SKKN giúp đối tượng học sinh mũi nhọn tìm hiểu một nét độc đáo trong thơ hàn mặc tử mối quan hệ giữa tôn giáo và thi ca

văn trường như nghiên cứu của Đỗ Lai Thuý, của Chu Văn Sơn, LạiNguyên Ân, Nguyễn Bá Tín, Đặng Thị Ngọc Phượng...Với kiến thức còn rất nông cạn, tôi chưa có điều kiện để nghiêncứu nhiều,

I ĐẶT VẤN ĐỀ I.1 Lí do chọn đề tài:

1.1 Tôn giáo và thơ ca là những hình thái ý thức xã hội đặc thù,cùng với sự xuất hiện và phát triển của loài người, tôn giáo và thơ ca

đã ra đời rất sớm trở thành nhu cầu tinh thần quan trọng của conngười Theo quan điểm của Phó giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Hạnh(Đại học Vinh), “Trong đời sống tinh thần nhân loại, ít có lĩnh vực nàolại có điểm gặp gỡ, tương đồng như tôn giáo và thơ ca Ngay từ khicon người chưa có được một ý thức đầy đủ về mình, cùng với ý niệm

về vũ trụ bao la, thần bí là sự xuất hiện một niềm tin và những tưởngtượng hồn nhiên, ngây thơ về những quyền năng của một đấng sángthế vô ảnh vô hình Đó là sự khởi đầu cho mối tương giao giữa tôngiáo và thơ ca.” (“Tôn giáo và thơ ca – nhìn từ phương Đông”, Tạp

chí Nghiên cứu Văn học số 2 - 2006) Mối quan hệ tương giao đó

chính là cơ sở tạo nên những thế giới thơ đặc sắc và huyền bí, đếnmức nhiều khi người ta xem các thi nhân là những vị thánh sống

1.2 Đầu thế kỷ XX, (cụ thể từ 1932 - 1945) ở Việt Nam đã xuấthiện phong trào Thơ mới và Hàn Mặc Tử là một trong những đại diệnnổi bật của phong trào thơ đó Với quãng đời ngắn ngủi (28 tuổi), thi sĩ

đã để lại một số lượng tác phẩm lớn có giá trị Nghiên cứu về cuộc đời

và thơ ca của người nghệ sĩ tài năng mà bất hạnh này là niềm đam mêcủa nhiều người Đã có hàng trăm bài phê bình, tiểu luận lớn nhỏ, đã cóhàng mấy chục luận án tiến sĩ, thạc sĩ nghiên cứu về Hàn Mặc Tử vớinhững đánh giá độc đáo và sâu sắc Song điều đáng nói là trong thế giớithơ Hàn Mặc Tử luôn có sự gặp gỡ giữa tôn giáo và thi ca, đúng nhưnhận xét của Hoài Thanh: "Hàn Mạc Tử đã dựng riêng một ngôi đền đểthờ Chúa" "Với Hàn Mạc Tử Chúa gần lắm Người đã tìm lại nhữngrung cảm mạnh mẽ của các tín đồ đời Thượng cổ." Và đó cũng là điềutôi muốn trình bày ở bài viết này

I.2 Thực trạng vấn đề

Thực ra nghiên cứu về thế giới thơ của Hàn Mặc Tử vốn là sởtrường và niềm đam mê của nhiều người, không phải bây giờ mà ngay

từ khi thơ Hàn vừa xuất hiện và đi vào lòng bạn đọc Đó là phê bình

tiểu sử của Trần Thanh Mại (Hàn Mặc Tử, thân thế và thi văn), phê bình của Hoài Thanh, Hoài Chân (Thi nhân Việt Nam) và rất nhiều

những nhà thơ nhà phê bình khác vốn là bạn thơ của thi nhân như ChếLan Viên, Quách Tấn, Trần Thanh Địch, Bích Khê, Yến Lan Và gầnđây tìm hiểu về nhà thơ tài mệnh này vẫn được tiếp tục sôi động trên

văn trường như nghiên cứu của Đỗ Lai Thuý, của Chu Văn Sơn, LạiNguyên Ân, Nguyễn Bá Tín, Đặng Thị Ngọc Phượng

Với kiến thức còn rất nông cạn, tôi chưa có điều kiện để nghiêncứu nhiều, mà chỉ mới tiếp cận được một số tác giả quen thuộc tuynhiên tôi cũng nhận thấy đề tài về thế giới thơ Hàn Mặc Tử nói chung

và sự gặp gỡ giữa tôn giáo và thơ ca trong thơ Hàn Mặc Tử nói riêngquả là hết sức phong phú và đa dạng Đây thực sự là một mảnh đấtmàu mỡ dành cho những người yêu thích văn học Nói cách khác, thếgiới thơ Hàn thực sự đã được nghiên cứu ở nhiều vấn đề, dưới nhiềugóc độ Song tôi cũng luôn có một niềm tin rằng văn học bao giờ cũngnằm ở thế tiềm năng sẽ không thể và không bao giờ có thể tìm hiểuhết mọi khía cạnh của văn chương Với niềm tin ấy tôi đi vào nghiêncứu đề tài này với một suy nghĩ sẽ góp một phần dù rất nhỏ bé vàoquá trình tìm hiểu thêm vẻ đẹp còn tiềm ẩn trong thế giới thơ kỳ diệucủa Hàn Mặc Tử

I.3 Đối tượng và phạm vi bài viết

3.1 Ðối tượng của đề tài là giúp đối tượng học sinh mũi nhọn tìmhiểu một nét độc đáo trong sáng tác của nhà thơ Hàn Mặc tử “sự gặp gỡgiữa tôn giáo và thơ ca” Đây là một đề tài lớn và hết sức thú vị, do năng

lực, trình độ cũng như khuôn khổ của bài viết, tôi chỉ tập trung khảo sátmột số bài thơ cụ thể và nổi bật dựa vào các tập thơ quen thuộc của tác

giả như Gái quê, Thơ điên (được đổi thành Đau thương) và xem các tác

phẩm ấy là tư liệu tham khảo quan trọng

3.2.Tôi không có tham vọng nghiên cứu thật kĩ thế giới thơ HànMặc Tử trên tất cả mọi bình diện, mà chỉ đi vào một khía cạnh nhỏ làmàu sắc tôn giáo được thể hiện trong sáng tác của nhà thơ này vớimong muốn góp phần chỉ ra sự phong phú cũng như vẻ đẹp độc đáotrong thơ Hàn Mặc Tử nói riêng trong thơ Việt Nam nói chung nhằmgiúp học sinh hiểu sâu hơn, bản chất hơn về một nhà thơ cụ thể

I.4 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài:

4.1 Mục đích:

a) Thông qua việc tìm hiểu, phân tích và sắp xếp theo một hệthống có thể, giúp người đọc nhận thấy sự xuất hiện với một tần sốkhá lớn những từ ngữ mang màu sắc tôn giáo, cũng như những cảmquan về thế giới siêu hình, siêu tưởng trong thơ Hàn Mặc Tử

b) Thơ Hàn Mặc Tử thực sự là một trong những đỉnh cao của thơlãng mạn Việt Nam, việc tìm hiểu thêm một số biểu hiện cụ thể trongthế giới nghệ thuật của nhà thơ là nhằm làm tăng thêm vẻ đẹp, cũng

như sự lung linh kì diệu của những thi phẩm đã từng đi sâu vào lòngngười từ hơn nửa thế kỷ qua, cũng từ đó góp phần nhỏ bé trong việcthể hiện tình cảm đậm đà sâu sắc đối với nhà thơ tài năng nhưng hếtsức đau thương này.

c) Dù chưa phải thật nhiều, nhưng thơ Hàn Mặc Tử từ trước đếnnay luôn là một bộ phận quan trọng được giảng dạy trong nhà trường,bởi vậy tôi có mộng tưởng rằng bài viết này sẽ góp một phần nhỏ bétrong việc cung cấp thêm chút ít vốn liếng về thế giới thơ Hàn Mặc Tử

để phục vụ cho việc dạy và học trong các trường phổ thông đặc biệt làđối tượng học sinh mũi nhọn

đã được một số nhà nghiên cứu đề cập đến

b) Tôi cũng tập trung lý giải mối quan hệ giữa tôn giáo và thi catrên bình diện và phương thức biểu hiện của chúng

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ II.1 Đôi điều về mối quan hệ giữa tôn giáo và thi ca

1.1 Từ khi con người vừa thoát thai khỏi xã hội mông muộinguyên thuỷ thì hàng loạt vấn đề về nhận thức xã hội đã được đặt ra

Ai sinh ra muôn loài? Cuộc sống đến từ đâu và nó bắt đầu như thếnào? Rồi các hiện tượng của tự nhiên mà không dễ gì có thể lí giải…Tôn giáo đã ra đời mà sớm nhất là Đạo Bàlamôn (1500 năm trướcCông nguyên ở Ấn Độ) để phần nào giải đáp những thắc mắc và cũng

là để đáp ứng khát vọng tự nhiên của con người, đó là bày tỏ sự thànhkính đối với các vị thần đã tạo ra muôn loài Điều thú vị là cùng với sự

ra đời của tôn giáo, thơ ca cũng bắt đầu xuất hiện Theo nghiên cứucủa các nhà khoa học, tại Ấn Độ đã xuất hiện Kinh Vêđa cũng vàokhoảng 1500 năm trước Công nguyên với mục đích ca ngợi các vịthần linh và cầu mong các vị thần che chở cho con người Như vậy tôngiáo và thi ca đã cùng ra đời để đáp ứng những nhu cầu tự nhiên củanhân loại

1.2 Có thể nhận thấy tôn giáo và thi ca là những hình thái ý thức

xã hội đặc thù Với tư cách là những hình thái ý thức xã hội cả tôngiáo và thi ca đều song hành với sự phát triển của loài người Cũngnhư các hình thái ý thức xã hội khác, sự phát triển của tôn giáo và thi

ca một mặt chịu sự tác động của tồn tại xã hội, mặt khác chịu sự tươngtác của các hình thái ý thức xã hội khác đặc biệt như chính trị và nhànước Tuy nhiên tôn giáo và thi ca là những hình thái ý thức xã hộiđặc thù, chúng có một lãnh địa tinh thần thuần khiết, một mặt chúngphụ thuộc vào kinh tế xã hội, mặt khác chúng phụ thuộc thiết chế xãhội và ý thức cộng đồng

Cùng với sự ra đời của xã hội có giai cấp, con người dần dần mất

đi sự hồn nhiên vốn có và thay vào đó là tính vụ lợi, tôn giáo và thi ca

đã trở thành bộ phận trong thượng tầng kiến trúc, nó tác động mạnh

mẽ đến đời sống xã hội và mối quan hệ tôn giáo thơ ca đã phụ thuộcnhiều vào ý thức xã hội mà trước hết là ý thức thống trị Do bị chínhtrị hoá nên mối quan hệ giữa tôn giáo và thi ca ở các thời đại khácnhau, ở các dân tộc khác nhau diễn ra không đồng điều

1.3 Trong tư cách những hình thái ý thức xã hội, tôn giáo và thơ

ca đều có khả năng nhận thức và tái hiện đời sống thực tại Nói cách

khác chúng đều hàm chứa một khả năng phản ánh Như vậy sự khácbiệt giữa tôn giáo và thi ca chỉ là cách nhận thức và hình thức biểuhiện.

Nét tương đồng nổi bật trước hết giữa tôn giáo và thi ca trong việcnhận thức và tái hiện xã hội là hình thức tư duy hướng nội (bản chấtcủa tôn giáo là đi tìm sự giải thoát ngay từ bên trong con người, cònbản chất của thơ ca là trữ tình: rút tình cảm của mình ra để phô bày).Tôn giáo và thơ ca đều gắn liền với con người bản thân cá thể.Trong bản chất sáng tạo, thơ ca là sự trở về với chính mình, thành thậtvới chính mình, giải toả những cảm xức dồn nén trước một hiện tượngnào đó của cuộc sống hiện tại Nó là cuộc hành trình đơn độc, lẻ loicủa cá nhân người nghệ sĩ Trong giây phút sáng tạo nhà thơ như một

kẻ tu hành, một ẩn sĩ cô đơn tìm kiếm Mọi liên hệ với thế giới bênngoài bị loại bở, thế giới nội tâm là thực tại duy nhất Gianh giới giữabên trong và bên ngoài, thực và mộng đã trở nên nhạt nhoà mờ ảo,điều này đặc biệt rõ ở nhà thơ tín đồ Giây phút sáng tạo của nhà thơđược xem là khoảnh khắc đốn ngộ, siêu thoát của một kẻ chân tu Sựtìm kiếm cô đơn gắn liền với những thể nghiệm tâm linh sẽ giúp nhà

thơ có được những giây phút huyền diệu, khải thị, thăng hoa, ngheđược những điều không ai nghe, thấy được những điều không ai thấy.Tóm lại, tính hướng nội là nguyên tắc cơ bản của tư duy tôn giáocũng như tư duy trong sáng tạo thơ ca, dù rằng tư duy tôn giáo thườngtuyệt đối hoá yếu tố bên trong, xem đó là thực tại duy nhất và biểu đạt

nó bằng hệ thống khái niệm siêu hình Trong khi đó tư duy hướng nộitrong thơ về thực chất là cố tình nội cảm hoá khách thể và biểu đạt nóbằng một thế giới biểu tượng cảm tính

II.2 Hàn Mặc Tử, nhà thơ tôn giáo

2.1 Có nhà phê bình đã nhận xét: “Như những người chinh phụcdấn thân vào xứ sở đầy bí ẩn và bí hiểm, những người nghiên cứu ThơMới cứ mải miết miệt mài, bất chấp mọi thời khí khắc nghiệt nhất Và

họ đã được đền bù Những đỉnh cao nhất của Phong trào Thơ Mới(1932 - 1945) cứ dần dần được chinh phục Cả những ngọn núi màđỉnh chóp vốn chìm khuất trong mây mù cũng đang được khai quang.Những bí mật ngủ vùi trong thời gian đang được đánh thức dậy Nhưng Hàn Mặc Tử hẳn phải là trái núi bướng bỉnh nhất Nó mời gọinhững bước chân chinh phục để rồi làm tất cả mỏi gối chồn chân Nóchỉ chịu để cho một ít người kiên nhẫn đến được với dăm ba tảng đá

lăn lóc ven chân núi, hoặc một vài vỉa đá lưng chừng núi, thế thôi.Nửa thế kỉ đã qua dường vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt! Chế Lan Viên -bạn thơ thân cận của Hàn - là người đến sớm nhất, cố gắng leo cao,đào sâu nhất, từng lớn tiếng quả quyết: "Tôi xin hứa hẹn với các ngườirằng, những cái tầm thường mực thước kia sẽ biến tan đi, và còn lại ởcái thời kì này chút gì đáng kể đó là Hàn Mặc Tử", nhưng cuối đời,Chế vẫn cứ ôm theo nguyên vẹn một câu hỏi đầy trăn trở: Hàn Mặc

Tử, anh là ai? Thơ Hàn Mặc Tử vẫn cứ như một kí tự lạ lùng mà mỗicách đọc, cách giải được đưa ra chỉ xem như một giả thuyết không ít

vu vơ Nội điều ấy đủ thấy Hàn là một thiên tài cô đơn biết bao.” Quảđúng như vậy, cuộc đời và thơ văn của Hàn Mặc Tử luôn luôn là mộtthế giới đầy bí ẩn Cuộc sống của nhà thơ là một cuộc vật lộn suốt đờivới bệnh tật hiểm nghèo, dai dẳng, bất phân thắng bại Sự đau thương

về bệnh tật đã đày đọa nhà thơ lên đến tột đỉnh, tưởng như tất cả nỗikhổ của thế gian hội tụ đầy đủ để trút ngập lên một thi mệnh thiên tàimỏng manh yếu ớt và yểu mệnh, nhưng cũng để từ đó chói sángnhững vần thơ quằn quại đớn đau Cuộc đời và thân phận thơ HànMặc Tử gắn chặt chẽ với dải đất miền Trung khắc nghiệt, đói nghèo

và rất nhiều thi sĩ Ông sinh ra ở thị xã Đồng Hới - giữa miền Trung,

nhưng nguyên quán là Thanh Hoá Theo một số tư liệu của ôngNguyễn Bá Tín, hiệu Thiện Nam, hiện ở trong một ngõ hẻm trênđường Kỳ Đồng, Q.3, Tp Hồ Chí Minh, là em ruột của Hàn Mặc Tử.

(Chính ông từng viết mấy tập hồi ký Hàn Mạc Tử anh tôi (Nxb Tp.

Hồ Chí Minh 1991) và Hàn Mạc Tử trong riêng tư (NXB Hội nhà văn

1994) gây xôn xao một thuở) đã kể lại rằng: “Từ nhỏ, không nghe ainói đến dòng họ của cha tôi, tuy vẫn biết nội tổ là Phạm Bồi, quê ởThanh Hóa, lập nghiệp tại làng Thanh Tân (Thừa Thiên) Cũng không

ai tìm hiểu vì sao cha tôi mang họ Nguyễn mà chú tôi đều giữ họPhạm Mãi đến năm 1933, mới gặp bà chị thúc bá với cha tôi là PhạmThị Nhàn tại Quy Nhơn và người cháu họ là Phạm Long đều cùng quêquán ở Thanh Hóa Từ đó mới biết được tông tích dòng họ Đến năm

1934, anh cả tôi là Nguyễn Bá Nhân tức là Mộng Châu, đem tôi đi HàNội tìm tộc trưởng là Phạm Thành tức là Phạm Bá Thành, tòng sự tại

Sở Nội dịch toàn quyền Theo gia phả bằng chữ Hán thì dưới thờiTrịnh Kiểm soán vị, gia thần thế tử Nguyễn Uông (con cháu NguyễnKim) nổi lên chống Trịnh Kiểm vì đã ám toán thế tử Uông Thất bạitrong cuộc nổi dậy đó, một số bị giết, số còn lại phải cải tánh ra

“Phạm” bị đày vào Nam, về sau lại lập nghiệp ở Thanh Hóa Cuối

triều Tự Đức, Pháp xâm lược Việt Nam, vua Hàm Nghi dời đô, hạchiếu Cần Vương, đem binh vào Huế cứu giá, đồng thời đa số dòng họPhạm cũng tham gia các phong trào khởi nghĩa Phần nội tổ mangquân vào Thừa Thiên chống cự với binh Pháp cho đến khi TrươngQuang Ngọc làm phản, nộp vua Hàm Nghi cho Pháp Cụ giải tán binh

sĩ, ném vũ khí xuống ao, lấp lại, xây nhà lên trên Cụ vào giúp việccho cố Đồng, xây dựng nhà thờ Thanh Tân và ở lại lập nghiệp ở đó.Anh Mộng Châu (người anh cả của Hàn Mặc Tử) khi về thăm quê nội

đã được trông thấy khẩu súng hỏa mai của cụ đã rỉ sét Từ đó, nội tổmai danh ẩn tích tuyệt đối, dòng họ không ai tiết lộ, vì có lệnh truy nã

cụ về tội đào nhiệm ở Thanh Hóa Khi cha tôi đến tuổi đi học, cốĐồng giúp cho vào Tiểu chủng viện, lập thủ tục thay đổi họ tên Cũngnhờ tổ mẫu thân thuộc với với cụ Nguyễn Hữu Bài có thế lực, nên mọiviệc không gặp khó khăn” Thời thơ ấu và niên thiếu nằm trọn vẹntrong hành trình chuyển dịch dần vào Thừa Thiên, Quảng Ngãi, BìnhĐịnh Học tiểu học ở Huế, trung học ở Qui nhơn Ngoài mộtkhoảng thời gian ngắn ngủi vào làm báo viết văn ở Sài gòn, tạt vềPhan Thiết theo một mối tình ngắn mà để lại nỗi đau dài, còn thì phầnlớn cuộc đời của thi sĩ xấu số ấy đều quẩn quanh với cái mảnh đất

nằm chính giữa khúc ruột miền Trung có thành Đồ Bàn hoang liêu vànhững tháp Chàm bí ẩn cùng với biển khơi vừa nồng nã mặn mòi vừanhởn nhơ vô tâm ấy

2.2 Hàn Mặc tử là người con thứ tư trong một gia đình đông con.Ngày 22-9-1912, khi chào đón đứa con của mình ra đời, hẳn ngườicha công chức và người mẹ ngoan đạo của miền Trung ấy không thểtiên liệu được rằng Nguyễn Trọng Trí sau này sẽ thành thi sĩ Hàn Mặc

Tử lừng danh, người sẽ "cai trị Trường thơ Loạn" của các nhà thơBình Định và đẩy Thơ Mới đến một bờ bến lạ Và khi làm lễ rửa tội,rồi lấy tên thánh Phanxicô đặt cho đứa hài nhi Nguyễn Trọng Trí, hẳncha xứ thuộc giáo xứ Tam Toà của thị xã miền Trung kia cũng khôngthể tiên cảm được mai này hài nhi ấy sẽ thành “thi sĩ của đạo quânthánh giá” với tiếng “thơ cầu nguyện” kì dị, và càng không thể hìnhdung được tiếng thơ của nó cất lên từ Qui nhơn một dẻo đất ven biểnmiền Trung sẽ siêu vượt ra ngoài đạo giới Kitô Mà điều không một ai

có thể ngờ nhất vẫn là: tại sao căn bệnh phong quái ác lại chọn đúngthi sĩ ấy để giáng hoạ và rồi cướp đi một tài năng lớn vào cái tuổi 28.Ngày 11-11-1940, Hàn Mặc Tử tạ thế, kết thúc một cuộc đời đầy đau

thương bất hạnh tại trại phong Quy Hoà Lại cũng là một trong nhữngbãi biển êm đềm vào bậc nhất của miền Trung.

2.3 Có thể từ nhiều nguyên nhân khác nhau, để dẫn đến một nhàthơ rất tài năng và rất độc đáo ở Hàn Mặc Tử, nhưng trước hết theoquan điểm của nhà nghiên cứu Trần Thanh Mại thì nguồn ảnh hưởng

cuối cùng đến thơ Hàn Mặc Tử là tôn giáo Trong công trình nghiên

cứu của mình, tuy không để tôn giáo là một tiểu mục riêng, nhưng ôngphân tích tác động của Kitô giáo đến Hàn Mặc Tử ở nhiều nơi, nhiềuchỗ Theo ông Trí là người rất ngoan đạo, nên thơ Tử không thể

không có tôn giáo như: Thánh nữ đồng trinh Maria, một phần thơ trong Thượng thanh khí

Nhân bình luận bài Xuân đầu tiên, Trần Thanh Mại viết: “Những tư

tưởng cao siêu thanh khiết đã tạo ra những lời thơ cao siêu thanh khiết

ấy phần nhiều là ảnh hưởng ở nguồn tư tưởng vô cùng nơi đạo ThiênChúa Hàn Mặc Tử bảo Bích Khê rằng: “Sáng tạo là điều kiện cần nhất,tối yếu của thơ, mà muốn tìm nguồn cảm xúc mới lạ, không chi bằngđọc sách về tôn giáo cho nhiều Như thế văn thơ mới trở nên trọngvọng, cao quý, có một ý nghĩa thần bí” Chính trong cơn hoạn nạn, HànMặc Tử “mỗi lần chết đi sống lại, chàng đều cảm thấy bà Thánh nữ

đồng trinh Maria đến cứu chàng: cho nên hơn hết cả muôn vị thầnthánh, Thánh mẫu Maria là đấng cho chàng ca tụng, việc ấy chàng đãlàm trong một bài thơ tuyệt diệu, mà tôi muốn làm sao cho thấu đến tòaKhâm mạng toàn cõi Đông Dương, đến cả Tòa thánh đức Giáo hoàng

La Mã Những lời thơ của Hàn Mặc Tử về loại đạo hạnh như bài này cóthể đặt chàng ngang hàng với nhà đại thi hào Pháp Paul Claudel” (Trần

Thanh Mại, Hàn Mặc Tử, thân thế và thi văn)

Nhà phê bình Hoài Thanh trong Thi nhân Việt Nam thì cho rằng:

“Hình như trong các thi phẩm xưa nay có tính cách tôn giáo không có

gì giống như vậy Hàn Mạc Tử đã dựng riêng một ngôi đền để thờChúa Thiếu lòng tin, tôi chỉ là một du khách bỡ ngỡ không thể cùngquỳ lạy với thi nhân Nhưng lòng tôi có dửng dưng, trí tôi làm saokhông ngợp vì cái vẻ huy hoàng, trang trọng, linh lung, huyền ảo củalâu đài kia? Có những câu thơ đẹp một cách lạ lùng, đọc lên như rưới

vào hồn một nguồn sáng láng Xuân Như Ý rõ ràng là tập thơ hay nhất

của Hàn Mạc Tử.” Ông còn nhấn mạnh: “Với Hàn Mạc Tử Chúa gầnlắm Người đã tìm lại những rung cảm mạnh mẽ của các tín đồ đờiThượng cổ Ta thấy phảng phất cái không khí Athalie Cho nên mặcdầu thỉnh thoảng còn sót lại một hai dấu tích Phật Giáo, chắc những

người đồng đạo chẳng vì thế mà làm khó dễ chi với di thảo của thinhân Huống chi thơ Hàn Mạc Tử ra đời, điều ấy chứng rằng đạoThiên Chúa ở xứ này đã tạo ra một cái không khí có thể kết tinh lạithành thơ Tôi tin rằng chỉ những tình cảm có thể diễn ra thơ mới thiệt

là những tình cảm đã thấm tận đáy hồn đoàn thể.” Như vậy có thểkhẳng định từ lâu các nhà nghiên cứu đã xem Tử là nhà thơ tôn giáo

và chính cái chất thơ tôn giáo ấy đã tạo ra một vẻ đẹp riêng vừa lunglinh vừa huyền bí trong thế giới thơ Hàn Mặc Tử

II.3 Giúp học sinh tìm hiểu “Sự gặp gỡ giữa tôn giáo và thi ca trong thế giới thơ Hàn Mặc Tử”.

Đây là mục đích cơ bản mà tôi hướng tới Để thực hiện nội dungnày, tôi đã giúp học sinh (tất nhiên là đối tượng học sinh mũi nhọn)làm rõ các vấn đề sau:

3.1 Trong cuộc đời hai tám năm ngắn ngủi, chỉ chưa đầy mười hainăm làm thơ, nhưng Hàn Mặc Tử đã để lại một khối lượng thơ kháphong phú, đa dạng Thơ ông là một thứ Kinh thánh thấm đẫm tinhthần tôn giáo, thăm thẳm lời cầu nguyện đến vĩnh hằng và thượng đế.Trong thơ của Hàn Mặc Tử nhiều chỗ hình ảnh Chúa được bao bọc,tôn vinh bằng ngôn ngữ nhà Phật, làm cho nội dung câu thơ vượt khỏi