1598_WHO-Phat-bieu

Bệnh không truyền nhiễm: thảm họa đang đến dầnDr Margaret Chan Tổng Giám đốc WHO Bài trình bày tại Diễn đàn quốc tế Phụ nữ, New York, 21 tháng 9 năm 2012 Thưa các quý vị đại biểu Diễn

Bệnh không truyền nhiễm: thảm họa đang đến dần

Dr Margaret Chan

Tổng Giám đốc WHO

Bài trình bày tại Diễn đàn quốc tế Phụ nữ, New York, 21 tháng 9 năm 2012

Thưa các quý vị đại biểu Diễn đàn Phụ nữ quốc tế,

Thưa các vị đại diện các đoàn ngoại giao, thưa quý ông/bà

Tôi rất vinh dự được trình bày bài này về những bệnh Không truyền nhiễm, một thảm họa đang đến dần dần !

Tôi đánh giá cao về những ý tưởng dẫn tới việc thành lập diễn đàn quốc tế này và duy trì mục đích của nó

Các vị muốn học, muốn hiểu về các thế lực đang tạo nên thế giới này

Các vị muốn biết rõ về những thách thức mà cộng đồng quốc tế, các nhà lãnh đạo công đoàn, UN, và các cơ quan chuyên môn của UN bao gồm cả WHO đang phải đối diện

Ngày nay, nếu quý vị quan tâm tới những thách thức thì toàn cảnh các vấn đề

y tế công cộng rất đáng phải quan tâm

Tôi đã làm việc hơn 35 năm trong lĩnh vực YTCC Những thách thức chỉ mới nảy sinh khi bắt đầu thế kỷ này, thể hiện những thay đổi nhanh nhất mà tôi từng chứng kiến

Thế giới của chúng ta đang rất khó khăn Thập kỷ đầu tiên của thế kỷ này được đánh dấu bằng những cuộc khủng hoảng toàn cầu tiếp nối nhau Các khó khăn chồng chất dẫn đến những hậu quả chồng chất cho sức khỏe

Tôi đang nói về sự biến đổi của khí hậu, càng nhiều vấn đề cấp bách, càng nhiều vùng xung đột nóng, chi phí y tế tăng, giá thực phẩm tăng, dân số đang già đi, đô thị hóa nhanh và sự toàn cầu hóa của những lối sống không lành mạnh

Tôi đang nói về sự suy giảm kinh tế dai dẳng, sự bất an về tài chính, cơ hội ít

đi, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ và tầng lớp trung lưu, ngày càng nghèo đói hơn và bất bình đẳng xã hội ngày càng rộng hơn

Rõ ràng là không có gì mới

Lụt lội, hạn hán, đói kém, chiến tranh, bệnh dịch, truyền nhiễm và bùng nổ kinh tế và phá sản luôn đồng hành trong chu kỳ lên xuống của lịch sử nhân loại

Nhưng các cuộc khủng hoảng ngày nay thì khác Chúng có chiều hướng

không dự đoán được Chúng bộc lộ ra theo những cách đáng ngại, sống như thế nào trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau không ngừng tăng lên

Những cuộc khủng hoảng toàn cầu ngày nay mang tính lây lan cao và rất không công bằng Ngay cả với những nước kiểm soát được nền kinh tế của

họ rất tốt và không chịu rủi ro tài chính quá mức vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi khủng hoảng tài chính

Tương tự như vậy, các nước đang phát triển gây ra ít hiệu ứng nhà kính thì lại

là những nước đầu tiên phải gánh chịu nặng nề sự biến đổi khí hậu

Theo quan điểm của nhiều người một trong những biểu hiện đáng ngại của

sự phụ thuộc lẫn nhau đang ngày càng gia tăng của TG là sự gia tăng gay gắt của các bệnh không lây nhiễm mãn tính Điều đó là kết quả của các thế lực lây lan rất nhanh và không công bằng

Khắp thế giới vấn đề sức khỏe đang được hình thành bởi các thế lực hùng mạnh giống nhau như quá trình đô thị hóa nhanh và toàn cầu hóa của những phong cách sống không lành mạnh

Và đó là các thế lực đang dẫn đến sự gia tăng các bệnh không truyền nhiễm trên toàn cầu

Các thách thức do các những bệnh này gây nên là không dự đoán được về phạm vi và mức độ phức tạp của chúng

Chúng không chỉ đe dọa sức khỏe mà còn đe dọa cả các nền kinh tế, và bày

tỏ sự nghi ngờ về sự tồn tại của hệ thống chăm sóc SK của chúng ta và cơ chế cung cấp bảo vệ tài chính hiện nay

Xuyên suốt lịch sử nhân loại, việc chế ngự các bệnh truyền nhiễm luôn được cải thiện về điều kiện sống, vệ sinh và mở đường cho sự tiến bộ KTXH

không ngừng

Ngày nay cùng với sự gia tăng các bệnh không truyền nhiễm, mọi thứ đều thay đổi Dù chưa được kiểm chứng nhưng những bệnh này luôn đồng hành mạnh mẽ với quá trình đô thị hóa nhanh và sự giàu có ngày càng tăng của

quốc gia, chúng có sức mạnh xóa bỏ nhiều lợi ích kinh tế

Các bằng chứng ngày càng nhiều cho thấy sự tăng trưởng kinh tế trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau đang tạo ra một cơ hội cho việc gia tăng các bệnh như tim mạch, tai biến, tiểu đường và ung thư, đặc biệt là các bệnh ung thư liên quan tới việc sử dụng thuốc lá và chế độ ăn uống không đúng

Đây là các bệnh làm cho sạt nghiệp Ở một số nước, chỉ riêng việc chăm sóc bệnh tiểu đường cũng tiêu tốn tới 15% ngân sách y tế quốc gia

Cơ hội được mở rộng bởi sức ép của đô thị hóa và thay đổi phong cách sống quá nhanh

Ngày nay, hiện đại hóa nghĩa là việc làm thứ cấp ở thành phố thay vì lao động trồng trọt, TV và máy tính làm trẻ em rời xa sân chơi và dễ dàng tiếp cận sản phẩm rượu bia và thuốc lá

Trên tất cả, điều đó có nghĩa là sự chuyển đổi từ thực phẩm lành mạnh truyền thống sang chế độ ăn và cách ăn tây hóa

Sự cấp bách thêm nữa xuất phát từ chuyển đổi nhanh chóng trong gánh nặng bệnh tật này Được cho là đồng hành chặt chẽ của các xã hội thịnh vượng các bệnh không truyền nhiễm cũng thay đổi địa điểm

Ngày nay, trên 80% gánh nặng tử vong sớm từ các bệnh này xảy ra ở các nước đang phát triển, với tỷ lệ cao nhất ở các nước thu nhập thấp và trung binh

Ở những nước này bệnh nhân phát hiện triệu chứng sớm hơn, ốm yếu hơn, và chết sớm hơn những người cùng tuổi họ ở các quốc gia giàu có hơn

Ở hầu hết các nước đang phát triển, hệ thống y tế được xây dựng để kiểm soát chữa trị triệu chứng các bệnh lây nhiễm, ở đó bệnh nhân hoặc sống sót hoặc chết

Hệ thống y tế gần như không được chuẩn bị để đối phó với các nhu cầu phát sinh thêm, đội ngũ nhân viên, kinh phí, thiết bị y tế và giường bệnh, để điều trị các bệnh này đòi hỏi phải lâu dài, thường chăm sóc chữa trị suốt đời

Ngoài ra, những nước này là những đối tượng mềm và thị trường dễ dãi cho các công ty đa quốc gia Các chiến dịch cảnh báo về sự nguy hại của thuốc lá, rượu bia, và thực phẩm đã chế biến là rất hiếm

Nhiều nước thậm chí còn không có các quy định sơ đẳng để giải quyết những thực tế quảng cáo vô trách nhiệm hoặc loại bỏ những sản phẩm không lành mạnh ra khỏi thị trường của họ Ở phần lớn các nước đang phát triển các căn bệnh này được phát hiện muộn, chỉ khi người bệnh cần sự chữa trị cấp và đắt

đỏ của bệnh viện

Trung bình, 50% chi phí cho việc chăm sóc chữa trị này là từ túi người bệnh, dẫn đến việc chi cho y tế của hộ gia đình đến mức kinh khủng

Kết quả là các bệnh không truyền nhiễm giáng 2 cú đấm vào nền kinh tế Mỗi năm và hàng năm chúng tạo ra tổn thất hàng tỷ đô la trong thu nhập quốc dân, và chúng đẩy hàng triệu người sống dưới mức nghèo đói

Tôi xin hỏi: Đấy có phải là cái mà chúng ta gọi là sự tiến bộ trong thế giới hiện đại này không?

Tôi xin hỏi: Tại sao lại làm được quá ít để ngăn chặn điều này ngay từ khi xảy ra?

Tôi có thể nghĩ ra một số lý do tại sao các bệnh này không nhận được sự quan tâm, thậm chí sự cảnh báo, phản ứng gấp mà chúng đáng được nhận

Ở một nghĩa nào đấy thì đây là một thảm họa đến từ từ, như hầu hết các bệnh này hàng năm mới phát hiện ra Nhưng phong cách sống thiếu lành mạnh mà như bệnh dịch đang cuốn đi và lan truyền với tốc độ chóng mặt

Tác động của các bệnh không truyền nhiễm như những làn sóng Những điều chúng ta đang nhìn thấy hiện nay ở các nước đang phát triển chỉ là lớp sóng đầu tiên Điều đó sẽ được đánh dấu bằng số lượng người cao huyết áp, lượng colesterol cao, và tiểu đường ở giai đoạn sớm ngày càng tăng

Số người béo phì và thừa cân ngày càng tăng được nhìn thấy ở mọi ngóc nghách của thế giới này là dấu hiệu báo động cho một trục trặc lớn

Làn sóng thứ hai đang sắp đến với hầu hết các nước đang phát triển sẽ còn rùng rợn hơn nhiều Một câu chuyện từ những con số thống kê

Trong khoảng 346 triệu người trên toàn thế giới đạng mắc bệnh tiểu đường thì hơn một nửa không nhận thức được tình trạng bệnh của họ

Với những người này thì sự liên hệ với các dịch vụ y tế chỉ đến khi họ sắp

mù, cắt chi, suy thận, hay nhồi máu cơ tim

Với bệnh ung thư, cho phép tôi minh họa mức độ của thách thức này thêm

với 2 con số thống kê

Khoảng 30 nước đang phát triển, gồm 15 nước châu Phi, thậm chí không có một máy xạ trị đơn giản Ở một số nước châu Phi, chỉ 20% bệnh ung thư sống sót, cũng như ung thư cổ, căn bệnh có tỷ lệ chữa trị rất cao ở bất cứ nơi nào trên thế giới này

Thưa quý ông/bà,

Các bệnh không truyền nhiễm mãn tính rõ ràng là các bệnh không được quan tâm

Vì gánh nặng ban đầu của các bệnh này tập trung ở các xã hội giàu có với năng lực NC&TK mạnh, chữa trị hiệu quả luôn sẵn có và liên tục được hoàn thiện và rõ ràng là ở mức chi phí không ngừng gia tăng

Ở các nước giàu tử vong do bệnh tim mạch đã giảm đáng kể, bệnh nhân ung thư được chữa trị hoặc sống lâu hơn, và người mắc bệnh tiểu đường được theo dõi và điều trị tốt hơn

Nhưng thành công rực rỡ này lại tạo ra một bức tranh méo mó Nó tạo ra ấn tượng về tình trạng có thể kiểm soát được nhưng lại che dấu một thảm họa sắp xảy ra

Khi thuốc men có sẵn để làm giảm huyết áp, cholesterol thấp đi, và tăng

chuyển hóa glucose, thì tình hình có vẻ như đã được kiểm soát ở mức nào đó

Bề ngoài này đang làm lạc lối Như tôi đã đề cập, tỷ lệ người béo phì cao là tín hiệu rõ ràng cho thấy một điều gì đó kinh khủng đã xảy ra trong môi

trường xã hội mà ở đó con người tự mình lựa chọn

Điều đó cho chúng ta thấy rằng căn nguyên gốc rễ của các bệnh này vẫn chưa được giải quyết

Đối với các bệnh này và tình trạng như béo phì đang phổ biến khắp nơi thì việc ngăn chặn phụ thuộc hoàn toàn vào các biện pháp dân số phát triển Thất bại trong việc thúc đẩy các biện pháp ngăn chặn dân số phát triển là một bằng chứng chỉ trong một số ít số liệu thống kê

Tỷ lệ béo phì trên toàn thế giới đã tăng gấp 2 lần kể từ năm 1980 Bệnh tiểu đường luôn song hành cùng bệnh béo phì và đô thị hóa đang tăng vọt ở cả nước giàu lẫn nước nghèo Đây là thế giới mà ở đó có hơn 40 triệu trẻ em

chưa đi học đã béo phì hoặc thừa cân

Những giả định có thể an ủi rằng các bệnh không truyền nhiễm KLN ở mức

độ nào đó đã được kiểm soát trong 3 hiểm họa nghiêm trọng

Trước hết, họ đã thất bại khi thừa nhận rằng rất nhiều biện pháp can thiệp được sử dụng để kiểm soát các bệnh này ở các nước giàu là ngoài khả năng tài chính của các nước có nguồn lực hạn chế Thậm chí những loại thuốc giá thấp nhất cũng không thể cố được khi số lượng khổng lồ người cần được điều trị

Thứ hai là họ đã thất bại khi xem xét chi phí xoáy trôn ốc để chữa trị bệnh mãn tính ở mọi nơi Điều trị và các biện pháp can thiệp khác liên tục được cải thiện, nhưng những cải thiện đó gần như luôn đi kèm với chi phí cao hơn rất nhiều

Xu hướng này giúp giải thích cho việc tại sao chi phí cho y tế quốc gia ở nhiều nước giàu lại nhanh hơn tăng trưởng tổng sản phẩm quốc dân (GNP) Một nghiên cứu công bố năm trước kết luận rằng chi phí cho điều trị ung thư trở nên không bền vững, thậm chí với cả những quốc gia giàu nhất thế giới Cuối cùng là những giả thuyết này cho rằng các bệnh này có thể kiểm soát làm lu mờ những tín hiệu cấp bách phải thay đổi chính sách nhằm để ngăn chặn phòng ngừa

Với một số con số thống kê mà tôi đã nêu, tôi tin rằng chúng ta có thể kết luận rằng phòng ngừa chính là sự lựa chọn tốt hơn

Nhưng đây là điều rất khó làm Căn nguyên gốc rễ của các bệnh này, các yếu

tố về phong cách sống, thực phẩm có sẵn trong quán xá, nhà hàng, trường học, và máy bán hàng tự động, đều nằm ngoài sự kiểm soát của ngành y tế Ngăn chặn dân số phát triển phụ thuộc vào các chính sách tăng cường sức khỏe trong các lĩnh vực khác của chính phủ, mà nhiều trong số đó lại không coi y tê là một phần trách nhiệm của họ

Cán bộ y tế và y học có thể giải thích lập luận cho những thay đổi về phong cách sống và những quy định mạnh về thuốc lá, chữa trị cho bệnh nhân, và đưa ra các đơn thuốc, nhưng họ không thể sửa chữa được môi trường xã hội

để tạo ra những hành vi lành mạnh hơn và những lựa chọn dễ dàng hơn

Một số quyết sách bề ngoài không thay đổi lớn Ví dụ, việc thực hiện đầy đủ

FCTC của WHO có thể là một biện pháp ngăn chặn phòng ngừa đơn giản nhất để thổi bay các bệnh này

But as very recent experiences in countries like Uruguay, Australia, the USA, Norway, and Turkey have shown, a country’s sovereign right to introduce legislation that protects the health of its citizens can expect to be hit with lawsuits from an extremely wealthy, rich, and ruthless industry that can hire the best lawyers and PR firms that money can buy

Nhưng như kinh nghiệm rất gần đây ở các nước như Uruguay, Australia,

Mỹ, Na uy, và Thổ Nhĩ kỳ cho thấy quyền tự chủ của một đất nước lấy luật pháp ra để bảo vệ sức khỏe công dân của họ có thể dự đoán là sẽ đối mặt với các vụ kiện tụng từ ngành công nghiệp cực kỳ giàu có, hùng mạnh và nhẫn tâm, và họ có thể thuê những luật sư giỏi nhất và các công ty làm PR tốt nhất

mà đồng tiền có thể mua được

Như một ví dụ khác, muối trong các thực phẩm đã chế biến là nguyên nhân chính cho việc tại sao lượng muối hấp thụ hàng ngày ở hầu hết tất cả các nước đều vượt ngưỡng của WHO khuyến cáo

Giảm lượng muối là một trong các biện pháp can thiệp YT công cộng hiệu quả - chi phí, khả thi nhất và có thể nỗ lực được

Nhưng liệu chúng ta có thể hy vọng ngành công nghiệp thực phẩm tự

nguyện công thức lại cho các sản phẩm của họ để có ít muối hơn? Một lần nữa, chúng ta lại phó mặc cho một ngành công nghiệp mà ở đó các cán bộ nhân viên y tế không có quyền kiểm soát

Thưa quý ông/bà,

Trung tâm Rudd về Chính sách thực phẩm và béo phì của Đại học Yale đã sản xuất các phim chiếu mang tính giáo dục có thể giúp mọi người hiểu làm thế nào mà dân số thế giới quá béo thế

Nó mô tả một loạt các sự kiện trong quá trình tiến hóa, đó thực sự là cuộc cách mạng thay đổi kích cỡ cơ thể chúng ta

Một số sự kiện rất rõ ràng như phát minh ra ô tô và truyền hình, và giá cả giảm theo mức lũy tiến làm cho các mặt hàng xa xỉ này có thể đến với mọi người

Một số khác ít rõ ràng hơn nhưng cũng rất quan trọng Như việc sản xuất

hàng loạt lon thiếc, phát minh thực phẩm đông lạnh và ăn tối xem TV, những loại nước giải khát và sô đa, những chiếc máy bán hàng tự động đầu tiên, những bột ngũ cốc dành cho bữa ăn sáng đầu tiên với lời con rối đem lại phước lành và ngân sách quảng cáo dồi dào

Rồi những phát minh thức ăn nhanh, giới thiệu hệ thống mua đồ ăn sẵn đem

về nhà, và việc phát minh ra cách biến tinh bột ngô thanh si rô siêu ngọt Một số sự kiện đặc biệt có ý nghĩa Như bước nhảy vọt về tỷ lệ tiểu đường, thị trường đồ uống kiêng và thuốc kiêng tăng trưởng nhanh, khó khăn tuyển quân tìm người đủ tiêu chuẩn về thể lực, và quyết định của Tổng thống Mỹ là ketchup (sôt cà chua cay) là một loại rau như là một cách làm giảm huyết áp

để có nhiều rau hơn nữa trong bữa ăn trưa ở trường

Nhiều sự kiện còn rất mới Như việc phát minh ra trò chơi điện tử giữ cây cọ cho trẻ em, sự tăng đột biến về tỷ lệ, cũng như với đồ uống trong nhà hàng và

ở cuối thế kỷ trước, số liệu thống kê đáng báo động rằng 65% người Mỹ trưởng thanh thừa cân, trong đó 30% béo phì

Tôi xin làm rõ thêm Tất cả các phát minh đó tạo nên môi trường xã hội Tất

cả những biến đổi về tình trạng sức khỏe đó đều do môi trường xã hội tạo nên

Việc gia tăng các bệnh không truyền nhiễm không thể hiện sự thất bại của sức mạnh ý chí cá nhân Nó thể hiện sự thất bại về ý chí/quyết tâm chính trị ở cấp cao nhất

Quý vị không thể che giấu béo phì Tất cả đều rất dễ nhìn thấy

Quý vị không thể che giấu nhu cầu chi phí kiểm soát các bệnh vượt tầm do lối sống không lành mạnh gây ra Các chi phí ấy quá cao để che giấu

Xu hướng hiện nay, không nước nào trên thế giới có thể duy trì chịu được mãi sự leo thang của chi phí này

Với tất cả các lý do đó tôi kết luận rằng các nhà lãnh đạo chính trị phải có trách nhiệm, nghĩa vụ đưa ra các chính sách bảo vệ công dân của mình khỏi các nguy cơ gây hại tới sức khỏe đang lan cực nhanh và đã được thông báo

Họ không thể đứng ngoài trách nhiệm này và để mọi việc diễn ra theo sự điều hành của các thế lực thị trường và cái gọi là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

Ví dụ, cách tốt nhất để mọi người giảm cân là các doanh nghiệp thực phẩm hãy bán số lượng nhỏ các thức ăn không tốt cho sức khỏe, thức ăn công

nghiệp hóa, sản xuất đại trà, rẻ, tiện, có mùi vị và lợi nhuận khổng lồ, nhưng

là chết người đối với sức khỏe

Đối với các nguyên nhân rõ ràng điều này sẽ không bao giờ xảy ra

Thưa quý ông, quý bà, đặc biệt là quý bà,

Tôi có một quan sát cuối cùng, thực ra là một yêu cầu

Diễn đàn Phụ nữ quốc tế được thành lập để tạo ra cơ hội cho các thành viên của nó được học tập Bạn muốn học, muốn hiểu vấn đề, nắm được các thách thức Tôi cảnh báo các quý vị hãy làm như thế với các vấn đề và khó khăn mà tôi vừa thảo luận

Phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ có chức vị xã hội và tình trạng nghề nghiệp của quý vị có lợi thế lớn khi nói về việc mọi người ăn gì

Michael Pollan, một trong người viết về đồ ăn rất được kính trọng của Mỹ ngay khi bắt đầu một bài báo trên tờ New York Times về ăn uống khỏe

mạnh với những lời khuyên rất chính xác

Nó như thế này Hãy ăn đồ ăn, không quá nhiều, chủ yếu là cây cỏ thực vật Ông Pollan sau đó đã có hàng ngàn lời giải thích tại sao việc theo đuổi lời khuyên đơn giản lại trở nên khó khăn như vậy

Tôi đề nghị quý vị hãy nghĩ sâu hơn vấn đề này, hãy sử dụng đánh giá và có nhận thức chung

Hãy nhớ rằng: ngành CN thực phẩm không có động cơ nào để nói sự thật với quý vị đâu

Các chính khách đang đối diện với sức ép chính trị và tài chính to lớn từ các nhóm vận động hành lang hùng mạnh Không biết bao nhiêu lần các hướng dẫn ăn uống của quốc gia lại bị làm nhạt đi bởi sự nài nỉ của các nhóm này Chúng ta đã lúng túng bối rối bởi xung đột của các nghiên cứu về việc ăn gì

là tốt mà xem ra trở thành tiêu điểm hàng tháng Cũng ghi nhớ khoa học dinh dưỡng là không chính xác

Cách mà khoa học này đang tiến hành là nghiên cứu các yếu tố cấu thành thức ăn cá nhân, chứ không phải những cách thức bí ẩn mà các thành phần này tương tác khi chúng hiện diện trong thức ăn thật

Hãy nhớ lấy lời khuyên: ăn thức ăn Nếu một đồ ăn nào được chế biến mà không giống như bà của quý vị từng ghi nhận đấy là đồ ăn thì đừng động vào Theo quan điểm của tôi, nền kinh tế thế giới dễ bị đổ vỡ là một yếu tố khác

bổ trợ cho việc không hành động liên tục chống lại các căn nguyên gốc rễ của bệnh béo phì và các bệnh không truyền nhiễm

Các biện pháp phòng ngừa đặt y tế công cộng đi ngược lại với lợi ích của các tập đoàn đa quốc gia hùng mạnh Mọi chính sách y tế, dù là cấp thiết hay không, đúng đắn, hay có tầm chiến lược, được cho là đe dọa nền kinh tế dễ bị

đổ vỡ, nguy cơ được đặt sang một bên trên con đường chèo lái phục hồi kinh

tế và thu nhập quốc dân mạnh mẽ

Tôi có thể kể cho quý vị về sức ép, thậm chí là đe dọa, là lời khuyên ăn uống

rõ ràng, chắc chắn có thể kích động Cuối những năm 90, WHO đã cho

đường tinh luyện là chất dinh dưỡng với giá trị zero Đúng: zero

Mục đích là để cho cán bộ, nhân viên y tế biết điều đó, nếu họ có người dân hoặc nhóm dân cư tiêu dùng đường nói chung, họ không phải lo lắng gì

Thiếu đường trong chế độ ăn thì không bao giờ gây ra suy dinh dưỡng hoặc các bệnh liên quan

Điều này luôn được hỗ trợ bởi các số liệu khoa học, nhưng kết quả thực sự biến động Sau tất cả, không chi nhánh nào của ngành CN thực phẩm có thể

cố đạt điểm zero

Như tôi đã nói, hãy sử dụng lương tri Yêu cầu một Sô đa kiêng dùng với một mẩu bánh sô cô la không phải là điều mà chúng ta hàm ý về chế độ ăn uống chuẩn

Cũng như vậy, ngũ cốc cho bữa sáng có nhiều chất xơ và vi ta min, nhưng đổ đường vào thì không còn là bữa ăn lý tưởng cho trẻ nhỏ

Cũng xin nhớ rằng ít nhất với tư cách là cơ quan có thẩm quyền như

TCYTTG thì một đứa trẻ ăn rất ít hoặc không ăn đường sẽ không bao giờ bị suy dinh dưỡng

Cảm ơn