Nội dung lồng ghép giáo dục môi trường vào các bài cụ thể của chương trình hoá học 10.. Giáo dục môi trường được hoà nhập,lồng ghép vào chương trình học chung vì tất cả các môn đều cho t
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT NGUYỄN XUÂN NGUYÊN
S NG KI N KINH NGHI M ÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ẾN KINH NGHIỆM ỆM
KHAI THÁC YẾU TỐ GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA
BÀI GIẢNG HOÁ HỌC 10 CHO HỌC SINH THPT
Người thực hiện: Trần Thị Hạnh Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Hoá học
THANH HO N M 2013 ÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĂM 2013
THANH HOÁ N M 2013ĂM 2013
Trang 2MỤC LỤC
1 Lí do chọn đề tài. -2
2 Mục đích nghiên cứu. -3
3 Nhiệm vụ của đề tài -3
4 Phương pháp nghiên cứu -3
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 4 I Cơ sở lí thuyết -4
1 Kiến thức cơ sở về môi trường -4
2 Kiến thức cơ sở về hoá học môi trường -4
3 Giáo dục môi trường ở trường phổ thông -5
4 Phương thức cụ thể đưa nội dung giáo dục môi trường vào môn hoá ở trường trung học phổ thông. -5
II Nội dung lồng ghép giáo dục môi trường vào các bài cụ thể của chương trình hoá học 10 nâng cao -7
1 Clo – bài 30 -7
2 Hidroclorua – bài 31 -7
3 Hợp chất có oxi của clo – bài 32 -8
4 Oxi – bài -8
5 Ozon và hiđro peroxit Bài 42 -8
6 Lưu huỳnh – hiđrosunfua Bài 43- bài 44 -9
7 Lưu huỳnh đioxit, trioxit Bài 45 -9
III Hệ thống câu hỏi giáo dục môi trường chương halgen và oxi – lưu huỳnh. -10
1 Hệ thống câu hỏi chương halogen. -10
2 Hệ thống câu hỏi: chương oxi – lưu huỳnh -12
VI Một số bài soạn có lồng ghép nội dung giáo dục môi trường -14
1 Bài 32 HỢP CHẤT CÓ OXI CỦA CLO. -14
2 Bài 42 OZON VÀ HIĐROPEOXIT -17
3 Bài 45 HỢP CHẤT CÓ OXI CỦA LƯU HUỲNH. -19
Danh mục các từ viết tắt: THPT : trung học phổ thông
GV: giáo viên HS: học sinh
Trang 3A.ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài.
Hiện nay môi trường trên thế giới đang bị hủy hoại nghiêm trọng Chính sựgia tăng dân số cùng với những nhu cầu của con người trong cuộc sống đã gây nênsức ép đối với môi trường
Trong khoảng 100 năm trái đất mất khoảng 6 triệu km2 rừng Hàng năm có
860 triệu ha đất bị hoang hoá, nhiệt độ trái đất tăng 0,3 – 0,60c, thủng tầng ozon,đặc biệt là hiệu ứng nhà kính và năng lượng trở nên nóng bỏng và mang tính thờisự,…để đáp ứng nhu cầu sống ngày càng cao của con người thì các ngành côngnghiệp, dịch vụ, nông nghiệp…ngày càng phát triển Từ đó làm cho lượng chất thảicông nghiệp (rác thải, khí thải, nước thải,…) tăng và có nguy cơ đe doạ làm tuyệtchủng các loài thú quý hiếm, điều này làm mất sự cân bằng sinh học và gây ảnhhưởng nghiêm trọng (gây mưa axit, ảnh hưởng đến cây trồng, sức khoẻ…) Chính
vì thế việc giáo dục môi trường có ý nghĩa sống còn đối với tương lai của mỗi quốcgia nói riêng và của cả thế giới nói chung Giáo dục môi trường được hoà nhập,lồng ghép vào chương trình học chung vì tất cả các môn đều cho ta hiểu được cáchthức con người nhận thức thế giới và sử dụng thế giới của mình Nghĩa là giáo viêngiúp học sinh hình thành một nền tảng đạo lí trong nhận thức, thái độ và hành động
vì môi trường của chúng ta Nhằm giáo dục cho thế hệ trẻ biết sống thân thiện vớimôi trường và ý thức bảo vệ môi trường Và vấn đề này không thể tiến hành mộtthời điểm rồi dừng lại mà phải được tiến hành liên tục từ lớp này lên lớp khác, từcấp học này lên cấp học khác để đánh vào ý thức, suy nghĩ, hành động… của các
em – thế hệ trẻ Chính vì thế việc đưa giáo dục môi trường lồng ghép vào chươngtrình phổ thông là rất cần thiết
Từ tất cả các lí do tôi đã phân tích ở trên , tôi quyết định chọn đề tài : Khai thác yếu tố giáo dục môi trường thông qua bài giảng hoá học 10 cho học sinh THPT.
Trang 43 Nhiệm vụ của đề tài
- Nêu khái niệm cơ bản về môi trường và ô nhiễm môi trường
- Nêu phương pháp và cách thức lồng nội dung giáo dục môi trường vào bàigiảng hoá học
- Thực nghiệm kiểm chứng việc giáo dục môi trường khi dạy chương trìnhhoá học lớp 10
- Rút ra những bài học kinh nghiệm, đề xuất và giải pháp
4 Phương pháp nghiên cứu
- Qua các tài liệu: sách giáo khoa, sách bài tập hoá học lớp 10, sách thamkhảo
- Qua trao đổi với các bạn đồng nghiệp trong và ngoài trường
- Qua học sinh khối 10 năm học 2012 – 2013
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I Cơ sở lí thuyết
1 Kiến thức cơ sở về môi trường
1.1.Khái niệm môi trường:
Môi trường là gì?
Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và các yếu tố vật chất nhân tạo quan
hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất,
sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên (theo Điều 1, Luật bảo vệ môi trường của Việt Nam)
Trang 51.2 Khái niệm ô nhiễm môi trường.
Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường vi phạmtiêu chuẩn môi trường
2 Kiến thức cơ sở về hoá học môi trường
Trên thế giới ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thảihoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây nguy hại đến sức khoẻcon người, đến sức khoẻ sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường
Các tác nhân ô nhiễm môi trường bao gồm chất thải ở dạng khí (khí thải),lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hoá chất hoặc tác nhân vật lí, sinh học vàcác dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ
Có thể liệt kê các tác nhân đó như sau:
- Rác , phế thải rắn…
- Hoá chất , chất thải dệt, nhuộm, chế biến thực phẩm…
- Khí núi lửa, khí nhà máy, khói xe, lò gạch…( SO2, CO2, NO2, CO….)
ra giải pháp cho các vấn đề hiện tại và ngăn chặnnhững vấn đề mới có thể xảy racho tương lai
3.2 Mục đích của việc giáo dục môi trường
Trang 6Giáo dục môi trường sẽ giúp con người nhận thức đúng đắn về môi trường,
về việc khai thác sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên và có ý thức thực hiện nhiệm
vụ bảo vệ môi trường Việc giáo dục môi trường có thể thực hiện bằng nhiều hìnhthức và cho nhiều đối tượng Trong đó việc giảng dạy về môi trường ở các trườnghọc, nhất là trường phổ thông chiếm vị trí đặc biệt quan trọng
4 Phương thức cụ thể đưa nội dung giáo dục môi trường vào môn hoá ở trường trung học phổ thông.
Tích hợp với hoạt động dạy học trên lớp: là kết hợp một cách có hệ thốngcác kiến thức hóa học với các kiến thức giáo dục môi trường làm cho chúng hoàquện vào nhau thành một thể thông nhất
Ngoài ra có thể triển khai thêm nội dung giáo dục môi trường bằng hoạtđộng ngoài giờ lên lớp5 Các vấn đề môi trường cần đưa vào bài dạy cho học sinhtrung học phổ thông
5.1 Các vấn đề chung về môi trường toàn cầu
Hiệu ứng nhà kính:
Có thể tạm gọi ngắn gọn là hiện tượng trái đất nóng lên Vấn đề này có thểhiểu như sau: nhiệt độ trung bình của trái đất được quyết định bởi cân bằng giữanăng lượng chiếu xuống trái đất và lượng bức xạ nhiệt của trái đấy vào vũ trụ Ánhsáng từ mặt trời là bức xạ có bước sóng ngắn dễ dàng xuyên qua lớp CO2 và hơinước vào trái đất; bức xạ từ trái đất vào vũ trụ là bức xạ có bước sóng dài, khôngthể xuyên qua lớp CO2 và hơi nước vào vũ trụ, kết quả là lượng nhiệt giữ lại vàphân tán bên trong tầng đối lưu( bề mặt trái đất ) ngày càng cao làm trái đất nónglên
Tác hại: Biến đổi khí hậu, hạn hán, băng tan, mưa axit…
Giải pháp: Hạn chế tối đa khí thải nhà máy, khí thải sinh hoạt, xe cơ giới…
Lỗ thủng tầng ozon:
Việc sử dụng các chất dẫn xuất halogen điển hình là CFC gây mỏng dần tầngozon dẫn đến tạo một lỗ thủng được phát hiện đầu tiên ở nam cực vấn đề đặt rahiện nay là cung cấp cho học sinh những kiến thức để biết nguyên nhân gây ra lỗ
Trang 7thủng tầng ozon và những tác hại liên quan Thông qua việc giảng dạy, cung cấpcho học sinh những thông tin về chiến dịch phục hồi tầng ozon đang được phátđộng trên toàn thế giới để học sinh có động lực nghiên cứu, bổ sung tri thức vànâng cao ý thức trách nhiệm với môi trường.
5.2 Các nguồn năng lượng
Các nguồn năng lượng chính trong tự nhiên gồm:
5.3 Tài nguyên thiên nhiên
Phát hiện sớm và dập tắt tư tưởng tài nguyên thiên nhiên là vô tận
- Xây dựng ý thức bảo vệ rừng và trồng rừng
- Củng cố tài nguyên đất tài nguyên nước
- Cải thiện tình trạng các nguồn tài nguyên hiện nay
- Giáo dục ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, sử dụng tài nguyên hợp lí,luôn tìm nguồn tài nguyên mới thay thế
5.4.Ô nhiễm môi trường và sức khoẻ con người
- Cung cấp thông tin các loại chất độc hoá học và ảnh hưởng của chất độcđến sức khoẻ con người
- Cung cấp những ảnh hưởng do ô nhiễm môi trường dến sức khoẻ con người
và cách phòng tránh
- Cung cấp cho học sinh những cách xử lí khi nhiễm độc
Trang 8- Rèn cho học sinh tính cẩn thận không cho hoá chất thoát ra ngoài.
- Gợi ý những giải pháp xử lí ô nhiễm
II Nội dung lồng ghép giáo dục môi trường vào các bài cụ thể của chương trình hoá học 10 nâng cao
3 Hợp chất có oxi của clo – bài 32
Tác hại của hợp chất có oxi đối với sức khoẻ (lồng vào phần tính chất hoáhọc), ảnh hưởng đến nguồn nước khi sử dụng liều lượng không phù hợp (phần ứngdụng), cách sử dụng các sản phẩm tẩy rửa hợp lí và hiệu quả (phần ứng dụng)
Phần lồng ghép: trong các axit trên thì HClO và các muối của nó là có nhiều ứng
dụng nhất trong đời sống tuy nhiên nó có thể gây ảnh hưởng đến sức khoẻ củangười sử dụng như gây tổn thương ống tiêu hoá tuỳ theo mức độ độc, hipocloritcung cấp oxi cho quá trình oxi hoá sẽ là nguyên nhân của các bệnh lão hoá tiểuđường, sạm nắng, ung thư, parkison…
Giải pháp: chất chống oxi hoá chính là vitamin A , E axit béo quan trọng vì
vậy khi tiếp xúc với nhiều hipoclorit cần bổ sung những thực phẩm chứa nhiềuvitamin A, E như rau xanh trái cây có màu đỏ cam
Trang 9Nước javen: chứa nhiều hoá chất giúp khử trùng và tẩy màu, nếu sử dụng lâungày và nhất là tiếp xúc với da thì gây nên bệnh viêm da Nếu người lớn hay trẻ emuống phải thì sẽ gây viêm loét cuống họng.
Giải pháp: sử dụng những hoá chất thay thế như chanh hoặc giấm nếu phải
sử dụng javen thì phải sử dụng găng tay để tránh tiếp xúc với hoá chất giữ trongbình kín, tránh ánh nắng và hơi nóng Không được pha javen với nước nóng
4 Oxi – bài
Vai trò của oxi trong không khí và đối với sức khoẻ con người(lồng vàophần mở đầud bài giảng) lợi ích của việc trồng rừng(phần ứng dụng)
Vai trò của oxi trong môi trường
5 Ozon và hiđro peroxit Bài 42
Những tính chất quan trọng của ozon có lợi cho môi trường(lồng vào phầntính chất hoá học) sự suy giảm tầng ozon, sự lên tiếng của toàn thế giới về lỗ thủngtẩng zon và giải pháp( phần trạng thái tự nhiên và ứng dụng)
Năm 1996 quy định thế giới không được sử dụng CFC nhưng lỗ thủng tầngozon vẫn tăng và chưa thể phục hồi khi mà một phân tử clo có thể phá huỷ hàngngàn phân tử ozon
Tầng ozon bị phá huỷ sẽ không ngăn được tia cực tím, nó sẽ chiếu trực tiếpxuống trái đất gây bệnh cho sinh vật làm cho người mắc bệnh về mắt và da
6 Lưu huỳnh – hiđrosunfua Bài 43- bài 44
Ô nhiễm không khí gây độc cho cơ thể người(phần tính chất vật lí , tính chấthoá học) ô nhiễm sông ao hồ rèn luyện ý thức bảo vệ môi trường(phần ứng dụng)
7 Lưu huỳnh đioxit, trioxit Bài 45
Hiệu ứng nhà kính , mưa axit( phần tính chất hoá học)
7.1 Lưu huỳnh đioxit – chất gây ô nhiễm
Giáo viên giới thiệu các nguồn phát sinh SO2 và các chất gây mưa axit khác
- Khí thải sinh hoạt
- Đốt than , dầu khí đốt
Trang 10- Đốt quặng sắt, luyện gang
- Công nghiệp sản xuất hoấ chất
- Hoạt động của núi lửa
- SO2 dùng tẩy trắng một số sản phẩm trong công nghiệp chế biến thức phẩm:đường mía, hoa quả sấy khô…lượng SO2 gây độc cho cơ thể Chú ý : cầnkiểm soát lượng SO2 dư trong thực phẩm
Giáo viên cho học sinh xem hình minh hoạ về các chất gây mưa axit khác
Giáo viên kết luận: hiện tượng mưa axit là một mối nguy hại lớn cho môitrường sống của con người, nên hạn chế lượng khí thải bằng cách hạn chế sử dụngphương tiện di chuyển cá nhân, xử lí tốt khí thải nhà máy…
III Hệ thống câu hỏi giáo dục môi trường chương halgen và oxi – lưu huỳnh.
1 Hệ thống câu hỏi chương halogen.
1.Trong các axit có oxi của clo đã học, axit có nhiều ứng dụng nhất trong đời sốnglà
A HClO B HClO2 C HClO3 D HClO4
2 Giải pháp để tránh các ảnh hưởng của các chất oxi hoá mạnh đến sức khoẻ conngười là
A bổ sung thực phẩm có chứa vitamin A, E là chất chống oxi hoá
B bổ sung thực phẩm có chứa vitamin A, B là chất chống oxi hoá
Trang 11C bổ sung thực phẩm có chứa vitamin B, C là chất chống oxi hoá
D bổ sung thực phẩm có chứa vitamin D,E là chất chống oxi hoá
3 Trong dung dịch thuốc tẩy ( nước javen) có bán ngoài thị trường, ngoài thànhphần chính là nước javen còn có thêm thành phần là NaOH Vai trò của NaOH là
A Làm chất độn để hạ giá thành sản phẩm
B Để bảo quản sản phẩm trong quá trình tiêu thụ
C Trung hoà HCl sinh ra sau khi HClO phân huỷ thành HCl và oxi nguyên
tử
D Tất cả đều đúng.
4 Quá trình gia công đồ trang sức có sử dụng dung môi clo để tẩy dầu và rửa kimloại, khi dung môi bẩn thì bị thải loại ra môi trường, chúng sẽ gây tác hại nào sauđây
A.Tạo mưa axit
B.Ô nhiễm nguồn đất và nước do chứa kim loại và dầu hoà tan.
C.Ăn mòn các công trình xây dựng như mống cột, đường ống dẫn nước sinh
hoạt
D Làm tăng vi khuẩn trong nước
5 Bệnh fuorosis( bệnh chết răng) gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho dân cư NinhHoà là do nguyên nhân nào sau đây
A Thực phẩm bị nhiễm độc thuốc trừ sâu
B Nguồn nước bị ô nhiễm flo
C Nước thải có hợp chất chứa oxi của clo vượt mức cho phép
D Người dân không xử dụng kem đánh răng
6 Kinh nghiệm sử dụng nước javen là
A Đeo bao tay cao su, không pha javen với nước nóng, giữ trong bình kín,
tránh ánh nắng mặt trời và hơi nóng
B Giữ trong bình kín, tránh ánh nắng mặt trời và hơi nóng, trộn chung với
các thuốc tẩy khác để tăng hoạt tính
C.K pha javen với nước nóng , không nên ngâm quần áo trước để tránh mục
vải
Trang 12D Không pha javen với nước nóng, dùng càng nhiều càng tốt để tăng hiệu
quả giặt tẩy
8 Chọn đáp án sai: ứng dụng của clorua vôi là để
A tẩy trắng sợi, vải, giấy, tẩy uế các hố rác , cống rãnh
A gây ngột ngạt , khó thở, ,kích thích da, niêm mạc, phổi…
B ngăn cản sự quang hợp , thụ phấn và tăng trưởng của cây trồng
C A ,B đều đúng
D A, B đều sai
10 Không khí bị ô nhiễm clo gây ra những tác hại nào sau đây
A cây lá úa vàng, gây thiệt hại cjo năng suất cây trồng
B khí clo rất độc, phá hoại niêm mạc đương hô hấp
C nhẹ hơn khong khí tan rất nhiều trong nước
D tan nhiều trong dung môi hữư cơ
12 Sử dụng nước javen, clorua vôi để bảo vệ môi trường trong sạch nhờ tác dụng
A tẩy trắng B tẩy uế, diệt khuẩn
C tính chế dầu mỏ D chế tạo diêm
13 Để hạn chế những ảnh hưởng xấu của nước javen, clorua vôi , chúng ta có thể
sử dụng những hoá chất thay thế không gây độc hại như
A NaOH B Chanh, giấm
C Nước muối D Không có hoá chất thay thế
Trang 1314 Việc ngưng sử dụng freon trong tủ lạnh và máy lạnh là do nguyên nhân nào sauđây.
A freon phá huỷ tầng ozon gây hại cho môi trường
B freon gây nhiễm độc nước sông, ao, hồ.
C freon gây độc cho người sử dụng máy lạnh, tủ lạnh
D freon đắt tiền nên giá thành sản phẩm cao
15 NaClO gây ô nhiễm môi trường nước thường gặp trong chất thải của các nhàmáy nào sau đây
A nhà máy dệt , nhuộm B nhà máy giấy
C nhà máy hoá chất D A và B đúng
16 Nếu tiếp xúc với lâu dài, thường xuyên với nước javen có thể gây ra
A vàng da, hơi thở có mùi clo, mệt mỏi, bất tỉnh, hôn mê.
B chảy máu mũi , mù mắt, mất ngủ, mất khả năng tư duy
C viêm da, rối loạn tiêu hoá, khuyết tật cho thai nhi khi người mẹ tiếp xúc
nhiều
D không ảnh hưởng tới sức khoẻ do nhà sản xuất đã tính toán nồng độ phù
hợp
2 Hệ thống câu hỏi: chương oxi – lưu huỳnh
1 Tia cực tím(uv) gây
A mù mắt , gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh của cơ thể sống
B các bệnh về da( nguy hiểm nhất là ung thư da) và các cơ quan của cơ thể
sống
C các bệnh về da( nguy hiểm nhất là ung thư da) và mắt
D các bệnh về da( nguy hiểm nhất là ung thư da) và tai mũi họng
2 Tia cực tím nguy hiểm nhất là tia
A UV–A B UV–B
C UV–C D các tia Uv gây nguy hiểm như nhau
3 Số người chết mỗi năm trên thế giới vì tia cực tím từ ánh sáng mặt trời(chủ yếu
là do bệnh ung thư da)
A 30000 người B 40000 người