Giáo án bằng word: Đặc điểm loại hình tiếng việt

Vài nét về đặc điểm của bài học:Là bài học thuộc phân môn Tiếng Việt, ch ơng trình Ngữ văn cơ bản.. Đối với học sinh, đây là bài học quan trọng và khá hấp dẫn, vì trong tiết học các em c

Đề c ơng trình bày giáo án:

Đặc điểm loại hình tiếng Việt.

(1 tiết)

Nhóm soạn: THPT Trần Phú

1.Đoàn Thị Thanh Thủy

2 Nguyễn Thị Thu Thủy

3.Trần Thị Duyên THPT Quảng La

Sở giáo dục và đào tạo quảng ninh

Lớp tập huấn thay sgk ngữ văn 11

Vài nét về đặc điểm của bài học:

Là bài học thuộc phân môn Tiếng Việt, ch ơng trình Ngữ văn cơ bản

Là bài học hình thành kiến thức mới

Là bài học không dễ vì có những kiến thức mới về ngôn ngữ

Đối với học sinh, đây là bài học quan trọng và khá hấp dẫn, vì trong tiết học các em có điều kiện so sánh tiếng Việt với một số ngoại ngữ mà các

em sẽ học

Đối với giáo viên, đây cũng là một bài dạy rất thú vị vì có thể áp dụng

nhiều ph ơng pháp mới

Những ph ơng pháp dạy học chủ yếu:

Ph ơng pháp dạy học tích hợp:

Tích hợp ngang:

Tích hợp dọc:

Ph ơng pháp so sánh ngôn ngữ: Giữa tiếng Việt với tiếng Anh, tiếng Nga,

tiếng Trung, giữa loại hình ngôn ngữ đơn lập với loại hình ngôn ngữ hòa

kết.

Dạy học theo h ớng quy nạp: Đ a ra ngữ liệu cụ thể và hệ thống câu hỏi gợi

mở để dẫn dắt học sinh hình thành kiến thức mới, sau đó thực hành ngôn

ngữ để củng cố kiến thức

Kết hợp những ph ơng pháp trên với các ph ơng pháp khác

-Với phân môn Đọc văn (dùng ngữ liệu của một số văn bản)

-Với môn Ngoại ngữ (dùng một số từ và câu ngoại ngữ để làm ngữ liệu so sánh).-Với những kiến thức ngôn ngữ và Tiếng Việt ở các lớp d ới

- Đặc biệt với kiến thức của bài “Khái quát lịch sử tiếng Việt” ở Ngữ văn 10

Cấu trúc cơ bản của giáo án và dự kiến phân phối thời gian:

A Mục tiêu bài học:

B Ph ơng tiện dạy:

C Cách thức tiến hành:

D Tiến trình bài giảng:

I ổn định trật tự: (1 phút).

II Kiểm tra bài cũ: (4 phút).

III Bài mới:

- Lời vào bài:

- Nội dung bài mới gồm các đề mục sau:

Hiểu đ ợc ở mức độ sơ giản thuật ngữ loại hình và đặc điểm

loại hình của tiếng Việt.

Vận dụng đ ợc những tri thức về đặc điểm loại hình của tiếng Việt để học tập tiếng Việt và ngoại ngữ thuận lợi hơn.

B Ph ¬ng tiÖn d¹y häc:

§èi víi gi¸o viªn:

- S¸ch gi¸o khoa, s¸ch gi¸o viªn vµ c¸c tµi liÖu tham kh¶o

kh¸c.

- ThiÕt kÕ bµi gi¶ng.

- Tõ ®iÓn tiÕng ViÖt.

- Ph ¬ng tiÖn tr×nh chiÕu.

§èi víi häc sinh:

- S¸ch gi¸o khoa.

C Cách thức tiến hành:

Chuẩn bị:

Giáo viên nhắc nhở học sinh ôn bài Khái quát lịch sử tiếng “

Việt , ” chú trọng phần Nguồn gốc tiếng Việt; tra trong Từ điển tiếng Việt thuật ngữ loại hình.

Giáo viên tổ chức dạy học theo h ớng quy nạp với những ph ơng pháp: tích hợp, so sánh, vấn đáp, dùng hệ thống câu hỏi gợi

mở, gợi dẫn…

D Tiến trình dạy học:

I ổ n định tổ chức lớp:

II Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Em hãy thể hiện bảng phả hệ của tiếng Việt và trình bày nguồn gốc, quan hệ họ hàng của tiếng Việt?

Dự kiến trả lời câu hỏi kiểm tra bài cũ:

Dòng Môn – Khmer

Tiếng Việt – M ờng chung

Tiếng Việt Tiếng M ờng

Tiếng Việt có nguồn gốc bản địa, thuộc họ ngôn ngữ Nam á, dòng

ngôn ngữ Môn – Khmer, có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với tiếng

M ờng

III Bài mới:

Lời vào bài: Nh vậy, trong phần kiểm tra bài cũ chúng ta đã nhớ rõ hơn về nguồn gốc của tiếng Việt Nguồn gốc của tiếng Việt và các ngôn ngữ khác là một cách để phân loại ngôn ngữ Nh ng bên cạnh, ng ời ta còn dựa vào những đặc tr ng của các ngôn ngữ để phân loại chúng Trong tiết học này chúng ta sẽ cùng tìm hiểu xem tiếng Việt đ

ợc phân loại nh thế nào và dựa vào những đặc tr ng gì của tiếng Việt mà các nhà ngôn ngữ học phân loại nó nh thế

Hoạt động của giáo viên

và học sinh

Nội dung cần đạt

Giáo viên yêu cầu học sinh trình bày

phần chuẩn bị bài mới ở nhà của mình

bằng hai câu hỏi:

GV hỏi: Qua việc tra từ điển ở nhà, các

em hãy cho biết khái niệm về loại hình?

I Loại hình ngôn ngữ:

GV hỏi: Các em hãy đọc phần I ở SGK và

cho biết khái niệm về loại hình ngôn

ngữ?

GV hỏi: Có mấy loại hình ngôn ngữ quen

thuộc với chúng ta? Lấy ví dụ cho mỗi loại

tiếng Hán, tiếng Việt, tiếng Thái…

- Loại hình ngôn ngữ hòa kết, ví dụ:

tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga…

GV có thể l u ý HS về tr ờng hợp những

ngôn ngữ không có chung nguồn gốc mà

lại đ ợc xếp vào cùng một loại hình, ví dụ

tiếng Việt và tiếng Hán Đó là do có

nhiều tiêu chí để phân loại ngôn ngữ

Giáo viên yêu cầu: Em hãy nhận xét về

số tiếng, cách đọc và cách viết hai câu

thơ trên?

->Mỗi câu thơ đ ợc đọc thành 7 tiếng

và các tiếng đều tách rời nhau, không có

hiện t ợng luyến, nối trong khi phát âm 2

tiếng đứng cạnh nhau

II Đặc điểm loại hình của tiếng Việt:

1 Tìm hiểu ngữ liệu:

a Ngữ liệu 1:

“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lí chói qua tim”

(Tố Hữu – Từ ấy)

GV chốt ý.

GV so sánh giữa cách đọc tiếng Việt

với cách đọc tiếng Anh qua một số ví

dụ để làm nổi bật sự khác biệt giữa hai

loại hình ngôn ngữ đơn lập và loại hình

ngôn ngữ hòa kết

- Các tiếng trong tiếng Việt tách rời nhau cả về cách đọc và cách viết, không có hiện t ợng luyến giữa các tiếng

Lí do: Phát âm luyến nh vậy sẽ

làm thay đổi về nghĩa của từ.

I believe in angels.

I believe-in angles.

GV yêu cầu: Các em hãy bỏ bất cứ một

tiếng nào trong hai câu thơ trên, sau đó

nhận xét về cấu trúc ngữ pháp và ý

nghĩa của câu?

-> Cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa của

câu sẽ thay đổi

GV chốt ý

GV yêu cầu: Các em hãy dùng bất kì

một tiếng nào trong hai câu thơ trên để

tạo ra những từ ghép, từ láy… mới?

GV chốt ý

- Trong tiếng Việt, tiếng là đơn vị cơ

sở của ngữ pháp, là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất dùng để tạo câu

- Trong Tiếng Việt, tiếng có thể là từ

đơn và còn là yếu tố cấu tạo từ phức, từ ghép, từ láy

=> Đó là những đặc điểm đầu tiên để chúng ta chứng minh: Tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập

GV yêu cầu: Các em hãy nhận xét về

các từ in đậm, gạch chân trong mỗi câu

tiếng Việt và tiếng Anh ở trên? Sau đó

hãy so sánh sự biến đổi hình thái của

những từ có nghĩa t ơng đ ơng ở hai câu

tiếng Anh và tiếng Việt?

b Ngữ liệu 2:

Cho những câu tiếng Việt và tiếng Anh

có ý nghĩa t ơng đ ơng nhau:

Câu tiếng Việt Câu tiếng Anh

Anh ấy đã cho tôi một cuốn

Nhận xét các từ in đậm và gạch chân

Anh ấy đã cho tôi một cuốn sách.(1) Tôi cũng cho anh ấy hai cuốn sách (2)

He gave me a book.(1) I gave him two books too.(2)

Ví dụ: He trong câu (1) là chủ ngữ, ở câu (2)

nó đã trở thành him giữ vai trò là bổ ngữ của

động từ ở thời quá khứ gave.

Thông qua việc phân tích bảng so sánh,

GV chốt ý

Để củng cố kiến thức phần này GV có

thể yêu cầu học sinh lấy thêm một ví dụ

là một câu trong giao tiếp bằng tiếng

Việt, sau đó dịch sang tiếng Anh và

phân tích theo bảng mẫu vừa rồi

GV yêu cầu: Các em hãy đổi trật tự một

số từ trong ngữ liệu trên và nhận xét ý

nghĩa của câu vừa đ ợc tạo ra bằng cách

đổi trật tự ấy?

=> Từ tiếng Việt không có sự biến đổi

về hình thái trong khi Đó là một đặc

điểm nữa để chứng tỏ tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập

-> - Bạn mời tôi đi chơi.

- Đi chơi tôi mời bạn…

-> NX: Có rất nhiều cách đảo trật tự từ

trong câu, nh ng tất cả những sự đảo trật

tự ấy đều làm cho câu gốc thay đổi về

cấu trúc ngữ pháp và nội dung ý nghĩa,

hoặc sẽ làm cho câu trở nên vô nghĩa

GV chốt ý:

GV yêu cầu: Cho một số h từ: không, sẽ,

đã… Hãy thêm một trong những h từ ấy

vào vị trí thích hợp của ngữ liệu trên, sau

GV yêu cầu: Em hãy so sánh những câu

GV củng cố bằng việc so sánh tiếng Việt

với tiếng Hán – một ngôn ngữ cùng loại

hình với tiếng Việt, bằng một ngữ liệu

-Thêm h từ hoặc thay đổi h từ thì cấu trúc ngữ pháp và cả ý nghĩa ngữ pháp của câu cũng thay đổi -> H từ có vai trò

đặc biệt quan trọng trong tiếng Việt, nhất là về mặt ngữ pháp

=> Những đặc điểm đó một lần nữa chứng minh tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập

So s¸nh c©u tiÕng ViÖt víi c©u tiÕng H¸n t ¬ng ® ¬ng

C©u tiÕng ViÖt C©u tiÕng H¸n

TrËt tù tõ

T«i yªu c« Êy

-> C« Êy yªu t«i

Wo ai ta

-> Ta ai wo

Dïng h tõ

T«i yªu c« Êy

-> T«i kh«ng yªu c« Êy

Wo ai ta

-> Wo bu ai ta

GV yêu cầu: Từ những ngữ liệu và nhận

xét ở trên, các em hãy khái quát lại những

đặc điểm cơ bản của tiếng Việt

GV yêu cầu HS đọc và nhập tâm phần Ghi

nhớ trong SGK

2 Kết luận:

a Tiếng là đơn vị cơ sở của ngữ pháp.Tiếng cũng có thể là từ hoặc là nhân tố đểcấu tạo từ

b Trong tiếng Việt, từ không biến đổihình thái

c Biện pháp chủ yếu để biểu thị ýnghĩa ngữ pháp của tiếng Việt là sắp đặt

từ theo thứ tự tr ớc sau và sử dụng các h từ

Ghi nhớ:

GV yêu cầu HS đọc các ngữ liệu của bài

của các từ đó trong câu

- Các em hãy nhận xét về hình thái của

các từ đó trong mỗi ngữ liệu

III Luyện tập:

1 Bài tập 1: (SGK – 58)

-> Vị trí thay đổi + vai trò ngữ pháp thay

đổi + hình thái từ không thay đổi

=>Thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập + những ngữ liệu trên đ ợc viết bằngtiếng Việt => Tiếng Việt thuộc loại hìnhngôn ngữ đơn lập

GV yêu cầu HS đọc ngữ liệu trong SGK.

GV h ớng dẫn HS làm bài theo 3 b ớc:

- Tìm các h từ trong ngữ liệu

- Nêu ý nghĩa của các h từ ấy

- Đặt những h từ ấy trong ngữ liệu và

A Tiếng Việt là thứ tiếng đơn âm, ýnghĩa ngữ pháp chủ yếu đ ợc thể hiệnbằng ph ơng thức trật tự từ và h từ.

đơn vị cơ sở, từ không biến đổi hình thái,

ý nghĩa ngữ pháp thể hiện chủ yếu nhờ

ph ơng thức trật tự từ và h từ

D Tiếng Việt thuộc loại hình ngônngữ chắp dính, từ không biến đổi hìnhthái

IV Tổng kết và củng cố:

Giáo viên tổng kết bài học và củng cố kiến thức mới cho HS bằng một sơ đồ:

Tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập

V H ớng dẫn học sinh học bài ở nhà và chuẩn bị bài mới:

- GV yêu cầu HS về nhà viết một đoạn văn hội thoại và phân tích những đặc

điểm cơ bản về loại hình của tiếng Việt trong đoạn văn đó

- GV yêu cầu HS làm bài tập 2 ở phần Luyện tập (SGK - 58) và 4 – 5 trongSách bài tập (Tr 38 – 39)

- GV nhắc nhở HS ôn lại kiểu bài nghị luận văn học và đọc lại đề bài, dàn bàibài Bài viết văn số 5 của mình để tiết sau tiến hành trả bài Bài viết văn số 5

E Rót kinh nghiÖm: