản xuất mới, mở rộng quy mô, ĐMCN, cải thiện môi trường sinh thái, nâng cao năng lực sản xuất được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho phần thu nhập tăng thêm trong bốn năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong bảy năm tiếp theo.
+ Doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ có tiếp nhận công nghệ thuộc Danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao được miễn thuế thu nhập trong bốn năm với điều kiện tổng giá trị miễn thuế không vượt quá 50% tổng kinh phí đầu tư cho ĐMCN
Ưu đãi về thuế suất:
Áp dụng thuế suất 10% trong thời gian mười lăm năm đối với thu nhập của doanh nghiệp từ thực hiện dự án đầu tư mới, bao gồm: nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; ứng dụng công nghệ cao thuộc danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển theo quy định của Luật Công nghệ cao; ươm tạo công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao; đầu tư mạo hiểm cho phát triển công nghệ cao thuộc danh mục công nghệ cao được
ưu tiên đầu tư phát triển theo quy định của Luật Công nghệ cao (Khoản 7 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp)
Theo Luật công nghệ cao thì doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; doanh nghiệp thực hiện dự án nghiên cứu phát triển; dự án ứng dụng công nghệ cao; dự án ươm tạo công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao; đầu tư xây dựng, kinh doanh
cơ sở ươm tạo công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao; đầu tư mạo hiểm cho phát triển công nghệ cao thuộc danh mục công nghệ cao được
ưu tiên phát triển theo quy định của pháp luật về công nghệ cao được hưởng
ưu đãi ở mức cao nhất theo quy định của pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp
Trang 261.1.6.3 Chính sách tín dụng khuyến khích ĐMCN
Nhà nước thường sử dụng hai loại tín dụng nhằm hỗ trợ ĐMCN cho DNNVV gồm tín dụng thương mại của ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác; tín dụng ưu đãi của Quỹ ĐMCN quốc gia và Quỹ phát triển KH&CN
Tín dụng thương mại của ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác: Đây
là hình thức tín dụng đáp ứng nhanh các yêu cầu về vốn để doanh nghiệp đầu
tư cho việc nâng cấp máy móc, trang thiết bị để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh Tuy nhiên, để được hưởng ưu đãi, DNNVV phải đáp ứng các điều kiện theo thông lệ của các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng
Tín dụng ưu đãi của các Quỹ cấp quốc gia, cấp bộ, cấp tỉnh, thành phố:
Điều 57 Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 quy định về ưu đãi doanh nghiệp vay vốn để khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ như sau:
- Doanh nghiệp ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ để đổi mới, nâng cao trình độ công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của sản phẩm, hàng hoá được quỹ của Nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ tài trợ, cho vay với lãi suất ưu đãi, hỗ trợ lãi suất vay, bảo lãnh để vay vốn
- Doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao được hưởng ưu đãi ở mức cao nhất theo quy định của pháp luật về công nghệ cao Doanh nghiệp ứng dụng công nghệ là kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ trong nước được
hỗ trợ lãi suất vay vốn tại ngân hàng
Doanh nghiệp cũng được lập Quỹ phát triển KH&CN để chủ động đầu
tư cho KH&CN theo yêu cầu phát triển của doanh nghiệp Nguồn vốn của Quỹnày được hình thành từ lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp và các nguồn khác nếu có Người môi giới cho việc ứng dụng kết quả KH&CN được tạo ra bằng ngân sách nhà nước được hưởng tối đa 10% giá thanh toán
Trang 27CGCN, mức cụ thể và trách nhiệm thanh toán khoản kinh phí này do các bên thoả thuận.
Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia được thành lập theo Quyết định
số1342/QĐ-TTg ngày 5 tháng 8 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ cho phép doanh nghiệp tiếp cận có điều kiện tín dụng ưu đãi với một số cơ chế bảo lãnh đặc biệt nhằm cấp vốn để doanh nghiệp nâng cấp trang thiết bị sản xuất
1.1.6.4 Chính sách phát triển thị trường công nghệ
Đề án phát triển thị trường công nghệ ban hành theo Quyết định
214/2005/QĐ-TTg và các giải pháp chính sách liên quan đã tạo lập cơ sở pháp lý quan trọng cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động nhập công nghệ vào Việt Nam
1.1.6.5 Các chính sách hỗ trợ trực tiếp
Bên cạnh những chính sách hỗ trợ gián tiếp nêu trên, Chính phủ và các
Bộ, ngành còn áp dụng các biện pháp hỗ trợ trực tiếp, có khả năng phát huy tác dụng nhanh đối với DNNVV Cụ thể, qua các chương trình, đề án hỗ trợ như:
Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ của doanh nghiệp
(Chương trình 68): Chương trình này có 03 nội dung chính là nâng cao nhận
thức của xã hội, hỗ trợ xác lập bảo hộ và thực thi quyền, khai thác thông tin
sở hữu trí tuệ (thương mại hóa tài sản trí tuệ) [19]
Chương trình quốc gia nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm sản phẩm, hàng hóa của doanh nghiệp Việt Nam đến năm 2020 (Chương
trình 712) [20]: Hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai 02 dự án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt gồm Dự án “xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật” và Dự án “thúc đẩy hoạt động năng suất và chất lượng”
Các chương trình khác: Chương trình đổi mới công nghệ quốc gia đến năm 2020, Chương trình hỗ trợ thí điểm các DNNVV áp dụng các hệ thống
Trang 28quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO và các tiêu chuẩn quốc tế khác, Chiến lược sản xuất sạch hơn trong công nghiệp đến năm 2020, Hỗ trợ kinh phí cho
DN thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ [12] … Nguyên tắc để nhận được hỗ trợ là các doanh nghiệp phải đáp ứng được những yêu cầu, điều kiện của nhà nước đặt ra
1.1.6.5 Chính sách đào tạo, truyền thông nâng cao nhận thức về đổi mới công nghệ
Nguồn nhân lực có trình độ là yếu tố quan trọng để thực hiện đổi mới công nghệ Vấn đề này được nhà nước quan tâm qua các chính sách về đào tạo, thu hút, sử dụng có hiệu quả nhân lực có trình độ, nhân lực chất lượng cao nhằm nâng cao tính tự giác, tích cực và chủ động đề xuất, tham gia vào quá trình ĐMCN ở doanh nghiệp Ngoài ra, qua việc truyền thông, nhà nước nâng cao nhận thức của xã hội và cộng đồng doanh nghiệp, từ đó tạo thành sức ép đối với doanh nghiệp trong hoạt động ĐMCN nhằm tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường, được thị trường chấp nhận
1.2 Các tiêu chí đánh giá chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ
Hiện nay, ở Việt Nam còn thiếu các tiêu chí để đánh giá chính sách nói chung một cách khoa học, trong đó có chính sách hỗ trợ DNNVV ĐMCN Nhiều mục tiêu chính sách lại được thể hiện dưới dạng định tính, không rõ ràng, trong trường hợp đó việc đánh giá chính sách theo mục tiêu đề ra có thể không phản ánh hết các giá trị của chính sách Để đánh giá chính sách, về nguyên tắc, phải có các bộ tiêu chí đánh giá được thiết kế đối với từng loại chính sách Việc thiếu các tiêu chí đánh giá khiến cho việc đánh giá không toàn diện, đầy đủ, mang tính phiến diện Qua nghiên cứu văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam có liên quan tới chính sách và tài liệu nước ngoài [27] về đánh giá chính sách, có thể xác định được những tiêu chí cơ bản sau:
- Tính hiệu quả của chính sách (efficiency) phản ánh tương quan so sánh giữa kết quả do chính sách mang lại với nguồn lực (resources) đã bỏ ra Phương pháp phân tích chi phí - lợi ích thường được sử dụng để xác định
Trang 29hiệu quả của chính sách Nếu không quan tâm tính toán hiệu quả sẽ dẫn đến lãng phí các nguồn lực thực thi chính sách Đây là một tiêu chí rất quan trọng trong đánh giá chính sách công Song việc đánh giá hiệu quả của chính sách cũng là khâu khó khăn trong đánh giá chính sách, bởi lẽ các hiệu quả (thể hiện qua hiện trạng, kết quả đạt được) đôi khi định tính, rất khó đo lường.
- Tính hiệu lực của chính sách (effectiveness) phản ánh mức độ tác động, ảnh hưởng của chính sách đó đạt được các mục tiêu chính sách đề ra Trên thực tếm mục tiêu được đề ra thường quá rộng, chung chung, không rõ ràng, khi đó dù các chính sách có được thực thi trên thực tế theo mục tiêu đề
ra, thì cũng rất khó xác định vấn đề chính sách đã được giải quyết đến đâu Mặt khác khi xem xét tính hiệu lực của chính sách, chúng ta không biết những gì sẽ xảy ra nếu chính sách không được ban hành (giả thiết ngược)
Cả hai tiêu chí trên hiện nay đều thu được sự đồng thuận của những người đánh giá chính sách quốc tế, gộp thành tiêu chí ảnh hưởng (impact) và tiêu chí tương quan (relevance), từ đó hình thành khái niệm, phương pháp đánh giá ảnh hưởng của chính sách (Impact Assessment)
- Tính bền vững, ổn định của chính sách, tiêu chí này phản ánh hiệu lực, hiệu quả của chính sách được duy trì trong thời kỳ, giai đoạn mà chính sách được thực hiện
- Ngoài ra, ở Việt Nam còn xem xét chính sách theo các tiêu chí kỹ thuật, quy trình ban hành chính sách, tiêu chí này đánh giá:
Thứ nhất, về sự cần thiết ban hành chính sách Tiêu chí này đánh giá
về nhu cầu, giải thích lý do của việc ban hành chính sách
Thứ hai, tiêu chí về sự phù hợp của nội dung chính sách dự kiến ban
hành với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Đồng thời, chính sách phải hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên Chính sách cũng phải tuân thủ trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản có quy định chính sách theo quy định của pháp luật hiện hành
Trang 30Thứ ba, đánh giá tính khả thi của chính sách, xem xét sự phù hợp giữa
chính sách với điều kiện kinh tế - xã hội; có cơ chế bảo đảm thực thi chính sách theo hướng xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trình tự, thủ tục thực hiện Các biện pháp thực hiện chính sách phải phù hợp với chủ trương cải cách hành chính và sự phù hợp của chính sách với điều kiện thực tế về nguồn tài chính, nguồn nhân lực để thi hành chính sách; trình độ quản lý, trình độ dân trí
1.3 Một số kinh nghiệm quốc tế về hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ
1.3.1 Nhật Bản
Trong từng thời kỳ phát triển của nền kinh tế đất nước, Chính phủ Nhật Bản đã ban hành nhiều chính sách nhằm phát triển khu vực DNNVV, trong
đó có chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, như sau:
- Ban hành Luật cơ bản về DNNVV được ban hành năm 1999 hỗ trợ cho việc cải cách cơ cấu để tăng tính thích nghi của DNNVV với những thay đổi của môi trường kinh tế - xã hội, tạo thuận lợi cho việc tái cơ cấu công ty Các Luật tạo thuận lợi cho việc thành lập doanh nghiệp mới và Luật hỗ trợ DNNVV đổi mới trong kinh doanh, khuyến khích mạnh mẽ việc thành lập doanh nghiệp mới, tăng nguồn cung ứng vốn rủi ro, trợ giúp đổi mới về công nghệ Luật xúc tiến các hệ thống phân phối có hiệu quả ở DNNVV hỗ trợ cho việc tăng cường sức cạnh tranh trong lĩnh vực bán lẻ thông qua công nghệ thông tin và xúc tiến các khu vực bán hàng
- Các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể nhận được các chính sách hỗ trợ cho hoạt động nghiên cứu – triển khai (R&D) hoặc tiến hành các hoạt động kinh doanh mới dựa trên công nghệ Các khoản trợ cấp, bảo lãnh vốn vay và đầu tư trực tiếp cho DNNVV được tiến hành theo các quy định của Luật xúc tiến các hoạt động sáng tạo của DNNVV Các DNNVV thực hiện các hoạt động kinh doanh mang tính chất đổi mới công nghệ muốn tăng vốn bằng cách phát hành thêm cổ phần và trái phiếu công ty được hỗ trợ bởi các quỹ rủi ro
Trang 31bởi các địa phương Nhật Bản có hệ thống nghiên cứu đổi mới kinh doanh nhỏ ở Nhật Bản (SBI), có chức năng cung cấp tài chính cho DNNVV hoạt động kinh doanh mang tính chất đổi mới công nghệ trong các giai đoạn đầu thiết kế sản phẩm hoặc các quy trình sản xuất mới
- Để tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp thông qua áp dụng công nghệ thông tin, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thông tin truyền thông và ứng dụng các phần mềm tin học được hỗ trợ bởi chính quyền địa phương, bao gồm các dịch vụ tư vấn và dịch vụ phát triển doanh nghiệp kiểu mẫu
- Thành lập Công ty TNHH tư vấn và đầu tư DNNVV (SBIC) năm
1963, đã thực hiện nhiều kế hoạch và chương trình đầu tư hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm góp vốn cổ phần, đặc biệt đối với các doanh nghiệp mới thành lập, đầu tư cho các công ty R&D và các công ty đã trưởng thành
- Chính phủ Nhật Bản cung cấp những hướng dẫn và dịch vụ thông tin cho các DNNVV nhằm tạo thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh ở nước ngoài Chương trình môi giới tư vấn và kinh doanh tạo cơ hội cho các DNNVV của Nhật Bản cũng như của nước ngoài có thể đăng ký trực tiếp vào
cơ sở dữ liệu trên mạng Internet và quảng cáo các loại liên kết kinh doanh hoặc liên minh chiến lược mà doanh nghiệp tìm kiếm
Trang 32- Đầu tư phát triển khoa học và công nghệ theo nguyên tắc lựa chọn và tập trung.
Năm 2012, tổng đầu tư cho khoa học và công nghệ của Hàn Quốc là 53
tỷ USD Mức đầu tư đạt 2,99% GDP vào năm 2004 và tăng ổn định 0,08% năm
1.3.3 Mỹ
Mỹ là nước có nền khoa học và công nghệ đứng đầu thế giới Khoa học
và công nghệ là yếu tố quyết định dẫn dắt nền kinh tế Mỹ đứng ở vị trí số 1 thế giới nhiều năm nay Đầu tư đổi mới công nghệ và khoa học kỹ thuật ở Mỹ
- Đầu tư từ ngân sách liên bang cho các tổ chức khoa học và công nghệ
về giá trị tuyệt đối là rất lớn và tăng liên tục theo thời gian Nguồn ngân sách chủ yếu dành cho các chương trình nghiên cứu quy mô lớn, có tính đột phá,
mở đường cho sự phát triển khoa học và công nghệ Năm 2012 con số tuyệt đối mà Mỹ đầu tư cho khoa học và công nghệ, trong đó có đổi mới công nghệ
là 400 tỷ USD
1.2.4 Trung Quốc
Số liệu thống kê cho thấy, năm 2008 Trung Quốc đã đầu tư cho khoa học và công nghệ 457 tỷ nhân dân tệ tương đương 65,8 tỷ USD (chiếm 1,52% GDP) Năm 2010, đầu tư cho khoa học và công nghệ đạt 2% GDP đứng thứ 4 sau Mỹ, EU và Nhật Bản Mục tiêu của Trung Quốc là đến năm 2020, đầu tư cho khoa học và công nghệ đạt 2,5% GDP và đòi hỏi đóng góp của khoa học
và công nghệ vào phát triển kinh tế đạt 60%
Trang 331.2.5 Philippines, Indonexia và Thái Lan
Đối với DNNVV tiêu thụ sản phẩm hàng hóa là một khó khăn lớn nhất, đặc biệt trong điều kiện toàn cầu hóa nền kinh tế Để nâng cao khả năng cạnh tranh hàng hóa của DNNVV, tại các nước này, vấn đề cơ bản là hỗ trợ đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, coi trọng các sản phẩm mang tính truyền thống dân tộc độc đáo
Việc hỗ trợ đổi mới công nghệ cho DNNVV chủ yếu là chuyển giao công nghệ, đào tạo nâng cao chất lượng tay nghề lao động và người quản lý, cung cấp thông tin cần thiết cho doanh nghiệp
Các nước trên đều coi trọng tạo mối quan hệ hợp tác DNNVV và các doanh nghiệp lớn, có quy định pháp lý bắt các doanh nghiệp lớn phải hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, cả vốn, kỹ thuật, công nghệ và hoạt động kinh doanh; còn DNNVV trở thành vệ tinh, tham gia chế tạo các phụ tùng, phụ kiện cho doanh nghiệp lớn Ở Indonexia còn quy định mỗi doanh nghiệp lớn có trách nhiệm
hỗ trợ một số doanh nghiệp vừa và một số doanh nghiệp vừa có trách nhiệm
hỗ trợ một số doanh nghiệp nhỏ Các nước rất coi trọng các hình thức tổ chức hợp tác của các doanh nghiệp nhỏ và vừa do yêu cầu của sản xuất kinh doanh, giúp nhau giải quyết đầu vào và đầu ra cho DNNVV, đặc biệt tạo thuận lợi cho vay vốn ngân hàng Do tính cấp thiết của DNNVV về mặt hợp tác, ở Indonexia đã thành lập Bộ hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ
1.2.6 Một số bài học kinh nghiệm quốc tế về chính sách hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ
Chính sách hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ ở các nước không phải
là mục đích để doanh nghiệp tự thân vận động, mà là một chiến lược tăng trưởng hiệu quả trên cơ sở kết hợp hài hòa chiến lược công nghiệp hóa hướng
về xuất khẩu với chiến lược tạo việc làm, để giải quyết đồng thời hai vấn đề kinh tế là:
- Công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu để tạo nguồn ngoại tệ cho đổi mới thiết bị và công nghệ, tức là để hiện đại hóa nền kinh tế
Trang 34- Sử dụng hiệu quả nguồn lực trong nước, trong đó nguồn nhân lực là quan trọng nhất.
Kinh nghiệm của các nước cho thấy các nước phát triển, đại diện là
Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, có những thành tựu lớn về kinh tế, xã hội đều có mức đầu tư cho đổi mới công nghệ trên 3% GDP Các nước đang phát triển, đại diện là Trung Quốc cũng đầu tư cho cho khoa học và công nghệ với tỷ lệ trên 2% Trong đó, tỷ lệ doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới công nghệ sẽ đóng vai trò chính, quan trọng trong việc phát triển khoa học và công nghệ quốc gia
Sau đây là nội dung cơ bản về chính sách hỗ trợ đối với các DNNVV đổi mới công nghệ đã được áp dụng với các nước trên trong thời gian qua:
- Về pháp lý đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa:
Một số nước đã ban hành đạo luật riêng về DNNVV, trong đó chỉ quy định những vấn đề riêng có liên quan trực tiếp đến DNNVV, như xác định quy mô nào là DNNVV, đường lối chính sách chủ yếu đối với DNNVV
- Về chính sách khuyến khích việc thành lập các DNNVV sử dụng công nghệ:
Xây dựng các khu công nghiệp tập trung dành cho DNNVV để khuyến khích các DNNVV phát triển sản xuất, tránh sự tập trung quá mức ở các đô thị và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động hỗ trợ tập trung khác, cũng như để kiểm soát môi trường
- Về chính sách thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa:
Miễn hoặc giảm thuế cho DNNVV với các loại sau: Thuế thu nhập, thuế môn bài, thuế lợi tức công ty, thuế tài sản với mức tối đa đến 50%, thời hạn từ 02 đến 05 năm kể từ khi thành lập đối với doanh nghiệp khoa học và công nghệ Cho phép khấu trừ 1,5% thu nhập hay khoảng 20% doanh thu trước khi tính thuế để khuyến khích phát triển công nghệ
- Về chính sách tài chính, tín dụng, đầu tư:
+ Hỗ trợ tài chính cho việc hiện đại hóa máy móc thiết bị
Trang 35+ Hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập có
áp dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý và phân tích kinh tế
+ Hỗ trợ tài chính cho DNNVV mới thành lập ứng dụng công nghệ mới
+ Hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển mạng lưới thông tin tiếp thị
- Về các quỹ của Chính phủ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới công nghệ:
+ Quỹ bảo lãnh tín dụng công nghiệp cho DNNVV
+ Quỹ hỗ trợ DNNVV mới thành lập
+ Quỹ bảo lãnh tín dụng nói chung giúp các DNNVV sử dụng công nghệ mới và phát triển công nghệ
- Thông tin công nghệ:
+ Hỗ trợ về thông tin thị trường, tiếp thị
+ Thành lập Viện công nghệ chuyên nghiên cứu hỗ trợ phát triển công nghệ cho DNNVV
+ Chính phủ lập kế hoạch phát triển công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ
và vừa thông qua việc dành một số vốn ngân sách sản xuất sản phẩm mới; liên quan tới sản xuất và sử dụng nguyên vật liệu mới; liên quan đến tự động hóa hay các máy móc thiết bị có năng suất cao; liên quan đến các phần mềm tin học…
- Về hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực:
+ Các tổ chức hỗ trợ DNNVV của Nhà nước tuyển chuyên gia về công
nghệ, kỹ thuật và quản lý nước ngoài để hỗ trợ cho DNNVV
+ Lựa chọn và tổ chức đội ngũ chuyên gia trong nước để đáp ứng nhu cầu tư vấn cho DNNVV
+ Chọn một số tổ chức nghiên cứu, các trường đại học làm “các đơn vị hướng dẫn chuyên ngành” và khuyến khích các cơ quan này tự tổ chức và cung cấp dịch vụ hỗ trợ DNNVV
Trang 37CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ CHO
DNNVV Ở VIỆT NAM
2.1 Sự hình thành chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ
2.1.1 Chủ trương, đường lối của Đảng về hỗ trợ đổi mới công nghệ
Đảng và Nhà nước ta đã luôn nhận thức đúng đắn về vai trò quan trọng của khoa học và công nghệ gắn với việc tăng hiệu quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước Nhiều Nghị quyết của Đảng đã được ban hành nhằm định hướng chiến lược cho sự phát triển của DNNVV cũng như khuyến khích hoạt động đổi mới công nghệ ở các DNNVV từ sau giai đoạn Đổi mới, cụ thể như sau:
Trong giai đoạn 1991-2005, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 26/NQ về khoa học và công nghệ trong thời kỳ đổi mới, trong đó có các chủ trương thúc đẩy đổi mới công nghệ như sau:
- Đổi mới và nâng cao trình độ trong các ngành chế tạo máy và sản xuất vật liệu để nâng cao chất lượng các loại thiết bị, phụ tùng cho sản xuất, hàng tiêu dùng thiết yếu và hàng xuất khẩu
- Tiếp nhận có chọn lọc công nghệ chuyển giao từ nước ngoài; lựa chọn công nghệ tiên tiến và thích hợp có hiệu quả cao cả về kinh tế, kỹ thuật, xã hội và môi trường
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (tháng 6/1991) nêu yêu cầu đối với
lĩnh vực hoạt động khoa học tự nhiên và công nghệ là “phải tập trung vào
việc cải tạo, đổi mới và nâng cao trình độ công nghệ trong nước hiện có, hiện đại hóa những công nghệ truyền thống có ý nghĩa kinh tế, xã hội cao, lựa chọn tiếp thu công nghệ mới Tập trung phát triển trọng điểm một số lượng công nghệ hiện đại…” Nghị quyết Đại hội đã đề ra mục tiêu phải đạt tốc độ đổi mới công nghệ hàng năm của các ngành sản xuất từ 10% trở lên, trong đó
tập trung vào việc ứng dụng công nghệ tiến bộ
Trang 38Nghị quyết lần thứ 2 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (tháng 12/1996) đã tập trung nêu định hướng chiến lược phát triển khoa học
và công nghệ trong thời kỳ này và nhiệm vụ đến năm 2000, trong đó nêu rõ
giai đoạn 1996-2000 ứng dụng, chuyển giao công nghệ là hoạt động chính về
công nghệ Tạo được khả năng lựa chọn, thích nghi và làm chủ các công nghệ nhập khẩu; đi thẳng vào công nghệ tiên tiến nhất; đồng thời đổi mới công nghệ từng phần, hiện đại hóa từng khâu đối với những lĩnh vực có cơ sở
vật chất kỹ thuật và sản xuất có hiệu quả
Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 63/CT-TƯ tháng 2/2001 về đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển nông nghiệp nông thôn Trong đó có những chủ trương như:
- Hỗ trợ kinh phí hoặc trợ giá một phần cho việc đầu tư ứng dụng tiến
bộ khoa học và công nghệ trong sản xuất nông nghiệp
- Miễn, giảm thuế cho các hoạt động ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ
- Củng cố và tăng cường đầu tư cho một số trung tâm nghiên cứu khoa học cơ bản, hiện đại, nhất là công nghệ sinh học
Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 58/CT-TƯ (tháng 10/2000) về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (tháng 4/2001) đã xác định phương
hướng đổi mới công nghệ ở nước ta đến năm 2010 là: “Việc đổi mới công
nghệ sẽ hướng vào chuyển giao công nghệ, tiếp thu, làm chủ công nghệ mới; đặc biệt lựa chọn những công nghệ cơ bản, có vai trò quyết định đối với nâng cao trình độ công nghệ của nhiều ngành, tạo ra bước nhảy vọt về chất lượng
và hiệu quả phát triển của nền kinh tế”.
