Tác động của đồng EURO đến nền kinh tế - tài chính.doc.DOC

Tác động của đồng EURO đến nền kinh tế - tài chính

LờI Mở ĐầU

Trớc đây đã từng tồn tại một cơ chế tiền tệ quốc tế đợcthành lập từ Hiệp định Bretton-Wood năm 1944 Qua gần bốnthập kỷ thăng trầm cơ chế Bretton-Wood, cơ chế độc tôn củaUSD đã bộc lộ những điểm yếu và đã bị sụp đổ vào tháng 8năm 1971

Hiện nay, tình hình đã đổi khác trớc xu hớng hội nhậpquốc tế sâu sắc , chủ nghĩa khu vực nổi lên nh một hiện tợngcủa nền kinh tế thế giới Liên minh Châu Âu với 11 nớc là: Đức,Pháp, Italia, Ai-len, áo, Bỉ, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Lúc-xăm-bua,Phần Lan, Tây Ban Nha dã cho ra đời một đồng tiền quốc tếkhác.Đó là đồng EURO

Một trong những tham vọng chính trị mà Châu Âu không

hề giấu giếm từ khi xây dựng dự án thống nhất tiền tệ, đó là:thông qua vận hành EMU và duy trì đồng EURO mạnh, ổn

định để, củng cố và tăng cờng vị thế của Châu Âu trên trờngquốc tế, dùng EURO để cạnh tranh quốc tế với đồng đôla Mỹ,

từ dó phân chia quyền lực về tiền tệ trên phạm vi thế giới mộtcách có lợi cho Châu Âu

EURO ra đời tạo ra sự liên tởng tới khu vực của chúng taASEAN Khu vực này trong giai đoạn khủng hoảng tiền tệ đãnảy ra sáng kiến dùng nội tệ để thanh toán quôc tế trong nội

bộ khu vực Nh vậy, ngay tại khu vực của chúng ta ngời ta đãthấy lợi ích của đồng tiền chung Nó làm cho các nền kinh tế

có thể hỗ trợ cho nhau trong giai đoạn khó khăn “tối lửa tắt đèn

có nhau” Vậy thì ASEAN có làm dựoc những gì nh là Châu

tin tởng vào một đồng tiền chung ASEAN có thể sẽ ra đời cho

dù phải trải qua một thời gian khá dài

Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài:

“Tác động của đồng EURO đến nền kinh tế - tài chính-

tiền tệ thế giới và Việt Nam”

Nội dung chính của đề án bao gồm các vấn đề sau:

Ch

ơng I: Khái quát về sự ra đời và phát triển của

đồng EURO Ch

ơng II: Tác động của đồng EURO đến nền kinh

tế-tài chính-tiền tệ thế giới.

Ch

ơng III: Tác động của đồng EURO đến nền kinh

tế-tài chính-tiền tệ Việt Nam và một số kiến nghị.

Do kiến thức, kinh nghiệm của một sinh viên lần đầu tiếpxúc với một đề tài mang tính khái quát cao nh thế này nên đề

án không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định Rất mongnhận đợc sự đóng góp ý kiến từ các thấy cô giáo, các bạn sinhviên và những ngời quan tâm đến đề tài này

Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn sự ớng dẫn và giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo trong khoa

h-đã giúp em hoàn thành tốt đề tài này

CHƯƠNG I:

Khái quát về sự ra đời và phát triển của đồng euro

I sự ra đời của liên minh kinh tế tiền tệ Châu Âu.

1 Cơ sở hình thành liên minh kinh tế tiền tệ Châu Âu

Các nớc Châu Âu với một nền tảng liên minh khá vững chắc

đã tồn tại từ khá lâu trong lịch sử là một trong những yếu tốhết sức quan trọng để Châu Âu có thể tiến tới đợc sự hợp nhất

nh hiện nay Điều mà nhiều khu vực khác trên thế giới mongmuốn đạt đợc Tuy nhiên, việc hình thành một liên minh Châu

Âu còn có những yếu tố bên ngoài tác động làm cho các nớcthuộc liên minh xích lại gần nhau hơn Điều này có thể xét trênhai khía cạnh: về mặt chính trị và về mặt kinh tế

Về mặt chính trị:

Sự lớn mạnh kinh tế cũng nh vai trò chính trị của Mỹ ngàycàng lớn Do đó để đối trọng với ảnh hởng của Mỹ đối với thếgiới thì việc một Châu Âu thống nhất là một nhân tố ảnh hởngtích cực đến sự ra đời của một thế giới đa cực

Ngoài ra do sự tan rã của hệ thống Xã hội Chủ nghĩa, nhiềunớc Đông Âu mà đặc biệt là Liên Xô và Đông Đức đã thay đổi

đờng lối chính trị của mình nên việc thống nhất châu Âu sẽlàm cho tình hình Châu Âu trở nên bớt căng thẳng hơn

Về mặt kinh tế:

Sự lớn mạnh kinh tế của Mỹ, Nhật Bản và các nớc NICS, cácquốc gia Đông Nam á đã làm cho hàng hoá của Châu Âu trở nênyếu thế Việc thống nhất tiền tệ thúc đẩy nhanh quá trìnhthống nhất kinh tế trong toàn khu vực, tạo ra một vị trí cạnhtranh mới cho cộng đồng Châu Âu trên thị trờng Nh vậy, sự

khác biệt về tiền tệ giữa 15 quốc gia thành viên sẽ đợc loại bỏkhi đồng EURO đợc đa vào sử dụng, tạo ra một cực kinh tếmạnh Vì thế, Châu Âu sẽ có khả năng cạnh tranh với hai cựccòn lại của thế giới cũng nh các nớc công nghiệp mới thuộc khuvực Châu á

2 Quá trình ra đời của một liên minh kinh tế tiền

tệ Châu Âu

Dựa trên những cơ sở trên cũng nh tình hình của các nớcchâu Âu thì việc ra đời một liên minh kinh tế tiền tệ Châu

Âu là một tất yếu khách quan và có ý nghĩa vô cùng quantrọng Tuy nhiên, để đạt đợc thống nhất cao nh hiện nayChâu Âu đã trải qua những thăng trầm, lúc hoà bình, lúc xung

đột, những tranh chấp đã trộn cả máu của những ngời Châu

Âu Cho đến nay thì sự nhất trí quan điểm của mỗi nớc đợcthể hiện bằng các lá phiếu đã thay thế cho bom đạn, lợi íchkinh tế đã dần lấn chỗ cho những toan tính quân sự Nh vậy,thống nhất Châu Âu đã thực hiện với nhiều nghĩa khác nhau,thống nhất trong hoà bình, trong đàm phán nh các nớc hiệnnay đã đạt đợc

Từ rất xa xa, ý tởng về hình thành một liên minh Châu Âu

đã đợc đa ra, cho dù nó thêm nhiều về mặt quân sự Songchính nó đó lại là một nền tảng quan trọng trong việc có đợcmột liên minh Châu Âu chặt chẽ, vững chắc nh hiện nay Đại

đế của đế chế La Mỹ (742-814) rồi đến Napôlêông 1821) và gần đây là Hitle đã từng mơ tởng chinh phục Châu

(1769-Âu và thống trị Châu (1769-Âu Napôlêông từng nói: “Chức phận củatôi vẫn cha hoàn thành, tôi muốn hoàn thành các điều mới chỉ

đợc phác hoạ, tôi phải làm một bộ luật Châu Âu Một đồngtiền cũng ChâuÂu, các đơn vị đo lờng, quy tắc ChâuÂu Tôiphải biến tất cả các dân tộc ở Châu Âu thành một dân tộc lớnmạnh ”

ý tởng cho việc hình thành một Châu Âu thống nhất vàviệc ban hành đồng tiền chung đã có từ năm 1957 cùng với việchình thành cộng đồng kinh tế Châu Âu theo hiệp ớc Rome

Tiền thân của đồng EURO hiện nay là đồng ECU năm 1979.

Để thấy rõ đợc chặng đờng phát triển của liên minh dới đâyxin điểm qua vài điểm mốc quan trọng:

 Ngày 18-4-1951: Cộng đồng thép và than đá Châu Âu ra

đời Đây có thể coi là mốc về sự liên kết điển hình kinh tế,gồm 6 nớc: Pháp Đức, Bỉ, Hà Lan, Luxămbua, và Italia

 Ngày 25-3-1957: Cộng đồng Châu Âu đã hình thànhtheo hiệp ớc đợc ký tại Rome

 Ngày 18-10-1970: Bản báo cáo đầu tiên về liên minh kinh

tế tiền tệ UEM đợc đa ra

 Ngày 24-4-1972: Thành lập con rắn tiền tệ Châu Âunhằm giới hạn dao động của các đòng tiền Châu Âu

 Ngày 27-1-1974: Đồng FRF rút khỏi con rắn tiền tệ Châu

Âu

 Tháng 3- 1975: Sáng lập đơn vị tiền tệ Châu Âu

 Ngày 10-7-1975: Đồng FRF tái nhập con rắn tiền tệ Châu

 Ngày 7-2-1992: Ký hiệp ớc Maastricht xác định các vấn

đề liên quan đến khối đồng tiền chung duy nhất Châu Âu

 Ngày 1-1-1993: Hoàn thành thị trờng chung Châu Âu: tự

do hoá thị trờng hàng hoá, thị trờng vốn, tự do hoá đi lại củacông dân

 Từ ngày 14 đến ngày 15-5-1995: quyết định đặt tên

đồng tiền chung Châu Âu là đồng EURO

 Từ ngày 16 đến 17-7-1997: Ký kết hiệp ớc Amstexdamphê chuẩn mẫu tiền EURO bằng giấy và bằng tiền kim loại

 Ngày 9-5-1998: Nghị viện Châu Âu phê chuẩn danh sách

11 nớc đủ tiêu chuẩn gia nhập liên minh tiền tệ: Đức, Pháp,Ailen, Aó, Bỉ, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Italia, Lucxămbua, Phần Lan,Tây Ban Nha

 Ngày 1151998: Bầu quan chức cho Ngân hàng Trung

đơn chứng từ, sổ sách sẽ bắt buộc phải đợc tính toán và thểhiện bằng cả hai loại tiền là đồng bản tệ và đồng EURO

 Ngày 1-1-2000: Bắt đầu giai đoạn đổi tiền diễn ratrong 6 tháng kết thúc vào ngày 1-7-2002, Châu Âu chính thức

“tung” vào lu thông EURO tiền mặt Sau ngày 1-7-2002 các

và thay thế đồng tiền quốc gia bằng đồng tiền duy nhấtEURO phải cam kết thực hiện lâu dài các chính sách kinh tếtài chính cần thiết đảm bảo sự lành mạnh, ổn định trongtoàn liên minh, duy trì mức độ hội tụ cao giữa các nớc thànhviên

Vì vậy, có 5 tiêu thức đợc đề ra để một nớc đợc chấpnhận là thành viên của liên minh tiền tệ Châu Âu:

-Bội chi ngân sách phải thấp hơn 3% GDP

-Mức độ ổn định tỷ giá: có ít nhất 2 năm tuân thủ chế

độ tỷ giá và mức biến động tỷ giá do hệ thống tiền tệ Châu

Âu quy định

Các tiêu chuẩn hội nhập này nhằm đảm bảo sự đồng nhất,

sự vững mạnh ngay cả trong các tế bào của nó Các tiêu thức

mà Hiệp ớc Maastricht đã đề ra không chỉ dựa vào các chỉtiêu đã đạt đợc mà cả triển vọng kinh tế

Bên cạnh các tiêu chuẩn trên, một cơ chế phạt sẽ đợc ápdụng nếu xuất hiện việc vi phạm các tiêu thức này (sau khi gianhập) ở các nớc thành viên cũng đợc EU thông qua

Qua việc tìm hiểu các tiêu thức này, chúng ta có thể thấyrằng các yêu cầu là khắc nghiệt với một nền kinh tế Điều này

sẽ hứa hẹn một đồng tiền EURO rất ổn định và tin tởng choviệc áp dụng nó trong các nghiệp vụ kinh doanh, trao đổi quốc

tế

Khu vực EURO hiện nay đã có 11 nớc, trong 4 nớc còn lại thì

2 nớc HyLạp và Anh là cha đủ tiêu chuẩn còn 2 nớc thì cha sẵnsàng Trong tơng lai EURO còn có thể mở rộng tới Đông Âu vàcác nớc Bắc Âu khác Nh vậy, việc hình thành liên minh kinhtế- tiền tệ châu Âu để cho ra đời một đồng tiền chungEURO phải xem xét là một bớc tiến vĩ đại, rất lớn trong lịch sửhình thành các liên minh nh khu vực mậu dịch tự do- liên minhhải quan- khối thị trờng chung- liên minh kinh tế- liên minh kinh

tế và tiền tệ

II Sự ra đời phát triển của đồng EURO.

1 Sự ra đời đồng EURO.

Không giống nh với đồng Đôla Mỹ hay Yên Nhật, cũng khônggiống với những khu vực tiền tệ trớc đây nh khu vực Bảng Anh,khu vực Phrăng Pháp, khu vực Phrăng Bỉ những khu vực đợcthành lập bởi những nớc phụ thuộc về kinh tế và chính trị vàomột nớc đế quốc lớn, khu vực đồng EURO ra đời đã tạo ra mộttiền lệ Lần đầu tiên trong lịch sử, một nhóm các quốc gia độclập đã tự nguyện từ bỏ chủ quyền tiền tệ để tạo ra một đồngtiền siêu cấp có tầm cỡ cả châu lục

Hệ thống tiền tệ Châu Âu ra đời với mục tiêu nhằm tạo ramột khu vực tiền tệ ổn định ở Châu Âu, tránh các dao độnglớn, tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế các nớc thành viênxích lại gần nhau hơn Hệ thống tiền tệ Châu Âu đã vận hànhtốt và tạo ra một vùng tiền tệ ổn định, giảm đợc các rủi rogây ra do sự biến động tiêu cực của đồng USD và Yên Nhật.Ngoài ra với sự ra đời của đồng EURRO, nó sẽ cạnh tranh mạnh

mẽ với các ngoại tệ mạnh khác trên thế giới nh đồng đôla MỹUSD và đồng Yên Nhật Bản JPY Nó sẽ dần trở thành một phơngtiện thanh toán phơng tiện dự trữ, phơng tiện đầu t quốc tế

và sẽ ngày càng khẳng định sức mạnh của liên minh Đó lànhững nhân tố quan trọng làm cho các nớc thành viên EU nhậnthấy cần thiết phải thành lập một liên minh kinh tế và tiền tệ.Liên minh này đợc ghi trong chơng II của hiệp ớc Maastrich(1992) và đợc triển khai theo ba giai đoạn:

- Giai đoạn I (Từ 1990-1993): Nội dung chủ yếu của giai

đoạn này là tăng trởng phối hợp các chính sách tiền tệ quốc gia

và rút ngắn sự cách biệt về kinh tế giữa các nớc thành viên.Theo lịch trình giai đoạn này từ 01/07/1990 t bản đợc tự dohoá lu thông trong các thành viên EURO và kể từ 01/01/1993thị trờng nội địa bắt đầu vận hành

-Giai đoạn II (Từ 1994-1999): Cùng với sự ra đời Viện tiền

tệ Châu Âu (European Monetary Institution – EMI), giai đoạn IIbắt đầu từ ngày 01/01/1994 nhằm mục đích chuẩn bị cho

việc hình thành hệ thống Ngân hàng Trung ơng Châu Âu vàliên minh kinh tế tiền tệ Châu Âu Tháng 12/1995 xác định têngọi của đồng tiền là EURO Tháng 12-1996 dự thảo cơ chế tỷgiá mới và đợc thông qua vào tháng 6/1997 Tháng 5/1998 liênminh 11 nớc đợc lựa chọn tham gia khu vực EURO Tỷ giáchuyển đổi song phơng giữa các đồng tiền quốc gia ấn địnhcăn cứ vào cơ chế tỷ giá của hệ thống tiền tệ Châu Âu Tronggiai đoạn này EMI không có trách nhiệm thực hiện chính sáchtiền tệ cũng nh can thiệp thị trờng hối đoái trong toàn liênminh Những công việc này chủ yếu vẫn thuộc chủ quyền cácquốc gia.

-Giai đoạn III (Từ 01/01/1999): Liên minh tiền tệ ChâuÂu

bắt đầu đi vào hoạt động cùng với việc thực hiện chính sáchtiền tệ thống nhất trong toàn khu vực Giai đoạn này chia làm

2 bớc:

+ Bớc 1 (Từ 01/01/1999-2002): Đây là giai đoạn quá độ

Đồng EURO ra đời và tồn tại song song với đồng tiền quốc giathông qua tỷ giá chuyển đổi đợc công bố nhng cha xuất hiệndới dạng tiền giấy và tiền xu Tuy đợc công bố là đồng tiền cógiá trị pháp lý kể từ ngày 1/1/1999 nhng thời điểm thực sựchào đời của đồng EURO là ngày 4/1, ngày làm việc đầu tiêncủa năm 1999 Từ thời điểm này, tất cả 11 đồng tiền của cácnớc tham gia vào khối EURO đều chấm dứt hoạt động trên cácthị trờng tài chính Paris, Brussels, Luxembourg, Frankfurt,Madrid, Rome, Vienna, Dudlin, Amsterdam, Lisbon, Helsinki,thay vào đó là duy nhất một đồng tiền cho cả 11 quốc gia

độc lập có đầy đủ chủ quyền

+ Bớc 2 (Sau 2002): Tiền giấy và tiền xu sẽ đợc phát hànhvào lu thông

Tiền xu: loại 1, 2, 5, 10, 20, 50 cent và loại 1, 2 EURO

Tiền giấy: loại 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 EURO

Chậm nhất đến tháng 6/2002 các đồng tiền quốc giathành viên sẽ bị loại bỏ khỏi lu thông, nhờng chỗ cho một đồngtiền Châu Âu thống nhất

2 Chức năng của đồng EURO

Khác với “rổ tiền tệ ECU”- European Currency Unit, 5/1975,

đồng EURO tuy mới ra đời nhng đã đi vào lu thông với đầy đủ

t cách pháp lý và các chức năng cơ bản của một đồng tiền thựcthụ:

 Chức năng phơng tiện trao đổi quốc tế

Tất cả các hoạt động kinh tế đối ngoại đều liên quan đếnchi phí các khoản bằng tiền Đợc coi là một trong ba đồng tiềnmạnh nhất trên thế giới hiện nay, đồng EURO đã tham gia mạnhvào các hoạt động kinh tế đó của thế giới, thể hiện đợc rõchức năng phơng tiện trao đổi quốc tế của mình trên mộtphạm vi rộng

 Chức năng đơn vị tính toán

Đồng EURO đã thể hiện rõ chức năng đơn vị tính toán củamình trong các hoạt động kinh tế của các nớc Châu Âu vớinhau cũng nh các nớc Châu Âu với các nớc trên thế giới

 Chức năng phơng tiện cất trữ giá trị.

Dự trữ giá trị là tích luỹ một lợng giá trị nào đó bằngnhững phơng tiện chuyển tải giá trị đợc xã hội thừa nhận vớimục đích để chuyển hoá thành hàng hoá hoặc dịch vụ trongtơng lai Vì đồng EURO thể hiện đợc bằng “phơng tiện hiệnthực” và đợc dự trữ bằng “phơng tiện mà xã hội thà nhận” nên

đồng EURO đã mang đầy đủ chức năng dự trữ giá trị của một

đồng tiền

Bên cạnh đó, các chức năng thanh toán, lu thông của một

đồng tiền cũng đợc thể hiện rất rõ ở đồng EURO

3 Lợi ích của đồng EURO đem lại cho các nớc thành viên

Theo đánh giá của các nhà lãnh đạo Châu Âu và của đa sốcác nhà kinh tế- tiền tệ học, EURO sẽ là một đồng tiền mạnh

và ổn định, góp phần tạo nên động lực mới cho châu lục giàcỗi này phát triển Đồng EURO duy nhất lu hành trong môi trờng

kinh tế vĩ mô ổn định sẽ mang lại cho kinh tế Châu Âunhững thuận lợi cơ bản sau đây:

 Thị trờng chung Châu Âu sẽ trở nên đồng nhất và

tr-họ nữa Do vậy, tổng nhu cầu trong nội bộ khối sẽ tăng, sẽ kíchthích sản xuất và đầu t, đẩy mạnh lu thông vốn và hàng hoá,thúc đẩy tăng trởng kinh tế Theo dự kiến, nhờ có EURO, tăngtrởng kinh tế Châu Âu tăng thêm từ 0,5 đến 1%/năm

 Tiết kiệm đáng kể chi phí giao dịch ngoại hối

EURO ra đời đã góp phần đáng kể vào việc tiết kiệm cáckhoản giao dịch ngoại hối bởi EURO sẽ làm biến mất các nghiệp

vụ giao dịch ngoại tệ trực tiếp giữa các đồng tiền trong nội bộkhối với nhau (FF-DM) hoặc các giao dịch gián tiếp qua USD(FF-USD-DM) Ước tính mỗi năm chi phí này lên tới 20-25 tỷ ECU(1ECU = 1,1 USD) chiếm khoảng 0,4% GDP toàn liên minh(Nguồn: Tạp chí Ngoại Thơng số 9/2000)

 Giảm rủi ro và chi phí bảo hiểm rủi ro

Khi các đồng tiền bản tệ vĩnh viễn rút khỏi lu thông, ờng chỗ cho duy nhất đồng EURO tại tất cả các nớc trong khối,thì các rủi ro và chi phí bảo hiểm rủi ro về tỷ giá ngoại hốigiữa các đồng tiền bản tệ cũ, theo đó cũng tự động biếnmất

nh- Khuyến khích đầu t và kích thích tăng trởng kinh tế

Do phải tôn trọng tiêu chuẩn hội tụ về lãi suất là lãi suất dàihạn không đợc cao quá 2% mức bình quân của 3 nớc có mức lãisuất thấp nhất nên lãi suất tại các nớc EU đang có xu hớng giảm.

Đồng thời, độ chênh lệch mức lãi suất giữa các nớc cũng đợc thuhẹp lại, từ 500 điểm xuống còn 200 điểm là mức cao nhất đợcphép Những yếu tố đó sẽ làm tăng tốc độ luân chuyển cácluồng vốn trong nội bộ khối và tăng số lợng vốn đầu t cho nềnkinh tế

Mặt khác, do thống nhất tiền tệ, việc tính toán các dự án

đầu t cũng trở nên đơn giản hơn rất nhiều so với trớc đây, cácnhà đầu t sẽ không còn phải tốn thời gian cân nhắc so sánhchi phí, thu nhập, lỗ lãi…của một dự án đầu t khi dự kiến xâydựng nhà máy tại Bồ Đào Nha hay tại Pháp hoặc Đức

Chính vì những lợi ích to lớn trên mà Châu Âu đặt rấtnhiều hy vọng vào việc cho ra đời và lu thông đồng tiềnchung duy nhất để tăng cờng sự ổn định kinh tế vĩ mô Từ

đó, khuyến khích đầu t, thúc đẩy kinh tế phát triển, tìm lạitốc độ tăng trởng cao, hạn chế thất nghiệp, tạo thêm nhiềuviệc làm mới

ch ơng ii

tác động đồng euro đến nền kinh tế thế giới

Đồng EURO ra đời là một tất yếu trong bối cảnh kinh tếthế giới hiện nay, nó đánh dấu một bớc tiến quan trọng đối với

hệ thống tiền tệ toàn cầu Kể từ khi ra đời, đồng EURO giúpphát triển các thị trờng tài chính trong khu vực, là phơng tiệnchính trong qúa trình thanh toán giữa các doanh nghiệp cũng

nh trong các dịch vụ sát nhập và mua bán các công ty ở châu

Âu hiện nay Sự ra đời của đồng EURO đã dẫn đến sự pháttriển nhanh chóng các phơng tiện huy động vốn trong EU

Ngày 04/01/1999, ngày đầu tiên đồng EURO thay thế cho

11 đồng tiền của các quốc gia độc lập có đầy đủ chủ quyềntrong khối EURO, bắt đầu lu hành vào thị trờng tiền tệ thếgiới theo mức tỷ giá:

1EURO =1,1818 USD; = 0,7121 GBP

Ngay từ lúc ra đời hầu hết các thị trờng tài chính trên thếgiới đều đánh giá đồng EURO cao hơn so với mức mà Ngânhàng trung ơng Châu Âu công bố chính thức ngày 31/12/1998là: 1 EURO = 1,16675 USD Trong tuần đầu năm 1999, EURO

đợc định giá khoảng 1,17 USD trên hầu hết các thị trờng toàncầu Trong phiên giao dịch đầu tiên trên thế giới, tại Sydney,1EURO = 1,1747 USD Tại Tokyo, có lúc 1EURO lên tới 1,1913USD Vào lúc mở cửa các thị trờng tài chính Châu Âu, (10 giờsáng giờ Châu Âu, 14 tiếng sau khi chào đời tại Sydney) EUROmới đợc các “phụ thân” định giá bằng 1,1880 USD, vẫn caohơn mức giá công bố của Ngân hàng trung ơng Châu Âu.Tâm lý “sùng bái” EURO còn kéo theo sự lên giá “tới mức chóng

mặt” tại hầu hết các thị trờng chứng khoán Châu Âu, thậmchí cả ở Mỹ Điển hình là ngay trong ngày giao dịch đầu tiên,chỉ số chứng khoán tại Francfort đã tăng 5,67%, Paris +5,2%,Madrid +6,21%, Milan +6,3%, New york +1,73%, Bruxelles+3,74%, Helsinki +4,86%, Lisbonne +4,19%, Stockhomlm+1,89%, Sao Paulo +3,1% Chỉ số chứng khoán chỉ giảm tạimột vài nơi nh Tokyo –3,08%, Hồng Công –2,38% và Luân đôn–0,05% một phần nguyên nhân do ở Luân Đôn thì có tin đồnrằng Ngân hàng Trung ơng Anh sẽ hạ lãi suất và tại Châu á, cácchuyên gia e ngại sẽ có sự can thiệp của Ngân hàng Trung ơngChâu Âu nếu EURO tăng giá quá mức cần thiết Dấu hiệu lêngiá của đồng EURO cho thấy của các nớc các khu vực đối với

đồng EURO là rất tích cực

Các đối tợng sử dụng đồng EURO ngay trong tuần lễchuyển đổi là:

- Các thị trờng tài chính: Từ ngày 04/01/1999 giá cổ phần

sẽ đợc niêm yết bằng đồng EURO Các khoản nợ của Chính phủ

sẽ đợc chuyển đổi mệnh giá sang đồng EURO

- Các công ty, các tập đoàn kinh tế lớn của Châu Âu sửdụng EURO nh là đồng tiền giao dịch trong hạch toán và trongcác hoá đơn chứng từ

- Thị trờng liên ngân hàng: Mọi giao dịch trên thị trờngtiền tệ bán buôn sử dụng ngay đồng EURO vào ngày01/01/1999

- Mọi hoạt động của Ngân hàng Trung ơng Châu Âu vềchính sách tiền tệ và giao dịch ngoại hối đợc sử dụng bằng

định giá cổ phiếu và trái phiếu bằng đồng EURO cùng ngày vớicác thị trờng chứng khoán thuộc EMU

Một điểm nổi bật là sau ngày 04/01/1999 các hiệp địnhvay nợ mới song phơng hoặc đa phơng với các thành viên EMU

và tất cả các khoản phát hành trái phiếu chỉ có giá trị khi đợctính bằng đồng EURO

Tuy nhiên, chỉ sau hơn hai tuần lu hành, đồng EURO đãliên tục giảm giá so với đồng USD Hai tháng sau, đồng EURO

đã bị giảm giá đến 7% Việc giảm giá này có thể do một sốnguyên nhân chính sau:

Thứ nhất, tăng trởng kinh tế của Châu Âu kém hơn so với

Mỹ Năm 1998, Châu Âu đạt 3% trong khi Mỹ đạt 3,9% Năm

1999, kinh tế Châu Âu dự kiến chỉ tăng trởng khoảng 2%

Thứ hai, sự chênh lệch về lãi suất khác nhau giữa Mỹ và

Châu Âu ít có lợi hơn cho đồng EURO

Vì các đồng tiền EURO, USD và đồng Yên Nhật Bản là các

đồng tiền đợc coi là năng động nhất thế giới nên những biến

động tỷ giá giữa chúng luôn thu hút rất nhiều sự quan tâmcủa thị trờng, đặc biệt khi đồng EURO giảm giá kỷ lục so với

đồng Đôla Có thể nói rằng kể từ khi đợc chính thức lu hành

đến nay, đồng EURO vẫn luôn có xu hớng giảm giá so với các

đồng tiền mạnh Ngày 28/2/2000, tại thị trờng châu á, đồngEURO đột nhiên giảm giá khoảng 3,6%, xuống mức 0,9450USD/EUR, ghi nhận mức thấp nhất kể tứ đầu năm 1999, và vớimức tỷ giá này, đồng EURO đã mất giá khoảng 20% so với thời

điểm đồng tiền này đợc chính thức lu hành Trong khi đónếu tính theo đồng DEM của Đức, thì mức tỷ giá đã xuống tớikhoảng 2 DEM/ USD, mức thấp nhất trong hơn một thập kỷqua Không chỉ giảm giá so với đồng USD, đồng EURO còngiảm so với đồng Yên Nhật Bản Ngày 31/3/2000, tại thị trờnggiao dịch New york, đồng EURO đã giảm giá kỷ lục so với đồngYên với mức tỷ giá xuống tới 98,18 Yên/EURO Tuy nhiên, tronggiai đoạn cuối tháng 5 và tháng 6/2000, đã xuất hiện các dấuhiệu đồng EURO tăng giá trở lại nhờ tình hình kinh tế của cácnớc sử dụng đồng tiền chung đã bắt đầu có những tín hiệulạc quan

Tuy nhiên, trong giai đoạn tháng 9/2000, đồng EURO lại liêntiếp giảm giá kỷ lục so với đồng USD Ngày 12/9/2000, đồngEURO đã giảm giá tới mức 0.8555 USD/EURO, mức thấp nhất kể

từ khi đồng tiền này chính thức lu hành và xu hớng giảm giávẫn diễn ra trong các phiên giao dịch sau đó Với nỗ lực trongviệc phối hợp của các ngân hàng trung ơng châu Âu, NhậtBản, Canada và Cục dự trữ liên bang Mỹ để ngăn chặn khôngcho đồng EURO tiếp tục giảm giá, đồng EURO chỉ tăng giánhẹ trở lại trong vài phiên giao dịch sau đó dù ngân hàngTrung ơng Châu Âu cũng đã bất ngờ tung lãi suất cơ bản ngắnhạn lên 25 điểm (8/10)

Và đến thời điểm vào những ngày đầu tháng 12, đồngEURO trên các thị trờng Luân Đôn, Frankfurt, New York đã tăngvững, tăng 5,8-6%, ngày 6/12 đạt 0,8890-0,8899 USD/EURO

Đây là những mức giá cao nhất của đồng EURO đối với đôla

Mỹ kể từ đầu tháng 9/2000 Theo Dow Jones, đó là do nhiềunhân tố đã nâng đỡ đồng EURO Trớc tiên là dấu hiệu pháttriển chậm lại đáng kể của nền kinh tế Mỹ và sự giảm sút củathị trờng chứng khoán New York Tổng sản phẩm quốc nội(GDP) của Mỹ quý III/2000 chỉ tăng 2,7% so với 5,6% quý II và7,2% quý I/2000 Dự đoán năm 2001, GDP của Mỹ sẽ tăng 3,2%

so với 5,1% ớc tính năm 2000 (Nguồn: Website vnn.vn/kinh tài chính) Theo báo cáo của Hội đồng quốc gia của Mỹ thìtháng 11/2000 hoạt động của các nhà máy Mỹ tiếp tục chậm lạitrong tháng thứ 4 liên tiếp Tất cả những nhân tố trên đã gâybất lợi cho đôla Mỹ Ngợc lại, dự đoán nền kinh tế EURO sẽ tiếptục tăng trởng 3,4% năm 2001, cao hơn kinh tế Mỹ đã tác độngtốt tới đồng EURO Ngoài ra, tin tức cho rằng, Thống đốc Ngânhàng trung ơng Pháp J.C.Trichel, ngời luôn ủng hộ chính sách

tế-đồng EURO mạnh cũng là nhân tố nâng đỡ tế-đồng tiền này Dự

đoán về trung hạn đồng EURO sẽ vững ở quanh mức 0,9USD/EURO

Nói tóm lại, tuy trải qua một thời gian mất giá so với đồngUSD ngay từ sau khi mới ra đời nhng chắc chắn trong tơng laikhông xa đồng EURO sẽ vững mạnh trở lại và đóng góp tích

cực vào việc chia sẻ quyền lực tiền tệ với đồng USD và đồngYên Nhật JPY Việc duy trì đồng EURO mạnh mẽ và ổn định sẽgiúp EURO nhanh chóng trở thành phơng tiện thanh toán đầu

t và dự trữ quốc tế Thế giới sẽ có thêm một đồng tiền quốc tếmới, rủi ro về biến động tỷ giá ngoại hối toàn cầu sẽ đợc chia sẻcho cả ba

II Vai trò của đồng EURO trong hệ thống tiền tệ thế giới hiện nay.

1 Vị thế kinh tế của các nớc khu vực EURO.

Trớc khi đánh giá về sức mạnh của đồng tiền thì việcnhìn nhận cơ sở nền tảng cơ bản nhất của đồng tiền ấy đó

là vị thế kinh tế của nó, sự ổn định, tiềm năng tăng trởngEU- 11 Trớc mắt, và trong tơng lai sẽ có EURO với nhiều hơnnữa các quốc gia thành viên, là sức mạnh tổng hợp của nhiềunền kinh tế lớn Đây sẽ là một trung tâm sản xuất, tiêu thụ,trung tâm tài chính, mậu dịch, đầu t của thế giới Mặc dùbốn nớc còn lại của liên minh Châu Âu cha tham gia vào khu vực

đồng EURO, EU- 11 vẫn đợc coi là một trong ba cực kinh tế củathế giới, so với hai cực còn lại Mỹ và Nhật Bản, EU đợc coi là cực

có đặc điểm cao Điều này đã đợc thế giới nhìn nhận ngaykhi đồng EURO còn rất mới mẻ, lần đầu tiên đợc đa vào luhành đã ngay lập tức đợc thế giới đón nhận Thậm chí nó đãtăng giá trên hầu hết các thị trờng tiền tệ thế giới trong tuần

đầu ra mắt

Chúng ta có thể điểm qua một vài con số tơng quan với haicực kinh tế khác là Nhật Bản và Mỹ: Năm 1997, khối EU- 11 cóhơn 271 triệu dân, chiếm 19,4% GDP toàn cầu, tuy nhỏ hơn

Mỹ với 289 triệu dân chiếm 19,6% GDP thế giới nhng lại lớn hơn

so với Nhật, một nớc có 125 triệu dân và nắm giữ 7,7% GDPthế giới Về thị phần thơng mại, EU- 11 là khu vực nắm giữ thịphần lớn nhất thế giới với 18,6%, trong khi Mỹ nắm giữ 16,6%,còn Nhật 8,2% Tính đến cuối năm 1995, có 25,8% dự trữngoại tệ bằng đồng ECU, 56,4% dự trữ ngoại tệ bằng đồngUSD và 7,1% dự trữ bằng đồng Yên Nhật Về tỷ trọng sử dụng

đồng ECU, USD, Yên Nhật trong tổng các giao dịch trên thị ờng ngoại hối thế giới tháng 04/1995 tơng ứng là 35%, 41,5%,12% Tổng kim ngạch buôn bán quốc tế năm 1992 lần lợt là31%, 48% và 5% Sau đây là bảng chỉ tiêu kinh tế của ba cựckinh tế thế giới trong năm 1997.

tr-một số chỉ tiêu kinh tế Của ba cực kinh tế thế giới

(Nguồn: World Economic Outlook, Oct.1997, IMF)

2 Vị thế của đồng EURO trong hệ thống tiền tệ quốc tế

Tuy trong thời gian vừa qua, đồng EURO có sự giảm giá

đáng kể so với USD nhng có thể khẳng định rằng đồng EUROchắc chắn sẽ khẳng định vai trò của mình trong hệ thốngtiền tệ quốc tế, có khả năng đối trọng với bất kỳ một đồngtiền nào Kết luận nh vậy có thể trên cơ sở những căn cứ sau

đây:

Thứ nhất, tiềm lực kinh tế, công nghiệp, thơng mại, sức

mua của EMU thực sự khổng lồ ngang Mỹ, vợt Nhật Bản

Thứ hai , dự trữ ngoại tệ của ngân hàng trung ơng Châu

Âu và các ngân hàng trung ơng thành viên rất lớn, lên tới 540 tỷUSD - gấp bốn lần dự trữ ngoại tệ của Nhật Bản

Thứ ba , cơ chế hoạt động của Ngân hàng Trung ơng

Châu Âu -ECB và hệ thống ngân hàng trung ơng các nớc thànhviên hoạt động hoàn toàn độc lập với các nhà nớc thành viên vàvới ủy ban Châu Âu trong việc hoạch định và điều hànhchính sách tiền tệ thống nhất Nhiệm vụ của nó là giữ vững sự

Thứ năm, liên minh Châu Âu là liên minh có nền tảng vững

chắc, tạo ra sự ổn định cao trong nội bộ liên minh

Nh vậy có thể nói rằng đồng EURO sẽ đảm nhận tất cả cácvai trò của một đồng tiền mạnh nh là: đồng tiền dự trữ ổn

định, đồng tiền tính toán và sẽ là đồng tiền thanh toán quốc

tế đợc sử dụng rộng rãi Đây sẽ là một nhân tố quan trọng gópphần vào sự ổn định của hệ thống tiền tệ thế giới giảm bớt sự

lệ thuộc vào đồng USD và nền kinh tế Hoa Kỳ Vị thế và lợiích của Châu Âu nhờ đó cũng đợc tăng cờng đáng kể ToànChâu Âu sẽ quyết tâm duy trì đồng EURO mạnh và ổn địnhquyết không nhợng trận địa cho USD và JPY

ii ảnh hởng của EURO tới USD, JPY và vàng

Hiện nay, nền kinh tế thế giới đã chia thành ba cực mạnhthu hút mọi hoạt động kinh tế trên toàn cầu Bên cạnh vàng-một phơng tiện thanh toán đợc các nớc sử dụng trong các giaodịch buôn bán từ xa xa thì ở ba cực trên cũng xuất hiện ba

đồng tiền mạnh- USD, JPY và EURO- chi phí đến hoạt độngkinh tế- tài chính- tiền tệ trên phạm vi thế giới

1 ảnh hởng của EURO tới vàng.

Hiện nay vai trò của vàng đang giảm dần ý nghĩa Ta cóthể nhận thức đợc vấn đề này khi các nớc Châu á rơi vàokhủng hoảng và suy thoái, đồng nội tệ mất giá Nếu nh trớc

đây phản ánh trớc sự mất giá của đồng tiền thờng kéo theo

giá vàng tăng vọt thì thực tế khủng hoảng tài chính này chothấy rằng giá vàng chẳng hề tăng lên mà thậm chí còn giảm.

Điều này cho thấy tâm lý cho vàng là nguồn dự trữ đề phòng

đã dần dần giảm ý nghĩa trong nền kinh tế toàn cầu

Bên cạnh đó, trong thời gian vừa qua nhiều Ngân hàngTrung ơng các nớc đã đa vàng dự trữ trong kho ra bán lấy ngoại

tệ để đầu t cho khoa học công nghệ và phát triển sản xuất.Trong năm 1995 số lợng vàng do Nhà nớc bán ra là 182 tấn, năm

1996 là 239 tấn, năm 1997 là 393 tấn và năm 1998 là 437 tấn Theo con số dự tính thì trong số dự trữ của các nớc pháttriển trên thế giới, dự trữ vàng chỉ chiếm trên 40% Nh vậy,ngay cả với các Chính phủ vàng cũng đã giảm ý nghĩa của nó.Tại sao giá vàng lại giảm? Quan sát thực nghiệm cho thấy rằng,dờng nh EURO ra đời là một phần nguyên nhân làm giá vàng

có khuynh hớng giảm xuống

Thứ nhất, Trớc động thái do EURO ra đời và vai trò kinh tế

to lớn của khu vực EURO mà nhiều nớc đã có khuynh hớngchuyển nhợng dự trữ quốc gia từ vàng sang EURO

Thứ hai, vai trò của vàng với t cách phơng tiện thanh toán

quốc tế đã bị suy giảm một phần trớc sự ra đời của đồngEURO với t cách là đồng tiền quốc tế có nhiều thuận lợi hơnvàng trong cùng chức năng này

Nh vậy, với sự ra đời của mình, EURO đã tác động đáng

kể tình hình dự trữ vàng cũng nh thanh toán quốc tế bằngvàng trong các hoạt động kinh doanh của các nớc trên thế giớihiện nay

2 ảnh hởng của EURO đến đồng USD

 Vai trò của đồng USD trong nền kinh tế quốc tế

Đồng đô la Mỹ hiện có vai trò rất lớn hầu nh chủ đạo trongthanh toán và giao dịch quốc tế, trong dự trữ của nhiều ngânhàng, tổ chức tài chính và nằm trong khoản dự trữ quốc giacủa đại đa số các nớc Ngay cả trong đo lờng kết quả hoạt

động kinh tế của công ty, của tập đoàn, của một quốc gia

ng-ời ta cũng sử dụng đô la Mỹ Thậm chí USD là một biểu tợngcủa sự giàu có nằm trong cách nói của ngời dân Trong các tổchức tài chính quốc tế hầu hết USD đợc dùng làm đơn vịthanh toán là chính USD với thế lực của nó nh hiện nay, tiềmlực kinh tế của Mỹ, sự thống trị của nó trong hệ thống tiền tệthế giới đang là mối quan tâm lớn nhất của chúng ta

Để có thể đánh giá đợc đúng mức độ ảnh hởng của EUROtới kinh tế, thanh toán quốc tế trớc hết chúng ta hãy xem xétnhững nét chính về vai trò của USD trong hệ thống tiền tệ –thanh toán quốc tế Liệu USD có bị ảnh hởng không trớc sức épcủa đồng EURO, chúng ta hãy nghiên cứu vai trò của nó

Thứ nhất, USD gần nh đã trở thành tập quán trong giao

dịch trao đổi và thanh toán quốc tế Có thể nói rằng khó cóthể có một đồng tiền nào mà một sớm một chiều có thể loại bỏ

đợc đồng USD Vị trí số một của đồng USD mới “đang bị” đedoạ do ảnh hởng của EURO cha phải “đã bị” đe doạ

Thứ hai, USD nằm trong phần lớn dự trữ của rất nhiều quốc

gia “USD ổn định nh vàng” – “USD thuận tiện hơn vàng”

Đặc biệt trong những năm gần đây, kinh tế Mỹ phát triển khánhanh Xu hớng chung dờng nh đôla Mỹ có chiều hớng lên giá sovới các đồng tiền khác

Thứ ba, USD dờng nh đã trở thành tiêu chuẩn đo lờng

chung của tất cả các mặt hàng “ ngoại quốc” cũng nh trị giácủa bất kỳ đơn vị tiền tệ nào khác Thậm chí nhiều quốc gia

mà gần chúng ta, nhất là một số nớc ASEAN do tâm lý sùng bái

đã buộc chặt đồng bản tệ của mình vào USD để diễn rahiện tợng đôla hoá nền kinh tế Điển hình là đồng bath củaThái Lan Khi có hiện tợng ốm yếu của nền kinh tế thì USD lạinổi hẳn lên, nó chiếm lấy và thay thế ngày một nhiều hơn

chức năng đồng bath Cung USD thì giảm trong khi cầu lại rất

lớn Bath bị USD tấn công dữ dội và hậu quả thật tai hại mà nạnnhân lại là những nớc quá sùng bái USD, là một trong nhữngnguyên nhân làm méo mó sự phát triển kinh tế của nhứng nớc

đó

Quy mô kinh tế Mỹ và sự phát triển năng động của nótrong những thập kỷ gần đây làm cho ngời ta phải băn khoăn

về mức độ ảnh hởng tới vị thế USD với đồng tiền khá mới mẻ

đó là đồng EURO Thông thờng trên thị trờng tiền tệ thế giớingời ta a dùng đồng tiền của một nớc nào mà nóc đó có nềnkinh tế mạnh Nền kinh tế mạnh có đủ tiềm lực giữ vững ổn

định của đồng tiền cũng nh mức cung và lợng cầu cuả nớc đó

ra thị trờng là rất lớn Sức cạnh tranh của nền kinh tế Mỹ hiện

đang xếp loại hàng đầu đã lôi USD trở thành vị trí cũng tơngứng nh thế

 Tơng quan giữa đồng EURO và USD

Để góp phần làm sáng tỏ hơn những khía cạnh ảnh hởngcủa EURO tới nền kinh tế cũng nh hoạt động thanh toán quốc tếthì việc nghiên cứu tơng quan EURO – USD là cần thiết ĐồngUSD đợc dùng rất phổ biến trong thanh toán quốc tế từ sau thếchiến thứ hai Do vậy nghĩa là EURO ảnh hởng tới USD tức là nó

đã ảnh hởng đến thanh toán quốc tế Chúng ta sẽ xem xét một

số sự kiện để thấy đợc sự tơng quan tác động giữa chúng.-Liệu EURO có giữ vị trí then chốt trên thị trờng tiền tệquốc tế không khi mà Hoa Kỳ là quốc gia nợ nần nhiều nhất và

có mức thâm hụt cán cân thơng mại lớn nhất thế giới?

-Liệu USD có giảm giá khi một phần USD đợc chuyển đổisang EURO Thực tế là khi EURO bắt đầu công bố thì ngaysau đó, nó đã tăng giá so với USD Điều này có thể gây ra sựtăng cung về USD trong nền kinh tế thế giới

-Liệu sức mạnh của Châu Âu mặc dù đã đợc rõ ràng nhngtình đoàn kết trong liên minh có đủ chặt để duy trì sự ổn

định của đồng EURO lâu dài hay không?

Hiện tại đồng USD đang chi phối mạnh mẽ quan hệ tiền tệthế giới vì nó đợc sử dụng tới 50% trong các hoạt động thơngmại và 80% trên thị trờng hối đoái quốc tế, nhng xuất khẩu của

Mỹ chỉ chiếm gần 18% xuất khẩu thế giới Hơn nữa, thâm hụttài khoảng vãng lai của Mỹ mỗi ngày một tầm trọng (năm 1991:4,4 tỷ USD đến 1998: 230 tỷ USD) Rõ ràng đang có sự mất

cân đối giữa vị trí thơng mại của Mỹ và vị trí đồng đôla Mỹtrên thế giới Sự mất cân đối đó không làm ổn định hệthống tiền tệ quốc tế EURO ra đời có thể sẽ thay đổi tìnhhình này, cạnh tranh quyết liệt với USD trong việc phân chialại quyền lực tiền tệ thế giới Một trong những tham vọngchính trị mà Châu Âu không hề giấu giếm từ khi xây dựng dự

án thống nhất tiền tệ đó là thông qua việc vận hành EMU duytrì EURO mạnh ổn định để củng cố và tăng cờng vị thế củaChâu Âu trên trờng quốc tế

Châu Âu sẽ dùng EURO để cạnh tranh quốc tế với USDphân chia lại quyền lực tiền tệ có lợi cho Châu Âu Ông KoichiKobô giám đốc điều hành buôn bán ngoại tệ Tokyo Nhật nhận

định “Đồng EURO trong tơng lai sẽ có thể đảm nhận chứcnăng đồng USD” Còn Phó thủ tớng Trung Quốc Lý Lam Thanhtuyên bố “Chúng tôi thích có nhiều đồng tiền hơn là sự độctôn của USD”

Thực tế vẫn còn quá sớm để kết luận liệu EURO có thaythế đợc vị thế của USD hay không Nhng EURO là đồng tiền

có độ tin cậy cao, có cơ sở của chính sách kinh tế lành mạnh

đợc đảm bảo bằng sự tồn tại lâu bền của công ớc ổn định vàtăng trởng Dù gì thì chắc chắn EURO góp phần giảm lệthuộc quá đáng của hệ thống tiền tệ thế giới vào đôla Mỹ

 ảnh hởng của EURO đến đồng USD

Vì đại diện cho khu vực có tiềm lực kinh tế mạnh nhất thếgiới, EURO ra đời sẽ “tuyên chiến” với USD, sẽ làm lung lay vị trí

độc tôn của USD trong hệ thống tiền tệ quốc tế đã đợc xáclập từ sau chiến tranh thế giới thứ II

Khi đồng EURO mất giá, giá cả nhập khẩu vào châu Âutăng lên và sức ép lạm phát gia tăng Sự lên giá của đồng USD

so với EURO sẽ gây khó khăn cho các nhà xuất khẩu Mỹ Nếu

đột nhiên đồng EURO lên giá so với đồng USD thì nó sẽ hỗ trợcho việc giải quyết vấn đề thâm hụt thơng mại đang gia tăngcủa Mỹ Một số nhà kinh tế và chính trị gia không nghi ngạicho rằng các Ngân hàng trung ơng nên xem ổn định tỷ giá