skkn tổ chức khai thác, sử dụng có hiệu quả nguồn thí nghiệm vật lý trong kho

Thực trạng và những khó khăn tôi muốn đề cập cụ thể ở đây là, năm học 2010- 2011 và những năm trước đó việc triển khai thí nghiệm trong nhà trường ở các giờ dạy vật lí của một số giáo vi

SỞ GD&ĐT THANH HOÁ TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ

CÁCH TỔ CHỨC KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG

CÓ HIỆU QUẢ NGUỒN DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM

VẬT LÍ TRONG KHO

Người thực hiện: Nguyễn Văn Thanh.

Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn tổ Vật lí- CN

SKKN thuộc môn: Vật lí.

THANH HÓA NĂM 2013

A ĐẶT VẤN ĐỀ:

I LỜI NÓI ĐẦU:

Môn vật lí là môn học thực nghiệm Vì vậy việc thực hiện các thí nghiệm trong các tiết dạy vật lí là hết sức quan trọng và cần thiết

Hiện nay nguồn các dụng cụ thí nghiệm sử dụng trong kho thiết bị nói chung, các

bộ thí nghiệm vật lí nói riêng ở trường THPT Trần Phú đã được Sở GD&ĐT Thanh Hóa cùng với nhà trường trang bị tương đối đầy đủ Để sử dụng có hiệu quả và khai thác triệt để nguồn dụng cụ thí nghiệm vật lí đòi hỏi giáo viên phải có thái độ làm việc nghiêm túc, phải thật sự tìm tòi, rèn luyện kỹ năng lắp ráp, thực hành các thí nghiệm

và triển khai có hiệu quả thí nghiệm trong các giờ lên lớp,

II.THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:

1.Thực trạng: Trong những năm gần đây việc triển khai các thí nghiệm trong

các giờ học vật lí thậm chí trong các giờ thực hành môn vật lí còn rất sơ sài Một số giáo viên còn lúng trong thao tác dẫn đến việc làm qua loa, đối phó trong các tiết có

sử dụng đến thí nghiệm vật lí

Thực trạng và những khó khăn tôi muốn đề cập cụ thể ở đây là, năm học 2010-

2011 và những năm trước đó việc triển khai thí nghiệm trong nhà trường ở các giờ dạy vật lí của một số giáo viên còn lúng túng nên thời gian thực hành của học sinh bị thu hẹp Kết quả là nhiều học sinh chưa hiểu bài hoặc thiếu kỹ năng thực hiện thí nghiệm ở các tiết học đó, đồng thời giáo viên thiếu tự tin thậm chí né tránh trong việc thực hiện các thí nghiệm ở những bài tiếp theo

2 Kết quả: Với trách nhiệm là TTCM tôi đã chủ động tổ chức, theo dõi, đôn

đốc nhân viên trong tổ khai thác, tìm tòi sử dụng và triển khai các thí nghiệm trong cả

ba khối (với 2 lớp 12 học chương trình SGK nâng cao, các lớp còn lại học chương trình SGK cơ bản) theo từng nội dung trên từng tiết học

Kết quả cho thấy trong hai năm học gần đây (năm học 2011-2012 và 2012-2013)

đa số các giáo viên trong tổ vật lí đã tự tin, chủ động hơn khi sử dụng các thí nghiệm vật lí Các giờ học thực hành học sinh đều được làm việc, thảo luận sôi nổi hơn và đa

số các em đã có kỹ năng về thực hành thí nghiệm.Với những lí do và thực trạng nêu trên, tôi mạnh dạn đề xuất một vài kinh nghiệm về “Cách tổ chức khai thác và sử

dụng có hiệu quả nguồn dụng cụ thí nghiệm vật lí trong kho” Nhằm tạo kỹ năng, niềm tin và hứng thú cho giáo viên vật lí từ đó tạo hứng thú học tập và khả năng tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua các tiết học vật lí

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1.Thống kê các dụng cụ thí nghiệm theo nội dung của từng tiết học

Kh i 12( C b n v nâng cao)ối 12( Cơ bản và nâng cao) ơ bản và nâng cao) ản và nâng cao) à nâng cao)

Thời gian

thực hiện Tên bài Tên TN Dụng cụ thí nghiệm

NC :Tuần 2 Bài 2 Phương trình

động lực học của vật rắn

TN Đo mô men quán tính của một

số vật

Giỏ thớ nghiệm Cỏc vật rắn cú hỡnh dạng khỏc nhau, Dõy nối, Rũng rọc

NC: Tuần 3

CB: Tuần 2

- NC: Bài 6

- CB: Bài 1

TN BD dđ đối với con lắc lò xo, con lắc đơn

Con lắc lò xo, con lắc đơn, dụng cụ vẽ đồ thị dđđh

NC: Tuần 4

CB: Tuần 3

-NC: Bài 7 Con lắc đơn Con lắc vật lý -CB: Bài 3

TN BD dđ đối với con lắc đơn, con lắc vật lý

Con lắc đơn, con lắc vật lý

NC: Tuần 6

CB: Tuần 4

-NC: Bài 10 Dao động tắt dần Dao động duy trì

-CB: Bài 4

TN biểu diễn dđ tắt dần đối với con lắc đơn, con lắc lò xo

Bộ thí nghiệm biểu diễn gồm : con lắc đơn, con lắc lò xo, dầu nhớt, nước, ống đựng bằng thủy tinh

NC : Tuần 7

CB: Tuần 5

Thực hành: Xác định chu kỳ dao động của con lắc đơn hoặc con lắc lò

xo và gia tốc trọng trường

TN TH: Xác định chu kỳ dao động của con lắc đơn hoặc con lắc lò xo

và gia tốc trọng trường (Trong bộ thớ nghiệm về dao động cơ học)

Bộ thí nghiệm thực hành: gồm giá thí nghiệm dùng treo con lắc, con lắc đơn, con lắc lò xo, đồng hồ đo thời gian hiện số, cổng quang điện, nguồn

NC : Tuần 8

CB : Tuần 7

Bài 15 Sự phản xạ sóng Sóng dừng

TN biểu diễn sóng dừng trên dây

Bộ thí nghiệm biểu diễn gồm: Máy phát âm tần, cần rung, lò xo, sợi dây,

đế ba chân, thanh thép

NC : Tuần 8

CB : Tuần 7

Bài 16 Giao thoa sóng

TN biểu diễn giao thoa sóng nước

Bộ thiết bị hiện tương giao thoa, nguồn điện NC: Tuần 9 Bài 17 Sóng âm

Nguồn nhạc âm

TN BD với âm thoa

Âm thoa (2 cái): 440Hz,

520 Hz, ống sáo

NC : Tuần 10 Bài 20 Thực hành:

Xác định tốc độ truyền âm

TN TH: Xác định tốc độ truyền âm

Bộ thí nghiệm thực hành:

âm thoa, máy phát âm tần, ống Được cấp thủy

tinh có piton, thước đo có chia độ, nguồn, ròng rọc NC: Tuần 15

CB: Tuần 14

Bài 28 Mạch RLC Mạch điện xoay

chiều

Hộp thí nghiệm về mạch điện xoay chiều với các linh kiện

NC: Tuần 16

CB: Tuần 15

Bài 30 Máy phát điện xoay chiều

TN BD cấu tạo hoạt động của MPĐ xoay chiều

Mô hình máy phát điện xoay chiều một pha, ba pha ; bảng mạch máy phát điện xoay chiều ba pha, bộ dây nối ; đồng hồ

đa năng hiện số NCTuần 16

CB: Tuần 15

Bài 32 Truyền tải điện năng và máy biến áp

-TH BD cấu tạo, hoạt động của MBA

- TN MBA và truyền tải điện năng đi xa

Máy biến áp, 4 đồng hồ

đa năng hiện số, điện trở 220K, dây tải

NC: Tuần 17

CB: Tuần 16

Bài 34 Thực hành:

Khảo sát đoạn mạch điện xoay chiều R, L, C nối tiếp

TN TH: Khảo sát đoạn mạch điện xoay chiều R, L, C nối tiếp

Bảng lắp ráp mạch điện, 2 đồng hồ đa năng hiện số,

bộ nguồn, điện trở 270,

tụ 4F, cuộn cảm, compa, thước đo góc NC: Tuần 19

CB : Tuần 20

Bài 35 Sự tán sắc ánh sáng

TN BD sự tán sắc ánh sáng

Bảng từ, bộ nguồn, dây nối, màn ảnh, giá TN, lăng kính

NC: Tuần 19

CB: 21

Bài 36 Sự nhiễu

xạ Giao thoa ánh sáng

TN BD sự giao thoa ánh sáng

Giá quang học, khe hẹp, đèn laze, bộ nguồn, dây nối, màn chắn

NC: Tuần 22

CB: Tuần 22

Bài 40 Tia hồng ngoại và tia tử ngoại

TN BD phát hiện tia hồng ngoại, tia

tử ngoại-Trong bộ

TN quang phổ

Bảng từ, đèn laze, bộ nguồn, dây nối, màn chắn, lăng kính, pin nhiệt điện, điện kế nhạy

NC: Tuần 23

CB: Tuần 24

Bài 42 Thực hành Đo bước sóng ánh sáng

TN TH : Đo bước sóng ánh sáng

Giá quang học, khe hẹp, đèn laze, bộ nguồn, dây nối, màn chắn

NC 25

CB : 25

Bài 43 Hiện tượng quang điện ngoài

Các định luật quang điện

TN BD về tế bào quang điện

Bộ thí nghiệm biểu diễn

về tế bào quang điện, bộ nguồn điện, 2 điện kế biểu diễn

NC: Tuần 27 Bài 48 Hấp thụ và

phản xạ lọc lựa ás

Màu sắc ánh sáng

TN BD về phản xạ lọc lựa Màu sắc các vật

Màn ảnh, giá 3 chân, đèn chiếu, biến thế HS, một

số kính lọc sắc khác nhau

Kh i 11(C b n)ối 12( Cơ bản và nâng cao) ơ bản và nâng cao) ản và nâng cao)

Thời gian

thực hiện Tên bài Tên TN Dụng cụ thí nghiệm Tuần 1

Bài 1 Điện tích

ĐL Culông

Nhiễm điện do cọ xát, tiếp xúc

Thanh thủy tinh, nhựa, các mẩu bông, giấy vụn, Máy phát điện Uynsớt, tĩnh điện kế

Tuần 5 Bài 7 Tụ điện QS Cấu tạo của

một số loại tụ điện

Một số loại tụ điện

Tuần 9,10

Bài14 Đoạn mạch chứa nguồn điện

Mắc các nguồn điện thành bộ

TNKS ĐL Ôm đối với đoạn mạch có nguồn điện

1Máy biến thế nguồn, 1 vôn kế, 1 ampe kế, 1 biến trở, 1 khóa K, 1 bảng lắp đặt

4 pin con thỏ

Tuần 11, 12

Bài 16 Thực hành:

Đo suất điện động

và điện trở trong của pin điện hóa

TN Thực hành: Đo suất điện động và điện trở trong của nguồn điện

4 Bộ TN gồm: Đồng hồ

đa năng, một số pin mới loại 1,5V, một số pin cũ loại 1,5V , biến trở, bảng lắp ghép, ngắt điện, dây nối

Tuần 13,14

Bài 19 Dòng điện trong chất điện phân

TN BD về hiện tượng điện phân

Bộ TN dòng điện trong chất điện phân

Tuần 15

Bài 22 Dòng điện trong chất khí

TN BD về hiện tượng phóng điện trong chất khí

1 tụ điện phẳng bản rộng, nguồn điện (máy biến thế HS), tĩnh điện kế, dây nối, đèn cồn

Máy Rumcoop, các ống khí ở áp suất thấp, bảng gắn ống

Tuần 17

Bài 25 Thực hành:

Khảo sát đặc tính chỉnh lưu của điốt bán dẫn và đặc tính khuếch đại của tranzito

TNTH: Khảo sát đặc tính chỉnh lưu của điốt bán dẫn và đặc tính khuếch đại của tranzito

Chuẩn bị 4 bộ TN gồm: Nguồn điện, điốt bán dẫn, tranzito, dây nối, A, V, bảng ghép mạch

Tuần 19

Bài 27 Lực từ

Cảm ứng từ

TNBD Xác định phương và chiều của lực từ tác dụng lên dòng điện

Bộ thí nghiệm về lực từ

và cảm ứng điện từ

Tuần 20

Bài 29 Từ trường của một số dòng điện có dạng đặc

QS hình ảnh đường cảm ứng từ của một số dòng điện

Một số mạch điện có dạng đặc biệt, dụng cụ để quan sát hình dạng đường

biệt sức từ

Tuần 23

Bài 38 Từ thông

Hiện tượng cảm ứng điện từ

TNBD về hiện tượng cảm ứng điện từ Xác định chiều dòng điện cảm ứng

1 điện kế, 1 nam châm thẳng, 1 ống dây lớn, 1 ống dây nhỏ, 1 biến trở, biến thế nguồn

Tuần 24 Hiện tượng tự cảm TN BD về hiện

tượng tự cảm

Bộ TN về hiện tượng tự cảm khi đóng ngắt mạch điện

Tuần 26 Bài 44 Khúc xạ

ánh sáng

TNBD về hiện tượng khúc xạ ánh sáng

TNBD quang học thực hành

Tuần 27

Bài 45 Phản xạ toàn phần

TNBD về hiện tượng phản xạ toàn phần

TNBD quang học thực hành

Tuần 27

Bài 47 Lăng kính Tìm hiểu cấu tạo

LK, qs tia sáng đơn sắc qua LK

TNBD quang học thực hành

Tuần 29 Bài 48 Thấu kính

mỏng

Tìm hiểu cấu tạo của TK Chùm tia sáng đi qua TK

TNBD quang học thực hành

Tuần 32 Bài 52 Kính lúp Tìm hiểu về cấu

tạo và tác dụng của KL

Một số kính lúp

Tuần 33,34

Bài 56 Thực hành:

Xác định tiêu cự của thấu kính phân kì

TNTH: Xác định tiêu cự của thấu kính phân kì

Bộ thí nghiệm thực hành xác định tiêu cự của thấu kính

Kh i 10(c b n)ối 12( Cơ bản và nâng cao) ơ bản và nâng cao) ản và nâng cao)

Thời gian

thực hiên

Tên bài Tên TN Dụng cụ thí nghiệm

Tuần 7

Bài 12 Thực hành:

Khảo sát chuyển động rơi tự do Xác định gia tốc rơi tự do

TN Thực hành:

Khảo sát chuyển động rơi tự do Xác định gia tốc rơi tự do

Bộ thí nghiệm khảo sát CĐRTD

Tuần 10 Bài 19 Lực đàn

hồi

TN khảo sát định luật Húc

- Một số lò xo giống và khác nhau, hộp quả nặng, thước đo,

vài lực kế khác nhau Tuần 11 Bài 22 Lực hướng

tâm

TN BD lực quán tính li tâm

- Bộ TN về lực quán tính

li tâm tâm

Tuần 13 Bài 25 Thực hành:

Đo hệ số ma sát

TN Thực hành: Đo

hệ số ma sát

4 bộ thí nghiệm đo hệ số

ma sát

Tuần 14

Bài 27 Cân bằng của một vật chịu tác dụng của ba lực không song song

TN minh họa vật rắn cân bằng đưới tác dụng của 3 lực không song song

- Ròng rọc, 1 chiếc vòng nhẹ bảng kim loại, hộp quả nặng, giá đỡ 2 lực kế

Tuần 15

Bài 28 Quy tắc hợp lực song song cùng chiều Điều kiện cân bằng của một vật chịu tác dụng của ba lực song song

TN tìm hợp lực của

2 lực song song

Một thanh nhôm nhẹ Thanh định vị, thước chia

độ, Bảng kim loại, giá 3 chân, hộp quả nặng

Tuần 16,17

Bài 29:Chuyển động tịnh tiến của vật rắn CĐ quay của vật rắn quanh trục cố định

TN BD khảo sát điều kiện cân bằng của một vr có trục quay cố định

Một đĩa momen, giá đỡ, 1 hộp quả nặng, thước đo 500mm, 1 ròng rọc,

Tuần 24

Bài 45 Định luật Bôi-lơ - Ma- ri-ôt

TN khảo sát Định luật Bôi-lơ - Ma- ri-ôt

Bộ thí nghiệm quá trình đẳng nhiệt ( được lắp sẵn)

Tuần 31

Bài 53 Chất lỏng

Hiện tượng căng bề mặt của chất lỏng

TN với màng xà phòng

- cốc nước, ốnh thủy tinh, khung dây đồng, xà phòng

- Bộ thí nghiệm khảo sát lực căng mặt ngoài của chất lỏng

Tuần 34

Bài 57 T hành:

Xác định hệ số căng bề mặt của chất lỏng

TN Thực hành:

Xác định hệ số căng bề mặt của chất lỏng

Bộ thí nghiệm xác định lực căng bề mặt ngoài của chất lỏng

2.Giải pháp chính

- Tổ chức triển khai các bài thực hành thí nghiệm trong các buổi sinh hoạt chuyên môn do từng cá nhân hoặc nhóm cá nhân phụ trách, phối hợp cùng phụ tá thí nghiệm của nhà trường, nhằm tiến hành các thao tác thí nghiệm, sau đó thảo luận và rút kinh nghiệm trong tổ CM

- Phụ tá TN chuẩn bị thí nghiệm hàng tuần ở cả 3 khối theo danh mục để GV tiện đăng ký và mượn dụng cụ

- Giáo viên chủ động mượn đồ dùng thí nghiệm bám vào thời gian đã được thống kê, kết hợp với phụ tá thí nghiệm thực hiện thử trước khi lên lớp để giờ lên lớp đạt hiệu quả cao nhất

II.CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC ĐẠT HIỆU QUẢ

1.TTCM lên kế hoạch chi tiết cho việc thực hiện thí nghiệm theo tưng danh mục thí nghiệm, tên từng bài học, ở cả 3 khối lớp

2.TTCM lập danh sách, giao nhiệm vụ cho từng đồng chí trong tổ chuyên môn phụ trách thực hiện và thuyết minh một số thí nghiệm.cụ thể như sau:

Thí nghiệm thuộc khối 12

Thời gian

thực hiện Giáo viên thực hiện Tên thí nghiệm Địa điểm tổ chức

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 9

Nguyễn Văn Quang TN Đo mô men

quán tính của một

số vật

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 9

Nguyễn Tiến Dũng TN BD dđ đối

với con lắc lò xo, con lắc đơn

Văn phòng tổ vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 9

Phạm Văn Điềng TN BD dđ

đối với con lắc đơn, con lắc vật lý

Văn phòng tổ vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 10

Nguyễn Văn Thanh TN biểu diễn dđ

tắt dần đối với con lắc đơn, con lắc lò xo

Văn phòng tổ vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 10

Thịnh Sao Mai TN TH: Xác định

chu kỳ dao động của con lắc đơn hoặc con lắc lò

xo và gia tốc trọng trường (Trong bộ thí nghiệm về dao động cơ học)

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 10

Cao Thị Bình TN biểu diễn

sóng dừng trên dây

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 10

Đồng Thị Loan TN biểu diễn giao

thoa sóng nước

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 11

Lê Thị Huệ TN BD với âm

thoa

Văn phòng tổ vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 11

Nguyễn Văn Quang TN TH: Xác định

tốc độ truyền âm

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 12

Nguyễn Tiến Dũng Mạch điện xoay

chiều

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 12

Phạm Văn Điềng TN BD cấu tạo

hoạt động của MPĐ xoay chiều

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 12

Nguyễn Văn Thanh -TH BD cấu tạo,

hoạt động của MBA

- TN MBA và truyền tải điện năng đi xa

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 1

Thịnh Sao Mai TN TH: Khảo sát

đoạn mạch điện xoay chiều R, L,

C nối tiếp

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 1

Cao Thị Bình TN BD sự tán sắc

ánh sáng

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 2

Đồng Thị Loan TN BD sự giao

thoa ánh sáng

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 2

Lê Thị Huệ TN BD phát hiện

tia hồng ngoại, tia

tử ngoại-Trong

bộ TN quang phổ

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 2

Nguyễn Văn Quang TN TH : Đo bước

sóng ánh sáng

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 3

Nguyễn Tiến Dũng TN BD về tế bào

quang điện

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 3

Phạm Văn Điềng TN BD về phản

xạ lọc lựa Màu sắc các vật

Kho thí nghiệm vật lí

Thí nghiệm thuộc khối 11

Thời gian

thực hiện

Giáo viên phụ trách Tên thí nghiệm Địa điểm tổ chức

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 9

Nguyễn Văn Quang Nhiễm điện do

cọ xát, tiếp xúc

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 10

Nguyễn Tiến Dũng QS Cấu tạo của

một số loại tụ điện

Văn phòng tổ vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 11

Phạm Văn Điềng TNKS ĐL Ôm

đối với đoạn mạch có nguồn điện

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 11

Nguyễn Văn Thanh TN Thực hành:

Đo suất điện động và điện trở trong của nguồn điện

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 12

Thịnh Sao Mai TN BD về hiện

tượng điện phân

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 12

Cao Thị Bình TN BD về hiện

tượng phóng điện trong chất khí

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 1

Đồng Thị Loan TNTH: Khảo sát

đặc tính chỉnh lưu của điốt bán dẫn và đặc tính khuếch đại của tranzito

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 2

Lê Thị Huệ TNBD Xác định

phương và chiều của lực từ tác dụng lên dòng điện

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 2

Nguyễn Văn Quang QS hình ảnh

đường cảm ứng

từ của một số dòng điện

Kho thí nghiệm vật lí

Buổi sinh

hoạt chuyên

môn tháng 3

Nguyễn Tiến Dũng TNBD về hiện

tượng cảm ứng điện từ Xác định chiều dòng điện cảm ứng

Kho thí nghiệm vật lí