skkn vận dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy môn gdcd lớp 10

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT ĐINH CHƯƠNG DƯƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Người thực hiện: Nguyễn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT ĐINH CHƯƠNG DƯƠNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO

DẠY MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

Người thực hiện: Nguyễn Thị Liên Chức vụ : Giáo Viên

SKKN môn : Giáo dục công dân

THANH HOÁ NĂM 2013

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ Trang 1

II GIẢI QUYẾT VẤN

3 Một số ví dụ cụ thể áp dụng kĩ thuật dạy học tích

cực Trang 9

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN

NGHỊ Trang 15

1 Kết

luận Trang 15

2 Kiến nghị và đề

xuất Trang 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo viên GDCD 10 NXB Giáo Dục – Hà Nội

2 Tài liệu BDTX Giáo viên THPT chu kỳ III (2004 – 2007) Nhiều tác giả - NXB Giáo Dục - Quyển I lớp 10

-3 Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD – Lưu Thị Thuỷ NXB Giáo Dục

-4 Những vấn đề chung về đổi mới Giáo Dục THCS môn GDCD.NXB Giáo dục – 2007 Nguyễn Hải Châu.

5 Sách Giáo khoa môn GDCD 10 – NXB Giáo dục - Nhiều tácgiả

6 Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn GDCD trunghọc phổ thông – Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam

7 Bài tập tình huống GDCD 10 NXB Giáo dục nhiều tác giả

8 Tài liêu tập huấn các kĩ thuật dạy học tích cực - Bộ giáo dục vàđào tạo 2011

9 Tài liệu thống kê về ô nhiễm môi trường năm 2012 của Bộ TàiNguyên và Môi Trường Việt Nam – NXB Chính trị quốc gia Hà Nội

10 Trang Web: www.cac ky thuat day hoc tich cuc.com.vn

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Dạy học là một môn nghệ thuật Nghệ thuật ấy không phải aicũng thể hiện giống nhau Vì vậy “ Đổi mới phương pháp dạy học” để

phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợpvới đặc điểm từng lớp học, từng môn học là nhiệm vụ “ Sống còn” củamỗi người giáo viên.

Môn GDCD ở trường THPT có vị trí hành đầu trong việc địnhhướng phát triển nhân cách của học sinh thông qua việc cung cấp hệthống tri thức cơ bản về giá trị đạo đức- nhân văn, đường lối chínhsách lớn của Đảng, Nhà nước và pháp luật, kế thừa các truyền thốngđạo đức, bản sắc dân tộc Việt Nam; trung thành với lí tưởng độc lậpdân tộc và CNXH; tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại và thờiđại

Với vị trí và vai trò quan trọng như vậy Tuy nhiên, môn GDCDvẫn bị coi là môn học khó, khô và khổ Nhiều giáo viên chỉ dạy qualoa, chiếu lệ; còn học sinh thì coi thường môn học Vì vậy, đòi hỏi mỗigiáo viên dạy bộ môn phải có những phương pháp thích hợp để tạohứng thú cho học sinh trong các giờ học Để mỗi giờ học không còn là

“nỗi khổ” cho cả thầy và trò

Xuất phát từ vai trò của bộ môn, thời gian qua bộ giáo dục vàđào tạo cũng đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy vàhọc bộ môn Ban hành hưỡng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức – kĩ năng,đưa ra một số kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy- họcmôn GDCD ở trường THPT Qua việc áp dụng những kĩ thuật dạyhọc tích cực vào bài dạy, tôi thấy có hiệu quả, tạo được hứng thú chohọc sinh trong các bài học VÌ vậy tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “ Vận

dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy GDCD lớp 10 ”làm sáng kiến kinh nghiệm với hi vọng được chia sẻ những hiểu biếtcủa mình với đồng nghiệp đồng thời cùng nhau vận dụng vào thực tiễn

để nâng cao chất lượng môn GDCD

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Phương pháp và hình thức dạy học môn GDCD rất phong phú,

đa dạng, bao gồm các phương pháp hiện đại: (thảo luận nhóm, đóngvai, giải quyết vấn đề, nghiên cứu trường hợp điển hình, trò chơi, dự

án, động não…)và các phương pháp truyền thống:(thuyết trình, đàmthoại, kể chuyện…) Bên cạnh những phương pháp dạy học lại có các

kĩ thuật dạy học hỗ trợ Mỗi phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy họcđều có mặt tích cực và hạn chế riêng, phù hợp với từng loại bài và đòihỏi những điều kiện thực hiện riêng Vì vậy, giáo viên không nên phủđịnh hoặc lạm dụng phương pháp nào Điều quan trọng là căn cứ vàonội dung, tính chất của từng bài, căn cứ vào trình độ nhận thức của họcsinh và năng lực, sở trường của giáo viên, căn cứ vào điều kiện, hoàncảnh cụ thể của lớp, của trường mà lựa chọn và sử dụng phối hợp cácphương pháp dạy học một cách hợp lý.Trong dạy học môn GDCD, cóthể vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường hiệu quả học tập

- Tăng cường trách nhiệm cá nhân

- Yêu cầu áp dụng nhiều năng lực khác nhau

- Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm

1 Giới thiệu một số kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn GDCD

1.1 Kĩ thuật “khăn trải bàn”

1.1.1 Thế nào là kĩ thuật “ khăn trải bàn”?

Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữahoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS và HS

1.1.2 Tác dụng đối với học sinh:

- Học sinh được tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khácnhau

- Rèn kĩ năng suy nghĩ, quyết định và giải quyết vấn đề

- Học sinh đạt được mục tiêu học tập cá nhân cũng như hợp tác

- Sự phối hợp làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm nhỏ tạo

cơ hội nhiều hơn cho học tập có sự phân hóa

- Nâng cao mối quan hệ giữa học sinh Tăng cường sự hợp tác,giao tiếp, học cách chia sẽ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau

- Nâng cao hiệu quả học tập

1.1.3 Cách tiến hành

- Chia học sinh thành các nhóm và phát cho mỗi nhóm một tờgiấy A0

- Trên giấy A0 chia thành các phần, gồm phần chính giữa và cácphần xung quanh Phân xung quanh được chia theo số thành viên củanhóm (ví dụ nhóm 4 người) Mỗi người ngồi vào vị trí tương ứng vớitừng phần xung quanh.

- Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trungsuy nghĩ trả lời câu hỏi/nhiệm vụ theo cách nghĩ cách hiểu riêng củamỗi cá nhân và viết vào phân giấy của mình trên tờ A0

- Trên cơ sở những ý kiến của mỗi cá nhân, học sinh thảo luậnnhóm, thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa của tờ giấy A0

“khăn phủ bàn”

1.1.4 Một số lưu ý khi tổ chức dạy học theo kĩ thuật khăn phủ bàn

- Câu hỏi thảo luận là câu hỏi mở

- Trong trường hợp số học sinh trong nhóm quá đông, không đủchỗ trên “khăn phủ bàn”, có thể phát cho học sinh những mảnh giấy

Viết ý kiến Cá nhân

Viết ý kiến Cá nhân

nhỏ để học sinh ghi ý kiến cá nhân, sau đó đính vào phần xung quanh

“khăn phủ bàn”

- Trong quá trình thảo luận thống nhất ý kiến, đính những ý kiếnthống nhất vào giữa “khăn phủ bàn” Những ý kiến trung nhau có thểđính chồng lên nhau

- Những ý kiến không thống nhất, cá nhân có quyền bảo lưu vàđược giữ lại ở phần xung quanh của “khăn phủ bàn”

Tóm lại:

Kĩ thuật khăn phủ bàn là một kĩ thuật dạy học đơn giản, dễ thựchiện, có thể tổ chức trong tất cả các bài học, môn học, cấp học giốngnhư học theo nhóm Tuy nhiên kĩ thuật khăn phủ bàn khắc phục đượcnhững hạn chế của học theo nhóm Trong học theo nhóm, nếu tổ chứckhông tốt, đôi khi chỉ có các thành viên tích cực làm việc, các thànhviên thụ động thường hay ỷ lại, trông chờ, “nghỉ ngơi” như ngườingoài cuộc hoặc như một quan sát viên Do đó dẫn đến mất nhiều thờigian và hiệu quả học tập không cao

Trong kĩ thuật khăn phủ bàn đòi hỏi tất cả các thành viên phảilàm việc cá nhân, suy nghĩ, viết ra ý kiến của mình trước khi thảo luậnnhóm Như vậy có sự kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt độngnhóm Từ đó, các cuộc thảo luận thường có sự tham gia của tất cả cácthành viên và các thành viên có cơ hội chia sẽ ý kiến, kinh nghiệm củamình, tự đánh giá và điều chỉnh nhận thức của mình một cách tích cực

Nhờ vậy hiệu quả học tập được đảm bảo và không mất thời gian cũngnhư giữ được trật tự trong lớp.

1.2 Kĩ thuật “các mảnh ghép”

1.2.1 Kỹ thuật “các mảnh ghép” là kĩ thuật dạy học mang tính hợp

tác, kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giảiquyết một nhiệm vụ phức hợp, kích thích sự tham gia tích cực cũngnhư nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác

1.2.2 Cách tiến hành:

Vòng 1: Nhóm chuyên sâu

Lớp học sẽ được chia thành các nhóm (khoảng từ 3- 6 người).Mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ với những nội dung học tập khácnhau Ví dụ:

Vòng 2: Nhóm mảnh ghép

Hình thành nhóm mới khoảng từ 3-6 người (bao gồm 1-2 người

từ nhóm 1; 1-2 từ nhóm 2; 1-2 người từ nhóm 3…), gọi là nhóm mảnhghép

Các câu hỏi và câu trả lời của vòng 1 được các thành viên trong nhómmới chia sẻ đầy đủ với nhau

Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu, được tất cả nội dung ởvòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải quyết (lưu

ý nhiệm vụ mới này phải gắn liền với kiến thức thu được ở vòng 1)Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ trình bày và chia sẻ kết quả

1.2.3 Một số lưu ý khi tổ chức dạy học theo kỹ thuật các mảnh ghép:

- Đảm bảo những thông tin từ các mảnh ghép lại với nhau có thểhiểu được bức tranh toàn cảnh của một vấn đề và là cơ sở để giải quyếtmột nhiệm vụ phức hợp ở vòng 2

- Các chuyên gia ở vòng 1 có thể có trình độ khác nhau, nên cầnxác định yếu tố hỗ trợ kịp thời để tất cả mọi chuyên gia có thể hoànthành nhiệm vụ ở vòng 1, chuẩn bị cho vòng 2.

- Số lượng mảnh ghép không nên quá lớn để đảm bảo các thànhviên có thể truyền đạt lại kiến thức cho nhau

- Đặc điểm của nhiệm vụ mới ở vòng 2 là một nhiệm vụ phứchợp và chỉ có thể giải quyết được trên cơ sở nắm vững những kiếnthức đã có ở vòng 1 Do đó cần xác định rõ những yếu tố cần thiết vềkiến thức, kĩ năng, thông tin,…cũng như các yếu tố hỗ trợ cần thiết đểgiải quyết nhiệm vụ phức hợp này

1.3 Kĩ thuật KWL

1.3.1 Kỹ thuật KWL: là sơ đồ liên hệ các kiến thức đã biết liên quan

đến bài học, các kiến thức muốn biết và các kiến thức học được sau bàihọc

Trong đó K(Know) - điều đã biết; W (Want to know) – điều muốnbiết; L (Learned) – điều đã học được

1.3.2 Mục tiêu:

- Học sinh xác định động cơ, nhiệm vụ học tập và tự đánh giá kếtquả học tập sau nội dung/bài học thông qua việc xác định những hiểubiết, kinh nghiệm và kiến thức đã có liên quan đến bài học, xác địnhnhu cầu về kiến thức mới và đánh giá kết quả học tập của mình sau bàihọc Trên cơ sở kết quả thu được học sinh tự điều chỉnh cách học củamình

- Tăng cường tính độc lập của học sinh.

- Giáo viên có thể đánh giá được kết quả của giờ học thông qua

tự đánh giá, thu hoạch của học sinh Trên cơ sở đó có thể điều chỉnhcách dạy của mình cho phù hợp

Tác dụng đối với học sinh:

- Học sinh xác định được nhiệm vụ học tập, nhu cầu, mong muốnđược trang bị thêm hiểu biết, kiến thức, kỹ năng qua bài học Qua việcnhìn lại những gì đã học được sau bài học, học sinh phân tích, đánh giánhững thong tin mới được hình thành và nhận thức được sự tiến bộ củamình sau bài học

1.3.3 Cách tiến hành:

Bước 1:

Sau khi giới thiệu bài học, mục tiêu cần đạt của bài học, Giáo viênphát phiếu học tập “KWL” (Kỹ thuật này có thể thực hiện cho cá nhânhoặc nhóm học sinh)

Bước 2:

Hướng dẫn học sinh điền các thông tin vào phiếu học tập

Bước 3:

Học sinh điền các thông tin trên phiếu như sau:

Tên bài học (hoặc chủ đề):………

Tên học sinh (hoặc nhóm học sinh): ………

Lớp:………Trường:………

(Điều đã biết) (Điều muốn biết) (Điều đã học được

học phụ, nên chưa tạo điều kiện để giáo viên GDCD nâng cao chấtlượng dạy học…”

Thật vậy, nhận thức của đa số giáo viên về đổi mới phương phápdạy học là đúng nhưng chưa đầy đủ vị trí, vai trò môn học, còn xemnhẹ, cải tiến các phương pháp còn chậm, vận dụng chưa đa dạng, kếthợp chưa hiệu quả, ngại đổi mới vì không muốn mất nhiều thời gian,công sức đầu tư cho việc chuẩn bị giờ dạy Giáo viên giảng dạy vậndụng phương pháp hiệu quả còn thấp, sử dụng hình thức còn đơn điệu,chưa phù hợp với bài học,với thực tiễn, với đối tượng học sinh địaphương.Thực hiện phương pháp dạy theo mô hình lấy học sinh làmtrung tâm chưa rõ ràng.Vận dụng các yếu tố trực quan để kích thíchngười học chưa thật sự sinh động Học sinh lĩnh hội kiến thức cònnhàm chán

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, Bộ giáo dục

và đào tạo cũng đã ban hành tài liệu và tổ chức tập huấn cho giáo viên

về các kĩ thuật dạy học hiện đại Từ đó giúp cho giáo viên đổi mớiphương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả của giờ dạy

Nhà trường ủng hộ việc vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy họctích cực trong dạy học, có máy móc phục cho việc ứng dụng kĩ thuậtdạy học tích cực

Học sinh nhiệt tình tham gia vào hoạt động để đổi mới phươngpháp học

Tuy nhiên, cơ sở vật chất phục vụ cho việc ứng dụng dạy họccòn hạn chế.

Một số học sinh còn yếu, lơ là, chưa tiếp cận tốt với các kĩ thuậtdạy học mới

3 Một số ví dụ cụ thể áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực

Ví dụ 1: Ứng dụng kĩ thuật “ khăn trải bàn” và kĩ thuật các mảnh ghép vào dạy bày bài 7: Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Với mục tiêu: Giúp HS hiểu được thế nào là nhận thức, thực tiễn

và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức.Nội dung kiến thức có mốiliên hệ với nhau, giáo viên có thể sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn và kĩthuật các mảnh ghép để hướng dẫn học sinh

*Sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép”

Trong mục 1 thế nào là nhận thức? Để HS hiểu được về hai giaiđoạn của quá trình nhận thức và rút ra ưu điểm và nhược điểm củanhận thức cảm tính và nhận thức lí tính Giáo viên tổ chức cho HSthảo luận theo kĩ thuật các mảnh ghép

Vòng 1: Giáo viên chia lớp thành hai nhóm lớn tương ứng vớihai dãy bàn là nhóm A và nhóm B Trong mỗi nhóm A, B thì chiathành các nhóm nhỏ ( mỗi bàn 1 nhóm nhỏ tương ứng với 4 HS) Sốlượng nhóm nhỏ tùy thuộc vào số lượng học sinh trong lớp

Yêu cầu mỗi nhóm làm nhiệm vụ:

Nhóm A: Thế nào là nhận thức cảm tính? Nêu ví dụ minh họa?

Nhóm B: Thế nào là nhận thức lí tính? Nêu ví dụ minh họa?

HS trong mỗi nhóm tiến hành thảo luận trong 5 phút Đảm bảotất cả các thành viên trong nhóm đều trả lời được, trình bày được kếtquả thảo luận của nhóm

Hết thời gian thảo luận, HS sẽ chuyển nhóm

Vòng 2: các nhóm mới được hình thành bằng cách sát nhậpthành viên của ½ HS của nhóm A với ½ thành viên của nhóm B Nhưvậy lúc này nhóm mới sẽ có thành viên của cả nhóm A và nhóm B

Nội dung thảo luận của nhóm mới: Nêu ưu điểm và nhược điểmcủa nhận thức cảm tính và nhận thức lí tính?

Thời gian thảo luận của nhóm là 3 phút

Sau khi hết thời gian thảo luận Giáo viên sẽ gọi bất kì học sinhtrong nhóm trình bày kết quả Các nhóm khác bổ sung Giáo viên sẽnhận xét và đưa ra kết luận

*Sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn

Trong nội dung vai trò của thực tiễn đối với nhận thức ( mục 3),giáo viên tổ chức cho HS thảo luận theo kĩ thuật khăn trải bàn.

Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm ( tương ứng với các tổ) Giáoviên phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0 Trên tờ giấy được chia thànhnhiều phần, trong đó có phần trung tâm dành ghi ý kiến thống nhất của

cả tổ sau khi đã thảo luận và phần xung quanh ghi ý kiến của mối cánhân

Nội dung thảo luận của các nhóm

Nhóm 1: tại sao nói thực tiễn là cơ sở của nhận thức? nêu ví dụminh họa?

Nhóm 2: Tại sao nói thực tiễn là động lực của nhận thức? Nêu ví

Sau đó nhóm thảo luận trong 3 phút để thống nhất ý kiến và ghi ýkiến chung vào phần chính giữa của tờ giấy.

Hết thời gian thảo luận, giáo viên yêu cầu các nhóm trình bày kếtquả thảo luận của nhóm Học sinh sẽ cử đại diện trình bày kết quả mànhóm đã thống nhất Học sinh các nhóm khác có thể bổ sung Giáoviên nhận xét, kết luận, cho điểm các nhóm

Hình ảnh minh họa

Ví dụ 2: Ứng dụng kĩ thuật “ KWL” vào dạy bài 15 công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại

Bước 1: Giáo viên cho học sinh xem một số hình ảnh hoặc video

về ô nhiễm môi trường, bùng nổ về dân số, các dịch bệnh hiểm nghèo

để giới thiệu bài học Sau đó giáo viên phát phiếu học tập cho HS theomẫu:

Bước 2: Hướng dẫn học sinh điền vào phiếu học tập

Yêu cầu HS viết vào cột K những gì HS biết liên quan đến nội dungbài học

Sau đó viết vào cột W những gì các em muốn biết về nội dung bài học

Bước 3: Học sinh điền thông tin vào phiếu theo sự hướngdẫn ở bước 2

Tên bài học: Bài 15 CÔNG DÂN VỚI MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẤPTHIẾT CỦA NHÂN LOẠI

Tên học sinh: Nguyễn Văn A Lớp: 10 A1 Trường: THPT ĐinhChương Dương