Pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động Những vấn đề lý luận và thực tiễn

T những lý do trên, nghiên cứu sinh quyết định chọn đề tài “Pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động - những vấn đề lý luận và thực tiễn” để làm luận án tiến s với mục đích l

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ HOA TÂM

CHUYÊN NGÀNH:LUẬT KINH TẾ

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI:

Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học:

1 Pgs.TS Đào Thị Hằng

2 Ts Đỗ Ngân Bình

Phản biện 1 : Pgs.Ts Trần Hoàng Hải

Phản biện 2 : Pgs.Ts Phạm Hữu Nghị

Phản biện 3 : Pgs.Ts Nguyễn Hữu Chí

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Trường tại Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, số 02 Nguyễn Tất Thành, quận 4,

TP Hồ Chí Minh

Vào hồi ……… giờ……… ngày………tháng………năm 2013

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Trường Đại học Luật TP Hồ

Chí Minh hoặc Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh

NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ

1 Về quyền đơn phương chấm dứt Hợp đồng lao động, Tạp chí Nhà nước

và Pháp luật số 08/2009

2 Đơn phương chấm dứt Hợp đồng lao động - Một sự kiện pháp lý làm kết

thúc quan hệ lao động, Bản tin Kinh tế - Xã hội, Trường Đại học Lao

động-Xã hội (CSII), số 1/2009

3 Thực hiện pháp luật về chấm dứt Hợp đồng lao động trong các doanh

nghiệp tại TP.HCM - Thực trạng và giải pháp, Đề tài NCKH cấp

Trường MS: Tr.03, Nguyễn Thị Hoa Tâm (Chủ nhiệm đề tài), TP HCM

2011

4 Một số kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật về đơn phương chấm

dứt hợp đồng lao động, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 2 (286) 2012

5 Một số ý kiến nhằm hoàn thiện các quy định về chấm dứt hợp đồng lao

động, Tạp chí Khoa học pháp lý (đồng tác giả), số 2/2012

6 Góp ý sửa đổi Điều 55, 62 Hiến pháp 1992, Hội thảo về Quyền dân sự

trong Hiến pháp, Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP HCM (đồng tác giả), 3/2012

7 Góp ý sửa đổi Bộ luật Lao động về những quy định riêng đối với lao

động nữ, Hội thảo về sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động, Khoa Luật Dân

sự, Trường Đại học Luật TP HCM, 5/2012

8 Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động – một trong những quyền tự

do kinh doanh của người sử dụng lao động, Tạp chí Nghiên cứu lập

pháp, số 9, 5/2012

9 Một số kiến nghị về quyền được cung cấp thông tin của các bên khi đơn

phương chấm dứt hợp đồng lao động trong Bộ luật Lao động 2012, Tạp

chí Lao động và Xã hội, số 463, 9/2013

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Khi xã hội có nhu cầu sử dụng sức lao động thì sẽ tạo nên QHLĐ Ở đó, các bên thực hiện một giao dịch đặc biệt không như những quan hệ dân sự “mua đứt bán đoạn” khác,

mà diễn ra trong quá trình sức lao động của NLĐ được đưa vào sử dụng QHLĐ giữa NLĐ làm công với NSDLĐ được hình thành trên cơ sở HĐLĐ và vì vậy quan hệ này sẽ chấm dứt khi HĐLĐ chấm dứt

Thực tiễn đã chứng minh HĐLĐ tạo thuận lợi cho các bên trong QHLĐ khi giao kết, thực hiện công việc th o th a thuận Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khi một bên không còn muốn tiếp tục thực hiện HĐLĐ do ý chí của họ đ i h i há luật hải có những u định chặt chẽ, cụ thể về việc này, bởi hệ uả của nó đối với các bên và ã hội là không nh Hành vi đơn hương chấm dứt HĐLĐ sẽ giải phóng các chủ thể kh i những u ền và ngh a vụ đã t ng ràng buộc họ trước đó à hành vi này được coi là biện pháp hữu hiệu bảo vệ các bên của QHLĐ khi có sự vi phạm cam kết trong hợ đồng, vi phạm pháp luật lao động t hía bên kia ha các trường hợp pháp luật u định Bảo vệ NLĐ chống lại tình trạng bị chấm dứt HĐLĐ một cách t tiện và đảm bảo lợi ích hợp pháp của NSDLĐ trong các chuẩn mực, hành lang pháp lý do nhà nước ban hành là mối quan tâm hàng đầu của pháp luật lao động các nước trên thế giới, trong đó có iệt Nam Đảm bảo quyền đơn hương chấm dứt HĐLĐ c n là ếu tố quan trọng góp phần cân bằng mức độ linh hoạt, năng động của thị trường lao động

Đơn hương chấm dứt HĐLĐ của các chủ thể trong QHLĐ là u ền được pháp luật nước ta ghi nhận t Sắc lệnh 29/SL năm 1947 và được đưa vào BLLĐ 1994, Luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của BLLĐ năm 2002, 2006, 2007 và các văn bản liên quan Trong quá trình thực hiện, các văn bản này đã bộc lộ những bất cập, thiếu hiệu quả thực tế BLLĐ v a được Quốc hội thông ua ngà 18/6/2012 đã có những sửa đổi, bổ sung đối với nội dung

nà Tu nhiên, sau khi được ban hành, BLLĐ mới vẫn bộc lộ không ít các vấn đề cần nghiên cứu, tiếp tục sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện u định về đơn hương chấm dứt HĐLĐ trong BLLĐ 2012 và đưa vào các văn bản hướng dẫn thi hành trong thời gian tới

So với pháp luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ của các quốc gia trên thế giới (Đức, Nga, Trung Quốc…), các Công ước quốc tế có liên quan của ILO (Công ước số 158, 135…), quy định của hệ thống pháp luật Việt Nam về đơn hương chấm dứt HĐLĐ vẫn còn nhiều điểm chưa tương đồng Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào các thể chế kinh tế quốc tế, đ i h i cần phải có sự cải cách nhanh chóng, phù hợp, hiệu quả của pháp luật, đặc biệt là pháp luật về HĐLĐ và đơn hương chấm dứt HĐLĐ th o hướng tiếp thu có chọn lọc những điểm tiến bộ trong pháp luật lao động của các nước và của ILO

T những lý do trên, nghiên cứu sinh quyết định chọn đề tài “Pháp luật về đơn

phương chấm dứt hợp đồng lao động - những vấn đề lý luận và thực tiễn” để làm luận án

tiến s với mục đích làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về đơn hương chấm dứt

HĐLĐ ở Việt Nam hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Chấm dứt HĐLĐ nói chung và đơn hương chấm dứt HĐLĐ là vấn đề được đề cập trong khá nhiều khóa luận, luận văn, luận án, tài liệu, bài viết nghiên cứu ở những góc

2

độ khác nhau về vấn đề liên quan Tuy nhiên, hiện nay ở Việt Nam vẫn chưa có nhiều đề tài, công trình nghiên cứu khoa học pháp lý chuyên sâu về nội dung này

Các tài liệu là giáo trình, bài giảng Luật Lao động của các trường đại học có viết

về vấn đề đơn hương chấm dứt HĐLĐ trong nội dung “chấm dứt HĐLĐ” của phần HĐLĐ

Đó là các giáo trình như: “Giáo trình Luật Lao động” của Trường Đại học Luật TP.HCM,

N b Đại học Quốc gia TP.HCM xuất bản năm 2011 do PGS.TS Trần Hoàng Hải chủ biên;

“Giáo trình Luật Lao động” của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân phát hành 2008 do tác giả Chu Thanh Hưởng chủ biên; “Giáo trình Luật Lao động” của Trường Đại học Lao động - Xã hội do N b Lao động - Xã hội ấn hành năm 2009; “Giáo trình Luật

Lao động Việt Nam” của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (1999), do tác giả

Phạm Công Trứ chủ biên, N b Đại học Quốc gia Hà Nội Các tài liệu nà đã cung cấp các khái niệm về HĐLĐ, một số đặc điểm cơ bản của HĐLĐ và các u định hiện hành về việc chấm dứt HĐLĐ trong chế định HĐLĐ Bởi vì, đơn hương chấm dứt HĐLĐ chỉ là một hành vi pháp lý của một bên trong quan hệ HĐLĐ nhằm kết thúc QHLĐ nên các tài liệu trên không đi sâu hân tích cụ thể về lý luận, lịch sử hình thành ha điều chỉnh bằng pháp luật về vấn đề này trong thực tiễn…

Tại các trường đào tạo ngành luật học có nhiều các khóa luận, luận văn viết về đề tài

liên quan, có thể kể đến Đề tài nghiên cứu khoa học cấ trường “Quyền đơn phương chấm

dứt HĐLĐ của NLĐ: Thực trạng áp dụng tại một số DN và hướng hoàn thiện" của Nguyễn

Thanh Hiệ (2007) Đại học Luật TP HCM; Khóa luận cử nhân luật về “Quyền đơn phương

chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ - Những vấn đề trong thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện”,

tác giả Võ Ngọc Phương Chi (2009) Đại học Luật TP HCM; Luận văn của thạc sỹ Trần Thị

Lượng “Pháp luật về chấm dứt HĐLĐ qua thực tiễn ở các DN trên địa bàn TP.HCM” năm (2006) Đề tài “Pháp luật về chấm dứt HĐLĐ” của ương Thị Thái, Hà Nội (2008); Đề tài luận văn thạc s “Giải quyết tranh chấp lao động theo pháp luật Singapore và Malaysia –

Bài học kinh nghiệm và khả năng vận dụng vào điều kiện thực tiễn ở Việt Nam” của Trần

Ngọc Thích (2010); Luận văn thạc s của tác giả Phạm Thị Thúy Nga: “Một số vấn đề lý

luận và thực tiễn về HĐLĐ (2001) và luận án tiến s “HĐLĐ vô hiệu theo pháp luật lao động Việt Nam hiện nay” (2009); Luận án tiến s “HĐLĐ trong cơ chế thị trường ở Việt Nam” (2002) của tác giả Nguyễn Hữu Chí; Chuyên khảo “Pháp luật an sinh xã hội - Kinh nghiệm của một số nước với Việt Nam” của tác giả Trần Hoàng Hải và Lê Thị Thú Hương,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2011)

Bên cạnh các luận văn, luận án, sách, giáo trình, còn có một số bài viết mang tính nghiên cứu, trao đổi, đưa lại nhiều góc nhìn khác nhau về vấn đề mà đề tài lựa chọn, thực sự hữu ích cho công tác hoàn thiện pháp luật về chấm dứt HĐLĐ ở Việt Nam, như: Bài

“Quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ” của tác giả Đào Thị Hằng đăng ở Tạp chí Luật học,

số 4/2001; Bài “Một số kiến nghị sửa đổi những quy định về kỷ luật lao động” của tác giả

Đỗ Ngân Bình, Tạ chí Lao động và Xã hội (10/2001); Bài “Quá trình duy trì và chấm dứt

HĐLĐ” của tác giả Lưu Bình Nhưỡng, Tạ chí Nhà nước và Pháp luật (11/2002 số 175);

Bài “Đặc trưng của HĐLĐ” của tác giả Nguyễn Hữu Chí, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp (10/2002) và bài “Chấm dứt HĐLĐ” đăng trên Tạ chí Nhà nước và Pháp luật (9/2002); Bài “Về phương hướng hoàn thiện chế độ HĐLĐ ở Việt Nam” của tác giả Lê Thị Hoài Thu,

Tạ chí Nhà nước và Pháp luật (4/2003 – Số 180); Bài “Một số vấn đề về chế độ HĐLĐ

theo quy định của BLLĐ và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLLĐ” của tác giả

3

Nguyễn Hữu Chí, Tạ chí Nhà nước và Pháp luật (4/2003); Bài “HĐLĐ và các tranh chấp

phát sinh từ HĐLĐ” của tác giả Nguyễn Việt Cường, Tạ chí Nhà nước và Pháp luật

(4/2003); Bài “Bàn về chế độ trợ cấp thôi việc” của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng, Tạp chí Luật học (2003) tr.37; Bài “Những vấn đề cần sửa đổi về HĐLĐ trong BLLĐ” của tác giả Trần Thị Thúy Lâm, Tạp chí Luật học (9/2009); Bài “Một số nội dung cơ bản của pháp luật

lao động CHLB Đức” của tác giả Đào Thị Hằng, Tạp chí Luật học, số 9/2011; Bài báo

“Hoàn thiện quy định về trách nhiệm của NSDLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái luật” của tác giả Trần Hoàng Hải, Đỗ Hải Hà đăng trong tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 8 (193)

2011

Các hội thảo về “Hợ đồng và giải quyết tranh chấp về Hợ đồng” (2011), Khoa Luật Dân sự; Hội thảo “Gó ý sửa đổi, bổ sung BLLĐ” của Trường Đại học Luật TP.HCM

tổ chức tháng 5/2012 có một số tham luận trình bày với nội dung liên uan đến luận án, như:

“Một số đề xuất hoàn thiện các quy định về HĐLĐ trong Dự thảo BLLĐ” của Nguyễn Thị Bích; “Chấm dứt HĐLĐ và hậu quả của chấm dứt HĐLĐ - Một số kiến nghị” của tác giả

Bùi Thị Kim Ngân Đâ là những nội dung có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu đề tài

vì là một vấn đề há lý đang gặp nhiều vướng mắc khi thực hiện

2.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Sách “Perspectives on Labour law” (2003), A.C.L Davies, Cambridge phần trình

bà u định của Hiến chương Châu Âu về Các quyền cơ bản của Liên minh Châu Âu về

chấm dứt HĐLĐ, đơn hương chấm dứt HĐLĐ (tr 68, 165); Sách “The Future of Labour

law” (2004), Catherine Barnard, Simon Deakin and Gillians Morris, Oxford and Portland

Oregon Tài liệu có nội dung về: (i) Chấm dứt hợ đồng lao động (tr.101 – 128); (ii) Luật chung về đơn hương chấm dứt HĐLĐ (tr.119); (iii) Những uan điểm tha đổi về chấm

dứt HĐLĐ ở Anh quốc (tr.130 – 147); Sách “Globalization and the future of labour law” (2006), John D.R Craig and S Michael Lynk; “Nghiên cứu so sánh pháp luật lao động các

nước ASEAN” do Bộ LĐ – TB & XH ấn hành năm 2010; “Cân đối hài hòa giữa an ninh và linh hoạt ở các nước mới nổi” do ILO, Chính phủ Đan Mạch thực hiện (12/2009) Ngoài ra,

các tài liệu là Công ước của ILO như: Công ước 105 về xóa b lao động cưỡng bức; Công ước 122 về chính sách việc làm; Công ước 128 về trợ cấp tàn tật, tuổi già và tiền tuất, Công ước 135 về bảo vệ và những thuận lợi dành cho đại diện NLĐ trong các DN; Công ước 140

về nghỉ việc để học tậ có lương; Công ước 158 về chấm dứt việc sử dụng lao động do NSDLĐ chủ động…; BLLĐ các nước như: Đức, Nga, Trung Quốc…là nguồn văn bản rất quan trọng để tác giả tham khảo, đối chiếu, so sánh và có các kiến nghị vận dụng phù hợp đối với hệ thống pháp luật lao động nước ta về đơn hương chấm dứt HĐLĐ

Qua tìm hiểu về tình hình nghiên cứu có liên uan đến đề tài “Pháp luật về đơn

phương chấm dứt hợp đồng lao động - những vấn đề lý luận và thực tiễn” mà nghiên cứu

sinh tiếp cận được, in đưa ra đánh giá bước đầu như sau:

Vấn đề đơn hương chấm dứt HĐLĐ ở nước ta đã được ghi nhận trong Sắc lệnh số

29/SL ngày 12/3/1947 về “sự giao dịch về việc làm công giữa các chủ nhân, người Việt

Nam hay người ngoại quốc và các công nhân Việt Nam làm tại các xưởng kỹ nghệ, hầm mỏ, thương điếm và các nhà làm nghề tự do”; Sắc lệnh 77/SL ngà 22/5/1950 u định thêm về

trường hợp thôi việc vì lý do sức kh e Tuy nhiên, chỉ đến khi đất nước chuyển t cơ chế tập trung bao cấ sang cơ chế thị trường (năm 1986) thì hành vi đơn hương chấm dứt HĐLĐ mới được quan tâm nghiên cứu một cách đầ đủ, chi tiết t nhiều góc độ khác

4 nhau trong đó có khía cạnh pháp lý Với mục đích â dựng và phát triển thị trường lao động lành mạnh, QHLĐ hài h a thì không thể thiếu các u định phù hợp với thực tiễn Việt Nam, tương thích há luật các nước và quốc tế về chấm dứt HĐLĐ và đơn hương chấm dứt HĐLĐ Lịch sử pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ trên thế giới đã có t hàng trăm năm, c n ở nước ta là hơn nửa thế kỷ nhưng thực tế các u định nà cũng mới phát huy hiệu quả trong thời gian gần đâ Một thời gian dài đất nước trải qua nhiều cuộc chiến tranh, hoạt động lao động chủ yếu nhằm mục tiêu đảm bảo lương thực, xây dựng một

số cơ sở vật chất để phục vụ chiến đấu giành độc lập dân tộc nên QHLĐ chủ yếu theo chế

độ tuyển dụng công nhân viên chức trong xí nghiệp, hợp tác xã của nhà nước Khi nước nhà thống nhất, nền kinh tế vượt qua thời kỳ uá độ và đổi mới toàn diện được thể hiện rõ thông qua hình thức tuyển dụng th o HĐLĐ BLLĐ đầu tiên của Việt Nam được ban hành năm

1994 với định hướng phát triển nền kinh tế thị trường, mối QHLĐ ngà càng trở nên bình đẳng, hài hòa lợi ích các bên chủ thể và lợi ích cộng đồng Đến na , BLLĐ 2012 đã có hiệu lực, các u định về đơn hương chấm dứt HĐLĐ được sửa đổi, bổ sung để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể Chính vì vậy, khá nhiều tài liệu, giáo trình, bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành của các tác giả, của nhiều nhà khoa học pháp lý bàn luận, đánh giá những nội dung liên uan đến đề tài này Bên cạnh đó, c n những vấn đề chưa được làm rõ,

đó là: Khái niệm chấm dứt HĐLĐ và đơn hương chấm dứt HĐLĐ chưa được u định trong văn bản pháp lý; Sự tác động đa chiều của đơn hương chấm dứt HĐLĐ đối với NLĐ, NSDLĐ và ã hội; Tại sao phải điều chỉnh bằng pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ; Các hành vi đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái há luật của NSDLĐ và hậu quả pháp lý; Nội dung tương tự đối với NLĐ hoặc các đề tài nghiên cứu về đơn hương chấm dứt HĐLĐ trong một ngành nghề cụ thể, trên địa bàn cụ thể; Thực trạng về đơn hương chấm dứt HĐLĐ được đề cập rất hong hú nhưng chưa có sự phân tích, gắn kết theo t ng nội dung

cụ thể và so sánh, đối chiếu giữa các u định của pháp luật hiện hành, pháp luật các nước, pháp luật quốc tế về đơn hương chấm dứt HĐLĐ với u định mới về nội dung này trong BLLĐ 2012

Chính vì vậy, việc tiếp tục phát triển các kết quả nghiên cứu về đơn hương chấm dứt HĐLĐ ở góc độ lý luận, đánh giá thực trạng của các u định về nội dung nà và đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về đơn hương chấm dứt HĐLĐ là cần thiết và không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã thực hiện trước đâ

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích của luận án: làm sáng t một số vấn đề lý luận và thực tiễn của

pháp luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ nhằm đá ứng yêu cầu của thực tiễn khách quan trong điều kiện kinh tế thị trường và u hướng hội nhập của nước ta hiện na Qua đó, nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật lao động Việt Nam về đơn hương chấm dứt HĐLĐ

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

1 Nghiên cứu một số vấn đề lý luận như khái niệm, đặc điểm của đơn hương chấm dứt HĐLĐ, ý ngh a và hệ quả pháp lý của việc đơn hương chấm dứt HĐLĐ đối với các bên trong QHLĐ;

2 Nghiên cứu sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật và nội dung điều chỉnh bằng pháp luật đối với việc đơn hương chấm dứt HĐLĐ để làm cơ sở đánh giá tính hợp lý của pháp luật hiện hành về đơn hương chấm dứt HĐLĐ;

5

3 Nghiên cứu thực trạng pháp luật nước ta về đơn hương chấm dứt HĐLĐ và thực tiễn thực hiện các u định này nhằm tìm ra những điểm bất cậ , chưa hợp lý của các quy định hiện hành về đơn hương chấm dứt HĐLĐ, tạo tiền đề cho việc đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ;

4 Đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ ở Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án: các văn bản pháp luật về HĐLĐ nói

chung, chấm dứt HĐLĐ và đơn hương chấm dứt HĐLĐ nói riêng;

Thực trạng pháp luật Việt Nam về đơn hương chấm dứt HĐLĐ và một số văn bản pháp luật mới được ban hành về nội dung này

4.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

Chấm dứt HĐLĐ là một trong những nội dung cơ bản của chế định HĐLĐ và có mối quan hệ với rất nhiều các u định trong BLLĐ nên là vấn đề khá rộng có thể nghiên cứu, tiếp cận t nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, trong phạm vi của luận án này, tác giả

chỉ tập trung nghiên cứu khía cạnh pháp lý của vấn đề đơn phương chấm dứt HĐLĐ - là một

trong những trường hợp chấm dứt HĐLĐ, nhằm tìm hiểu một cách có hệ thống những vấn

đề lý luận cơ bản của pháp luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ Luận án đánh giá thực trạng pháp luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ ở Việt Nam, t đó nêu những kiến nghị hoàn thiện pháp luật đối với đơn hương chấm dứt HĐLĐ trong điều kiện của nước ta hiện nay Vấn đề đơn hương chấm dứt HĐLĐ chủ yếu gắn với điều kiện kinh tế thị trường và là hiện tượng khách uan hát sinh trong uá trình lao động, do đó luận án tập trung nghiên cứu vấn đề

điều chỉnh pháp luật đối với việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ trong bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam Việc viện dẫn pháp luật một số quốc gia có tính chất tham khảo

Đơn hương chấm dứt HĐLĐ là một vấn đề khá phức tạp, có thể liên uan đến nhiều ngành luật như: Luật Tố tụng Dân sự, Luật Hành chính, Luật Hình sự Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, tác giả chưa có điều kiện nghiên cứu việc điều chỉnh pháp luật đối với đơn hương chấm dứt HĐLĐ của các ngành luật khác mà chỉ tập trung nghiên cứu pháp

luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ với tư cách là một bộ phận của chế định HĐLĐ trong

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng hương há luận của chủ ngh a du vật biện chứng, duy vật lịch

sử của chủ ngh a Mác – Lênin, các hương há nghiên cứu khoa học cụ thể khác nhau, như:

6 phân tích, tổng hợp, thống kê, lịch sử cụ thể, khảo cứu thực tiễn nhằm minh chứng cho những lập luận, những nhận ét đánh giá, kết luận khoa học của luận án Phương há so sánh được sử dụng xuyên suốt luận án để hân tích, đối chiếu những u định pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ của nước ta nhiều thời kỳ, so sánh những điểm tương đồng, khác biệt của các u định này với các u định của ILO, văn bản pháp luật của một số quốc gia được lựa chọn trên thế giới và pháp luật quốc tế

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Về hương diện lý luận, luận án góp phần củng cố và hoàn thiện cơ sở lý luận về đơn hương chấm dứt HĐLĐ trong há luật Việt Nam để các nhà lậ há , các cơ uan có thẩm quyền, các cán bộ nghiên cứu, NSDLĐ và NLĐ tham khảo, vận dụng trong quá trình thực hiện, giải quyết tranh chấp hay xây dựng và hoàn thiện pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ

Về hương diện thực tiễn, luận án góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả thực hiện hành vi đơn hương chấm dứt HĐLĐ của các bên trong QHLĐ, cũng như hiệu quả của cơ quan quản lý nhà nước về lao động Đồng thời, kết quả nghiên cứu của luận án có thể được

sử dụng làm tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành luật lao động trong các trường đào tạo về luật hoặc sử dụng trong công tác thực tiễn tại ngành

T a án, ngành LĐ-TB&XH để giải quyết các vụ việc cụ thể liên quan tới đơn hương chấm dứt HĐLĐ tại Việt Nam

7 Tính mới của luận án

Một là, luận án là công trình đầu tiên ở Việt Nam hiện nay nghiên cứu có hệ thống

và toàn diện cơ sở lý luận về đơn hương chấm dứt hợ đồng lao động và pháp luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ

Hai là, luật án đã làm rõ sự cần thiết phải điều chỉnh về đơn hương chấm dứt

HĐLĐ trên các hương diện kinh tế, xã hội và đặc biệt là điều chỉnh bằng pháp luật để thực hiện quyền đơn hương chấm dứt HĐLĐ của các bên trong QHLĐ Luận án đã há điển hóa pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ ở Việt Nam thông qua lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật về vấn đề này

Ba là, luận án đã hân tích, bình luận, đánh giá một cách toàn diện và khách quan

về thực trạng pháp luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ ở Việt Nam Qua đó tìm ra những điểm hợ lý và chưa hợ lý, ác định tính khả thi của các quy phạm pháp luật về đơn

hương chấm dứt HĐLĐ hiện hành

Bốn là, luận án đã hân tích, đối chiếu nội dung tương ứng trong pháp luật của các

nước và của Công ước quốc tế về đơn hương chấm dứt HĐLĐ, t đó đưa ra kiến nghị để sửa đổi, bổ sung, ban hành u định mới về nội dung, hình thức các u định của pháp luật

về đơn hương chấm dứt HĐLĐ trong BLLĐ 2012 và văn bản hướng dẫn thi hành trong thời gian tới Những kiến nghị cụ thể, đồng bộ của tác giả sẽ là cơ sở khoa học cho việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ, góp phần tăng cường hiệu quả điều chỉnh của pháp luật lao động, bảo đảm cho các QHLĐ ở nước ta ngày càng ổn

định, hài h a và tăng tính an toàn há lý trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam

8 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, phần tổng quan, kết luận, những công trình liên uan đến luận

án đã được công bố, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận án gồm ba chương :

7 Chương 1: Những vấn đề lý luận về đơn hương chấm dứt HĐLĐ và pháp luật đơn hương chấm dứt HĐLĐ

Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về đơn hương chấm dứt HĐLĐ

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật về đơn hương chấm dứt HĐLĐ ở Việt Nam

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG VÀ PHÁP LUẬT ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG 1.1 Những vấn đề lý luận về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng lao động

Luận án đã khái uát uá trình hình thành và hát triển của khái niệm HĐLĐ theo

pháp luật nước ta, pháp luật quốc tế và các quốc gia trên thế giới Có thể xem HĐLĐ là sự

thỏa thuận trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng của chủ thể là NLĐ có nhu cầu về việc làm và NSDLĐ có nhu cầu thuê mướn sức lao động Trong đó, NLĐ chịu sự quản lý của NSDLĐ, cam kết làm một hoặc một số công việc để hưởng lương và thực hiện các quyền, nghĩa vụ theo thỏa thuận Theo khái niệm trên, HĐLĐ mang những đặc điểm cơ bản: (i) Trong

HĐLĐ có sự phụ thuộc pháp lý giữa NLĐ với NSDLĐ; (ii) Đối tượng của HĐLĐ là việc

làm có trả công; (iii) HĐLĐ do đích thân NLĐ thực hiện; (iv) Trong HĐLĐ sự thoả thuận của các bên thường bị hạn chế bởi những giới hạn pháp lý nhất định; (v) HĐLĐ được thực hiện liên tục trong thời gian nhất định ha không ác định

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm của đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Pháp luật lao động của các nước đều có u định về việc chấm dứt HĐLĐ Hành vi này có thể làm chấm dứt hiệu lực của HĐLĐ đã được xác lậ trước đó và làm chấm dứt QHLĐ giữa NSDLĐ và NLĐ Căn cứ vào các sự kiện pháp lý dẫn đến việc chấm dứt HĐLĐ, có thể chia thành hai trường hợp: đương nhiên chấm dứt HĐLĐ và đơn hương

chấm dứt HĐLĐ Luận án đã đưa ra khái niệm: Đơn phương chấm dứt HĐLĐ là hành vi

pháp lý của một chủ thể trong quan hệ HĐLĐ có thể dẫn đến việc chấm dứt hiệu lực pháp lý của HĐLĐ trước thời hạn theo quy định của pháp luật mà không phụ thuộc vào ý chí của bên kia Đơn hương chấm dứt HĐLĐ là một trường hợp chấm dứt HĐLĐ đặc biệt Do đó,

có đầ đủ các đặc trưng của chấm dứt HĐLĐ nói chung, ngoài ra còn có các đặc điểm sau

Thứ tư, việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ đúng pháp luật sẽ giải phóng cho chủ thể khỏi các nghĩa vụ ràng buộc trong HĐLĐ

Thứ năm, tính chất tương hỗ của QHLĐ cá nhân và QHLĐ tập thể khi các chủ thể đơn phương chấm dứt HĐLĐ

1.1.3 Ý nghĩa của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đối với các bên trong quan hệ lao động

Thứ nhất, đối với người lao động

8

Ở một khía cạnh nhất định, đơn hương chấm dứt HĐLĐ t hía NLĐ gó hần đảm bảo quyền tự do việc làm cho chính họ Tuy nhiên, ảnh hưởng tiêu cực khi NLĐ (chủ động hay bị động) đơn hương chấm dứt HĐLĐ là không nh Ngoài việc NLĐ sẽ đột ngột

bị mất việc làm, đồng ngh a với mất thu nhập, các khoản thưởng, chế độ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội…và ảnh hưởng trực tiế đến đời sống của bản thân và gia đình họ Nếu NLĐ đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái luật thì phải gánh chịu hậu quả mất các khoản trợ cấp và

có thể còn phải bồi thường thiệt hại cho NSDLĐ nữa

Dù việc chấm dứt HĐLĐ trái há luật đến t hía NLĐ ha NSDLĐ thì đa số đều dẫn đến những hậu quả xấu đối với NLĐ, bởi trong QHLĐ, họ là bên có vị thế yếu hơn, là đối tượng bị quản lý trong suốt uá trình lao động

Thứ hai, đối với người sử dụng lao động

Đơn hương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ mang nhiều ý ngh a như: Đảm bảo quyền

tự do kinh doanh, tự do tuyển dụng lao động của NSDLĐ; Thúc đẩy sự phát triển của QHLĐ và nâng cao chất lượng lao động; Qu định NSDLĐ được đơn hương chấm dứt HĐLĐ phù hợp với sự biến động đa dạng của nền kinh tế thị trường và góp phần thúc đẩy thị trường lao động phát triển lành mạnh; Giú NSDLĐ linh hoạt hơn trong việc sử dụng lao động sẵn có, t đó hát triển lợi thế DN phù hợp với định hướng phát triển trong t ng thời

kỳ nhất định

1.2 Điều chỉnh bằng pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

1.2.1 Sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Thực tế cho thấy, trong bất kỳ chế độ kinh tế nào cũng cần có sự điều tiết của Nhà nước bằng pháp luật để giải quyết những vấn đề mà tự thân cơ chế kinh tế không thể giải quyết được Do đó, điều chỉnh bằng pháp luật đối với đơn hương chấm dứt HĐLĐ là êu cầu mang tính khách uan Khi điều chỉnh việc đơn hương chấm dứt HĐLĐ, há luật bảo

vệ và định hướng cho sự phát triển của các quan hệ này theo ý chí chủ quan của Nhà nước, tạo khung há lý để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của đơn hương chấm dứt HĐLĐ

về (i) hương diện kinh tế; (ii) hương diện xã hội; (iii) điều chỉnh bằng pháp luật để bảo đảm quyền đơn hương chấm dứt HĐLĐ của NLĐ và NSDLĐ không đi ngược lại lợi ích chung của xã hội và không trái với xu thế phát triển của các QHLĐ Nhà nước thực hiện điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động đơn hương chấm dứt HĐLĐ là một sự cần thiết và khách quan

1.2.2 Nội dung điều chỉnh bằng pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Thứ nhất, điều chỉnh bằng pháp luật về thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động

- NLĐ muốn đơn hương chấm dứt HĐLĐ hải có lý do

- NLĐ muốn đơn hương chấm dứt HĐLĐ hải báo trước cho NSDLĐ một khoảng thời gian nhất định

Thứ hai, điều chỉnh bằng pháp luật về thực hiện quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động

- Cũng như khi NLĐ muốn đơn hương chấm dứt HĐLĐ, để có quyền đơn hương chấm dứt HĐLĐ, NSDLĐ hải có lý do

- Thủ tục để NSDLĐ đơn hương chấm dứt HĐLĐ

- NSDLĐ đơn hương chấm dứt HĐLĐ đúng pháp luật thì hầu hết các quốc gia quy định không phải bồi thường cho NLĐ, mà sẽ trả trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm hoặc đền b cho NLĐ một khoản tiền theo th a thuận hay theo luật định

Trường hợp thứ hai, hệ quả pháp lý khi các bên đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật

- NSDLĐ đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái há luật thì nguyên tắc chung là phải nhận NLĐ trở lại làm việc theo hợ đồng đã ký và hải bồi thường một khoản tiền theo luật định

- NLĐ đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái há luật thì phải bồi thường cho NSDLĐ một khoản tiền và có thể không được hưởng một số chế độ trợ cấp khác hay phải bồi thường chi hí đào tạo cho NSDLĐ

Tương ứng với ngh a vụ của NLĐ khi họ đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái há luật

là quyền lợi của NSDLĐ

Có thể thấy một điểm khác biệt cơ bản giữa trách nhiệm của NLĐ và NSDLĐ khi đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái há luật, đó là NLĐ không hải khôi phục lại QHLĐ đã

bị phá vỡ Nguyên nhân xuất phát t bản chất của QHLĐ NSDLĐ có nhiều ưu thế hơn khi

họ có quyền tuyển chọn, sử dụng lao động, cho nên họ có trách nhiệm khôi phục lại QHLĐ khi đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái luật định

Ngoài ra, tùy t ng mức độ cụ thể mà NSDLĐ có thể còn phải chịu trách nhiệm hình

sự hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính nếu gây tổn thương nghiêm trọng về tinh thần, thể chất đối với NLĐ Như vậy, hậu quả trực tiếp nhất của việc đơn hương chấm dứt HĐLĐ là làm chấm dứt QHLĐ Trong một số trường hợ , đơn hương chấm dứt hợ đồng trái luật có thể không làm chấm dứt QHLĐ nếu sau đó nó được giải quyết, xử lý đúng há luật

Thứ tư, điều chỉnh bằng pháp luật về giải quyết tranh chấp khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Những tranh chấp về đơn hương chấm dứt HĐLĐ hải được giải quyết nhanh chóng, kịp thời, đúng há luật, sao cho giải quyết xong, quyền lợi, ngh a vụ chính đáng của các bên được bảo đảm tốt nhất, tạo sự bình ổn trong QHLĐ Vì vậy, giải quyết tranh chấp về đơn hương chấm dứt HĐLĐ là một vấn đề quan trọng, mang tính cấp thiết Tùy theo tính chất, mức độ mâu thuẫn, có thể sử dụng các hương thức giải quyết tranh chấ cơ bản như thương lượng, hòa giải, trọng tài hay tòa án

1.3 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

1.3.1 Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1954

1.3.2 Giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1985

1.3.3 Giai đoạn từ năm 1985 đến năm 1994

10

1.3.4 Giai đoạn từ năm 1994 đến năm 2002

1.3.5 Giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2012

Trải qua quá trình phát triển tương đối dài, pháp luật lao động về vấn đề đơn hương chấm dứt HĐLĐ đã được hoàn thiện để phù hợ hơn với thực tiễn phát triển của các QHLĐ ngà càng đa dạng Điều này góp phần không nh bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên khi tham gia QHLĐ, đồng thời, dung hòa lợi ích giữa NLĐ, NSDLĐ với lợi ích chung của Nhà nước và xã hội

Ngày 18 tháng 6 năm 2012, Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 3 đã thông ua BLLĐ

mới, với 242 điều và có hiệu lực thi hành t ngày 1/5/2013 Nội dung về đơn hương chấm dứt HĐLĐ được u định trong nhiều điều khoản có liên quan, những vấn đề cơ bản được

u định t Điều 36 đến Điều 49 BLLĐ 2012 đã có một số chỉnh sửa, bổ sung nội dung pháp lý (tu không cơ bản) cũng như hoàn chỉnh hơn về kỹ thuật lậ há Qua đó, bảo đảm tốt hơn u ền lợi chính đáng của NLĐ cũng như lợi ích hợp pháp của NSDLĐ về đơn hương chấm dứt HĐLĐ, tạo mối QHLĐ hài hòa, góp phần phát triển thị trường lao động lành mạnh

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM

DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG 2.1 Quy định về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động và thực tiễn thực hiện

2.1.1 Người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đúng pháp luật

NLĐ đơn hương chấm dứt HĐLĐ ác định thời hạn đúng há luật phải viện dẫn được một trong các lý do u định tại khoản 1 Điều 37

Đối với HĐLĐ không ác định thời hạn, NLĐ có u ền đơn hương chấm dứt HĐLĐ mà không cần lý do theo khoản 3 Điều 37 Việc đơn hương chấm dứt HĐLĐ của NLĐ hải tuân thủ thời hạn báo trước theo luật định tại khoản 2, 3 Điều 37 BLLĐ

BLLĐ 2012 cũng u định những nội dung này tại Điều 37 và vẫn chưa có sự thay đổi về việc buộc NLĐ hải nêu lý do khi đơn hương chấm dứt HĐLĐ không ác định thời hạn

2.1.2 Người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật

Trường hợ NLĐ chấm dứt HĐLĐ trái há luật u định tại khoản 2 Điều 41 BLLĐ đã sửa đổi, bổ sung là chấm dứt không đúng lý do u định tại khoản 1 hoặc không báo trước u định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 37 của BLLĐ đã sửa đổi, bổ sung (Điều 14

khoản 1 Nghị định số 44/2003/NĐ – CP)

BLLĐ 2012 đã làm rõ đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái há luật tại Điều 41 Theo

đó: “Đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật là các trường hợp chấm dứt HĐLĐ không

đúng quy định tại các điều 37, 38 và 39 của Bộ luật này” iệc u định khái niệm đơn

hương chấm dứt HĐLĐ trái luật đã giú cho NLĐ và NSDLĐ có cơ sở há lý rõ ràng hơn

để êu cầu giải u ết các u ền lợi sau khi bị NSDLĐ hoặc NLĐ đơn hương chấm dứt HĐLĐ trái há luật

2.2 Quy định về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động

và thực tiễn thực hiện