skkn đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học địa lí trung học phổ thông

Vì vậy phải chăm lo đến nguồn lực người, chuẩn bị lớp người lao động, có nhữngphẩm chất và năng lực đáp ứng đòi hỏi của giai đoạn mới, việc này cần được bắtđầu từ giáo dục phổ thông, gắn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯNG YÊN

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HƯNG YÊN

“ ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC ĐỊA

LÍ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”

Lĩnh vực/ Môn: Địa lí

Tên tác giả: Trần Văn Thành

Giáo viên môn: Địa lí

NĂM HỌC: 2013 - 2014

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I - Cơ sở lí luận và thực tiễn của hoạt động đổi mới kiểm

tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở trường THPT

I Cơ sở lí luận

1 Quan niệm về kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở trường

THPT

2 Những yêu cầu sư phạm cần tuân thủ khi đánh giá kết quả học

tập môn Địa lí của học sinh

3 Những nguyên tắc để đánh giá kết quả học tập của học sinh

4 Cơ sở đánh giá kết quả học tập môn Địa lí của học sinh

5 Quy trình của việc đánh giá kết quả học tập

6 Mục đích, ý nghĩa và vai trò của kiểm tra, đánh giá kết quả học

tập môn Địa lí của học sinh THPT

7 Các hình thức tổ chức kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở

trường THPT

II Cơ sở thực tiễn

3 - 634556

7 - 447

77

7

891011

13

15

1 Đối với giáo viên

2 Đối với học sinh

CHƯƠNG II - Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học

Địa lí ở trường THPT

1 Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở các

trường THPT tỉnh Hưng Yên

2 Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở

trường THPT Hưng Yên

Một số đề kiểm tra môn Địa lí đã được sử dụng trong năm học

2013 - 2014

CHƯƠNG III - Một số biện pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá trong

dạy học Địa lí THPT

1 Mục đích, nội dung cơ bản của chương trình Địa lí THPT

2 Những yêu cầu khi tiến hành đổi mới kiểm tra, đánh giá

3 Biện pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí

45 - 464546

47

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn CNH – HĐH với mục tiêu đến năm 2020

sẽ cơ bản trở thành một nước công nghiệp Trong đó nhân tố quan trọng hàng đầu,quyết định thắng lợi của công cuộc CNH – HĐH và hội nhập quốc tế là con người

Vì vậy phải chăm lo đến nguồn lực người, chuẩn bị lớp người lao động, có nhữngphẩm chất và năng lực đáp ứng đòi hỏi của giai đoạn mới, việc này cần được bắtđầu từ giáo dục phổ thông, gắn liền với việc đổi mới chương trình giáo dục phổthông, trong đó đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá đóng một vai trò quan trọng.Ngày 5 tháng 5 năm 2006, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kí quyết định

số 16/2006/QĐ-BGDĐT về việc ban hành Chương trình Giáo dục phổ thông.Chương trình giáo dục phổ thông là kết quả của sự điều chỉnh, hoàn thiện, tổ chứclại các chương trình đã được ban hành, làm căn cứ cho việc quản lý, chỉ đạo, tổchức dạy học và kiểm tra, đánh giá ở tất cả các cấp học, trường học trên phạm vi cảnước

Tuy nhiên có một thực tế là khả năng tiếp thu bài học của học sinh phổ thông ởcác vùng miền trên cả nước, ở trong một địa phương và ngay trong một nhà trường

là không đồng đều Chính vì vậy cần phải có một yêu cầu thống nhất trên cả nước

về mức độ kiến thức, kỹ năng tối thiểu học sinh cần đạt được, trên nền tảng đó, tùytheo đối tượng học sinh mà giáo viên đề ra những yêu cầu cao hơn

Để nắm bắt được khả năng tiếp nhận, lĩnh hội tri thức của học sinh, đòi hỏi phải

có biện pháp kiểm tra, đánh giá thích hợp Hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quảhọc tập của học sinh trong dạy học nói chung, dạy học môn Địa lí nói riêng có tầmquan trọng đặc biệt Đây là khâu cuối cùng và cũng là khởi đầu cho một chu trìnhkhép kín tiếp theo với một chất lượng cao hơn của quá trình dạy học Giáo viênnhất thiết phải có nhận thức đúng và thực hiện nghiêm túc việc kiểm tra, đánh giá,

để từ đó có những biện pháp sư phạm thích hợp nhằm nâng cao chất lượng dạyhọc, giúp học sinh học tập đạt kết quả tốt hơn

Xuất phát từ những lí do trên tôi nhận thấy: đổi mới kiểm tra, đánh giá trongdạy học nói chung và dạy học địa lí nói riêng là rất quan trọng và cần thiết Đó là lí

do tôi chọn đề tài: " Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí THPT".

Việc kiểm tra, đánh giá trong môn Địa lí ở bậc học THPT cần phải chú trọngđến nội dung và hình thức tiến hành:

- Về nội dung: cần kiểm tra xem học sinh có hiểu được chính xác, đầy đủnhững kiến thức cơ bản trong một bài, một chương, từ đó có khả năng đánh giánhững tác động, các mối quan hệ giữa các đối tượng địa lí trong bài học Nội dungkiểm tra, đánh giá phải phù hợp với yêu cầu của Chuẩn kiến thức, kĩ năng đượcquy định

- Về hình thức: ngoài các câu hỏi mang tính nhận biết vấn đề, cần có các câuhỏi kiểm tra mức độ hiểu bài của học sinh, từ đó kiểm tra khả năng vận dụng kiếnthức vào giải quyết các vấn đề địa lí Bên cạnh các câu hỏi lí thuyết cần có nhữngcâu hỏi yêu cầu kĩ năng xử lí số liệu, nhận xét, giải thích và vẽ biểu đồ

Trước đây, quan niệm về kiểm tra, đánh giá là giáo viên giữ độc quyền về kiểmtra, đánh giá, học sinh là đối tượng được kiểm tra Hiện nay, trong dạy học đã coitrọng tính chủ thể tích cực hoạt động của học sinh Theo hướng phát triển đó, việckiểm tra, đánh giá không chỉ dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, rèn luyệncác kĩ năng mà còn phải khuyến khích tư duy năng động, sáng tạo, khả năng vậndụng giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh Muốn vậy phải có những phươngpháp ra đề, kiểm tra phù hợp Kết quả của công việc này như thế nào phụ thuộcnhiều vào sự vận dụng sáng tạo, linh hoạt của giáo viên trong việc chọn nội dung,hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá

2 Lịch sử vấn đề

Kiểm tra, đánh giá là khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học, được xem

là công cụ quan trọng nhằm xác định năng lực nhận thức người học, điều chỉnh quátrình dạy học; là động lực để đổi mới phương pháp dạy học, góp phần cải thiện,

nâng cao chất lượng giáo dục.

Thấy được tầm quan trọng đó nên trong những năm qua đã có nhiều nhà nghiêncứu giáo dục, nhiều nhà giáo nghiên cứu về đổi mới phương pháp kiểm tra, đánhgiá học sinh nói chung và đổi mới kiểm tra, đánh giá trong môn Địa lí nói riêng.Trong quá trình viết đề tài về đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh trong môn Địa lí

ở trường THPT Hưng Yên, tôi cũng đã tham khảo nhiều tài liệu từ các vấn đề đãđược nghiên cứu trước đó

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá trong dạy họcĐịa lí ở bậc học THPT

Học sinh các lớp 10A4, 10C1, 10C2, 11A1, 11A2, 12A4, 12A6

- Phạm vi nghiên cứu: Chương trình Địa lí THPT

Lớp 10: Địa lí tự nhiên và kinh tế - xã hội đại cương

Lớp 11: Địa lí thế giới

Lớp 12: Địa lí Việt Nam

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: giúp học sinh tự điều chỉnh hoạt động học, giáo viênđiều chỉnh hoạt động dạy Góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học mônĐịa lí ở bậc học THPT

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Nghiên cứu lí luận chung về đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá trongdạy học Địa lí ở trường THPT

+ Tìm hiểu thực trạng hoạt động kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí tạitrường THPT Hưng Yên và một số trường THPT khác trên địa bàn

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá, từ

đó nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí trong trường THPT

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở đọc tài liệu, nghiên cứu tài liệu, những lí luận về đổi mới kiểm tra,đánh giá của các tác giả đi trước, tôi tiến hành điều tra, khảo sát thực tế hoạt độngkiểm tra, đánh giá môn Địa lí ở trường THPT thông qua các phiếu điều tra đối vớigiáo viên, học sinh và qua kết quả các bài kiểm tra từ đầu năm học ở tất cả các khốilớp 10, 11, 12

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG THPT

I Cơ sở lí luận

1 Quan niệm về kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở trường THPT

Kiểm tra, đánh giá là công cụ quan trọng, chủ yếu điều chỉnh quá trình dạy học,

là động lực đổi mới phương pháp dạy học, góp phần cải thiện nâng cao chất lượngđào tạo theo mục tiêu giáo dục đã đề ra Vì vậy, muốn đổi mới phương pháp dạyhọc thì phải đổi mới đồng bộ cả về quan niệm, nội dung chương trình, phươngpháp dạy học, cách kiểm tra, đánh giá

Đổi mới kiểm tra, đánh giá phải gắn liền với việc quán triệt và thực hiện mụctiêu của từng bài học, từng cấp học Đó là công cụ quan trọng, chủ yếu điều chỉnhhoạt động dạy học, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí ởtrường THPT

Việc kiểm tra, đánh giá phải khách quan, chính xác Cần phải phối hợp kiểm trađánh giá thường xuyên và định kì, phối hợp kiểm tra đánh giá của giáo viên với tựkiểm tra đánh giá của học sinh Nội dung kiểm tra Đánh giá không được quá dễhay quá khó đối với học sinh

Muốn đổi mới kiểm tra, đánh giá phải đổi mới các hình thức, phương pháptrong dạy học Địa lí nhằm phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh, không gâycho học sinh tâm trạng lo lắng, bị động khi được kiểm tra, đánh giá

2 Những yêu cầu sư phạm cần tuân thủ khi đánh giá kết quả học tập môn Địa

lí của học sinh

Khi đánh giá cần phải tuân thủ những yêu cầu sau:

- Đánh giá phải xuất phát từ mục tiêu dạy học

- Công cụ đánh giá phải đảm bảo mức độ chính xác nhất định.

- Đánh giá phải mang tính khách quan, toàn diện, có hệ thống và công khai

- Đánh giá phải đảm bảo tính thuận tiện của việc sử dụng công cụ đánh giá

3 Những nguyên tắc để đánh giá kết quả học tập của học sinh

Để đánh giá kết quả học tập cần dựa vào những nguyên tắc mang tính tổng quát

và cụ thể Những nguyên tắc mang tính tổng quát:

- Đánh giá là quá trình tiến hành một cách có hệ thống để xác định phạm vi đạtđược của các mục tiêu đề ra Vậy, phải xác định rõ mục tiêu đánh giá là gì

- Khi đánh giá phải chọn mục tiêu đánh giá rõ ràng, các mục tiêu phải đượcbiểu hiện dưới dạng những điều có thể quan sát được

- Giáo viên cần phải biết rõ những hạn chế của từng công cụ đánh giá để sửdụng chúng có hiệu quả

- Khi đánh giá giáo viên phải biết nó là phương tiện để đi đến mục đích, chứbản thân không phải là mục đích Mục đích đánh giá là để có những quyết địnhđúng đắn, tối ưu nhất cho quá trình dạy học

- Đánh giá bao giờ cũng gắn với việc học tập của học sinh, nghĩa là trước tiênphải chú ý đến việc học tập của học sinh Sau đó mới kích thích sự nỗ lực học tậpcủa học sinh, cuối cùng mới đánh giá bằng điểm số

- Đánh giá bao giờ cũng đi kèm theo nhận xét để học sinh nhận biết những saisót của mình về kiến thức kỹ năng, phương pháp để học sinh nghiên cứu, trao đổithêm kiến thức

- Qua những lỗi mắc phải của học sinh, giáo viên cần rút kinh nghiệm để pháthiện ra những sai sót trong quá trình dạy và đánh giá của mình để thay đổi cách dạysao cho phù hợp với học sinh

- Trong đánh giá nên sử dụng nhiều phương pháp và hình thức khác nhau nhằmtăng độ tin cậy và chính xác

- Lôi cuốn và khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình đánh giá

- Giáo viên phải thông báo rõ các loại hình câu hỏi để kiểm tra đánh giá giúphọc sinh định hướng khi trả lời.

- Phải dựa trên những cơ sở của phương pháp dạy học mà xem xét kết quả củamột câu trả lời, của một bài kiểm tra, kết hợp với chức năng chẩn đoán hoặc quyếtđịnh về mặt sư phạm

- Trong các câu hỏi xác định về mặt định lượng, giáo viên thông qua các câuhỏi yêu cầu học sinh giải thích bằng lời để xác định rõ nhận thức của học sinh

- Phương pháp và cách thức tiến hành kiểm tra đánh giá phải diễn ra trong hoàncảnh thoải mái, học sinh cảm thấy tự nguyện, không lo lắng hay sợ sệt

- Không nên đặt những câu hỏi mà bản thân giáo viên không thể trả lời mộtcách chắc chắn được

- Nên luôn nghi ngờ về tính khách quan và mức độ chính xác của bộ câu hỏi để

từ đó chúng ta có thể đưa ra kết quả tối ưu nhất

4 Cơ sở đánh giá kết quả học tập môn Địa lí của học sinh

Để đánh giá kết quả học tập của học sinh cần dựa vào mục tiêu môn học, mụcđích học tập và mối quan hệ giữa mục tiêu của môn học, mục đích học tập và đánhgiá kết quả học tập

Mục tiêu của môn học là những gì học sinh cần phải đạt được sau khi học xongmôn học, nó bao gồm các thành tố:

- Hệ thống các kiến thức khoa học gồm cả các phương pháp nhận thức;

- Hệ thông kỹ năng kỹ xảo;

- Khả năng vận dụng kiên thức vào thực tế;

- Thái độ, tình cảm đối với nghề nghiệp, đối với xã hội

Mục đích học tập là những gì học sinh cần có được sau khi đã học xong mộtđơn vị kiến thức, một quy tắc nào đó Mục đích học tập có thể bao gồm các phầnsau đây:

- Lĩnh hội tri thức của nhân loại nhằm đáp ứng nhu cầu nhận thức về tự nhiên

5 Quy trình của việc đánh giá kết quả học tập

Theo Guber và Stuffebeam, quy trình đánh giá kết quả học tập gồm các bướcsau đây:

- Xác định mục tiêu đánh giá để xây dựng bộ câu hỏi

- Thu thập số liệu

- Tổ chức, sắp xếp và phân loại số liệu

- Phân tích số liệu

- Báo cáo kết quả để rút ra các kết luận cần thiết

Đánh giá trong giáo dục là một vấn đề hết sức phức tạp và khó khăn vì nómang tính tổng hợp nhiều yếu tố Vì vậy để đánh giá chính xác một học sinh, mộtlớp, hay một khóa học, điều đầu tiên người giáo viên phải làm là xây dựng quytrình, lựa chọn một phương pháp cũng như thu thập các thông tin cần thiết cho việcđánh giá Như vậy, quy trình đánh giá có thể bao gồm bốn bước: đo, lượng giá,

đánh giá và ra quyết định.

- Đo: kết quả bài kiểm tra của mỗi học sinh được ghi nhận bằng điểm số Điểm

số là những kí hiệu gián tiếp phản ánh trình độ của mỗi học sinh về mặt định tính,nhưng nó không có ý nghĩa về mặt định lượng

- Lượng giá: dựa vào các số đo để đưa ra những tính toán về ước lượng, vềtrình độ kiến thức, kĩ năng kĩ xảo của một học sinh Lượng giá là một bước trunggian giữa đo và đánh giá, có thể lượng giá theo chuẩn hoặc lượng giá theo tiêu chí

- Đánh giá: bước này đòi hỏi giáo viên phải đưa ra những nhận định phán đoán

về thực chất trình độ của một học sinh trước vấn đề được kiểm tra, đồng thời đềxuất những định hướng bổ khuyết, sai sót hoặc phát huy hiệu quả

- Quyết định: đây là bước cuối cùng của quá trình đánh giá, giáo viên sẽ đưa ranhững biện pháp cụ thể để giúp học sinh tiến bộ

6 Mục đích, ý nghĩa và vai trò của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Địa lí của học sinh THPT

6.1 Mục đích của việc kiểm tra, đánh giá

- Công khai hóa nhận định về năng lực và kết quả học tập của mỗi học sinh vàtập thể lớp, tạo cơ hội cho học sinh phát triển kỹ năng tự đánh giá, giúp học sinhnhận ra sự tiến bộ của mình, khuyến khích động viên việc học tập Như vậy, kiểmtra, đánh giá là động lực quan trọng giúp học sinh có ý thức rèn luyện, hình thànhnhững thói quan tốt trong học tập

- Kiểm tra, đánh giá cung cấp cho giáo viên những thông tin có liên quan đếnhọc sinh nhằm làm sáng tỏ mức độ đạt được so với mục tiêu giáo dục đã đề ra, từ

đó giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy, xem xét mục tiêu đề ra đã thực sự phùhợp chưa; tìm tòi, nghiên cứu và áp dụng các phương pháp giáo dục hiệu quả nhất.Kiểm tra, đánh giá giúp giáo viên tự kiểm tra, đánh giá trình độ chuyên môn vànăng lực sư phạm của bản thân, từ đó định hướng và đưa ra biện pháp cụ thể đểnâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng mục đích, yêu cầu đề ra của môn Địa lí ở

bậc học THPT.

Như vậy, đánh giá không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và địnhhướng, điều chỉnh hoạt động của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định rathực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy

6.2 Ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá

Kiểm tra, đánh giá có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với học sinh, giáo viên vàđặc biệt là đối với cán bộ quản lí

- Đối với học sinh: việc đánh giá có hệ thống và thường xuyên cung cấp kịpthời những thông tin "liên hệ ngược" giúp người học điều chỉnh hoạt động học Chỉcho học sinh thấy mình đã tiếp thu bài học đến mức độ nào, còn thiếu sót nào cần

bổ khuyết Giúp học sinh có điều kiện tiến hành các hoạt động trí tuệ như ghi nhớ,tái hiện, chính xác hóa, khái quát hóa, hệ thống hóa kiến thức, tạo điều kiện chohọc sinh phát triển tư duy sáng tạo, linh hoạt vận dụng kiến thức để giải quyết cáctình huống thực tế Giáo dục học sinh có tinh thần trách nhiệm cao trong học tập,

có ý chí vươn lên đạt những kết quả cao hơn, cũng cố lòng tin vào khả năng củamình, nâng cao ý thức tự giác, khắc phục tính chủ quan tự mãn

- Đối với giáo viên: cung cấp cho giáo viên những thông tin "liên hệ ngượcngoài" giúp người dạy điều chỉnh hoạt động dạy

- Đối với cán bộ quản lí giáo dục: cung cấp cho cán bộ quản lí giáo dục nhữngthông tin về thực trạng dạy và học môn Địa lí trong nhà trường để có những chỉđạo kịp thời, uốn nắn được những lệch lạc, khuyến khích, hỗ trợ những sáng kiếnhay, bảo đảm thực hiện tốt mục tiêu giáo dục

6.3 Vai trò của kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí hiện nay

Trong nhà trường hiện nay, việc dạy học Địa lí không chỉ dừng lại ở chỗ dạycái gì mà còn dạy học như thế nào Đổi mới phương pháp dạy học là một yêu cầucấp bách có tính chất đột phá để nâng cao chất lượng dạy học Đổi mới phươngpháp dạy học đòi hỏi phải tiến hành một cách đồng bộ đổi mới từ nội dung chươngtrình sách giáo khoa, phương pháp dạy học cho đến kiểm tra đánh kết quả dạy học

Kiểm tra đánh giá có vai trò rất to lớn đến việc nâng cao chất lượng đào tạo.Kết quả của kiểm tra đánh giá là cơ sở để điều chỉnh hoạt động dạy, hoạt động học

và quản lý giáo duc Nếu kiểm tra đánh giá sai dẫn đến nhận định sai về chất lượngđào tạo gây tác hại to lơn trong việc sử dụng nguồn nhân lực Vậy đổi mới kiểm trađánh giá trở thành nhu cầu bức thiết của ngành giáo dục và toàn xã hội ngày nay.Kiểm tra đánh giá đúng thực tế, chính xác và khách quan sẽ giúp người học tự tin,hăng say, nâng cao năng lực sáng tạo trong học tập bộ môn

7 Các hình thức tổ chức kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở trường THPT

7.1 Các loại hình kiểm tra, đánh giá

a Kiểm tra, đánh giá thường xuyên

Được thực hiện qua quan sát một cách có hệ thống hoạt động của lớp học nóichung và của mỗi học sinh nói riêng Hoạt động kiểm tra, đánh giá thường xuyênđược thực hiện qua các khâu như kiểm tra bài cũ, ôn tập, củng cố kiến thức trongmỗi giờ học, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

Kiểm tra, đánh giá thường xuyên giúp cho giáo viên điều chỉnh cách dạy củamình và cách học tập của học sinh một cách kịp thời, tạo tiền đề để nâng cao chấtlượng dạy học các bài tiếp theo

b Kiểm tra, đánh giá định kì

Kiểm tra, đánh giá định kì được thực hiện sau khi học xong một chương, mộtphần của chương trình học, theo đúng phân phối chương trình của Bộ Giáo dục đề

ra Hình thức kiểm tra này giúp giáo viên và học sinh thấy được kết quả dạy và họctheo một kì hạn nhất định, đánh giá được khả năng tiếp thu, ghi nhớ và vận dụngcủa học sinh đối với một lượng kiến thức lớn hơn

Kiểm tra, đánh giá định kì giúp học sinh củng cố, mở rộng những kiến thức đãhọc, đặt cơ sỏ cho quá trình tiếp thu các bài học kế tiếp

c Kiểm tra, đánh giá tổng kết

Hình thức kiểm tra, đánh giá này được thực hiện vào cuối mỗi học kì, cuối nămhọc, nhằm đánh giá kết quả chung, củng cố chương trình cả năm học của môn Địa

lí, chuẩn bị điều kiện để học sinh tiếp tục học lến các lớp khác

Để đánh giá đúng thực chất trình độ học tập của học sinh, giáo viên cần căn cứvào kết quả kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì và kiểm tra tổng kết

7.2 Các hình thức tổ chức kiểm tra, đánh giá trong môn Địa lí

Trong dạy học Địa lí có hai hình thức kiểm tra cơ bản:

a Kiểm tra miệng (nói)

Kiểm tra nói giúp giáo viên nhanh chóng nắm được tình hình học tập, trình độcủa học sinh, thúc đẩy học sinh tích cực học tập, biết suy nghĩ Rèn luyện cho họcsinh khả năng diễn đạt vấn đề địa lí bằng lời nói

Trước đây kiểm tra nói thường được tiến hành vào đầu giờ học với mục đíchkiểm tra khả năng biết, hiểu và vận dụng bài học trước đó của học sinh Tuy nhiênhiện nay, hình thức kiểm tra nói được sử dụng trong suốt bài học

Yêu cầu khi tiến hành kiểm tra nói là hệ thống câu hỏi cần phải được xây dựng,chuẩn bị cẩn thận từ trước Câu hỏi phải ngắn gọn, chính xác, rõ ràng Tiến hànhsong song việc kiểm tra kiến thức lí thuyết với kiểm tra kĩ năng xử lí số liệu, nhậnxét số liệu, biểu đồ, bản đồ

Câu hỏi kiểm tra phải nhằm vào học sinh trong cả lớp Tất cả học sinh trong lớpphải tích cực tham gia, thông qua quá trình thảo luận, trao đổi trước khi trả lời.Trong khi một học sinh trả lời thì những học sinh khác theo dõi, nhận xét và bổsung câu trả lời của bạn Như vậy sẽ giúp học sinh trong cả lớp cùng nhau củng cốkiến thức đã học

Việc nhận xét, đánh giá và kết luận vấn đề là phần việc của giáo viên Điều nàyđòi hỏi giáo viên phải khách quan, khuyến khích những tư duy sáng tạo, quan điểmđộc lập của học sinh, chứ không nhất thiết phải hoàn toàn đúng theo sách giáo khoahay đúng theo quan điểm của giáo viên Việc nhận xét và cho điểm công khai giúphọc sinh có ý thức tự phấn đấu học tập tốt hơn

Trong quá trình kiểm tra nói, ngoài việc đánh giá nội dung trả lời, cần phải chútrọng phương pháp, hình thức trả lời để học sinh thấy kết quả của hoạt động kiểmtra, đánh giá không chỉ ở hiểu biết kiến thức địa lí, mối quan hệ giữa các đối tượngđịa lí mà còn ở phương pháp trình bày phải đúng theo đặc trưng của bộ môn Ví dụnêu sự phân bố của một đối tượng địa lí nào đó phải gắn liền với kĩ năng chỉ bản đồ

và khai thác Atlat Địa lí

b Kiểm tra viết

Kiểm tra viết giúp giáo viên nắm được trình độ của tất cả học sinh trong lớp tạicùng một thời điểm, qua đó giúp giáo viên phân loại được đối tượng học sinh để từ

đó có những biện pháp điều chỉnh quá trình dạy học

Kiểm tra viết thường được thực hiện sau khi học xong một phần, một chươnghay một học kì Bài kiểm tra viết có các dạng như sau:

- Kiểm tra 15 phút

- Kiểm tra 45 phút

- Kiểm tra cuối kì (có thể là 45 phút hoặc nhiều hơn)

Các hình thức kiểm tra, đánh giá nêu trên được tiến hành một cách linh hoạt,tùy theo điều kiện cụ thể của hoạt động dạy học Ngoài ra giáo viên có thể thựchiện kiểm tra, đánh giá thông qua các bài thực hành, các bài viết báo cáo Tuynhiên vẫn phải đảm bảo những yêu cầu chung mà mục tiêu môn học và chươngtrình đặt ra

II Cơ sở thực tiễn

Để nghiên cứu cơ sở thực tiễn của việc đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạyhọc Địa lí ở trường THPT, tôi đã xây dựng phiếu điều tra đối với 05 giáo viêngiảng dạy bộ môn Địa lí và 150 học sinh ở cả 3 khối lớp 10, 11 và 12 trường THPTHưng Yên

1 Đối với giáo viên

Phiếu điều tra gồm 05 câu hỏi, đề nghị giáo viên đánh dấu X vào trước ô trống

mà giáo viên cho là đúng.

Câu 1: Thày (cô) có quan điểm như thế nào về đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở trường THPT?

Đồng loạt tất cả các lớp do mình dạy, thuộc cùng một khối

Đồng loạt tất cả các lớp trong cùng một khối, của tất cả các giáo viên

Câu 3: Theo thày (cô) nên tiến hành đổi mới kiểm tra, đánh giá khi nào?

Trong tất cả các bài kiểm tra

Chỉ nên tiến hành đối với bài kiểm tra cuối kì

Khi có đoàn kiểm tra

Câu 4: Học sinh của thày (cô) có thái độ như thế nào khi được đổi mới kiểm tra, đánh giá?

Rất hứng thú

Bình thường

Cho rằng không nên tiến hành đổi mới kiểm tra, đánh giá

Câu 5: Những khó khăn thày (cô) gặp phải khi tiến hành đổi mới kiểm tra, đánh giá môn Địa lí ở THPT?

Phải trao đổi, thảo luận chi tiết khi ra đề, mất nhiều thời gian

Khó khăn trong việc xếp lịch kiểm tra đồng loạt cho cả khối

Các khó khăn khác

2 Đối với học sinh

Phiếu điều tra gồm 03 câu hỏi, yêu cầu học sinh đánh dấu X vào trước ô mà

học sinh cho là đúng.

Câu 1: Các em có thích học môn Địa lí không?

Có

Không

Cho biết lí do em thích hay không thích học môn Địa lí:

Câu 2: Theo em có cần thiết tiến hành đổi mới kiểm tra, đánh giá môn Địa lí?

Cần thiết

Bình thường

Không cần thiết

Câu 3: Đổi mới kiểm tra, đánh giá môn Địa lí như năm học 2013 - 2014 có giúp

em đạt hiệu quả cao trong học tập bộ môn không?

Đạt hiệu quả cao hơn

Bình thường

Không hiệu quả bằng hình thức kiểm tra ở các năm học trước

BẢNG THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA ĐỐI VỚI GIÁO VIÊN

Câu hỏi Câu 1 Câu 2 Câu 3 Câu 4 Câu 5

khó khăn trong quá trình sắp xếp lịch kiểm tra đồng loạt cho cả một khối lớp.Chính vì vậy, trong số 05 giáo viên được hỏi, có 01 giáo viên cho rằng chỉ nên tiếnhành đổi mới kiểm tra, đánh giá ở cuối kì.

BẢNG THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA ĐỐI VỚI HỌC SINH

Như vậy, có thể thấy rằng việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập mônĐịa lí ở trường THPT là rất cần thiết, từ đó sẽ thúc đẩy giáo viên đổi mới phươngpháp dạy học, giúp đạt được những mục tiêu đề ra trong giảng dạy bộ môn Địa línói riêng và mục tiêu dạy học nói chung

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ Ở TRƯỜNG THPT

1 Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở các trường THPT tỉnh Hưng Yên

Trong những năm học vừa qua, việc đổi mới kiểm tra đánh giá đã được lãnhđạo các trường THPT quan tâm Tuy nhiên do có nhiều môn học, mỗi môn có đặcthù riêng nên việc thực hiện đổi mới kiểm tra, đánh giá thường được giao về các tổ,nhóm chuyên môn Từ đó dẫn đến quá trình thực hiện ở các bộ môn, các nhàtrường không giống nhau, tùy thuộc vào quan điểm và sự thống nhất ở mỗi trườngTHPT

Quá trình tìm hiểu về thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá ở các trường THPTđược tôi tiến hành qua các kênh thông tin sau:

- Tìm hiểu trong các lần đi công tác tại các trường, trực tiếp kiểm tra và trao đổivới các giáo viên giảng dạy địa lí tại các trường đó

- Tìm hiểu qua trao đổi thông tin với các đồng nghiệp giảng dạy địa lí trên địabàn toàn tỉnh

Từ quá trình tìm hiểu, có thể xếp công tác đổi mới kiểm tra, đánh giá môn Địa

lí ở các trường THPT thành 03 nhóm như sau:

- Nhóm thứ nhất: không có đổi mới gì Kiểm tra, đánh giá vẫn được tiến hành

như trước, giáo viên dạy tại lớp nào thì tự ra đề, cho kiểm tra và chấm bài của lớp

đó Quá trình biên soạn đề kiểm tra không xây dựng ma trận đề Cách kiểm tra,đánh giá này có những hạn chế sau:

+ Đề kiểm tra được xây dựng mang tính chủ quan của giáo viên giảng dạy, giáoviên dạy kĩ bài nào, tâm đắc vấn đề nào thì ra đề vào phần đó, dẫn đến kết quả đánhgiá phản ánh không chính xác trình độ nhận thức của học sinh

+ Cùng một đề thi, được sử dụng ở nhiều lớp khác nhau trong cùng một khốilớp, tại các thời điểm khác nhau, nên các lớp được làm bài kiểm tra sau có thể sẽbiết đề trước, sẽ có sự chuẩn bị tốt hơn, từ đó dẫn đến kết quả đánh giá phản ánhkhông chính xác, khách quan trình độ nhận thức của học sinh ở các lớp

+ Công tác chấm thi do giáo viên tự chấm, khó tránh khỏi những kết quả mang

tính chủ quan, cảm tính từ người dạy Từ đó dẫn đến thiếu công bằng giữa nhữnghọc sinh trong nhà trường.

- Nhóm thứ hai: bước đầu đã có đổi mới Ở những trường này, các bài kiểm tra

thường xuyên vẫn được tiến hành như trước (như môn Địa lí ở các trường nhómthứ nhất), riêng bài kiểm tra học kì được tiến hành kiểm tra chung toàn trường,cùng với các môn học khác Tuy nhiên ở các trường này, công tác biên soạn đềkiểm tra vẫn không xây dựng ma trận trước khi làm đề Hình thức đánh giá này cónhững hạn chế sau:

+ Mới chỉ được tiến hành ở hai bài thi học kì, kết quả đánh giá vẫn chưa hoàntoàn khách quan, chưa phản ánh đúng trình độ của học sinh

+ Mặc dù đã có trao đổi chuyên môn trước khi ra đề, có sự thống nhất về nộidung của đề kiểm tra, tuy nhiên do không xây dựng ma trận từ trước nên khó tránhkhỏi tình trạng đề dễ hoặc khó

- Nhóm thứ ba: đổi mới kiểm tra, đánh giá được thực hiện một cách toàn diện,

nhưng số trường THPT thuộc nhóm này còn ít

2 Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí ở trường THPT Hưng Yên

Trong những năm học gần đây, BGH trường THPT Hưng Yên đã nhận thấyđược tầm quan trọng của đổi mới kiểm tra, đánh giá trong hoạt động dạy học, nhằmđáp ứng tốt nhất việc đổi mới giáo dục hiện nay Chính vì vậy, BGH nhà trường đãchỉ đạo các tổ, nhóm chuyên môn cần phải đổi mới phương pháp dạy học đồng thờivới đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá

Thực hiện những chỉ đạo về chuyên môn từ BGH nhà trường, việc đổi mớikiểm tra, đánh giá trong dạy học Địa lí đã được các giáo viên trong nhóm Địa líthực hiện từ các năm học gần đây, và năm học 2013 - 2014 là năm học đầu tiên đổimới kiểm tra, đánh giá được tiến hành một cách toàn diện

Ngay từ đầu năm học, các giáo viên địa lí trong nhà trường đã thống nhất xây

dựng kế hoạch giảng dạy, kế hoạch kiểm tra, đánh giá dựa trên kế hoạch năm họccủa Sở Giáo dục, của trường; dựa trên phân phối chương trình và dựa trên tình hìnhgiảng dạy thực tế.

Riêng hoạt động kiểm tra, đánh giá được thống nhất như sau:

- Đối với kiểm tra miệng (kiểm tra nói): giáo viên tự tiến hành vào những thờiđiểm thích hợp trong giờ học Hệ thống câu hỏi đặt ra phải đảm bảo ngắn gọn, rõràng và phù hợp với học sinh thuộc lớp học do giáo viên giảng dạy

- Đối với kiểm tra 15 phút: giáo viên tự tiến hành vào thời điểm thích hợp trongquá trình dạy học Tuy nhiên đề kiểm tra phải được thảo luận, góp ý giữa các thànhviên trong nhóm Địa lí và được phê duyệt từ nhóm trưởng và tổ trưởng chuyênmôn

- Đối với kiểm tra 45 phút và kiểm tra học kì, tiến trình kiểm tra được tiến hànhnhư sau:

+ Họp nhóm, thảo luận xây dựng ma trận đề kiểm tra Trên cơ sở đó xây dựng

đề kiểm tra và đáp án

+ Tổ chức kiểm tra chung theo lịch của nhà trường

+ Chấm bài: bài kiểm tra của học sinh đã được rọc phách

+ Lên điểm: tổ lên điểm của nhà trường thực hiện

MỘT SỐ ĐỀ KIỂM TRA MÔN ĐỊA LÍ

ĐÃ ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG NĂM HỌC 2013 - 2014

2.1 Đề kiểm tra Địa lí lớp 10 - Ban Nâng cao

- Hệ quả chuyển động quay quanh MT của TĐ.

Số ý: 2 Điểm: 2,5

- Hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo

- Tính ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh.

Số ý: 2 Điểm: 2,0

Số câu: 2

7 điểm = 70%

Tỉ lệ: 25%

Số ý: 1 Điểm: 2,5

Tỉ lệ: 25%

Số ý: 1 Điểm: 3,0

Tỉ lệ: 30%

Số ý: 2 Điểm: 2,0

Tỉ lệ: 20%

Số câu: 3

Số điểm: 10

1 Các chuyển động chính của Trái Đất (1,75 điểm)

- Chuyển động tự quay quanh trục:

+ Trái Đất tự quay quanh một trục (tưởng tượng), nghiêng

66 0 33' với mặt phẳng hoàng đạo.

0,25

+ Hướng tự quay của Trái Đất là hướng ngược chiều kim đồng

hồ (từ Tây sang Đông).

0,25

+ Thời gian tự quay một vòng quanh trục là 24 giờ 0,25

- Chuyển động xung quanh Mặt Trời:

+ Quỹ đạo hình elip 0,25 + Hướng quay quanh Mặt Trời là hướng ngược chiều kim đồng

hồ (từ Tây sang Đông).

0,25

+ Thời gian Trái Đất chuyển động xung quanh Mặt Trời 1 vòng hết 365 ngày 6 giờ.

0,25

+ Khi quay trục Trái Đất luôn nghiêng và không đổi phương 0,25

Trái Đất chuyển động xung quanh Mặt Trời sinh ra các hệ quả (0,75 điểm)

+ Chuyển động biểu kiến hàng năm của Mặt Trời 0,25 + Các mùa trong năm 0,25 + Hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ

độ.

0,25

2 Hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo ví độ (2,5 đ)

- Hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo mùa:

+ Từ 21/3 đến 23/9, BCB ngả về phía MT, diện tích được chiếu sáng nhiều hơn nên là mùa xuân và mùa hạ, ngày dài hơn đêm.

Ở BCN thì ngược lại, là mùa thu và mùa đông, đêm dài hơn ngày.

0,50

+ Từ 23/9 đến 21/3, BCB không ngả về phía MT, diện tích được chiếu sáng ít hơn nên là mùa thu và mùa đông, ngày ngắn hơn đêm Ở BCN thì ngược lại, là mùa xuân và mùa hạ, ngày dài hơn đêm.

0,50

+ Riêng 2 ngày 21/3 và 23/9, ngày dài bằng đêm trên toàn thế giới.

0,25