Vai trò của phụ nữ trong Quản Trị Đại Học

Tổng quan nghiên cứu quản trị đại học. Đánh giá mức độ đóng góp và vai trò của phụ nữ trong quá trình tham gia các hoạt động quản trị đại học

Vai trò của Phụ nữ trong Quản trị

(QTĐH) Trần Thị Lệ Quyên

Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Qúy Thanh

Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Tổng quan nghiên cứu về quản trị đại học Đánh giá mức độ đóng góp và

vai trò của phụ nữ trong hoạt động quản trị đại học (QTĐH) Phát hiện sự khác biệt trong quá trình tham gia các hoạt động QTĐH và sự hài lòng trong môi trường làm việc giữa cán bộ nhân viên giảng viên (CBNVGV) nam và nữ Tìm hiểu những thách thức, khó khăn và những mong muốn của CBNVGV nữ trong quá trình tham gia các

hoạt động QTĐH

Keywords: Phụ nữ; Quản trị đại học; Giáo dục đại học

Content

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quản trị (QT) nói chung, quản trị đại học (QTĐH) nói riêng là thực hiện những chức năng hoạch định, lãnh đạo, tổ chức, kiểm tra/giám sát ở cấp độ chung của tổ chức sao cho trường đại học (ĐH) có thể vận hành một cách tự chủ

Hiện nay tại Việt Nam, trong nhiều lĩnh vực, nhất là trong giáo dục (GD) c vấn đề về phát triển con người, thực hiện bình đẳng giới song song với các hoạt động QTĐH tại các trường đang được chú trọng và quan tâm, tìm hiểu Đây là một lĩnh vực mới và có nhiều khía cạnh khoa học có thể khai thác và đóng góp vào tri thức chung trong lĩnh vực QTĐH ở nhiều góc nhìn như: Mô hình GD tự chủ, HĐQT trường, vai trò SV trong nhà trường, vai trò giảng dạy của GV,… Hay vai trò của các bộ phận khác nhau trong nhà trường, sự đóng góp của nam giới, nữ giới và vai trò quản trị của mỗi giới cụ thể như thế nào

,

” để khám phá, tìm hiểu và đ

của nữ giới Đó cũng là tiền đề để đóng góp vào việc hoàn thiện các học thuyết về giới, bình

đẳng giới và công tác QTĐH Cũng như góp một phần vào quá trình thực hiện bình đẳng giới

và phát triển con người trong nền GD toàn diện

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

HCM nhằm: Đánh giá vai trò QT của phụ nữ trong các hoạt động QTĐH tại Trường qua mức độ tham gia và những đóng góp trong các hoạt động QT

2.2 Mục tiêu cụ thể

1 Đánh giá mức độ đóng góp và vai trò của phụ nữ trong hoạt động QTĐH

2 Phát hiện sự khác biệt trong quá trình tham gia các hoạt động QTĐH giữa CBNVGV nam và nữ

3 Tìm hiểu những thách thức, khó khăn và những mong muốn của CBNVGV nữ trong quá trình tham gia các hoạt động QTĐH

3 Ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn

3.1 Ý nghĩa về mặt lý luận

Đóng góp một phần trong các vấn đề về phát triển giới và bình đẳng giới nói riêng

và các lý thuyết xã hội học về giới trong QTĐH nói chung

Kết quả của nghiên cứu cũng góp một phần làm cơ sở cho các nghiên cứu sau và

có thể sử dụng các kết quả vào việc dự báo xu hướng phân công lao động và việc bình đẳng giới trong QTĐH ở tương lai

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Xác định được những nguyên nhân, tạo nên sự khác biệt và những đặc điểm QTĐH của nữ giới so với nam giới

Đánh giá được mức độ đóng góp và mức độ tham gia của nữ giới trong hoạt động QTĐH

Một số giải pháp nâng cao vai trò QT của nữ giới trong các hoạt động QTĐH

?

oạt động QTĐH?

? H1:

)

QTĐH như: ;

5

Tác giả áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng Đây là một dạng nghiên cứu phối hợp, cụ thể:

1) Phương pháp phân tích tài liệu, điểm lại thư tịch

2) Phương pháp ngh

5.2 Đặc điểm của phương pháp sử dụng và nghiên cứu

Đây là kiểu thiết kế phối hợp nhằm kết hợp và sử dụng chặt chẽ các các phương pháp để tạo được hiệu quả trong quá trình thu thập thông tin và đạt mục tiêu nghiên cứu của đề tài

6 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

6.1 Khách thể nghiên cứu

-

6.2 Đối tượng nghiên cứu

: QT

7

7.2.1 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu

HCM

7.2.2

Xây dựng bảng hỏi Likert 5 mức độ để đánh giá

Kiểm tra mức độ hiểu về n

theo yêu cầu của luận văn

8 Giới hạn nghiên cứu

:

Các vấn đề khác của

phát triển đề tài này rộng hơn, sâu hơn và toàn diện hơn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Giới thiệu

Trong chương này nhằm mục đích giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu, các lý thuyết sử dụng làm cơ sở lý luận cho đề tài và các khái niệm cơ bản làm cơ sở của nghiên cứu

1.2 Tổng quan nghiên cứu

 Trong nước

QTĐH là một lĩnh vực còn khá mới đối với Việt Nam, chính vì vậy mà các nghiên cứu về lĩnh vực này cũng chưa nhiều và đa dạng như các nghiên cứu trên thế giới

Các tác đã tìm hiểu và nghiên cứu về GDĐH ở Việt Nam như Phạm Phụ (2006), Vũ Quốc Phong (2007) hay các nghiên cứu đề cập đến những vấn đề chung của cả mô hình QT hơn là từng khía cạnh c

(2010, 2011),…

Các nghiên cứu về vấn đề này ở nước ngoài rất đa dạng Các tác giả nghiên cứu từ vấn đề Hội đồng trường, HĐQT đến sự tham gia của GV, SV và quá trình ra các quyết định cũng như việc hoạch định các chính sách liên quan đến sự phát triển của nhà trường, như:

Marcus Storch đã nghiên cứu về vai trò ĐH, Yaacov Iram nghiên cứu về quan hệ

giữa nhà nước và trường ĐH, Lee Little Soldier nghiên cứu hướng đi mới cho

GD Việt Nam

Alberto Amaral, António Magalahães và các cộng sự đã nghiên cứu tiếp cận phân tích phê phán đối với các vấn đề về các cải cách quản trị

Ingvild Marheim Larsen bàn về mối quan hệ giữa kiểm soát, các lễ nghi và chính trị (control, rituals and politics) và vai trò của HĐQT trong các thể chế ĐH Na Uy;

Jefc, Verhoeven và Geert Devos bàn về sự hội nhập mang tính chức năng liên ngành và sự phân quyền trong việc ra quyết định ở trường Merged của ĐH Flanders, Bỉ;

Michael I.Reed lại có cái nhìn tổng quát đánh giá về phong cách quản lý, quyền lực chuyên môn và tổ chức quản trị ở các ĐH Anh;

Oliver Fulton bàn về sự thay đổi và tiếp diễn của QTĐH ở Anh; Glen A.Jones tiếp cận mạng lưới chính sách đối với cấu trúc của quản trị ở Canada;

V.Lynn Meek bàn về quản trị và điều hành ở ĐH Autralia trong thương trường; Alberto Amaral, Glen A.Jones và Berit Karseth so sánh các khía cạnh quốc gia trong hoạt động QTĐH

Ngoài ra còn có Dennis John Gayle và các cộng sự (2003) đã khảo sát các cách tiếp cận đối với lãnh đạo hiệu quả và điều hành chiến lược trong ĐH thế kỷ 21 G.Micky Berezi (2008) thực hiện một nghiên cứu về vai trò của HĐQT trong việc

hình thành hoạt động QTĐH ở Anh

William L.Waugh (2000) bàn về xung đột giá trị và văn hóa như là một thách

thức đối với QTĐH

Roger Benjamin nghiên cứu vai trò của các khoa trong QTĐH với tư cách là những

tập thể cán bộ trong trường ĐH

Harry de Boer (2002) bàn về lòng tin như một điều cốt yếu trong QTĐH ở Hà Lan Một khái niệm được tập trung phân tích là khái niệm “Đại học được quản lý” (Managed University

John V.Lombardi và cộng sự (2002) bàn về tổ chức, quản trị và cạnh tranh trong

ĐH

1.3 Cơ sở lý luận, các phương pháp tiếp cận chính

Sử dụng các lối tiếp cận sau đây làm cơ sở khoa học:

Lý thuyết hệ thống mở

Lý thuyết nữ quyền và các quan điểm về nữ giới trong phát triển, nữ giới và phát triển

Lý thuyết phân tích xung đột theo khía cạnh giới

Lý thuyết chức năng về giới

1.4 Khái niệm sử dụng

Giới và giới tính; Vai trò giới; ; Bình đẳng giới; Quan hệ giới; Quản trị và QTĐH; Các hoạt động QTĐH;

1.5 Tóm tắt

Chương này trình bày về tổng quan tài liệu nghiên cứu, các phương pháp nghiên cứu, đặc điểm của nghiên cứu, phương pháp chọn mẫu, các lối tiếp cận chính và các khái niệm liên quan đến nghiên cứu

Chương 2 Q 2.1 Giới thiệu

Nam hiện nay với vai trò QT của nữ Đồng thời tác giả cũng giới thiệu mô hình ĐH Mở trên thế giới và tại Việt Nam mà cụ thể là tại Trường ĐH Mở Tp HCM

văn)

2.2.2 Mô hình QTĐH tại Mỹ )

2.3 QTĐH tại Việt Nam và cơ cấu QTĐH

-CĐ,…

:

) 2.4 Giới thiệu mô hình ĐH Mở

)

Khái niệm Mở ở đây được hiểu như biểu thị một chính sách chính trị của nhà nước trong

GD – mọi người có quyền bình đẳng được hưởng thụ nền GD để tự hoàn thiện mình Trường

ĐH Mở nhằm thực hiện dân chủ hóa, xã hội hóa GD, đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của nhân dân trong nền kinh tế thị trường, nhờ vào những tiến bộ kỹ thuật truyền thông, phát thanh, truyền hình, điện thoại và công nghệ thông tin

Tại các trường ĐH Mở người học chi cần ghi danh không phải qua hình thức thi tuyển Quá trình học tập là quá trình sàng lọc liên tục để đảm bảo chất lượng sản phẩm đào tạo Các

ĐH Mở thường đào tạo theo hình thức GD từ xa, lấy quá trình tự đào tạo SV là trọng tâm, SV

có thể không lên lớp, chỉ cần học qua tài liệu, sách vở, qua phát thanh, truyền hình, mạng internet

2.4.2 Giới thiệu về Trường ĐH Mở Tp HCM

)

Trường ĐH Mở Tp HCM được thành lập ngày 26 tháng 07 năm 1993 theo quyết định số 389/TTg của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở Viện Đào tạo Mở rộng Tp HCM Viện được hình thành từ năm 1990 theo quyết định số 451/TCCB của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ngày 15 tháng 06 năm 1990 Với nhu cầu đào tạo, xu thế phát triển của nhà trường, ngày 22 tháng 6 năm 2006, theo quyết định số 146/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ “Trường ĐH Mở Bán công Tp HCM chuyển sang loại hình trường ĐH Công lập” hoạt động theo cơ chế

mở, tự chủ về tài chính

2.4.2.2 Công tác cán bộ hiện nay của nhà trường

Tổng số CB của nhà trường là 428 (188 CBNVGV nữ chiếm tỷ lệ 43.9% 240 CBNVGV nam chiếm 56.1%)

Có 23/61 nữ quản lý trong toàn trường chiếm tỷ lệ 37.7% so với CB quản lý nam và chiếm tỷ lệ 5.3% so với tổng CBNVGV toàn trường

2.4.2.3 Các mối quan hệ bên ngoài và cơ chế quản lý

: Các Trung tâm

GD thường xuyên; các đơn vị Trường, TT đào tạo; Lực lượng Thanh niên xung phong, các

TT giải quyết việc làm,… Và liên kết nhiều đơn vị khác (trong và ngoài nước) trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học với các chương trình nghiên cứu hợp tác với các đơn vị bên ngoài như chương trình nghiên cứu hợp tác với Khu Kinh tế Dung Quất, nghiên cứu hợp tác với UBND Tỉnh Đồng Tháp Đặc biệt trong 5 năm qua, nhà trường đã hợp tác với quỹ Ford - Mỹ, tổ chức WWO, Save the Children USA và nhiều tổ chức, đơn vị khác trong lĩnh vực nghiên cứu về công tác xã hội, giới và phát triển giới, …

2.5 Tóm tắt

Như vậy trong chương 2 tác giả đã giới thiệu mô hình QTĐH trên thế giới và mô hình QTĐH tại Mỹ là kiểu mẫu mà nhiều trường ĐH đang hướng đến Trong chương này cũng đã giới thiệu về QTĐH tại Việt Nam hiện nay, để có sự so sánh và có những nhận định về QTĐH tại Việt Nam

Chương 3 MỘT VÀI BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM

ĐH Ở VIỆT NAM 3.1 Giới thiệu

Chương 3 nhằm giới thiệu các bằng chứng thực nghiệm về sự tham gia của phụ nữ

:

qua các kết quả kiểm định cụ thể từ các nhóm nghiên cứu

Đồng thời giới thiệu các nhận định chung về vai trò của phụ nữ trong hoạt động QTĐH và

3.2 Phân tích thống kê mô tả

o Số lượng phiếu phát ra là 360 p

o Số

58.9%

3.2.2.1 Theo giới tính

o 49.6% CBNVGV nam

o

3.2.2.2 Theo chức vụ

o 41.3% GV

o 42.9% nhân viên, chuyên viên

o 15.9% cán bộ quản lý, lãnh đạo đơn vị, khoa

3.2.2.3 Theo trình độ

13.9% Tiến sỹ 43.7% Thạc sỹ 38.5% Cử nhân, Kỹ sư 4.0% trình độ khác

3.3

3.3.1

Phụ nữ chiếm 50,3% số người l

So sánh với tỷ lệ nữ cán bộ và quản lý ở các cơ quan khác nhau từ Trung ương đến địa phương với nữ CBNVGV tại Trường ĐH Mở Tp HCM ta

có thể thấy tỷ lệ nữ CBNVGV của trường chiếm 43,93%, so với 28,66% tỷ lệ nữ ở các cơ quan ở địa phương và 34,45% tỷ lệ nữ ở các cơ quan Trung ương Với vị trí quản lý nhất định

hơn rất nhiều so với tỷ lệ nữ lãnh đạo cấp địa phương là 16,86% và Trung ương là 22,38%

trọng, cần thiết và hiệu quả trong tất cả các hoạt động QTĐH

3.3.2

QT nguồn nhâ

Ngay trong hệ thống cán bộ lãnh đạo các đơn vị trong nhà trường, ở các phòng ban và khoa đều có nữ lãnh đạo, có tiếng nói trong các hoạt động, công tác quản lý chung Điều này phát huy được năng lực và sự bình đẳng trong nhà trường đối với phụ nữ

Từ kết quả khảo sát cho thấy, trong hoạt động QT nguồn nhân lực với việc tuyển dụng và

sử dụng nhân sự phù hợp theo đúng năng lực, khả năng chuyên môn của vị trí công tác và cơ hội học tập nâng cao trình độ; các chính sách nhân sự nói chung (lương thưởng, khen thưởng, chế độ làm việc, cơ hội phát triển,…);… thì đánh giá của nữ CBNVGV khá tương đồng với lực lượng CBNVGV nam

3.3.3

Công tác QT đào tạo trong các trường ĐH thông thường được thực hiện song hành cùng với QT tổ chức và QT nguồn nhân lực nhằm phát huy thế mạnh trong công tác đào tạo của

các trường và sử dụng được nguồn lực cũng như nhân sự tại chỗ phục vụ cho các hoạt động tổ chức, quy hoạch cán bộ, xây dựng nguồn lực cho nhà trường

Trong hầu hết các trường đã thành lập hội đồng tự đánh giá của nhà trường thì phần lớn,

bộ phận thư ký tổng hợp đánh giá đều là nữ và hiệu suất tham gia là khá cao Tiêu biểu là tại Trường ĐH Mở Tp HCM, CBNVGV nữ không chỉ tham gia trong vai trò thư ký các nhóm tự đánh giá mà còn là thư ký Hội đồng và các nhóm trưởng

Với thế mạnh là một trường đa ngành và hệ thống quản lý gọn nhẹ, đơn giản, trong đó quản lý về chuyên môn ở các khoa có đến 50% là lãnh đạo nữ ở cả các nhóm ngành khoa học

xã hội và kinh tế, tự nhiên Điều này cho thấy khả năng quản lý của phụ nữ trong nhà trường

và trong hệ thống QTĐH, nhất là trong hoạt động QT đào tào

3.3.4

Trong một trường ĐH, ngoài các hoạt động đào tạo là cốt lõi thì các hoạt động học thuật

và nghiên cứu khoa học là không thể thiếu, đảm bảo cho hai nhiệm vụ của một trường ĐH là giảng dạy và nghiên cứu khoa học

Trong những năm gần đây, lực lượng CBNVGV nữ với sự quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi trong việc phát huy chuyên môn trong nghiên cứu khoa học và thực thi, áp dụng quyền sở hữu trí tuệ của các tập thể, nhà khoa học thì số công trình nghiên cứu của cán bộ nữ ngày một nhiều, chất lượng và có khả năng ứng dụng thực tiễn cao Các công trình của ThS

Lê Thị Mỹ Hiền về giới, của TS Phan Thị Hồng Xuân về các vấn đề kinh tế xã hội các nước Đông Nam Á, của TS Lê Thị Thanh về nâng cao khả năng giảng dạy tiếng Anh trong trường

ĐH, của TS Lê Huyền Ái Thúy về vi sinh và ứng dụng trong cuộc sống

3.4.1 Đánh giá chung về

:

o

o

o

o

Kết quả khảo sát, căn cứ vào lý thuyết hệ thống mở, các lý thuyết về hành vi và qua hệ thống số liệu thống kê, một lần nữa cho thấy phụ nữ đóng một vai trò quan trọng trong các hoạt động QT

3.4.2.

3.5 Tóm tắt

Chương 3 đã giới thiệu vai trò của phụ nữ trong việc tham gia các hoạt động QTĐH mà cụ thể là những đóng góp trong QT hệ thống, QT nguồn nhân lực, QT hoạt động đào tạo và QT khoa học công nghệ Khái quát những khó khăn và hạn chế mà phụ nữ gặp phải trong quá trình tham gia QTĐH

KẾT LUẬN

1 Kết luận

Qua mục đích nghiên cứu của đề tài “Vai trò của Phụ nữ trong QTĐH”, cũng n

:

1) Trong hệ thống QTĐH ở nước ta hiện nay, phụ nữ có một vai trò quan trọng và tham gia

ở tất cả các cấp độ QTĐH, từ cấp cao (CEO) cho đến các cấp trung gian, từ cấp trường cho đến các cấp cơ sở bên dưới Tuy nhiên về số lượng, cũng như mức độ và hiệu quả tham gia QT ở các cấp khác nhau, với những công việc cụ thể cũng khác nhau

Mức độ và số lượng phụ nữ tham gia QT ở cấp cao không nhiều và đa số tập trung

ở cấp trung gian, cơ sở

Phụ nữ tham gia hầu hết ở tất cả các hoạt động QTĐH Trong

2) Việc tham gia của phụ nữ trong QTĐH còn nhiều hạn chế do nhiều yếu tố tác động và những khó khăn: Việc chăm sóc con cái, chăm lo cho gia đình, hạn chế về thời gian làm việc và tham gia các hoạt động giao tế hay

3) Trong mô hình QTĐH của Trường ĐH Mở Tp HCM, CBNVGV nữ có vai trò quan trọng trong QTĐH tại trường và có mặt trong tất cả các vị trí quản lý, từ Ban Giám hiệu cho đến lãnh đạo các Phòng/Ban/Khoa/TT; Tham gia các hoạt động QTĐH tại trường như QT hệ thống tổ chức, QT nguồn nhân lực, QT hoạt động đào tạo và QT hoạt động khoa học và công nghệ Trong đó mức độ đóng góp và tham gia của phụ nữ so với nam giới trong trường có những điểm giống và khác nhau như )