Do vậy trớc vấn đề này tôi đã chọn viết sáng kiến kinh nghiệm với đềtài: "Giáo dục đạo đức học sinh Trung tõm GDTX-DN Lang Chỏnh thông qua việc ra đề văn nghị luận xã hội"... - Trong phạ
Trang 1A MỞ ĐẦU
I Lí DO CHỌN ĐỀ TÀI
Như chỳng ta đó biết, phẩm chất đạo đức là một phần quan trọng tạo
nờn giỏ trị của một con người Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó từng núi: "Cú tài mà khụng cú đức là người vụ dụng, cú đức mà khụng cú tài thỡ làm việc gỡ cũng khú" Thế nhưng cú một thực tế đau lũng hiện nay là tỡnh trạng xuống cấp về
mặt đạo đức, niềm tin, lý tưởng của một bộ phận học sinh Việc học sinh lừadối ụng bà, cha mẹ, vụ lễ đối với thầy cụ, bỏ học, la cà quỏn xỏ, gõy gổ đỏnhnhau, sa vào cỏc tệ nạn xó hội, thậm chớ phạm tội khụng phải là hiếm gặp ởmột số trường Nguyờn nhõn của tỡnh trạng này thỡ cú nhiều Nhưng điều dễ
nhận thấy là ở tuổi đang "tập" làm người lớn, nhận thức của cỏc em thường
chịu ảnh hưởng rất lớn của mụi trường xung quanh Trong khi đú thực tế xóhội hiện nay vẫn cũn xảy ra nhiều hiện tượng suy thoỏi về đạo đức dưới tỏcđộng tiờu cực của mặt trỏi nền kinh tế thị trường Điều này đó tỏc động xấu tớiviệc tu dưỡng, rốn luyện đạo đức lứa tuổi học trũ
Vỡ vậy việc tăng cường giỏo dục đạo đức cho học sinh hiện nay là vấn
đề vụ cựng quan trọng, là trỏch nhiệm của gia đỡnh, nhà trường và toàn xó hội.Đõy là cụng việc khụng hề đơn giản, đũi hỏi phải cú chủ trương, biện phỏpthớch hợp, cú sự đồng lũng, nhất trớ của cả gia đỡnh, nhà trường và toàn xó hội
Là một giáo viên dạy văn trực tiếp giảng dạy tại Trung Tõm GDTX-DN LangChỏnh gần 10 năm tôi tự nhận thấy việc chú trọng tới giáo dục đạo đức chohọc sinh hiện nay tại Trung Tõm nơi tụi đang giảng dạy núi riờng và học sinhTHPT núi chung không chỉ là việc làm cần thiết mà còn là trách nhiệm lớnlao, nặng nề khụng chỉ của bất cứ ai
Do vậy trớc vấn đề này tôi đã chọn viết sáng kiến kinh nghiệm với đềtài: "Giáo dục đạo đức học sinh Trung tõm GDTX-DN Lang Chỏnh thông
qua việc ra đề văn nghị luận xã hội".
Trang 2Tôi hy vọng rằng những nghiên cứu bớc đầu của mình sẽ góp phần tăngcờng giáo dục đạo đức cho học sinh Bởi qua thực tế kiểm nghiệm của bảnthân đã thấy có những tác dụng nhất định.
II Đối tợng, phạm vi nghiên cứu
- Đề tài quan tâm tới việc góp phần nâng cao chất lợng giáo dục đạo
đức cho học sinh Trung Tõm GDTX-DN Lang Chỏnh
- Trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này, tôi tập trung nghiên cứumột vấn đề nhỏ đó là giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua việc ra đề vănnghị luận xã hội
- Thời gian nghiờn cứu: Từ thỏng 09 năm 2006 đến nay
và xã hội Ngợc lại các em sẽ trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội trongtơng lai Vì vậy: "Tiên học Lễ, hậu học Văn" không chỉ là khẩu hiệu mà cũngchính là nhiệm vụ của thầy và trò trong suốt quá trình dạy- học.Là một giỏoviờn dạy văn việc giỏo dục đạo đức cho học sinh là một việc làm vụ cựng cầnthiết bời “văn học là nhõn học”- học văn là học cỏch làm người Việc học làmvăn nghị luận xã hội giúp học sinh có năng lực trí tuệ phát triển, hình thành tduy hợp lý, khoa học, biết cách tìm tòi và xác định chân lý; biết cách diễn đạt,phát biểu ý kiến của mình một cách rõ ràng Đây chính là những vốn sống vôcùng quan trọng trong hành trang mà các thầy cô chuẩn bị cho các em khi bớcvào đời Bởi sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học không phải ai cũng theonghiệp văn chơng nhng bất kỳ ai cũng phải đối mặt với những vấn đề xã hội
Và phải giải thích, chứng minh, thể hiện quan điểm, lập trờng, t tởng, tình cảmcủa mình trớc các vấn đề đó Vì vậy càng phải rèn luyện cho các em làm tốtloại văn này
II.CƠ SỞ THỰC TIỄN
Trong suốt những năm giảng dạy tại Trung Tõm GDTX-DN Lang Chỏnhtụi nhận thấy một đặc thự ở đõy là cỏc em học sinh theo học chủ yếu là con
Trang 3em đồng bào dân tộc Thái ,Mường cư trú tại các xã vùng cao.Chính vì vậy các
em phải ở trọ và ít được sự giám sát quản lý từ phía gia đình.Mặt khác các bậcphụ huynh luôn có tâm lý cho con em mình đi học và phó thác trách nhiệmcho các thầy cô, nhà trường quản lý.Trong những năm gần đây mặc dù được
sự quan tâm của các cấp, ban nghành và nhà nước đầu tư xây dựng cho TrungTâm nhiều khu học nghề khang trang, ký túc xá rộng rãi nhưng lại chưa đầu
tư cơ sở vật chất bên trong nên dẫn đến tình trạng có ký túc nhưng học sinhvẫn phải trọ ở ngoài nhà dân.Đây cũng là một trong những vấn đề làm đauđầu Ban giám đốc Trung Tâm, các thầy cô trong nhà trường khi chưa tìmđược hướng giải quyết.Các em ở trọ ngoài thiếu sự quản lý nên tình trạng la
cà quán xá, bỏ học đi chơi điện tử, bi a đang xảy ra, thậm chí đã có trườnghợp học sinh vướng vào tệ nạn xã hội như trộm cắp, lô đề.Các em đang ở độ
tuổi tập làm “người lớn”, lại thiếu sự quản lý chặt chẽ từ phía gia đình nên rất
dễ sa vào các tệ nạn Việc nắm bắt được suy nghĩ, tâm tư, tình cảm của các
em là việc làm vô cùng quan trọng Thông qua những bài văn nghị luận xã hộigiáo viên có thể hiểu được từng hoàn cảnh của học sinh, những suy nghĩ củacác em để từ đó có những hướng điều chỉnh giáo dục cho phù hợp Cùng với
bộ môn Giáo dục công dân thì đây là bộ môn không những giúp cho các emtiếp nhận tri thức mà còn hoàn thiện nhân cách để bước vào đời.Chính vì vậytôi chọn đề tài này làm đề tài nghiên cứu của mình Hi vọng sẽ một phần nhỏnào đấy giúp cho nền giáo dục đạo đức của học sinh Trung Tâm GDTX- DNngày càng tốt hơn
III THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1.Vị trí của nghị luận xã hội trong chương trình dạy học môn văn hiện
nay
Ở bậc học THCS, việc học văn nghị luận xã hội đã được quan tâm ở tất cả
các khối lớp từ lớp 6 đến lớp 9 Từ năm 2000 khi chương trình văn THPT có
Trang 4sự chỉnh lý hợp nhất thì Vụ THPT đã đưa ra yêu cầu về việc giảng dạy và ra
đề nghị luận xã hội cho 3 khối học 10,11,12.Đặc biệt là ở khối 11,12
Đối với giáo viên trong quá trình giảng dạy cũng đã lưu ý đến việc ra
đề văn nghị luận xã hội cho cả ba khối học theo yêu cầu của chương trìnhmôn học nhưng thực hiện chưa thường xuyên hoặc chỉ chiếu lệ mỗi năm mộtbài
Về phía bản thân học sinh, thường có tâm lý ngại làm những đề vănnghị luận xã hội vì nhiều nguyên nhân:
Thứ nhất: Là do các em còn thiếu kiến thức hiểu biết xã hội
Thứ hai: Là do các em còn ngại thể hiện tư tưởng tình cảm của mình
(Trong khi đó văn nghị luận xã hội phải trực tiếp bộc lộ điều này)
Thứ ba: Là do không có tài liệu hoặc là ít tài liệu để tham khảo thậm
chí là để sao chép
2 Vai trò, tác dụng của đề văn nghị luận xã hội trong giáo dục đạo đức học sinh:
a Đối với người được giáo dục (học sinh):
Việc ra đề văn nghị luận xã hội liên quan đến phạm trù đạo đức sẽ giúpcho học sinh phải suy nghĩ, soi lại mình và nói lên tâm tư của mình trước mỗivấn đề cụ thể Rồi tự đó mà tự điều chỉnh hành vi, cách cư xử sao cho đúngđắn phù hợp
b Đối với người giáo dục (giáo viên):
Vấn đề trên sẽ giúp giáo viên có thể nắm được tâm tư, tình cảm của họcsinh Từ đó có thể rút ra những nhận xét về con người các em Và cũng từ đó
có căn cứ và biện pháp để giáo dục các em Bởi như người ta thường nói:
"Văn là người" Bài văn cho chúng ta những thông tin đầy đủ để từ đó ta hiểu
thêm về con người, con người như thế nào thì có ý nghĩ như thế ấy Thườngngày các em có những suy nghĩ gì, quan tâm tới cuộc sống ra sao và cách ứng
xử như thế nào.Tất cả những cái đó vẫn có sẵn trong các em, gặp cơ hội làđược bộc lộ ra bên ngoài (qua bài viết)
Trang 5Như vậy việc ra đề văn nghị luận xã hội và yêu cầu làm văn nghị luận
xã hội đối với học sinh Trung Tâm GDTX-DN nói riêng và học sinh bậcTHPT nói chung sẽ có tác dụng nhất định đối với quá trình tự tu dưỡng, rènluyện đạo đức của các em và đối với quá trình giáo dục ,dạy dỗ, uốn nắn đạođức học sinh của giáo viên Nếu hai quá trình này kết hợp với nhau một cáchhài hòa thì hiệu quả thu được sẽ rất khả quan
IV YÊU CẦU, CÁCH THỨC RA ĐỀ VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHO HỌC SINH TÌM HIỂU ĐỀ
Đối với giáo viên, một trong những công việc gian khó nhất vẫn là làmthế nào ra được nhiều đề văn phù hợp với đối tượng học sinh Đặc biệt là dướidạng đề văn nghị luận xã hội Trên thực tế vì số lượng bài kiểm tra có sử dụng
đề văn nghị luận xã hội không nhiều nên phần lớn giáo viên và người chịutrách nhiệm ra đề trong các kỳ thi thường dựa vào các đề có sẵn, in trong cácsách Chẳng hạn như:
* Bình luận câu tục ngữ: "Tốt gỗ hơn tốt nước sơn"
* Ông cha ta thường nói: "Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng" Em hãy
giải thích câu tục ngữ trên
Những đề này sẽ có tình trạng học sinh lười suy nghĩ, chỉ tìm cách chéptài liệu hoặc khuôn theo một mẫu nào đó Vì vậy dù đề văn có đề cập đếnphạm vi đạo đức lối sống thì cũng ít có hiệu quả trong việc giúp học sinh tựnhận thức và cũng rất khó khăn đối với mục đích giáo dục của giáo viên là cóthể sát hơn trong việc uốn nắn học sinh
Vì vậy trước vấn đề này tôi mạnh dạn đề xuất một số yêu cầu trongviệc ra đề và định hướng học sinh tìm hiểu đề
1 Yêu cầu của việc ra đề
Các vấn đề đặt ra trong nghị luận xã hội thường rất rộng nên chúng ta
có thể vận dụng tục ngữ, ca dao, danh ngôn, những sự kiên nổi bật trong đờisống chính trị xã hội để ra đề Và theo tôi, ta có thể ra đề kiểm tra nghị luận
Trang 6xã hội thường xuyên theo yêu cầu của môn học cho cả cấp học chứ không nênchiếu lệ mỗi năm một bài
Tôi nhận ra rằng tất cả những gì xung quanh ta đều có thể có tác dụnggiáo dục Vì vậy chúng ta nên sưu tầm, vận dụng những câu ca dao, tục ngữ,những câu danh ngôn, châm ngôn về cuộc sống, những sự kiện chính trị -xã
hội để có thể có "Vốn" cho việc ra đề văn góp phần vào việc giáo dục Đồng
thời cũng nên hướng dẫn cho các em biết về công việc trên để các em có thể
tự nhận thức, tự chiêm nghiệm và ứng xử trong cuộc sống hàng ngày
Quay trở lại với yêu cầu của việc ra đề văn nghị luận xã hội, tôi xinđược đề cập một cách cụ thể như sau:
Thứ nhất: Đề văn cần phải thể hiện tính đúng đắn chính xác và phù
hợp Điều này có nghĩa là đề ra phải trích dẫn đúng câu chữ và đúng quycách Nếu không sẽ khiến cho học sinh khó hiểu hoặc hiểu sai lệch vấn đề.Hơn nữa là đề văn phải phù hợp với trình độ, năng lực học sinh Không ranhững đề văn vượt khó tầm hiểu biết của các em Đề văn đúng kiểu bài vớinhững yêu cầu rõ ràng, sáng sủa cũng là một phẩm chất cần có của yêu cầunày
Thứ hai: Đề văn nghị luận xã hội phải đánh trúng đối tượng, tức là khi
ra đề giáo viên phải nắm bắt trước tình hình học sinh để hướng vào những vấn
đề thuộc phạm trù đạo đức mà ở tập thể hoặc cá nhân học sinh đang có nhữngbiểu hiện tiêu cực
Thứ ba: Đề ra phải "vừa quen vừa lạ" Đề văn quen tức là học sinh có
thể hiểu được, tự mình suy nghĩ và tự mình nói lên tâm tư tình cảm hoặc cáchđánh giá của mình Còn đề lạ tức là đề văn phải kích thích được sự suy nghĩđộc lập và khả năng sáng tạo của học sinh - ngăn chặn được tình trạng sửdụng tài liệu và bắt trước máy móc Chẳng hạn cùng một vấn đề bàn luận làtinh thần đoàn kết nhất trí có thể ra những đề như:
Đề 1: Ông cha ta có câu: "Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao"
Em hãy chứng minh
Đề 2: Người xưa có câu: "Nhiều chống càng tốt, nhiều cột càng bền"
Trang 7Em hãy chứng minh.
Đề 3: Người xưa từng quan niệm: "Một hòn bắt chẳng nên non.
Ba hòn chụm lại nên cồn Thái Sơn"
Em hãy chứng minh
Hoặc cùng bàn luận về vấn đề biết ơn những người đã tạo dựng nhữngthành quả cho mình hưởing thụ có thể có các đề như:
Đề 1: Em hãy suy nghĩ về đạo lý: "Uống nước nhớ nguồn"
Đề 2: Ông cha ta từng dạy rằng: "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
Ăn khoai nhớ kể cho dây mà trồng"
2 Cách thức ra đề văn nghị luận xã hội:
Khi ra đề giáo viên sử dụng phương pháp phân loại để có thể ra những đềvăn phù hợp vừa phát huy tính tích cực lại cũng có thể ngăn chặn đẩy lùinhững tiêu cực
a Phân loại đối tượng: Đối tượng được đề cập đến để phân loại ở đây
là học sinh
*) Đối với tập thể học sinh:
Ta nên chọn những vấn đề cập nhật, nóng hổi bức thiết nhất của đờisống xã hội- Đặc biệt có liên quan đến đạo đức, lối sống, niềm tin, lý tưởngcủa học sinh để ra đề Nhưng cũng cần quan tâm đến những vấn đề chung chonhận thức của tất cả học sinh Theo quan điểm cá nhân thì qua việc ra đề phảilàm thế nào giúp học sinh tái hiện lại được những gì mà các em đã thấy về đờisống xã hội Từ đó giúp các em tự nhận thức Vấn đề tái hiện lại rất quantrọng, nó giúp cho con người ta lâu nay có thể là thờ ơ, không hiểu sẽ đi đến
Trang 8nhận thức được nhiều điều từ những vấn đề tưởng chừng như là rất cũ Và từ
đó mà có sự vận động thay đổi trong chính bản thân mình Chẳng hạn:
Đề 1: Có người đã cho rằng: "Tất cả những gì trong phim, truyện và
trên sân khấu đều đáng để cho chúng ta học tập".
Em có suy nghĩ như thế nào về vấn đề này?
Tác dụng của đề giáo dục cho học sinh cách nhìn nhận, đánh giá vàcách thức học hỏi khi tiếp cận những vấn đề xã hội
Đề 2: Em có suy nghĩ gì về nghề nghiệp tương lai của mình?
Đề văn giúp cho việc giáo dục định hướng nghề nghiệp
Đề 3: Ông cha ta có câu: "Tiên học lễ hậu học văn"
Em hãy giải thích và bình luận câu nói trên
Tác dụng của đề giáo dục cho học sinh về đạo đức lễ nghĩa
*) Đối với học sinh cá biệt:
Những biểu hiện ở đối tượng học sinh này đang là một vấn đề nhứcnhối hiện nay Các em thường vi phạm đạo đức, bê trễ việc học hành, sa vàonhững tệ nạn xã hội vì vậy với bộ môn văn (và cả ở những bộ môn khác) việccác em làm bài kiểm tra kém chất lượng hoặc thiếu bài kiểm tra là điềuthường xuyên xảy ra Trong những trường hợp này chúng ta nên yêu cầu các
em làm đủ bài kiểm tra bằng những đề văn nghị luận xã hội Nhưng cũng tùyvào từng đối tượng học sinh để ra đề văn phù hợp Chẳng hạn như:
- Với đối tượng học sinh gặp nhiều chuyện đau buồn dẫn đến bi quan,chán nản, có suy nghĩ tiêu cực, ta có thể ra những đề như:
Đề 1: Em hãy bình luận câu nói sau đây của L.Lêônốp: "Tất cả mọi
chiến thắng đều bắt đầu từ sự chiến thắng bản thân mình"
Đề 2: A.Xêlốt người Ý quan niệm rằng: "Người ta làm cho cuộc đời
thành cao quý ở ngay trong lò đào luyện của tai ương"
Em suy nghĩ như thế nào về vấn đề này
Những đề văn thuộc dạng này, theo tôi có thể giúp các em nhìn nhận về
xã hội, gia đình, con người và chính bản thân mình để từ đó mà sống, học tập
và làm việc một cách có ích
Trang 9- Với những học sinh ngổ ngáo hay bỏ giờ, la cà quán xá, vô lễ với ông
bà, cha mẹ, thầy cô, hay gây gỗ đánh nhau, cờ bạc rượu chè ta cần nắm bắt
những "điểm yếu" của các em để "tấn công" giúp cho các em nhận ra sai lầm
của mình Ví dụ:
Đề 1: Thang Nhược Sỹ từng quan niệm: "Không lấy bậy - tay thơm,
không nói bậy - miệng thơm, không nghĩ bậy - tâm thơm".
Em hãy giải thích về quan niệm trên
Đề 2: Có người đã cho rằng: "Tiền bạc là phương tiện của những
người thông minh, là mục đích của những kẻ ngu ngốc"
Em hãy giải thích và chứng minh câu nói trên
Đề 3: Ê-Pic-Tét (HyLạp) đã từng dạy con rằng: "Không được cho phép
mình hưởng bất kỳ thú vui nào mà chỉ được hưởng những thú vui không có gì xấu"
Hãy giải thích tại sao ông ấy lại dạy con như thế
b Phân loại đề phù hợp với đối tượng và mục đích của việc ra đề (kể
cả mục đích rèn luyện kỹ năng thao tác như giải thích, chứng minh, bình luận).
Khi phân loại đề, giáo viên phải căn cứ vào tình trạng đạo đức của họcsinh hiện nay để có thể phân ra thành những nhóm đề phù hợp Qua khảo sátthực tế tôi nhận thấy học sinh Trung Tâm GDTX-DN hiện nay có nhiều biểuhiện sa sút về mặt đạo đức lối sống như: không vâng lời ông bà, cha mẹ, nóidối gia đình lấy tiền la cà quán xá, vô lễ với thầy cô Không coi trọng việc họchành, tu dưỡng đạo đức, có tư tưởng sống gấp rất cá nhân, ích kỷ Có một bộphận học sinh hiểu rất mơ hồ về lĩnh vực chính trị - xã hội Chẳng hạn như về
chiến tranh, về lịch sử dân tộc Có em còn cho rằng: "Đó là bịa thêm chứ không hoàn toàn là sự thật" Về nghề nghiệp các em không biết cách định
hướng Điều đáng buồn là có những học sinh sống, học tập mà không hề biếtđến mục đích sống, lý tưởng sống là gì? Khi được hỏi mục đích đi học của
em là gì thì nhiều em trả lời một cách rất tự nhiên rằng: "Đi học để lấy cái
bằng lớp 12 "; "Đi học để sau này khỏi phải làm ruộng" Một thực tế nữa là
có những học sinh không may vấp ngã thì lâm vào tình trạng bi quan chán
Trang 10nản, không tự mình đứng dậy được nên đành tặc lưỡi: "Mặc kệ đến đâu thì đến" Đó là những biểu hiện rất nguy hại, nếu không có sự can thiệp, giúp đỡ
kịp thời thì tương lai các em sẽ như thế nào?
Trước thực tế đó (Trên cơ sở vấn đề mình đang quan tâm) tôi đã tiến hành phân loại được một số nhóm đề như sau:
Nhóm 1: Giáo dục học sinh chăm chỉ, cần cù chống thói lười biếng, dựa dẫm.
Đề 1: B.Phran klin đã nói rằng: "Lười biếng làm mòn rỉ trí tuệ và thân
thể"
Em hãy chứng minh
Đề 2: Em hiểu như thế nào về câu ngạn ngữ sau: "Người ở không giết
thì giờ rồi thì giờ sẽ giết lại người ở không"
Đề 3: Nhà văn Lỗ Tấn (Trung Quốc) đã nói rằng: "Trên đường thành
công không có vết chân của người lười biếng"
Em hãy bình luận câu nói trên
Nhóm 2: Giáo dục tình cảm gia đình, thầy- trò, tình yêu quê hương đất nước.
Đề 1: Ngạn ngữ Trung Quốc có câu: "Con cái ngoan làm cho cha mẹ
hạnh phúc, con cái hư là kẻ đào mồ chôn cha mẹ chúng"
Em hãy cho biết ý kiến của mình về câu ngạn ngữ trên?
Đề 2: Ông cha ta thường nói: "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư" (Một chữ là
thầy, nửa chữ cũng là thầy) Quan niệm đó có còn đúng với xã hội hiện naykhông?
Đề 3: Tục ngữ Việt Nam có câu: "Con hơn cha là nhà có phúc"
Em hiểu như thế nào về câu tục ngữ trên?
Nhóm 3: Giáo dục lối sống lành mạnh, sống có niềm tin, mục đích lý tưởng.
Đề 1: Em có suy nghĩ gì về hiện tượng đua đòi ăn chơi của một số bạn
trong trường?
Đề 2: Nhà thơ Tố Hữu thường căn dặn thanh niên: "Thanh niên phải
biết ước mơ và hành động" Em hiểu như thế nào về lời căn dặn đó?