Hoàn thiện công tác chi bảo hiểm xã hội ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên

Với chức năng nhiệm vụ được giao ngành BHXH luôn hướng vào mục tiêu chủ yếu sau: Giải quyết đúng chế độ chính sách, chi trả kịp thời và đầy đủ các chế độ BHXH cho người lao động, đảm bảo

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

–––––––––––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ LỆ HẰNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CHI BHXH

Ở HUYỆN PHÚ LƯƠNG TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả được sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu trong luận văn được thu thập tại cơ quan BHXH huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên chưa từng có ai nghiên cứu và công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu khoa học nào

Người cam đoan

Nguyễn Thị Lệ Hằng

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình viết luận văn bản thân tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ của các thầy cô trường Đại học kinh tế và quản trị kinh doanh Thái Nguyên, khoa đào tạo sau đại học, lãnh đạo cơ quan BHXH huyện Phú Lương, và sự tận tình hướng dẫn của PGS - TS Đỗ Thị Bắc

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, các cơ quan, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp tôi hoàn thành luận văn nghiên cứu của mình

Luận văn là công trình nghiên cứu kỹ lưỡng, làm việc một cách khoa học và rất nghiêm túc của bản thân tôi Song không tránh khỏi những hạn chế

và thiếu sót Vì vậy, tôi mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo, những độc giả quan tâm đến công trình nghiên cứu này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Nguyễn Thị Lệ Hằng

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Những từ viết tắt trong luận văn vi

Danh mục các bảng vii

Danh mục các sơ đồ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

5 Kết cấu của đề tài 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC CHI BHXH 4

1.1 Khái quát chung về BHXH 4

1.1.1 Khái niệm và vai trò của BHXH 4

1.1.2 Bản chất của BHXH 10

1.1.3 Quỹ bảo hiểm xã hội 12

1.1.4 Hệ thống tổ chức và công tác chi BHXH 14

1.2 Công tác chi BHXH 15

1.2.1 Khái quát chung về chính sách BHXH 15

1.2.2 Nội dung chi BHXH 19

1.2.3 Chi BHXH 22

27

27

30

34

35

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 37

2.2 Phương pháp nghiên cứu 37

2.2.1 Chọn địa điểm nghiên cứu 37

2.2.2 Thu thập số liệu 38

2.2.3 Phương pháp phân tích 41

2.2.4 Các chỉ tiêu phân tích và nhóm các tiêu chí 42

Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHI BHXH Ở HUYỆN PHÚ LƯƠNG TỈNH THÁI NGUYÊN 45

3.1 Tình hình cơ bản của huyện Phú Lương 45

3.1.1 Điều kiện tự nhiên của huyện Phú Lương 45

3.1.2 Nhân khẩu của huyện Phú Lương 46

3.1.3 Hệ thống cơ sở hạ tầng của huyện Phú Lương 47

3.1.4 Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Phú Lương 48

3.1.5 Điều kiện văn hóa, y tế, giáo dục của huyện Phú Lương 49

3.2 Thực trạng công tác chi bảo hiểm xã hội ở huyện Phú lương 50

3.2.1 Tình hình cơ bản BHXH huyện Phú Lương 50

3.2.2 Thực trạng công tác chi BHXH huyện Phú Lương 53

3.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương 58

3.2.4 Quy trình chi BHXH ở huyện Phú Lương 61

3.2.5 Kết quả chi trả các chế độ BHXH ở huyện Phú Lương 64

3.2.6 Đánh giá chung công tác chi BHXH trên địa bàn huyện Phú Lương 80

Chương 4: GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CHI BHXH Ở HUYỆN PHÚ LƯƠNG 86

4.1 Các quan điểm cơ bản về công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương 86

4.2 Định hướng, mục tiêu công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương 86

4.2.1 Định hướng công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương 86

4.2.2 Mục tiêu công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương 88

4.3 Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương 90

4.3.1 Quản lý chặt chẽ các đối tượng hưởng BHXH ở huyện Phú Lương 90

4.3.2 Tăng cường công tác quản lý chi BHXH ở huyện Phú Lương và phối hợp với các ngành liên quan 90

4.3.3 Củng cố và hoàn thiện các mô hình chi BHXH ở huyện Phú Lương đang thực hiện 92

4.3.4 Cải cách thủ tục hành chính trong chi BHXH, giải quyết chế độ chính sách BHXH ở huyện Phú Lương 94

4.3.5 Ứng dụng khoa học công nghệ thông tin vào công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương 96

4.3.6 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm những sai sót, bất cập trong công tác chi các chế độ BHXH ở huyện Phú Lương 97

4.3.7 Đào tạo, nâng cao tinh thần trách nhiệm và trình độ chuyên môn cán bộ làm công tác chi và quản lý chi BHXH ở huyện Phú Lương 98

4.3.8 Tăng cường công tác chi BHXH huyện Phú Lương 100

4.4 Một số kiến nghị 101

4.4.1 Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước 101

4.4.2 Đối với BHXH tỉnh Thái Nguyên 102

4.4.3 Đối với BHXH huyện Phú Lương 103

KẾT LUẬN 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 107

PHỤ LỤC 110

NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BHTN Bảo hiểm thất nghiệp

BHXH TN Bảo hiểm xã hội tự nguyện

DSPHSK Dưỡng sức phục hồi sức khoẻ

ILO Tổ chức lao động quốc tế

NHNo&PTNT Ngân hang Nông nghiệp và phát triển nông thôn

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng người và các địa điểm điều tra 40Bảng 3.1 Nhân khẩu của huyện Phú Lương 46Bảng 3.2 Số người được hưởng và số tiền chi chế độ hưu trí hàng tháng ở

huyện Phú Lương năm 2010 - 2012 64Bảng 3.3 Số người được hưởng và số tiền chi chế độ MSLĐ, các chế độ

khác hàng tháng ở huyện Phú Lương năm 2010 – 2012 64Bảng 3.4 Số lượt người hưởng và số tiền chi các chế độ BHXH ngắn hạn ở

huyện Phú Lương năm 2010 – 2012 65Bảng 3.5 Số lượt người hưởng và số tiền chi chế độ tử tuất hàng tháng ở

huyện Phú Lương năm 2010 – 2012 66Bảng 3.6 Số lượt người hưởng và số tiền chi chế độ TNLĐ - BNN hàng

tháng ở huyện Phú Lương năm 2010 – 2012 67Bảng 3.7 Số người hưởng và số tiền chi chế độ BHXH 1 lần và trợ cấp

thất nghiệp 1 lần ở huyện Phú Lương năm 2010 – 2012 68Bảng 3.8 Số người hưởng và số tiền chi chế độ mai táng ở huyện Phú

Lương năm 2010 – 2012 69Bảng 3.9 Số người và số tiền chi chế độ tuất 1 lần ở huyện Phú Lương

năm 2010 – 2012 69Bảng 3.10 Số người và số tiền chi chế độ khu vực 1 lần ở huyện Phú

Lương năm 2010 – 2012 70Bảng 3.11 Số người hưởng và số tiền chi chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện

và bảo hiểm thất nghiệp ở huyện Phú Lương năm 2010 – 2012 71Bảng 3.12 Tổng hợp số người và số tiền chi BHXH ở huyện Phú Lương

năm 2010 – 2012 71Bảng 3.13 Tốc độ tăng số người hưởng BHXH ở huyện Phú Lương năm

2010 - 2012 72

Bảng 3.14 Tốc độ tăng số tiền chi BHXH hàng tháng ở huyện Phú Lương

năm 2010 - 2012 73

Bảng 3.15 Tổng hợp các ý kiến của người hưởng hưu trí, MSLĐ 74

Bảng 3.16 Tổng hợp các ý kiến của người hưởng chế độ ngắn hạn 76

Bảng 3.17 Tổng hợp ý kiến từ các đại diện chi trả 77

Bảng 3.18 Tổng hợp ý kiến từ các cán bộ làm công tác BHXH của các đơn vị 78 Bảng 3.19 Tổng hợp ý kiến từ các cán bộ quản lý trong huyện 79

Bảng 4.1 Dự kiến chi BHXH huyện Phú lương năm 2013 100

Bảng 4.2 Dự kiến chi BHXH và thu BHXH huyện Phú lương đến năm 2015 và 2020 101

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Quy trình chi BHXH của BHXH Việt Nam 21

Sơ đồ 3.1 Bộ máy tổ chức của BHXH huyện Phú Lương 52

Sơ đồ 3.2 Quy trình chi lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng ở

BHXH huyện Phú Lương 61

Sơ đồ 3.3 Quy trình chi các chế độ BHXH 1 lần ở huyện Phú lương 62

Sơ đồ 3.4 Quy trình chi chế độ ngắn hạn (Ốm đau, thai sản, DSPHSK) 63

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là sự đảm bảo hay bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất mát thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội Tham gia BHXH người lao động yên tâm cống hiến và không phải lo lắng nhiều về những rủi ro mà mình có thể gặp phải trong hoạt động sản xuất, công tác, sinh hoạt

Hoạt động của ngành BHXH rất đa dạng và phong phú bao gồm: Thu BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) thu BHXH, BHYT tự nguyện, chi trả các chế độ chính sách như: Ốm đau, thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khoẻ (DSPHSK), hưu trí tử tuất…, cấp sổ BHXH và thẻ BHYT…

BHXH là loại hình mang tính xã hội Trong hệ thống an sinh xã hội thì

hệ thống BHXH giữ vai trò trụ cột, bền vững nhất Phát triển BHXH sẽ là tiền

đề và điều kiện để thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Với chức năng nhiệm vụ được giao ngành BHXH luôn hướng vào mục tiêu chủ yếu sau:

Giải quyết đúng chế độ chính sách, chi trả kịp thời và đầy đủ các chế

độ BHXH cho người lao động, đảm bảo quyền lợi về khám chữa bệnh cho người tham gia BHYT, mở rộng đối tượng tham gia BHXH, BHYT Sử dụng quỹ BHXH hợp lý và đúng mục đích

Quỹ BHXH là nguồn tài chính lớn hình thành từ sự đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động được tồn tích lại, nguồn tài chính này tương đối nhàn rỗi vì có thể tính toán tương đối chính xác nhu cầu chi bảo hiểm xã hội, chi phí quản lý Để bảo toàn và phát triển nguồn quỹ nhàn rỗi này BHXH đem đầu tư lại cho nền kinh tế trong các chương trình dự án kinh tế -

xã hội sẽ phát huy tác dụng lớn và mang lại hiệu quả, đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước

Để BHXH tồn tại và phát triển tác dụng của mình thì mục tiêu đầu tiên là đảm bảo cân đối và tăng trưởng quỹ BHXH Trong các khâu để đảm bảo cân đối

và tăng trưởng quỹ BHXH thì công tác chi trả các chế độ BHXH đóng vai trò rất quan trọng Để làm tốt công tác chi BHXH là cả nỗ lực, phối hợp và cố gắng của tất cả các khâu trong ngành BHXH Riêng đối với BHXH huyện Phú Lương thời gian qua công tác chi BHXH đã đạt được nhiều thành tựu đáng

kể Nhưng để thực hiện tốt mục tiêu của công tác chi BHXH đó là chi đúng, chi đủ, chính xác, kịp thời đến tận tay đối tượng hưởng thì việc chi trả các chế

độ BHXH vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn Để góp phần giúp BHXH huyện Phú Lương hoàn thành tốt mục tiêu làm tốt công tác chi BHXH trên địa bàn

huyện Phú Lương em đã chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên”

2 Mục đích nghiên cứu

* Mục tiêu chung

Mục tiêu bao trùm của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu thực trạng công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên

* Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác chi BHXH

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương từ năm 2010 - 2012

- Đề ra định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng hưởng các chế độ BHXH Đó là công tác chi BHXH: Trong đó các khách thể là người lao động, người sử dụng lao động, hộ gia đình, cán bộ hưu trí, …

* Phạm vi nghiên cứu

- Thời gian: Nghiên cứu từ năm 2010 - 2012

- Về không gian: Huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

- Nội dung: Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác chi trả các chế độ BHXH trên địa bàn huyện Phú Lương

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, là tài liệu giúp huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên hoàn thiện công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 có cơ sở khoa học

Luận văn nghiên cứu khá toàn diện và có hệ thống, những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên, có ý nghĩa thiết thực cho công tác chi BHXH trên địa bàn huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên và đối với các địa phương có điều kiện tương tự

Nâng cao hiệu quả của công tác chi BHXH tại BHXH huyện Phú Lương, đảm bảo quyền lợi cho người lao động và người sử dụng lao động, góp phần đảm bảo cân đối và tăng trưởng quỹ BHXH, BHYT, BHTN

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận bố cục của đề tài bao gồm 4 chương Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chi BHXH

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng công tác chi BHXH ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên năm 2010 - 2012

Chương 4: Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chi BHXH tại BHXH huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Để thỏa mãn nhu cầu tối thiểu này, con người phải lao động làm ra những sản phẩm cần thiết Của cải xã hội càng nhiều, mức độ thoả mãn nhu cầu càng cao, có nghĩa là việc thoả mãn nhu cầu phụ thuộc vào khả năng lao động của con người Trong thực tế cuộc sống, không phải người lao động nào cũng có đủ điều kiện về sức khỏe, khả năng lao động hoặc những may mắn khác để hoàn thành nhiệm vụ lao động, công tác hoặc tạo nên cho mình và gia đình một cuộc sống ấm no hạnh phúc Ngược lại, người nào cũng có thể gặp phải những rủi ro, bất hạnh như ốm đau, tai nạn, hay già yếu, chết hoặc thiếu công việc làm do những ảnh hưởng của tự nhiên, của những điều kiện sống và sinh hoạt cũng như các tác nhân xã hội khác Khi rơi vào các trường hợp đó, các nhu cầu thiết yếu của con người không vì thế mà mất đi

Trái lại, có cái còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêm nhu cầu mới Bởi vậy, muốn tồn tại, con người và xã hội loài người phải tìm ra và thực tế

đã tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau Để khắc phục những rủi ro, bất hạnh giảm bớt khó khăn cho bản thân và gia đình thì ngoài việc tự mình khắc phục, người lao động phải được sự bảo trợ của cộng đồng và xã hội Sự tương trợ dần dần được mở rộng và phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau Những yếu tố đoàn kết, hướng thiện đó đã tác động tích cực đến ý thức và công việc xã hội của các Nhà nước dưới các chế độ xã hội khác nhau Trong quá trình phát triển xã hội, đặc biệt là từ sau cuộc cách mạng công nghiệp, hệ

thống BHXH đã có những cơ sở để hình thành và phát triển Quá trình công nghiệp hoá làm cho đội ngũ người làm công ăn lương tăng lên, cuộc sống của

họ phụ thuộc chủ yếu vào thu nhập do lao động làm thuê đem lại Sự hẫng hụt

về tiền lương trong các trường hợp bị ốm đau, tai nạn, rủi ro, bị mất việc làm hoặc khi về già , đã trở thành mối đe doạ đối với cuộc sống bình thường của những người không có nguồn thu nhập nào khác ngoài tiền lương Sự bắt buộc phải đối mặt với những nhu cầu thiết yếu hàng ngày đã buộc những người làm công ăn lương tìm cách khắc phục bằng những hành động tương thân, tương ái

(lập các quỹ tương tế, các hội đoàn ); đồng thời, đòi hỏi giới chủ và Nhà nước

phải có trợ giúp bảo đảm cuộc sống cho họ

Năm 1850, lần đầu tiên ở Đức, nhiều bang đã thành lập quỹ ốm đau và yêu cầu công nhân phải đóng góp để dự phòng khi bị giảm thu nhập vì bệnh tật

Từ đó, xuất hiện hình thức bắt buộc đóng góp Lúc đầu chỉ có giới thợ tham gia, dần dần các hình thức bảo hiểm mở rộng ra cho các trường hợp rủi ro nghề nghiệp, tuổi già và tàn tật Đến cuối những năm 1880, BHXH đã mở ra hướng mới Sự tham gia là bắt buộc và không chỉ người lao động đóng góp mà giới

chủ và Nhà nước cũng phải thực hiện nghĩa vụ của mình (cơ chế ba bên) Tính

chất đoàn kết và san sẻ lúc này được thể hiện rõ nét: mọi người, không phân biệt già - trẻ, nam - nữ, lao động phổ thông - lao động kỹ thuật, người khoẻ - người yếu mà tất cả đều phải tham gia đóng góp vì mục đích chung Mô hình này của Đức đã lan dần ra châu Âu, sau đó sang các nước Mỹ Latin, rồi đến Bắc Mỹ và Canada vào những năm 30 của thế kỷ XX Sau chiến tranh thế giới thứ hai, BHXH đã lan rộng sang các nước giành được độc lập ở Châu Á, châu Phi và vùng Caribê

BHXH dần dần đã trở thành một trụ cột cơ bản của hệ thống An sinh xã hội và được tất cả các nước thừa nhận là một trong những quyền con người

Sự xuất hiện của BHXH là một tất yếu khách quan khi mà mọi thành viên trong xã hội đều cảm thấy sự cần thiết phải tham gia hệ thống BHXH và sự cần thiết được BHXH

Vì vậy, BHXH đã trở thành nhu cầu và quyền lợi của người lao động

và được thừa nhận là một nhu cầu tất yếu khách quan, một trong những quyền lợi của con người như trong Tuyên ngôn nhân quyền của Đại hội đồng Liên hợp quốc đã nêu

Khái niệm về BHXH và các khái niệm khác có liên quan Bảo hiểm xã hội từ cách tiếp cận này, có thể nêu khái niệm về BHXH như sau:

“BHXH là sự tổ chức bảo đảm bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập từ nghề nghiệp do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc sức lao động không được sử dụng, thông qua việc hình thành và sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu hợp pháp khác, nhằm góp phần đảm bảo an toàn kinh tế cho người lao động và gia đình họ; đồng thời góp phần bảo

đảm an toàn xã hội” (Tuyên ngôn nhân quyền của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, 1948)

Ngoài ra từ các giác độ khác, cũng có thể có những khái niệm khác nhau về BHXH

- Từ giác độ pháp luật: BHXH là một chế độ pháp định bảo vệ người lao động, sử dụng tiền đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động, người lao động và được sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước, nhằm trợ cấp vật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, hết tuổi lao động

theo quy định của pháp luật (hưu) hoặc chết

- Từ giác độ tài chính: BHXH là thuật (kỹ thuật) chia sẻ rủi ro và tài

chính giữa những người tham gia bảo hiểm theo quy định của pháp luật

- Từ giác độ chính sách xã hội: BHXH là một chính sách xã hội nhằm đảm bảo đời sống vật chất cho người lao động khi họ không may gặp phải các

“rủi ro xã hội”, nhằm góp phần đảm bảo an toàn xã hội…

Từ những khái niệm của nhiều nước trên trên thế giới thì ở Việt Nam thì luật bảo hiểm xã hội số 71/2006/QH11 ngày 29/06 của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng đưa ra khái niệm về bảo hiểm xã hội như sau:

“Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc

chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH” (Điều 3 Luật BHXH số 71/ 2006/QH11 ngày 29 tháng 06 năm 2006)

Các khái niệm trên đều có những điểm chung nhất định đó là đều thể hiện những nội dung cơ bản về BHXH:

- BHXH là một loại hình bảo hiểm mang tính xã hội rất cao Vì vậy, tổ chức BHXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận

- Đối tượng của BHXH là thu nhập của người lao động, nhưng người được bảo vệ không chỉ có người lao động mà cả gia đình của họ Vì vậy, BHXH

đã và đang và sẽ bảo vệ cho tất cả các thành viên trong cộng đồng xã hội

- Tham gia đóng góp để hình thành nên quỹ BHXH bao gồm cả người lao động và người sử dụng lao động Quỹ BHXH được hình thành và sử dụng luôn có sự hỗ trợ và bảo hộ của Nhà nước

- Rủi ro và sự kiện trong BHXH đều liên quan đến thu nhập của người lao động Đó là các rủi ro như: Ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, tuổi già về hưu, chết…

Mục đích của BHXH là góp phần ổn định cuộc sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần đảm bảo an sinh xã hội

1.1.1.2 Vai trò của BHXH

* Đối với người lao động

BHXH đã trực tiếp góp phần ổn định cuộc sống cho người lao động và gia đình họ khi người lao động gặp rủi ro hay sự kiện bảo hiểm Bên cạnh đó BHXH cũng là cơ hội để mỗi người thực hiện trách nhiệm tương trợ cho những khó

khăn của các thành viên khác Từ đó các rủi ro trong lao động sản xuất và trong đời sống người lao động được khống chế và dàn trải Hậu quả của rủi ro được hạn chế và được khắc phục kịp thời Ở bất kỳ hoàn cảnh, thời điểm nào, rủi ro luôn luôn rình rập, đe doạ cuộc sống của mỗi người gây gánh nặng cho cộng đồng và xã hội Rủi ro phát sinh hoàn toàn ngẫu nhiên bất ngờ không lường trước được nhưng xét trên bình diện xã hội, rủi ro là một tất yếu không thể tránh được Để phòng ngừa và hạn chế những tác động tiêu cực của rủi ro đối với con người và xã hội là nhiệm vụ, mục tiêu hoạt động của BHXH

- Thứ nhất: BHXH có vai trò ổn định thu nhập cho người lao động và

gia đình họ

Khi tham gia BHXH, người lao động phải trích một khoản phí nộp vào quỹ BHXH, khi gặp rủi ro, bất hạnh như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động làm cho chi phí gia đình tăng lên hoặc phải ngừng làm việc tạm thời Do vậy thu nhập của gia đình bị giảm, đời sống kinh tế lâm vào tình cảnh khó khăn, túng quẫn Nhờ có chính sách BHXH mà họ được nhận một khoản tiền trợ cấp

đã bù đắp lại phần thu nhập bị mất hoặc bị giảm để đảm bảo ổn định thu nhập,

ổn định đời sống

- Thứ hai: Ngoài việc đảm bảo đời sống kinh tế, BHXH tạo được tâm lý an

tâm, tin tưởng Khi đã tham gia BHXH góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người lao động đem lại cuộc sống bình yên, hạnh phúc cho nhân dân lao động

Tham gia BHXH còn giúp người lao động nâng cao hiệu quả trong chi tiêu cá nhân và giúp họ tiết kiệm được những khoản tiền nhỏ, đều đặn để có nguồn dự phòng cần thiết để chi dung cho lúc hết tuổi lao động và lúc mất sức lao động, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp…Đó không chỉ là nguồn hỗ trợ vật chất mà còn là nguồn động viên về mặt tinh thần to lớn đối với mỗi cá nhân khi gặp khó khăn làm cho họ ổn định về tâm lý, giảm bớt lo lắng khi ốm đau, tai nạn, tuổi già…Nhờ có BHXH, cuộc sống của những thành viện trong gia đình người lao động, nhất là trẻ em, những người tàn tật, thân nhân là

người quá tuổi lao động mà không có thu nhập như: Bố, mẹ đẻ; bố, mẹ chồng;

bố mẹ vợ cũng được hưởng những khoản trợ cấp nhất định

* Đối với xã hội

- Thứ nhất: Tăng cường mối quan hệ giữa Nhà nước, người sử dụng

lao động và người lao động, mối quan hệ ràng buộc, chặt chẽ, chia sẽ trách nhiệm, chia sẽ rủi ro chỉ có được trong quan hệ của BHXH Tuy nhiên mối quan hệ mối quan hệ này thể hiện trên giác độ khác nhau Người lao động tham gia BHXH với vai trò bảo vệ quyền lợi cho chính mình đồng thời phải

có trách nhiệm đối với cộng đồng và xã hội Người sử dụng lao động tham gia BHXH là để tăng cường tình đoàn kết và cùng chia sẻ rủi ro cho người lao động nhưng đồng thời cũng bảo vệ, ổn định cuộc sống cho các thành viên trong xã hội Mối quan hệ này thể hiện tính nhân sinh, nhân văn sâu sắc của BHXH

- Thứ hai: BHXH thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao đẹp, BHXH tạo cho

những người bất hạnh có thêm những điều kiện, những lực đẩy cần thiết để khắc phục những biến cố xã hội, hoà nhập vào cộng đồng, kích thích tính tích cực của xã hội trong mỗi con người giúp họ hướng tới những chuẩn mực của chân-thiện-mỹ nhờ đó có thể chống lại tư tưởng “Đèn nhà ai nhà ấy rạng” BHXH là yếu tố tạo nên sự hoà đồng mọi người, không phân biệt chính kiến, tôn giáo chủng tộc, vị thế xã hội đồng thời giúp mọi người hướng tới một xã hội nhân ái, cuộc sống công bằng, bình yên

- Thứ ba: BHXH thể hiện truyền thống đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau

tương thân tương ái của cộng đồng: Sự đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng là nhân tố quan trọng cộng đồng, giúp đỡ những người bất hạnh là nhằm hoàn thiện những giá trị nhân bản của con người, tạo điều kiện cho một xã hội phát triển lành mạnh và bền vững

- Thứ tư: BHXH góp phần thực hiện bình đẳng xã hội: trên giác độ xã

hội, BHXH là một công cụ để nâng cao điều kiện sống cho người lao động Trên giác độ kinh tế, BHXH là một công cụ phân phối lại thu nhập giữa các

thành viên trong cộng đồng Nhờ sự điều tiết này người lao động được thực hiện bình đẳng không phân biệt các tầng lớp trong xã hội

Chính sách BHXH, BHYT nhằm ổn định cuộc sống người lao động, trợ giúp người lao động khi gặp rủi ro: ốm đau, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp sớm trở lại trạng thái sức khỏe ban đầu cũng như sớm có việc làm

Thực hiện tốt chính sách BHXH, BHYT, nhất là chế độ hưu trí, góp phần ổn định cuộc sống của người lao động khi hết tuổi lao động hoặc không còn khả năng lao động

Chính sách BHXH, BHYT góp phần ổn định và nâng cao chất lượng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của người lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy sản xuất phát triển

BHXH, BHYT là một công cụ đắc lực của Nhà nước, góp phần vào việc phân phối lại thu nhập quốc dân một cách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân

cư, đồng thời giảm chi cho ngân sách nhà nước, bảo đảm an sinh xã hội bền vững

1.1.2 Bản chất của BHXH

1.1.2.1 Đối tượng tham gia BHXH

Đối tượng tham gia BHXH là người lao động và người sử dụng lao động và có sự hỗ trợ của ngân sách nhà nước Theo luật BHXH người lao động và người sử dụng là đối tượng bắt buộc tham gia BHXH với mức đóng

và mức hưởng theo quy định của luật BHXH (Điều 2 Luật BHXH số 71/ 2006/QH11 ngày 29 tháng 06 năm 2006)

Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện: Áp dụng cho những người lao động có lương và những người làm công việc lao động tự do Người lao động

tự do người ta tự bỏ một khoản tiền của mình có để đóng góp vào quỹ BHXH

mà không có sự hỗ trợ của ngân sách nhà nước

Đối tượng tham gia BHXH là người sử dụng lao động và nhà nước Người sử dụng lao động tham gia BHXH là do họ thấy được những quyền lợi

của bản thân mình bên cạnh đó họ là những đơn vị, những cơ quan sống và làm việc theo những quy định của nhà nước, của Chính Phủ đề ra Họ muốn công việc của mình đạt kết quả tốt thì một trong những nhân tố làm nên thành công đó là phải quan tâm đến lợi ích của ngườ lao động

Đối với đối tượng là Nhà nước thì họ tham với tư cách là chủ sở hữu lao động đối với tất cả người lao động hưởng lương từ ngân sách nhà nước

Xét trên phạm vi toàn xã hội, BHXH là một bộ phận của GDP, được

xã hội phân phối lại cho những thành viên khi phát sinh nhu cầu BHXH như

ốm đau, sinh đẻ, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, già yếu, chết

Phân phối theo chiều dọc là sự phân phối giữa những người khỏe mạnh cho người ốm đau, bệnh tật; giữa những người trẻ cho người già; giữa những người không sinh đẻ (nam giới) và người sinh đẻ (nữ giới); giữa những người

có thu nhập cao và người có thu nhập thấp

Dưới góc độ kinh tế, BHXH là sự bảo đảm thu nhập, bảo đảm cuộc sống cho người lao động khi họ bị giảm hay mất khả năng lao động

Có nghĩa là tạo ra một khoản thu nhập thay thế cho người lao động khi họ gặp phải các rủi ro thuộc phạm vi BHXH Dưới góc độ chính trị, BHXH góp phần liên kết giữa những người lao động xuất phát từ lợi ích chung của họ Dưới góc độ xã hội, BHXH được hiểu như là một chính sách xã hội nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động khi thu nhập của họ bị giảm hay mất Thông qua đó bảo vệ và phát triển lực lượng lao động xã hội, lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động ổn định trật tự xã hội

1.1.3 Quỹ bảo hiểm xã hội

1.1.3.1 Khái niệm

Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài ngân sách nhà nước Quỹ có mục đích và chủ thể riêng Mục đích tạo lập quỹ là dung để trợ cấp cho người lao động, giúp họ ổn định cuộc sống khi gặp rủi ro Chủ thể của quỹ BHXH là những người tham gia đóng góp để hình thành quỹ như người sử dụng lao động, người lao động, nhà nước

* Quỹ BHXH được hình thành từ các nguồn sau:

- Người sử dụng lao động đóng theo quy định của luật BHXH quy định;

- Người lao động đóng theo quy định của luật BHXH quy định;

- Hỗ trợ của nhà nước;

- Các nguồn thu hợp pháp khác (như các cá nhân, tổ chức từ thiện ủng hộ…)

* Sử dụng quỹ

- Trả các chế độ BHXH cho người lao động theo quy định của luật BHXH;

- Đóng BHYT cho người đang hưởng lương hưu hoặc nghỉ việc hưởng TNLĐ - BNN hàng tháng;

- Đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ theo quy định

1.1.3.2 Đặc điểm

Quỹ bảo hiểm xã hội mang đầy đủ những đặc trưng cơ bản nhất của một quỹ, ngoài ra do đặc thù của BHXH mà quỹ BHXH có những đặc trưng riêng có sau:

- Quỹ BHXH là quỹ an toàn về tài chính

Nghĩa là, phải có một sự cân đối giữa nguồn vào và nguồn ra của quỹ BHXH Chức năng của bảo hiểm xã hội là đảm bảo an toàn về thu nhập cho người lao động và để thực hiện chức năng này, đến lượt nó, BHXH phải tự bảo vệ mình trước nguy cơ mất an toàn về tài chính Để tạo sự an toàn này, về nguyên tắc tổng số tiền hình thành nên quỹ phải bằng tổng số tiền chi ra từ quỹ Tuy nhiên, không phải cứ đồng tiền nào vào quỹ là được dùng để chi trả

ngay (nếu vậy đã không tồn tại cái gọi là quỹ BHXH) mà phải sau một khoảng thời gian nhất định, đôi khi tương đối dài (như đối với chế độ hưu trí) số tiền

ấy mới được chi ra, cùng thời gian ấy đồng tiền luôn biến động và có thể bị giảm giá trị do lạm phát, điều này đặt ra yêu cầu quỹ BHXH không chỉ phải bảo đảm về mặt số lượng mà còn phải bảo toàn về mặt giá trị Điều đó lý giải tại sao trong điều 40 Điều lệ BHXH nước ta quy định “ Quỹ bảo hiểm xã hội được thực hiện các biện pháp để bảo tồn giá trị và tăng trưởng theo quy định của chính phủ ”

- Tính tích luỹ

Quỹ BHXH là “của để dành” của người lao động phòng khi ốm đau, tuổi già và đó là công sức đóng góp của cả quá trình lao động của người lao động Trong quỹ BHXH luôn tồn tại một lượng tiền tạm thời nhàn rỗi ở một thời điểm hiện tại để chi trả trong tương lai, khi người lao động có đủ các điều kiện cần

thiết để được hưởng trợ cấp (chẳng hạn như về thời gian và mức độ đóng góp BHXH) Số lượng tiền trong quỹ có thể được tăng lên bởi sự đóng góp đều đặn

của các bên tham gia và bởi thực hiện các biện pháp tăng trưởng quỹ

- Quỹ BHXH vừa mang tính hoàn trả vừa mang tính không hoàn trả Tính hoàn trả thể hiện ở chỗ, mục đích của việc thiết lập quỹ BHXH là

để chi trả trợ cấp cho người lao động khi họ không may gặp các rủi ro dẫn đến mất hay giảm thhu nhập Do đó, người lao động là đối tượng đóng góp đồng thời cũng là đối tượng nhận trợ cấp Tuy nhiên, thời gian, chế độ và mức trợ cấp của mỗi người sẽ khác nhau, điều đó phụ thuộc vào những rủi ro mà họ gặp phải cũng như mức độ đóng góp và thời gian tham gia BHXH

Tính không hoàn trả thể hiện ở chỗ, mặc dù nguyên tắc của BHXH là

có đóng - có hưởng, đóng ít- hưởng ít, đóng nhiều- hưởng nhiều nhưng như vậy không có nghĩa là những người có mức đóng góp như nhau sẽ chắc chắn đưọc hưởng một khoản trợ cấp như nhau Trong thực tế, cùng tham gia BHXH nhưng có người được hưởng nhiều lần, có người được hưởng ít lần

(với chế độ ốm đau), thậm trí không được hưởng trợ cấp

- Quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất của tài chính BHXH Sự

ra đời, tồn tại và phát triển quỹ BHXH phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh

tế - xã hội của từng quốc gia và điều kiện lịch sử trong từng thời kỳ nhất định của đất nước Mỗi sự vận động của nền kinh tế - xã hội đều tác động đến quỹ BHXH Có những nhân tố tác động trực tiếp đến quỹ BHXH như: Việc làm, thu nhập, tình trạng sức khỏe…

1.1.4 Hệ thống tổ chức và công tác chi BHXH

1.1.4.1 Khái niệm

Hệ thống tổ chức và công tác chi BHXH thực chất là một hệ thống được ra đời để thực hiện chi trả các chế độ chính sách BHXH Hệ thống này gồm nhiều cá nhân, nhiều bộ phận cùng hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ xác định vì mục đích chung

Chức năng, nhiệm vụ của nó liên quan đến rất nhiều vấn đề như: Quản

lý đối tượng tham gia và thụ hưởng các chế độ BHXH, sử dụng hiệu quả quỹ BHXH do các bên tham gia đóng góp, giải quyết các chế độ chính sách về

BHXH và điều hành bộ máy của bản thân tổ chức BHXH…Trong hệ thống tổ chức công tác chi BHXH đóng vai trò rất quan trọng Bời vì việc chi các chế

độ BHXH liên quan trực tiếp đến việc giải quyết quyền lợi được hưởng BHXH của người lao động Cho nên, nếu hệ thống tổ chức chi các chế độ BHXH được tổ chức hợp lý sẽ giúp việc chi các trợ cấp BHXH được đảm bảo tính chính xác, kịp thời nhanh chóng, hiệu quả đến tận tay đối tượng hưởng

1.1.4.2 Mục đích, chức năng, nhiệm vụ của công tác chi BHXH

- Mục đích: Giúp tổ chức BHXH thực hiện chi trợ cấp các chế độ BHXH đến tận tay đối tượng hưởng một cách kịp thời, an toàn và hiệu quả

- Chức năng: Quản lý tài chính, kế toán, chi các chế độ BHXH và các khoản chi khác một cách hợp lý, hợp pháp theo đúng quy định

- Nhiệm vụ:

+ Tiếp nhận các khoản kinh phí từ ngân sách nhà nước chuyển sang để chi các chế độ BHXH, xây dựng kế hoạch và thực hiện việc cấp phát kinh phí chi đã được phê duyệt

+ Hàng năm lập và điều chỉnh dự toán chi các chế độ BHXH

+ Phối kết hợp với các bộ phận liên quan trong hệ thống để chi trả và

sử dụng có hiệu quả nguồn quỹ BHXH

+ Nghiên cứu và thực hiện giải quyết các chế độ theo đúng quy định của pháp luật

+ Hướng dẫn các nghiệp vụ về chi BHXH cho các bộ phận trong cùng

hệ thống

+ Kiểm tra, thẩm định, xét duyệt và thông báo quyết toán chi BHXH tới các bộ phận trong hệ thống, tổng hợp, lập báo cáo quyết toán các chế độ chi của hệ thống

1.2 Công tác chi BHXH

1.2.1 Khái quát chung về chính sách BHXH

1.2.1.1 Khái niệm về chi BHXH

Chi BHXH là việc mà cơ quan BHXH phân phối, sử dụng nguồn quỹ BHXH để chi trả các chế độ nhằm ổn định cuộc sống của người tham gia BHXH

và đảm bảo các hoạt động của Bảo hiểm xã hội Việt Nam như: chi các chế độ trợ cấp BHXH, chi quản lý bộ máy, chi đầu tư tăng trưởng quỹ BHXH

Việc sử dụng quỹ BHXH vào mục đích chi cho các hoạt động của BHXH được quy định rõ trong luật BHXH và các văn bản pháp quy của ngành

1.2.1.2 Vai trò của chi BHXH

Chi BHXH là một trong hai mảng hoạt động thu, chi quỹ tài chính BHXH bắt buộc Quỹ BHXH sử dụng với mục đích chi các chế độ trợ cấp BHXH, chi quản lý bộ máy, chi đầu tư tăng trưởng quỹ BHXH Nhưng các khoản chi các chế độ trợ cấp BHXH là lớn nhất Các khoản chi này được thực hiện theo những quy định của nhà nước và của ngành BHXH Với nguyên tắc

có đóng thì có hưởng, có thu thì có chi

Chi trả các chế độ BHXH luôn được coi là nhiệm vụ trọng tâm và có vai trò rất quan trọng đối với hệ thống BHXH Công tác chi BHXH có tác động trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và gia đình họ Việc chi trả các chế

độ BHXH vừa là chức năng vừa là nhiệm vụ vơ bản nhất của ngành BHXH

- Nếu làm tốt công tác chi trả các chế độ BHXH cho người lao động: Như chi đầy đủ, kịp thời, chính xác đến tận tay người hưởng thì đó là nguồn động viên rất lớn về vật chất và tinh thần cho người lao động và gia đình họ

- Chi BHXH góp phần ổn định tài chính cho người lao động khi họ gặp rủi ro làm giảm thu nhập hoặc mất khả năng lao động Khi đó BHXH trả cho

họ một khoản thu nhập giúp họ ổn định cuộc sống, Từ đó tạo cho người lao động tâm lý yên tâm, tin tưởng trong lao động sản xuất nhằm nâng cao năng suất lao động cho cá nhân họ và cho xã hội

Giúp cho việc thực hiện các chính sách xã hội một cách nghiêm minh

và công bằng thì việc chi trả các chế độ BHXH được thực hiện theo đúng văn bản quy định Luật BHXH và các văn bản chỉ đạo của ngành luôn quy định và hướng dẫn chi tiết cụ thể, chi tiết: Đối tượng hưởng, mức hưởng, thời gian hưởng Vì vậy, mà việc chi trả luôn được đảm bảo công bằng, đúng quy định, đúng mức hưởng và đúng đối tượng hưởng

Thực hiện tốt công tác chi trả BHXH, BHYT, BH thất nghiệp nhằm thực hiện tốt các vai trò chủ yếu sau đây:

- Đối với đối tượng thụ hưởng: Thực hiện tốt công tác quản lý chi là trực

tiếp đảm bảo quyền lợi của người thụ hưởng các chế độ BHXH, BHYT, BH thất nghiệp Người lao động khi được chi trả đảm bảo sẽ ý thức được quyền lợi và trách nhiệm của mình, tạo ra tâm lý yên tâm khi tham gia với đúng đối tượng và mức thu nhập, điều này cũng gián tiếp ổn định quỹ, giảm khả năng tăng mức đóng cho người lao động, đồng thời ổn định thu nhập cho họ khi có bất cứ khó khăn, thay đổi nào trong cuộc sống

- Đối với người sử dụng lao động: Thực hiện tốt công tác quản lý chi

cũng chính là góp phần đảm bảo ổn định tình hình sản xuất kinh doanh của chính doanh nghiệp khi mà tâm lý người lao động tin tưởng, nguồn tài chính thuận lợi, mối quan hệ chủ - thợ thêm bền chặt, uy tín và niềm tin về doanh nghiệp được củng cố

- Đối với hệ thống BHXH: Thực hiện tốt công tác quản lý chi là góp phần

đảm bảo quản lý và tăng trưởng quỹ an toàn, không bị thất thoát, từ đó tăng được niềm tin, thu hút thêm nhiều nguồn đầu tư, tài trợ, viện trợ vào phát triển quỹ Đồng thời, cũng góp phần tiết kiệm chi phí quản lý hành chính, chi phí đầu tư, góp phần cân đối quỹ

- Đối với hệ thống an sinh xã hội: Thực hiện tốt công tác quản lý chi là góp

phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội cơ bản nhất của quốc gia vào phát triển con người, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển đất nước bền vững

- Đối với xã hội: Thực hiện tốt quản lý chi góp phần đảm bảo an ninh

chính trị, trật tự an toàn xã hội vì đã đáp ứng được nhu cầu thiết thân nhất của con người, giúp cân đối ngân sách quốc gia trong trường hợp phải bù thiếu từ

đó số tiền nhàn rỗi trong quỹ và ngân sách sẽ được đầu tư vào những hạng mục thiết yếu cho sự phát triển KT-XH đất nước

1.2.1.3 Nguyên tắc chi trả các chế độ BHXH

Chi trả các chế độ BHXH là một hoạt động phức tạp, lâu dài và có liên quan đến sự ổn định của cả hệ thống BHXH do vậy công tác chi trả đòi hỏi phải thực hiện nhất quán các nguyên tắc sau:

- Cân bằng thu - chi: đây là nguyên tắc căn bản nhất để đảm bảo cho sự tồn tại cũng như phát triển của quỹ BHXH, mức đóng phải cân bằng với mức hưởng, với nhu cầu BHXH và được điều chỉnh một cách tối ưu nhất:

P = F1+ F2+ F3 Trong đó: P là phí BHXH

F1 là phí thuần túy trợ cấp BHXH F2 là phí dự phòng

F3 là phí quản lý F1 là khoản phí dùng để chi trả cho các chế độ trợ cấp ngắn và dài hạn Với chế độ ngắn hạn thì số đóng góp BHXH phải bù đắp cho số phát sinh chi trả trong năm, còn đối với chế độ dài hạn thì quá trình đóng và hưởng trợ cấp BHXH khá độc lập và diễn ra trong khoảng thời gian dài vì thế ngoài F1 còn cần phải có F2 là số phí bù đắp sự trượt giá của đồng tiền theo thời gian, ngoài ra còn cần F3 là phí dùng để duy trì bộ máy hoạt động cơ quan BHXH

BHXH là trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội của một quốc gia Là chỗ dựa của người lao động trong những hoàn cảnh khó khăn Vì vậy, việc chi trả các chế độ BHXH phải đảm bảo đúng những nguyên tắc sau: Chi đúng, chi đủ, chi đảm bảo an toàn, chính xác, chi kịp thời

Chi đúng là chi đúng đối tượng, đúng chế độ, đúng thời hạn nhằm đảm bảo quyền lợi cho người đang hưởng và sẽ được hưởng trong tương lai

Chi đủ là chi đủ số tiền mà người tham gia BHXH được hưởng theo đúng quy định

Chi an toàn là đảm bảo rằng số tiền chi trong quá trình vận chuyển từ

cơ quan BHXH đến tay đối tượng hưởng được đảm bảo an toàn không bị thất thoát, mất mát, hay là đến tay người khác

Chi kịp thời là chi đúng thời điểm người lao động bị mất, giảm thu nhập hay là khi gặp rủi ro trong cuộc sống cần đến sự giúp đỡ từ cơ quan BHXH Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, giúp người lao động ổn định thu nhập, yên tâm, tin tưởng vào BHXH và tin tưởng vào chính sách, chế độ của Đảng

và Nhà nước

Trong quá trình thực hiện công tác chi các chế độ BHXH mà thực hiện tốt các nguyên tắc trên thì chính sách của một quốc gia mới được coi là đảm bảo quyền lợi cho người lao động và mới được coi là một chính sách thành công

1.2.2 Nội dung chi BHXH

Hệ thống các chế độ BHXH có những đặc điểm sau:

- Các chế độ được xây dựng theo luật pháp của mối nước

- Hệ thống các chế độ mang tính chất san sẻ rủi ro, san sẻ tài chính

- Mỗi chế độ được chi trả đều căn cứ chủ yếu vào mức đóng góp của các bên tham gia BHXH

- Phần lớn các chế độ là chi theo định kỳ

- Đồng tiền làm phương tiện chi và thanh quyết toán

- Chi trả các chế độ như là quyền lợi của mỗi chế độ BHXH

- Mức chi phụ thuộc vào quỹ dự trữ

- Các chế độ BHXH luôn được điều chỉnh cùng với sự phát triển và sự thay đổi của nền kinh tế xã hội

1.2.2.2 Quản lý các đối tượng hưởng BHXH

Đặc điểm của đối tượng hưởng BHXH

+ Đối tượng hưu trí là chủ yếu trong quá khứ họ là những người đã cống hiến cho xã hội trong các lĩnh vực như sản xuất, công cuộc kháng chiến chống quân xâm lược

+ Người lao động tham gia và hưởng BHXH, cơ quan BHXH quản lý

hộ thông qua chủ sử dụng lao động mà quản lý việc hưởng các chế độ BHXH của những đối tượng này như: Trợ cấp ốm đau, thai sản, DSPHSK, TNLĐ - BNN Thông qua đại diện chi trả, UBND xã, phường, thị trấn để quản lý các chế độ: Hưu trí- tử tuất, mất sức lao động, Quyết định 613, quyết định 91, TNLĐ - BNN

Đối tượng hưởng BHXH được chia ra làm 2 nhóm:

- Bao gồm người lao động tham gia BHXH đã đến tuổi nghỉ hưu, nghỉ hưởng trợ cấp BHXH hàng tháng và các thân nhân trong trường hợp người lao động đang tham gia hoặc đang thụ hưởng BHXH bị chết và thân nhân đủ điều kiện hưởng trợ cấp tuất hàng tháng

- Người lao động đang tham gia BHXH là những người đang trực tiếp tham gia BHXH trong quá trình tham gia được hưởng các chế độ như ốm đau,

thai sản, DSPHSK, TNLĐ - BNN, bảo hiểm thất nghiệp Đây là lượng lao động chủ yếu sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội cũng là nguồn chủ yếu đóng góp vào quỹ BHXH

1.2.2.3 Điều kiện và mức hưởng BHXH

Điều kiện và mức hưởng của từng chế độ phụ thuộc vào mức đóng và điều kiện của từng trường hợp cụ thể Điều kiện và mức hưởng của từng chế

độ được quy định rõ ràng và cụ thể trong luật số 71/QH 11 -BHXH và các văn bản hướng dẫn thực hiện của ngành BHXH

1.2.2.4 Quản lý việc chi trả các chế độ BHXH cho người được hưởng

Quản lý việc chi trả các chế độ BHXH là quản lý toàn bộ hoạt động của bảo hiểm xã hội bao gồm cả quản lý các đối tượng tham gia và hưởng thụ, quản lý điều kiện, mức hưởng của từng đối tượng tham gia BHXH

1.2.2.5.Quy trình chi BHXH của BHXH Việt Nam

Sơ đồ 1.1: Quy trình chi BHXH của BHXH Việt Nam

BAN CHẾ

ĐỘ CHÍNH SÁCH

1.2.2.6 Báo cáo quyết toán chi BHXH

Hàng tháng sau khi chi trả xong các chế độ BHXH hàng tháng và chế

độ BHXH 1 lần thì cơ quan BHXH phải lập báo cáo chi lương hưu, trợ cấp

BHXH do ngân sách nhà nước đảm bảo (Mẫu 4a - CBH), và báo cáo chi lương hưu, trợ cấp BHXH do quỹ BHXH đảm bảo (Mầu 4b- CBH), sau đó

lập báo cáo chậm lĩnh 8a - CBH - Báo cáo những đối tượng chưa nhận lương hưu và trợ cấp BHXH, lập báo cáo các đối tượng tăng, giảm hàng tháng

Sau đó cơ quan BHXH lên báo cáo quyết toán chi BHXH hàng quý gửi lên cơ quan BHXH cấp trên

Công tác chi các chế độ BHXH hàng tháng : Do cán bộ, viên chức của BHXH

đi đến trực tiếp từng xã để chi tiền đến tận tay đối tượng hưởng

Còn công tác chi các chế độ BHXH 1 lần: Do bộ phận kế toán của BHXH chi trả tại trụ sở cơ quan

* Ưu điểm:

- Chi trả trực tiếp giúp cơ quan BHXH kiểm tra và quản lý chặt chẽ đối tượng, nắm trực tiếp tình hình tăng, giảm và kịp thời điều chỉnh phát hiện những trường hợp chi sai, hưởng không đúng chế độ hoặc trùng chế độ, những trường hợp lĩnh thay mà không có giấy ủy quyền hoặc giấy ủy quyền không đúng quy định

- Hình thức chi trả trực tiếp giúp cơ quan BHXH gần gũi với đối tượng, hiểu được tâm tư nguyện vọng, hoàn cảnh, đời sống của đối tượng đồng thời

đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giải thích các chế độ chính sách cho đối tượng, phát hiện những bất hợp lý, từ đó tìm ra những biện pháp giải quyết thắc mắc, góp phần tạo sự ổn định và tin cậy cho những người tham gia BHXH

- Phương pháp chi trả này tạo điều kiện cho việc thanh quyết toán của cơ quan BHXH được kịp thời, chính xác, khắc phục hiện tượng quyết toán chậm không đúng quy định Tránh được những sai sót trong việc thanh quyết toán

- Do nắm được và quản lý chặt chẽ đối tượng nên việc chi trả nhanh chóng, đầy đủ, kịp thời và chính xác đảm bảo quyền lợi cho đối tượng hưởng tạo sự tin tưởng cho người tham gia BHXH

* Nhược điểm:

- Do biên chế của cơ quan BHXH còn hạn chế khối lượng công việc chuyên môn lại nhiều nên không có nhiều thời gian tập trung cho việc chi trả hàng tháng tại từng xã thị trấn

- Không thể tiến hành chi đồng thời ở tất cả các xã, thị trấn trên địa bàn trong phạm vi rộng

-`Để việc chi cho đối tượng được nhanh chóng, chính xác, đúng kỳ đủ nguồn đảm bảo về mặt số lượng cũng như thời gian thì cơ quan BHXH phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng như: Ngân hàng, kho bạc và UBND các xã, thị trấn

- Khi đi chi trực tiếp tại các địa phương trên địa bàn quản lý thì việc đảm bảo việc vận chuyển kinh phí đến nơi chi an toàn thì đòi hỏi cán bộ BHXH phải có kế hoạch khoa học, đảm bảo phương tiện vận chuyển tiền mặt

để tránh thất thoát và mất mát

Phương thức chi gián tiếp: Là phương thức chi cho đối tượng hưởng thông qua đại diện chi trả, qua ngân hàng (qua thẻ ATM) Theo phương thức này cơ quan BHXH ký hợp đồng trực tiếp với đại diện do ủy ban nhân dân giới thiệu Những người được ủy ban giới thiệu là những người có trình độ, chuyên môn, phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín tại địa phương

- Trong cùng một thời điểm có thể chi được trên phạm vi rộng

- Giúp cán bộ, viên chức của ngành BHXH có thời gian tập trung vào nghiệp vụ chuyên môn

* Nhược điểm:

Riêng đối với BHXH huyện Phú Lương đang sử dụng đồng thời 2 phương thức chi trả trên Đó là trực tiếp và gián tiếp

Chi BHXH hàng tháng thông qua đại diện chi trả: Chi gián tiếp

Chi BHXH 1 lần chi tại trụ sở cơ quan do bộ phận kế toán của BHXH huyện thực hiện: Chi trực tiếp

minh về sự biến động tăng, giảm đối tượng hưởng và các nội dung chi khác

trong năm (nếu có)

- Đối với BHXH huyện: Theo hướng dẫn của BHXH tỉnh, hàng năm

BHXH huyện lập dự toán chi BHXH cho đối tượng trên địa bàn huyện (mẫu

số 1a- CBH, 1b- CBH) Trong năm thực hiện nếu có phát sinh chi vượt kế

hoạch được duyệt BHXH huyện phải báo cáo, giải trình để BHXH tỉnh xem xét, cấp bổ sung kinh phí, kịp thời chi trả cho đối tượng hưởng

- Đối với BHXH tỉnh: Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam, hàng năm BHXH tỉnh hướng dẫn, tổ chức xét duyệt và thông báo dự toán kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho BHXH huyện; lập dự toán chi BHXH cho đối

tượng hưởng trên địa bàn tỉnh (mẫu số 1a-CBH, 1b-CBH) Dự toán chi

BHXH được lập trên cơ sở tổng hợp dự toán chi của BHXH các huyện và số chi trả trực tiếp tại BHXH tỉnh Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh chi vượt kế hoạch được duyệt, BHXH tỉnh phải báo cáo, giải trình lên BHXH Việt Nam xem xét, cấp bổ sung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng

- Đối với BHXH Việt Nam: Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, hàng năm BHXH Việt Nam hướng dẫn, tổ chức xét duyệt và thông báo dự toán chi trả các chế độ BHXH cho BHXH tỉnh; lập dự toán chi BHXH của ngành Dự toán chi BHXH được lập trên cơ sở tổng hợp dự toán chi BHXH đã được

duyệt của BHXH các tỉnh (nếu có) BHXH Việt Nam sẽ xem xét từng trường

hợp cụ thể để điều chỉnh kế hoạch cho BHXH tỉnh

1.2.3.3 Các chủ thể có liên quan đến chi BHXH

- Các đối tượng hưởng các chế độ BHXH: Đối tượng hưu trí, tử tuất, TNLĐ - BNN, các chế độ khác…

- Các đơn vị sử dụng lao động

- Cán bộ cơ quan BHXH

- Đại diện chi

- Các ban ngành liên quan,

1.2.3.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác chi BHXH

- Công tác thu BHXH của huyện Phú Lương

Công tác thu là yếu tố hàng đầu ảnh hưởng đến việc cân đối quỹ và chi các chế độ BHXH về sau Nếu công tác thu kém dẫn đến thu không đủ chi quỹ sẽ bị mất cân đối Do vậy, muốn đảm bảo công tác thu trước hết cần phải quan tâm đến người lao động và người sử dụng lao động

- Các yếu tố sinh học

- Tuổi thọ bình quân: Tuổi thọ bình quân là yếu tố tác động lớn đến các chế độ BHXH vì đi kèm với sự gia tăng của tuổi thọ là sự giảm sút tới sức khỏe người lao động, người lao động thường có nguy cơ dễ mắc bệnh, làm việc kém hiệu quả kéo theo đó là việc chi trả cho chế độ ốm đau, TNLĐ cũng tăng lên

Tuổi thọ tăng là biểu hiện của trình độ phát triển KT-XH song dân số già cũng là gánh nặng cho quỹ BHXH.Trong khi tuổi quy định về hưu của người lao động thấp, cứ đóng đủ 20 năm là đủ điều kiện về hưu, điều này sẽ làm giảm tiền đóng BHXH thì tuổi thọ tăng lại làm tăng mức thời gian chi trả, mức tiền lương chi trả cho người lao động

- Giới tính: Là một yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi trả chế

độ BHXH vì với doanh nghiệp sử dụng nhiều nam giới do tính chất công việc

đòi hỏi sức khỏe (khai thác,xây dựng…) thì việc khó tránh khỏi là họ phải chi

trả nhiều chi chế độ TNLĐ-BNN; trong khi doanh ngiệp chỉ sử dụng lao động

nữ vì những ưu thế như bền bỉ, khéo léo…thì phải chi trả rất nhiều cho chế độ thai sản Điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến tâm lý của người sử dụng lao động khi tham gia BHXH và giải quyết thỏa đáng chế độ cho họ

- Quản lý tài chính của huyện Phú Lương

Đây là điều kiện tiên quyết để xác lập các điều kiện của một chế độ BHXH Một trong những nguyên tắc cơ bản là cân bằng thu - chi Ta có một

số yếu tố sau:

- Quy định mức hưởng và mức đóng cân bằng

- Cơ cấu các khoản chi

- Công tác quản lý chi

- Công tác đầu tư quỹ

- Công tác quản lý đối tượng hưởng và mức hưởng BHXH

Quản lý đối tượng hưởng là khâu rất quan trọng trong công tác chi BHXH Quản lý đối tượng hưởng và mức hưởng là công tác thường xuyên, liên tục của cơ quan BHXH huyện, nhằm tránh tình trạng đối tượng chi trả không còn tồn tại mà nguồn kinh phí chi trả vẫn được cấp gây ra sự tổn thất cho quỹ BHXH, dẫn đến tình trạng trục lợi BHXH của các đơn vị và cá nhân

- Nhóm yếu tố về điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Phú Lương + Tốc độ phát triển nền kinh tế;

+ Chính sách dân số của quốc gia;

+ Trình độ quản lý lao động, quản lý xã hôi;

từ những năm 1850 Cho đến nay, chính sách BHXH ở Đức bao gồm 6 chế độ sau:

+ Bảo hiểm thất nghiệp

+ Bảo hiểm y tế

+ Bảo hiểm chăm sóc sức khoẻ cho người già và người tàn tật

+ Bảo hiểm ốm đau

+ Bảo hiểm tai nạn lao động

+ Bảo hiểm hưu trí

Hoạt động BHXH của Cộng hoà Liên bang Đức thực hiện theo ba trụ cột chính là:

- Hệ thống BHXH bắt buộc

- Hệ thống BHXH tư nhân

- Hệ thống BHXH ở các xí nghiệp

Trong đó hệ thống BHXH bắt buộc được tổ chức theo mô hình tự quản, bảo đảm tài chính theo phương pháp lấy thu bù chi Hệ thống BHXH tư nhân

và hệ thống BHXH ở các xí nghiệp hoạt động theo Bộ luật Lao động của Liên bang Tự chịu là hình thức quản lí tương đối độc lập với sự chỉ đạo của cơ quan quản lí Nhà nước cao nhất Có thể hiểu rõ thông qua cơ chế quản lí chung của quỹ hưu trí sau Cơ quan quản lí cao nhất là một Hội đồng, hội động này bổ nhiệm Ban điều hành, từ Ban điều hành sẽ điều hành mọi hoạt động của tổ chức Hoạt động tài chính trong năm của Quỹ hưu trí viên chức Liên bang diễn ra như sau:

Vào mùa hè hàng năm, các chuyên gia của Chính phủ Liên bang, tổ chức BHXH, Tổng cục Thống kê sẽ dự kiến nhu cầu tài chính của năm tới theo phương pháp ước tính Từ đó đưa ra dự kiến số thu, dự kiến số chi, trên

cơ sở này xác định tỉ lệ thu cho năm tới và tiến hành đưa ra bằng một văn bản

có hiệu lực pháp luật Quỹ thu thường là đủ dùng chi trả cho các đối tượng hưởng chế độ, chi hoạt động của bộ máy quản lí và còn một khoản để dự trữ gọi là khoản dự trữ trần Do sự ổn định của nền kinh tế mà khoản dự trữ này thường chỉ ở mức đủ chi cho các đối tượng do quỹ đảm bảo trong một tháng,

từ năm 2001 đã rút xuống khoản 0,8 tháng Cách này có những ưu điểm như: hạn chế được những tác động của môi trường kinh tế, dễ dàng cân đối quỹ, giảm thiểu tình trạng bội chi, không hề gây gánh nặng cho NSNN,

Cộng hoà Liên bang Đức không có các tổ chức BHXH thực hiện cùng một lúc nhiều chế độ, mà thông thường mỗi tổ chức chỉ chịu trách nhiệm thu, chi cho một loại chế độ nhất định Điểm đáng lưu ý ở nước này là những công

chức Nhà nước (những người được đề cử vào bộ máy quản lí Nhà nước) không

phải đóng BHXH, nhưng họ được nhận lương hưu khi hết tuổi lao động Khoản chi này được lấy từ nguồn thu thuế để trả Có nhiều tổ chức cùng tham gia thực hiện các chế độ BHXH, đặc biệt là sự có mặt của các tổ chức BHXH tư nhân,

có thể mang lại sự cạnh tranh giúp cho hoạt động ngày càng hiệu quả

Ngay sau khi thành lập nước, Chính phủ Trung Quốc đã tiến hành xây dựng một hệ thống an toàn xã hội, chủ yếu bao gồm BHXH, cứu trợ xã hội, phúc lợi xã hội, trợ giúp xã hội Trong các chế độ đó BHXH giữ vai trò quan trọng nhất Đến năm 1994, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Luật Lao động, trong đó chương IX có những quy định cải cách hệ thống BHXH Các chế độ BHXH chỉ được áp dụng ở các khu vực thành thị và trong các doanh nghiệp Tại các địa phương ở Trung Quốc đã cụ thể hoá các chế độ, trong đó hai chế độ là hưu trí và thất nghiệp đã được xây dựng thành Điều lệ, các chế độ khác về cơ bản còn là quy định tạm thời song có hiệu lực khá cao

Về nguyên tắc mỗi chế độ có một quỹ riêng Nguồn quỹ gồm hai khoản: Một khoản do chủ sử dụng lao động nộp và một khoản do người lao động đóng Riêng quỹ bảo hiểm tai nạn lao động thì chỉ do chủ sử dụng lao động đóng NSNN sẽ hỗ trợ khi mất cân đối thu chi do các nguyên nhân bất khả kháng, còn các trường hợp khác tự người lao động và người sử dụng lao động bảo đảm Các quỹ nhìn chung được chia làm hai phần:

Phần thứ nhất được đưa vào tài khoản cá nhân gồm toàn bộ số tiền do người lao động đóng và một phần do chủ sử dụng lao động đóng;

Phần thứ hai được đưa vào quỹ chi chung trong trường hợp cần thiết là phần đóng góp còn lại của chủ sử dụng lao động

Qua đây chúng ta nhận thấy hiện nay có khá nhiều nước quản lí quỹ theo từng chế độ, đây là phương pháp quản lí mang tính mở dễ thích nghi với nhiều điều kiện của từng khu vực, từng tầng lớp lao động Đặc biệt việc hình thành tài khoản cá nhân, bản thân người lao động có thể nắm bắt được số dư cũng như

họ được hưởng hoàn toàn nên có những sự điều chỉnh tránh tình trạng mất công bằng Cách quản lí quỹ như vậy đã phân định được rõ trách nhiệm của mỗi bên

do vậy tránh tình trạng lẫn lộn giữa các quỹ, sử dụng sai mục đích hay thất thoát

độ ốm đau, 90 lượt người hưởng chế độ dưỡng sức phục hồi sức khỏe Công tác giám định BHYT luôn được chú trọng BHXH huyện thường xuyên phối