Dẫn ra một minh chứng để minhhọa: Đối với các anh hùng dân tộc khi được hỏi về nhân vật Hai Bà Trưng là ai?Học sinh trả lời Trưng Trắc và Bà Triệu hay Lý Thường Kiệt là ai học sinh trảlờ
Trang 1- Vấn đề nhân vật là lịch sử một vấn đề ảnh hưởng đến tâm tư, tình cảmcủa các em học sinh Tuy nhiên trong dạy học lịch sử vẫn chưa được chú ý đúngmức, điều này phản ánh một số mặt sau:
lớn chỉ giới thiệu chung chung Học sinh muốn biết nhiều-hiểu rõ phải tìm tòinhiều tư liệu khác (thực ra rất khó tìm)
quan, khách quan thời đại vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau không thống nhất
lịch sử, thực tế giáo viên chỉ quan tâm đến nội dung cốt lõi bài học thôi
1.2 Cơ sở thực tiễn:
Xuất phát từ thực tiễn cuộc sống hiện nay, rất tiếc việc nhận thức của họcsinh về các nhân vật lịch sử hầu như chưa nhiều, đó là chưa kể việc nhận thứcsai lệch đây quả là một vấn đề đặt ra bức thiết Dẫn ra một minh chứng để minhhọa: Đối với các anh hùng dân tộc khi được hỏi về nhân vật Hai Bà Trưng là ai?Học sinh trả lời Trưng Trắc và Bà Triệu hay Lý Thường Kiệt là ai học sinh trảlời đó là một nhân vật lịch sử bên Trung Quốc Đây là những nhân vật gần gũivới chúng ta mà học sinh còn nhận thức như vậy thì đối với các nhân vật lịch sửthế giới thì các em sẽ nhớ gì, nhận thức ra sao trong khi đó chưa kể nó cách quá
xa và với những cái tên mà theo các em là quá dài, khó nhớ
Trên cơ sở lí luận và thực tiễn như vậy tôi chọn đề tài “Một số biện phápnhằm khắc họa các nhân vật lịch sử trong chương trình lịch sử THPT”
2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:
- Nhìn tổng quát từ trước đến nay có rất nhiều nhà nghiên cứu viết, tìmhiểu về các vĩ nhân, các nhân vật lịch sử Các công trình đó cung cấp nhiềuthông tin bổ ích đi sâu về nhiều khía cạnh cuộc đời, sự nghiệp các nhân vật lịch
sử nhưng người đọc vẫn cảm thấy thiếu vắng một công trình để giáo viên và họcsinh căn cứ vào đó để hiểu đúng về nhân vật lịch sử
Trang 2- Các giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử ” từ năm 1990 đến nay dogiáo sư Phan Ngọc Liên, giáo sư Trần Văn Trí chủ biên.
- “Tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử để giáo dục tư tưởng cho học sinh”của TS Đặng Vũ Hồ (ĐHSP Huế)
- Ngoài ra rải rác các sách hướng dẫn giảng dạy Lịch sử ở phổ thông, gâyhứng thú học tập Lịch sử, rèn luyện kĩ năng sư phạm
3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI:
3.1 Xuất phát từ phạm vi nghiên cứu tôi đi sâu vào nội dung chủ yếu sau:
+ Nghiên cứu lí luận và thực tiễn để khẳng định sự cần thiết phải giảng dạycác nhân vật lịch sử ở trường THPT
+ Đưa ra những giải pháp, biện pháp cụ thể để tiến hành giảng dạy các nhân vậtlịch sử trong chương trình THPT hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn
3.2 Minh họa vào bài giảng cụ thể “PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT(1914)”
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Thứ 1: Nghiên cứu quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, quan điểm Hồ ChíMinh về vấn đề nhân vật lịch sử, từ đó rút ra tư tưởng, lập trường trong việcnghiên cứu
Thứ 2: Thu thập, hệ thống khái quát hóa những vấn đề cơ bản của các tưliệu về lý luận dạy học, phương pháp dạy học các vấn đề liên quan đến nhân vậtLịch sử
Thứ 3: Tham khảo ý kiến đánh giá, dựa vào thực tiễn để đưa ra một cáchnhìn cận cảnh về vấn đề này
Trang 3NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ
I NỘI DUNG:
CHƯƠNG I:
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT.
1 Quan niệm về nhân vật lịch sử.
Những nhân vật lịch sử lỗi lạc, những nhà thông thái trên mọi lĩnh vựcvăn hóa, tinh thần đều là sản phẩm của những hoàn cảnh và điều kiện lịch sửnhất định Song mỗi khi xuất hiện họ trở thành những ngôi sao tỏa sáng trên bầutrời thời đại và nhờ có những nhãn quan và tài năng vượt trội, họ đã góp phần tolớn vào việc khai sáng lịch sử, khai sáng nhân loại, rèn luyện đạo lí làm ngườigóp phần thúc đẩy lịch sử tiến lên.“ Con người làm nên lịch sử của mình bằngchính năng lực, hiểu biết và hành động hướng tới nhận thức chân lí” như vậy để
có những bước tiến khổng lồ trong quá trình cải tạo tự nhiên biến đổi xã hội, lịch
sử đòi hỏi phải có những con người khổng lồ, khổng lồ về tư tưởng về trí tuệ,sức mạnh, tinh thần và về năng lực sáng tạo, một khi cuộc sống xã hội có yêucầu chắc chắn rằng sớm hay muộn lịch sử sẽ tạo ra những điều kiện để đáp ứngyêu cầu đó, mà cụ thể ở đây đã hun đúc rèn luyện và bồi dưỡng nên những conngười như vậy Tuy vậy trở lại mặt trái của vấn đề, lẽ dĩ nhiên lịch sử sản sinh ranhững anh hùng những con người khổng lồ chắc chắn rằng bên cạnh đó ta sẽgặp những con người nhỏ bé những con người luôn đi ngược lại với qui luật lịch
sử, phản động, cố sống cố chết bám lấy những tư tưởng của mình mà theo nhưngười ta thường nói nó đã quá cũ kĩ, lỗi thời theo sự đi lên của lịch sử theo sựphát triển của hệ tư tưởng
Sử học Macxit đã làm sáng tỏ quan điểm con người là chủ thể lịch sử làmục tiêu phát triển của xã hội Lịch sử là do quần chúng nhân dân tạo nên Tuyvậy sử học Macxit cũng đã khẳng định “ Mỗi thời đại xã hội đều có những conngười vĩ đại của nó và nếu không có những con người như thế thì thời đại sángtạo ra những con người như thế”
Tựu chung lại sự xuất hiện của một anh hùng dân tộc, một nhân vật lịch
sử tuy có nhiều yếu tố ngẫu nhiên nhưng xét đến cùng là một hiện tượng hợpquy luật nhằm đáp ứng những yêu cầu, nhiệm vụ lịch sử đặt ra Mối quan hệgiữa cá nhân và quần chúng được thể hiện khá rõ Cá nhân có thể thúc đẩy gópphần thúc đẩy sự phát triển của lịch sử, trong những trường hợp nhất định có thểngăn trở, thậm chí kéo lùi bước tiến của lịch sử Như vậy ở mỗi giai đoạn nhấtđịnh của thời đại, lịch sử nhất định sẽ cho ta những nhân vật lịch sử (chính diện
và phản diện) Do đó khi đánh giá nhân vật lịch sử chúng ta cần đứng trên quanđiểm lập trường, cần trở về với thời đại nhân vật đó đang sống xem nhân vật đólàm được gì và chưa làm được gì
2 Nội dung các nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường THPT:
Trong chương trình lịch sử THPT nhìn chung Lịch sử Việt Nam và Lịch
sử thế giới đã ít nhiều đề cập đến nhân vật lịch sử (cả chính diện và phản diện)
Trang 4Căn cứ vào thực tiễn chúng ta thấy rõ sách giáo khoa đã nêu lên một số quanđiểm sau:
- Sách giáo khoa đã đề cập đến các nhân vật lịch sử nhưng hầu như chỉgiới thiệu sơ lược, nhất là trong cuộc cách mạng tên tuổi các nhân vật, nhân vật
đó hoạt động như thế nào
- Sách giáo khoa cũng đã đề cập đến ảnh hưởng nhân vật lịch sử đối vớicác sự kiện đó và đối với thời đại tuy chưa được quan tâm nhiều
- Sách giáo khoa đã giới thiệu về các nhân vật trong mối quan hệ với quầnchúng nhân dân, trong mối quan hệ với các nhân vật khác và đời sống xã hội
Như vậy, vấn đề về nội dung các nhân vật lịch sử được sách đề cập rấtmuôn hình, muôn vẻ nhưng dù thế nào đi nữa thì nó vẫn nằm trong mối quan hệthời gian- không gian-sự kiện và kết quả các nhân vật xuất hiện là phù hợp yêucầu của xã hội lúc đó, thực tế hiện nay sách giáo khoa ở THPT dường như sáchchỉ đề cập đến các nhân vật tên tuổi, có ảnh hưởng lớn còn các nhân vật ít têntuổi thì dường như sách còn bỏ qua
3 Vai trò, ý nghĩa của việc giảng dạy các nhân vật lịch sử trong trường THPT.
Như ở phần đầu chúng ta đã đề cập bộ môn lịch sử ở trường THPT có rấtnhiều ưu thế trong việc giảng dạy và giáo dục học sinh, đặc biệt các nhân vậtlịch sử, đây là vấn đề mà nếu giáo viên biết dạy kết hợp sẽ đưa lại kết quả cao
Về nhận thức: Giảng dạy các nhân vật lịch sử đúng về nội dung và
phương pháp sẽ giúp các em nhận thức được cốt lõi bài học, đánh giá đúng đắncác nhân vật lịch sử Chẳng hạn biểu hiện của các nhân vật trong cuộc cáchmạng qua đó các em có thể nhận thức được rằng tại sao nhân vật này lại đượcmọi người quý trọng, tôn vinh còn nhân vật kia lại bị người ta xem là tàn bạođộc ác Từ đó các em sẽ phân biệt được giữa cái thiện và cái ác, chính và tà,hành động nào các em cần nên học, hành động nào không nên làm Mỗi nhân vậtlịch sử đại diện cho một giai cấp một tầng lớp nhất định, nhiều đặc điểm cánhân tiêu biểu là đặc trưng cho giai cấp mà cá nhân phục vụ hoạt động , cho nêntrong học tập lịch sử làm cho học sinh thấy rằng mỗi nhân vật lịch sử nhất lànhân vật đại diện cho quyền lợi dân tộc đều phản ánh một mức nhất định lịch sửcủa đông đảo quần chúng nhân dân
Về giáo dục: Dạy học các nhân vật lịch sử đúng về nội dung và phương
pháp sẽ giúp học sinh tránh được sai lầm của bệnh “ hiện đại hóa lịch sử” nhữngnhận định chủ quan phiến diện và những đánh giá nhận định tình hình thiếu cơ
sở khoa học
Những biểu hiện chân thật sinh động về các nhân vật lịch sử sẽ giáo dục các
em về đạo đức, tình cảm các em không chỉ biết tri giác (nghe, nhìn, biết) mà còn
có những tình cảm yêu ghét thậm chí đối với các em giàu tình cảm có thể “rưngrưng nhỏ lệ” sự biểu hiện tâm lí này nó biểu hiện sự “nhập tâm vào lịch sử, sựhóa thân vào lịch sử” biểu hiện thái độ tâm tư tình cảm của học sinh đối vớinhững gì mà các em nhận thức được
Trang 5Qua các biểu hiện lịch sử, những hành động của những anh hùng nhữngngười quên mình vì sự nghiệp giải phóng dân tộc vì hòa bình hạnh phúc nhândân, nó có sức lôi cuốn hùng hồn, sôi nổi đối với các học sinh gây cho các emcảm xúc lịch sử sâu đậm từ đó hình thành các em sự kính phục, lòng tự hào.Trong những hoàn cảnh nhất định các nhân vật lịch sử nó thổi bùng ngọn lửacách mạng vào tuổi trẻ hình thành nên ở các em luồng sinh khí mới, một cảmnhận mới.
Bên cạnh đó sự xuất hiện các nhân vật phản diện, tất yếu sẽ gây nên sựphản ứng ngược lại từ phía học sinh nó khơi gợi các em lòng căm thù hành viđộc ác của các nhân vật Từ đó hình thành các em lòng yêu cái thiện, bài trừ cáiđộc ác xấu xa
Về mặt phát triển: Nhìn chung các nhân vật lịch sử, tạo biểu tượng về
các nhân vật lịch sử là một trong những phương tiện quan trọng cho hoạt độngtrí tuệ của học sinh không ngừng phát triển bởi vì trong “khi lĩnh hội những kiếnthức khoa học hình thành nhiệm vụ nhận thức đồng thời học sinh cũng phát triểnnhận thức của mình”
Tư duy học sinh phải có một thời gian hoàn thành, phát triển mới dần dầnhoàn thiện Từ các chi tiết vụn vặt, từ các nhân vật lịch sử qua quá trình giảngdạy, tìm hiểu sẽ giúp học sinh nhìn nhận tổng quát lại đem lại cách nhìn mới vềnhân vật, tức là từ quan điểm, cách nhìn nhận có thể là sai lầm lệch lạc khôngđầy đủ tiến tới xây dựng những nhân vật, hình tượng rõ ràng mạch lạc Có thểphân biệt đúng sai, hạn chế, ưu điểm Vì vậy các nhân vật lịch sử góp phầnkhông nhỏ vào việc phát triển tư duy học sinh
Tuy vậy, học tập lịch sử là một quá trình lao động trí tuệ Để có hình ảnh vềnhân vật lịch sử giáo viên phải tác động vào trí óc học sinh làm nảy nở nhu cầunhận thức của các em, tiếp đó giáo viên tổ chức các em nghiên cứu các nguồn tưliệu, sử dụng đồ dùng trực quan từng bước làm cho các em nhận thức, hìnhthành được các hình ảnh biểu tượng nhân vật lịch sử
Trang 6quan phản ánh đúng bản chất sự kiện – nhân vật.
nhau Theo yêu cầu này nó sẽ phục vụ đắc lực trong việc đánh giá nhân vật lịch
sử đây là điều quan trọng khi dạy học nhân vật lịch sử từ đó tránh lối “ hiện đạihoá” lịch sử Đánh giá nhân vật cần tuân thủ sự thật lịch sử phải đặt họ vào thờiđại họ sống xem họ làm được gì, chưa làm được gì?
Thứ 2: Dạy học các nhân vật lịch sử phải đặt trong mối quan hệ với quầnchúng nhân dân, với các nhân vật khác và với sự kiện lịch sử bởi vì chúng ta biếtlịch sử là lịch sử quần chúng nhân dân một khi cá nhân đựơc nhân dân ủng hộthì chắc chắn dành thắng lợi và nếu ngược lại họ thất bại Bên cạnh đó hoạt độngcủa nhân vật lịch sử sẽ tác động đến các sự kiện khác, có thể hành động của cánhân sẽ làm thay đổi cục diện lịch sử lúc bấy giờ
Thứ 3: Phải chú ý đến mục đích giáo dục tư tưởng, tình cảm và phát triểnnhân cách học sinh
Thứ 4: Trong dạy học các nhân vật lịch sử cần phát huy tính tích cực củahọc sinh, phương pháp thầy đọc trò chép đã cũ Hiện nay học sinh phải ở vị trítrung tâm, học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên mạnh dạn phát biểu ý kiếnđưa ra nhận xét Giáo viên kết luận, chốt ý
Như vậy trong giảng dạy nhân vật lịch sử giáo viên phải đảm bảo yêu cầunêu trên nhưng vấn đề đặt ra là giải pháp này khi đi vào thực tiễn kiểm nghiệm
nó có khả thi không Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này tôi mạnh dạn đưa
ra những biện pháp sư phạm nhằm giảng dạy tốt về vấn đề này
2 Một số biện pháp sư phạm cụ thể
2.1 Để khắc sâu hình ảnh nhân vật,giúp học sinh có những biểu tượng cụ thể
về nhân vật thì trước hết học sinh phải biết “mặt mũi’’ nhân vật đó như thế nào, kếthợp với những lời kể, mô tả học sinh mới dễ dàng hình dung về nhân vật “Từ trựcquan đến tư duy” Tuy nhiên với kênh hình hiện nay trong SGK (sách giáo khoa)không phải nhân vật nào cũng có hình ảnh minh họa, vậy giáo viên phải ứng dụng
công nghệ vi tính vào quá trình giảng dạy Nhất là đối với những bài học mà nội
dung gắn liền với nhân vật lịch sử nhưng SGK lại không có hình ảnh thì giáo viên
có thể dùng máy chiếu để học sinh thấy hình ảnh nhân vật đó
Chẳng hạn khi dạy bài 7 (lớp 10-cơ bản), mục 3- Vương triều Mô gôn, nộidung gắn liền với vua A-cơ-ba, vị vua đưa ra chính sách cai trị tiến bộ, tích cực,
Trang 7đưa Ấn Độ phát triển tới đỉnh cao của chế độ phong kiến Tuy vậy SGK lạikhông có hình ảnh của ông học sinh rất khó tưởng tượng Cho nên giáo viên sửdụng máy chiếu để học sinh có hình ảnh trực quan về A-cơ-ba.
Hoặc khi dạy mục d của mục 2 bài 16 (lớp 10-cơ bản) Ngô Quyền vàchiến thắng Bạch Đằng năm 938 Đây là chiến thắng có ý nghĩa lịch sử lớn, kếtthúc ách thống trị 1000 năm của phong kiến phương Bắc Mở ra thời đại độclập, tự chủ lâu dài của dân tộc do Ngô Quyền lãnh đạo Nếu giáo viên chỉ nói màkhông cho học sinh xem về hình ảnh của Ngô Quyền, không có biểu tượng vềNgô Quyền thì học sinh rất khó nhớ về những đóng góp của ông trong lịch sửdân tộc Tuy nhiên SGK lại không có hình ảnh minh họa, vậy giáo viên có thểtìm kiếm tranh vẽ Ngô Quyền hoặc dùng máy chiếu cho học sinh thấy, biết vềNgô Quyền
Ngoài ra giáo viên có thể cho học sinh xem các đoạn phim tư liệu, tuynhiên vì tiết học chỉ 45 phút nhưng kiến thức mà giáo viên chuyển tải, học sinhphải tiếp nhận lại rất nhiều vì vậy giáo viên chỉ nên chọn những đoạn phim chứanội dung cô đọng, phục vụ thiết thực cho bài học
Ví dụ khi dạy mục IV “Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập”,giáo viên cho học sinh xem đoạn phim tư liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tuyênngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình ( Hà Nội)
Hoặc khi dạy chiến dịch Việt Bắc thu-đông năm 1947 và chiến dịch Biêngới thu-đông năm 1950, giáo viên cho học sinh xem đoạn phim tư liệu Đạitướng Võ Nguyên Giáp tập 2, phần 2 của đài truyền hình Thanh Hóa Sau khixem học không chỉ nhớ những đóng góp quan trọng của Võ Nguyên Giáp trongchỉ đạo chiến dịch, mà qua đó học sinh nhớ nhanh nội dung bài học
Hay khi dạy mục III của bài 23 “Giải phóng hoàn toàn miền Nam, giànhtoàn vẹn lãnh thổ Tổ Quốc”, giáo viên cho học sinh xem đoạn phim tư liệu: Lờituyên bố đầu hàng của Dương Văn Minh- Tổng thống chính quyền Sài Gòn doTrung tá Bùi Văn Tùng viết, Dương Văn Minh đọc vào ngày 30-4-1975
2.2 Trong việc giảng dạy các nhân vật lịch sử cần phải kết hợp lời nóisinh động truyền cảm của giáo viên với các loại đồ dùng trực quan để hình thànhcho các em biểu tượng về nhân vật lịch sử
Điều này xuất phát từ đặc điểm riêng của đề tài là giảng dạy các nhân vậtlịch sử , theo tôi đây là cái giáo viên quan tâm hàng đầu Có thể khẳng định lờinói truyền cảm và giàu hình ảnh của giáo viên đóng vai trò rất lớn trong giáodục các em nói chung và trong việc giảng dạy các nhân vật lịch sử nói riêng, vớilời nói dịu dàng trong trẻo đầy cảm xúc khi trình bày các nhân vật có ảnh hưởngquan trọng trong sự kiện lịch sử, lời nói sinh động để mô tả, kể chuyện, tườngthuật về nhân vật lịch sử nhằm cung cấp thêm tư liệu sinh động phưong pháp tạohình ảnh khách quan đa dạng cho học sinh Tuy vậy lời nói giáo viên cần chú ý
là cái hồn của những lời nói, giáo viên phải nhập cuộc nếu không những lời nói
ấy sẽ không gây cảm xúc cho học sinh
Dẫn ra một ví dụ dẫn chứng: Khi giảng dạy nhân vật Crôm Oen(Trongbài Cách mạng tư sản Anh-lớp 10 cơ bản) sau khi giáo viên cho học sinh
Trang 8quan sát chân dung của Crôm Oen (hình 52 sgk) giáo viên có thể diễn đạtmột đoạn như sau: “Ôlivơ Crôm Oen (1599-1658) là một địa chủ hạng trungthuộc tầng lớp quí tộc mới ,ông là người tầm thước vạm vỡ và rắn chắc, máitóc màu hạt dẻ , đôi mắt xám màu thép nhìn xuyên suốt, các mũi hơi to sovới các các đường nét khác trên khuôn mặt, tiếng nói vang vang, đanh thép.Khi muốn người ta hiểu mình ông nói mạnh mẽ và có sức thuyết phục,nhưng không hoa văn ăn mặc giản dị thường mặc chiếc áo dạ, cổ áo bằngvải thô trắng, đầu đội chiếc mũ tồi tàn, luôn đeo kiếm bên mình” Tôi tinchắc rằng với lối diễn đạt như vậy kết hợp với hình ảnh trên máy chiếu họcsinh sẽ có một cách nhìn mới, sẽ hình dung được nhân vật Crôm Oen –mộtcon người có tài của giai cấp tư sản.
Trong việc sử dụng đồ dùng trực quan cần đáp ứng những yêu cầu của bàiđảm bảo tính chính xác tính thẩm mĩ, khoa học phù hợp đối tượng học sinh.Tuy nhiên trong việc sử dụng đồ dùng trực quan cần chú ý:
- Cần khai thác tốt hình ảnh có trong SGK
Dẫn ra một ví dụ: Khi giảng bài 19 (lớp 11-cơ bản), mục 1nhỏ của III đểkhắc họa cho học sinh về nhân vật Trương Định- tượng trưng cho tinh thầnchống Pháp của nhân dân Nam Kì, giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác hình
51 Trương Định nhận phong soái Sau khi cho học sinh xem hình 51 rồi nhậnxét hành động của Trương Định giáo viên kết luận: Trương Định (1820-1864)quê ở Sơn Tịnh-Quảng Ngãi Ông là người cao lớn, nước da trắng, dáng ngườithanh tú Ngay sau khi Pháp chiếm thành Gia Định (17/2/1859) ông đã đưa quânđến đóng tại Thuận Kiều, phối hợp với quân đội chính quy của triều đình xungphong đánh giặc
Hoạt động mạnh mẽ của nghĩa quân Trương Định làm cho giặc Pháp
và triều đình lo sợ Triều đình đã hạ lệnh bắt ông phải bãi binh, hai lầnđiều ông đi nhận chức Lãnh binh ở An Giang và Phú Yên Khi nghe tin cósắc phong của triều đình, những nghĩa quân trung thành cùng quần chúngnhân dân đã tập hợp xung quanh Trương Định suy tôn Trương Định làmchủ soái để giết giặc, cứu nước, cứu dân Buổi lễ Trương Định nhận phongsoái diễn ra giản dị nhưng trang nghiêm tại một vùng nông thôn Nam Kì,dưới sự chứng kiến của đông đảo nhân dân Họ làm một lễ đài bằng gỗ,trên đặt hương án, phía sau có bức trướng ghi dòng chữ Hán “ Bình TâyĐại Nguyên soái” (Vị nguyên soái đánh dẹp quân Pháp) Trong buổi lễ,Trương Định giơ tay đón nhận thanh kiếm do một người già có uy tín, đạidiện cho nhân dân trao tặng và suy tôn ông làm Bình Tây Đại Nguyên soái
Việc Trương Định kiên quyết không nhận sắc phong của triều đình vàđứng về phía nhân dân chông Pháp đã nhận được sự ủng hộ của đông đảo quầnchúng và làm cho đại diện của triều đình phải kinh ngạc
Nhìn vào bức tranh ta thấy bên phải của bức tranh nhân dân tham dự rấtđông, phấn khởi hào hùng, mang theo cờ, các nghĩa binh với vũ khí thô sơ…Cảnh tượng này đối lập với cảnh quan quân triều đình (phía trái bức tranh), viênquan ngơ ngác hoảng sợ, Ngựa quay đầu lại chuẩn bị lên đường, quân lính nhớn
Trang 9nhác (Trương Định nhận phong soái SGK) Như vậy qua bức tranh học sinhkhông chỉ thấy được tinh thần dũng cảm, kiên quyết đánh giặc đến cùng củaTrương Định mà còn thấy được khí thế đấu tranh của nhân dân Nam Kì, thấyđược tinh thần bạc nhược, muốn cầu hòa của triều đình.
- Cần xây dựng hệ thống đồ dùng trực quan phù hợp nội dung bài dạy
Ví dụ khi dạy bài 17 (lớp 12-cơ bản), mục 2 nhỏ của mục II “ Giải quyếtnạn đói” có thể thiết kế sơ đồ sau để làm rõ hình ảnh Hồ Chí Minh gương mẫuthực hiện chủ trương diệt giặc đói
Ngoài ra để học sinh thấy được Bác cũng là một trong những người tíchcực thực hiện biện pháp lâu dài –tăng gia sản xuất, giáo viên cho học sinh xem
hình ảnh Bác đang xới đất trồng rau (Hình ảnh trên máy chiếu năm 1952)
- Sử dụng đồ dùng trực quan kết hợp với tường thuật, mô tả để tạo biểutượng về nhân vật lịch sử cho học sinh
Tóm lại giữa giọng nói truyền cảm cần kết hợp sáng tạo đồ dùng trực quan
sẽ có tác dụng nhất định trong việc giáo dục , tạo biểu tượng về các nhân vật lịch sửcho các em Trong mối quan hệ này Kharlanop từng nhận xét “ Lời nói sinh độngcủa giáo viên kết hợp tính trực quan có hiệu quả to lớn trong dạy học”
2.3 Thông qua việc để học sinh tìm hiểu về chân dung nhân vật Từ đó tổchức cho học sinh tự trình bày hiểu biết của mình về các nhân vật cuối cùng giáoviên đưa ra nhận xét kết luận
Căn cứ vào thực tiễn hiện nay thì đây là một trong những biện pháp khóbởi vì một giờ học phổ thông chỉ có 45 phút trong khi đó sách và tài liệu lạikhông được đầy đủ Tuy vậy căn cứ vào thực tại và đặc điểm nhận thức của họcsinh tôi mạnh dạn đề ra phương pháp này Để thực hiện phương pháp này mộtcách có hiệu quả trong khâu chuẩn bị giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tìmhiểu những vấn đề gì?
- Ở mức độ đầu tiên cần tiếp nhận của học sinh là ngày, tháng, năm sinh,năm mất, đôi nét về hoàn cảnh xuất thân, nội dung về thời đại lịch sử mà nhânvật đó sống và hành động
- Ở mức độ cao hơn học sinh cần tìm hiểu đó là nhân vật đó bắt đầu hoạtđộng trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa từ khi nào? Thái độ, lậptrường, quan điểm chính trị, tư tưởng của nhân vật, những giai đoạn hoạt độngcủa nhân vật, thành công hay thất bại, ảnh hưởng của nhân vật đó vào thời đại
mà nhân vật sống
Theo trình tự đó căn cứ vào đối tượng học sinh cho các em trình bàykhoảng 3-5 phút, cho cả lớp nhận xét đánh giá từ đó giáo viên kết luận vấn đềmột cách hoàn chỉnh
13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ ” (tiết 37-lớp 10 cơ bản) giáo viên có thể đưa rahướng dẫn hoặc một số tư liệu về nhân vật G Oasinhton cho các em họcsinh tìm hiểu ở nhà trước khi dạy đến bài này cho các em trình bày đôi néthiểu biết của các em về nhân vật này, cả lớp nhận xét đánh giá từ đó giáoviên kết luận một cách hoàn chỉnh: G.Oasinhton (1732-1799) sinh trưởng
Trang 10trong một gia đình chủ nô giàu có ở bang Viêc-gi-ni-a 16 tuổi ông bắt đầulàm kĩ sư đồng thời nhận danh hiệu sĩ quan (thiếu tá) quân đội Trước chiếntranh giành độc lập, ông đã từng là chỉ huy quân đội Viêc-gi-ni-a, ông còn
là thành viên của hội đồng dân biểu Viếc-gi-ni-a, tích cực đấu tranh chốngchính sách của Anh hạn chế sự phát triển công thương nghiệp ở thuộc địa.Năm 1774 G.Oa sinhtơn dự Đại hội lục địa lần thứ nhất, năm 1775 dự Đạihội lục địa lần thứ hai Đại hội đã bầu Oa sinhtơn làm tông chỉ huy các lựclương vũ trang của nghĩa quân (1775) Ở chức vụ này, Oa sinhtơn đã thểhiện những phẩm chất đạo đưc cao cả, lòng dũng cảm tính kiên nghị, tài chỉhuy quân sự và tổ chức Oa sinhtơn rất có uy tín trong quần chúng-nhữngngười thúc đẩy thăng lợi của cách mạng Năm 1787, hiến pháp Mĩ đượcthảo dưới sự chủ trì của ông Hiến pháp cùng với một số điều bổ sung còn
có hiệu lực đến ngày nay Năm 1789 Oa sinhtơn được bầu làm tổng thốngđầu tiên của nước Mĩ Như vậy sau khi các em tự tìm hiểu và sau đó nghebạn trình bày, giáo viên bổ sung chắc chắn các em sẽ nhớ và hiểu nhữngđóng góp của Oa sinhtơn cho nước Mĩ, đồng thời hiểu vì sao nghĩa quânBắc Mĩ chiến thắng quân Anh.(Hình ảnh Oa sinhtơn trên máy chiếu)
2.4 Giáo viên cần xây dựng một hệ thống câu hỏi, bài tập, áp dụng vàotiết học kích thích tính chủ động, tích cực của học sinh để các em tiếp nhận kiếnthức hình thành biểu tượng về nhân vật lịch sử
- Trước khi lên lớp giáo viên cần xây dựng cho mình một hệ thốngcâu hỏi Các bài tập nhận thức, câu hỏi trắc nghiệm nhằm phát triển tưduy kích thích tinh thần học tập của học sinh Tuy vậy trong biện phápnày cần phải chú ý nguyên tắc vừa sức đối với từng đối tượng học sinh.Một trong những yêu cầu của phương pháp này là giáo viên phải liên tụctạo ra các tình huống có vấn đề, từ đó tổ chức cho các em giải quyết vấn
đề “ phải làm cho giờ học luôn luôn là một chuỗi liên tục của tình huống
có vấn đề, rồi vấn đề được giải quyết tức là được nhận thức và tình huốngmới lại xuất hiện ”
Chẳng hạn khi dạy về buổi đầu hoạt động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc(1911-1918) Sau khi cho học sinh trình bày những hiểu biết của mình vềNguyễn Ái Quốc, giáo viên có thể hỏi: Nguyễn Ái Quốc đã đi đâu để tìm đườngcứu nước? Vì sao Nguyễn Ái Quốc đi sang phương Tây mà không đi sang TrungQuốc hay Nhật Bản như các vị tiền bối trước? Tiếp đó trong bài giảng của mìnhgiáo viên tùy từng trường hợp mà đặt ra các tình huống để học sinh giải quyếtsau đó kết luận
- Giáo viên đưa ra câu hỏi áp dụng vào tiết học để kích thích tính chủđộng, tích cực của học sinh
Ví dụ khi dạy mục II của bài 20 “Cuộc tiến công chiến lược Đông-Xuân1953-1954” có thể sử dụng câu hỏi trắc nghiệm để vừa kiểm tra kiến thức
cũ ,vừa củng cố kiến thức bài mới về các nhân vật