Muốn đạt được điều đó người giáo viên phải tìm tòi, không ngừnghọc hỏi để nâng cao trình độ, tích lũy kinh nghiệm để hướng dẫn, giảng dạy chocác em biết gõ đệm đúng nhịp, đúng phách, đún
Trang 1PHẦN I: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh và nhịp điệu để truyền tải
tư tưởng tình cảm của con người, nó xuất hiện từ rất lâu đời và gắn bó mật thiết vớicon người cho đến hết cuộc đời Âm nhạc có tính truyền cảm trực tiếp, bao gồm
âm thanh của nhạc cụ và âm thanh của giọng hát Con người sử dụng âm nhạc nhưmột loại phương tiện làm cho đời sống tinh thần thêm phong phú, góp phần cảithiện và nâng cao chất lượng cuộc sống Âm nhạc đem đến cho con người nhữngkhoái cảm thẫm mĩ Không những thế, âm nhạc còn có sức truyền bá hết sức rộnglớn
Môn âm nhạc ở bậc tiểu học bước đầu hình thành cho học sinh sự hiểu biết
về năng lực cảm thụ âm nhạc, và những hiểu biết đơn giản về kiến thức phổ thôngmôn âm nhạc Muốn đạt được điều đó người giáo viên phải tìm tòi, không ngừnghọc hỏi để nâng cao trình độ, tích lũy kinh nghiệm để hướng dẫn, giảng dạy chocác em biết gõ đệm đúng nhịp, đúng phách, đúng tiết tấu lời ca theo yêu cầu củatừng bài hát
1) Lí do khách quan:
Hiện nay cơ sở vật chất ở trường tôi đang công tác còn nhiều thiếu thốn.Trường chưa có phòng học Âm nhạc riêng Học sinh ở đây chủ yếu là con em đồng
Trang 2còn khó hơn Bản thân giáo viên lại ít thông thạo tiếng đồng bào dân tộc, ngôn nhữbất đồng nên việc truyền đạt kiến thức còn gặp nhiều khó khăn Vì vậy việc dạycho các em gõ đệm đúng nhịp, đúng phách, đúng tiết tấu lời ca còn gặp nhiều hạnchế.
- Về phía học sinh các em rất thích học môn Âm nhạc, thích hát và đệm theonhịp, theo phách, theo tiết tấu lời ca để bài hát thêm hay, tiết học thêm sôi nổi,nhưng vì các em chưa nắm được các nốt nhạc, cách kiểu gõ đệm theo nhịp, theophách, theo tiết tấu lời ca nên các em thường hát không đúng giai điệu và gõ đệmkhông đúng yêu cầu
=> Với những lý do khách quan và chủ quan như phân tích ở trên tôi mạnh
dạn chọn đề tài “Một số biện pháp giúp học sinh tiểu học nắm vững cách gõ đệm
khi hát”
Trang 3PHẦN II: MỤC TIÊU – PHƯƠNG PHÁP CỦA ĐỀ TÀI 1) Mục tiêu:
Hiện nay Bộ giáo dục đã quy định dạy đủ 9 môn bắt buộc đối với bậc tiểuhọc, và môn âm nhạc là một môn không thể thiếu trong trường học Bởi vì âm nhạc
là nhu cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần của mỗi con người nói chung và ở trẻ
em nói riêng Âm nhạc mang đến cho trẻ sự cảm nhận về thế giới xung quanh, làmcho đời sống tinh thần của trẻ thêm phong phú, góp phần giáo dục cho trẻ tính kĩluật, tính tập thể, tính chính xác, khoa học Thông qua Âm nhạc để giáo dục tìnhcảm, đạo đức, trí tuệ, hướng con người tới sự hài hòa, cân bằng, hướng thiện, gópphần phát triển trí tuệ, óc thẫm mỹ, trí tưởng tượng của trẻ Nội dung bài hát mangđến cho các em niềm tin yêu cuộc sống, yêu quê hương đất nước, yêu bản sắc vănhóa truyền thống của dân tộc Việt Nam Âm nhạc là một môn học rất nhạy cảmgóp phần làm thư giãn đầu óc của các em, tạo cho các em sự hứng thú ở các mônhọc khác Từ việc nghe hát, nghe nhạc, tập hát, tập gõ đệm, biểu diễn và biết đượcmột số kiến thức phổ thông về Âm nhạc… Tất cả những điều đó sẽ tạo thành một
Trang 4của con người Để giúp các em có năng lực cảm thụ Âm nhạc, biết hát đúng giaiđiệu, tiết tấu, gõ đệm đúng yêu cầu thì trước hết cần phải giúp các em nắm vữngcách gõ đệm theo nhịp, theo phách, theo tiết tấu lời ca.
- Việc gõ đệm đúng giúp các em hát đúng giai điệu, tiết tấu của bài hát
- Giúp học sinh biết phân biệt bài hát nhịp 2 hoặc nhịp 3 để gõ đệm theonhịp chính xác
- Giúp học sinh biết phân biệt cách gõ đệm theo từng kiểu:
+ Gõ đệm theo nhịp là gõ vào phách mạnh của từng ô nhịp
+ Gõ đệm theo phách là gõ vào các phách mạnh và nhẹ có ở trong bài
+ Gõ đệm theo tiết tấu lời ca là có bao nhiêu tiếng trong lời ca thì gõ bấynhiêu cái
2) Phương pháp:
- Sự phối hợp các phương pháp trong một tiết học là rất quan trọng, chúng taphải lựa chọn phương pháp cụ thể cho từng tiết học, sử dụng phối hợp các phươngpháp để đạt hiệu quả cao nhất Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng phươngpháp nghiên cứu đề tài:
+ Nghiên cứu tài liệu
+ Quan sát thực tiễn
+ Phân tích sản phẩm
Trang 5Tuy nhiên tùy từng bài hát để lựa chọn phương pháp giảng dạy, lựa chọnkiểu gõ đệm và nhạc cụ để sử dụng cho từng bài hát, từng cách dạy tạo không khívui tươi sôi nổi trong giờ học và đạt hiệu quả giảng dạy cao nhất.
PHẦN III: NỘI DUNG VÀ BIỆN PHÁP THỰC HIÊN
1 NỘI DUNG:
Bước vào đầu năm học mới tôi được BGH phân công giảng dạy các lớp: 1A,2A, 2B, 2C, 3A, 3B, 3C, 4C Có năm lớp ở trường chính và ba lớp ở phân hiệu.Học sinh ở đây chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số, phần lớn các em sửdụng tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp hằng ngày, các em ít hiểu tiếng Việt nên việctruyền đạt kiến thức phổ thông Âm nhạc còn gặp nhiều khó khăn Ở trường chínhchưa có phòng học Âm nhạc riêng nên việc mang đầy đủ các dụng cụ cần thiết chomột tiết dạy là rất khó khăn Giáo viên không thể nào mang các dụng cụ cần thiếtcho một tiết học như: Đàn organe, thanh phách, tranh hình… Mà đặc thù của môn
Trang 6hưởng đến việc học của các lớp xung quanh Các lớp ở phân hiệu thì 100% các emđều là học sinh đồng bào dân tộc thiểu số, tình hình kinh tế của gia đình rất khókhăn, việc học của các em không được quan tâm Cơ sở vật chất ở phân hiệu cònnhiều khó khăn và thiếu thốn hơn nữa Việc học của các em ít được quan tâm nênviệc tiếp cận với những bài hát cho thiếu nhi còn hạn chế Nhiều em ngoài giờ họccòn phải ở nhà giúp đỡ gia đình ít có thời gian học bài ở nhà, ít em xem ti vi, ngheđài, băng đĩa về những bài hát dành cho thiếu nhi mà chủ yếu là xem phim hoạthình, xem đĩa siêu nhân, phim ảnh… Theo phân phối chương trình của Bộ Giáodục và đào tạo quy định mỗi tuần một tiết Âm nhạc Do sự phát triển trí tuệ chưahoàn chỉnh, tâm lý chưa ổn định nên ở lứa tuổi này các em rất dể thuộc nhưng lạirất hay quên Tiết trước dạy các em nhưng tiết sau hỏi lại thì các em đã quên, màtrong một tuần chỉ có một tiết Âm nhạc từ 30 đến 35 phút Khi giáo viên giới thiệucác kiểu gõ đệm theo nhịp, theo phách, theo tiết tấu lời ca thì các em hiểu rất mơ
hồ và chưa phân biệt được từng kiểu gõ đệm bởi vì những từ đó rất trừu tượng đốivới lứa tuổi học sinh tiểu học Vậy làm thế nào để giúp học sinh biết cách gõ đệmđúng theo nhịp, theo phách, theo tiết tấu lời ca khi hát Mà muốn hát đúng giai điệucủa bài hát thì cần phải biết gõ đệm đúng yêu cầu
Bản thân tôi luôn tìm tòi, học hỏi, qua các bạn bè đồng nghiệp khác, quasách báo, phương tiện thông tin đại chúng… Từ đó tìm ra phương pháp dạy họcphù hợp nhất với điều kiện thực tế tại trường và khả năng tiếp thu của các em Tìm
Trang 7học, giúp các em thêm hứng thú với môn học, hăng say với các trò chơi để các emtiếp thu một cách tốt nhất về các cách gõ đệm theo nhịp, theo phách, theo tiết tấulời ca cho một bài hát.
Giáo viên khi lên lớp luôn vui vẻ hòa mình cùng học sinh, tạo sự gần gũigiữa thầy và trò Tạo cho lớp học không khí thoải mái, luôn quan tâm đến tất cảcác em trong lớp, đặc biệt là những em học sinh cá biệt Không để các em đó rangoài lề lớp học, giúp các em hòa đồng cùng bạn bè thực hiện tốt các hoạt độngtrong giờ học Giáo viên tạo điều kiện cho các em khác được tự nhiên bộc lộ, pháttriển khả năng năng khiếu của mình
Trước khi lên lớp giáo viên phải nghiên cứu kĩ bài dạy ở nhà Soạn giáo ánđầy đủ, cụ thể từng hoạt động cho từng đối tượng học sinh khác nhau Sáng tạo,đan xen, lồng ghép các phương pháp, hình thức gõ đệm và chọn nhạc cụ gõ đệmtrong một tiết học Khi lên lớp giáo viên cần mang đầy đủ các đồ dung, dụng cụcần thiết cho tiết dạy để học sinh được trực tiếp thực hiện Tránh tình trạng dạychay, học sinh sẻ khó thực hiện đượccác hoạt động trong bài học Lâu ngày họcsinh sẻ mất đi hứng thú học môn Âm nhạc và không nắm được cách gõ đệm theotừng kiểu Nên giáo viên cần phải cho học sinh làm quen và thực hành ngay cáckiểu gõ mà giáo viên giới thiệu Mục đích tạo cho học sinh hứng thú với môn học,giúp các em tạo được kĩ năng kĩ xão về gõ đệm, phân biệt được các kiểu gõ đệmkhác nhau như thế nào!
Trang 8Qua một năm tôi được phụ trách giảng dạy môn Âm nhạc bản thân tôi nhậnthấy rằng học sinh trường tôi còn lúng túng chưa phân biệt được từng cách gõ đệmtheo nhịp, theo phách, theo tiết tấu lời ca khác nhau như thế nào trong một bài hát
cụ thể
Ví dụ: Có lần tôi dạy bài “Cùng múa hát dưới trăng” của nhạc sĩ Hoàng
Lân Khi hướng dẫn cho học sinh gõ đệm theo phách cho bài hát thì học sinh hát
đúng, gõ đệm đều, nhịp nhàng Nhưng khi hát đến câu “La la lá la lá la” thì học
sinh lại chuyển từ vỗ tay theo phách qua vỗ tay theo tiết tấu lời ca
==&==========F=====F==
====G======F======G==
====F==9=====B======== G======G==
La la lá la lá la Cùng múahát…
Gõ phách: x x x x x x xx
Trang 9Gõ tiết tấu: x x x x x x x xx
Tôi nhận thấy câu hát này có tiết tấu lạ và nhanh hơn các câu khác trong bài,lời ca thì vui tươi Khi hỏi một học sinh thì em trả lời: Vì đến câu hát này em khó
gõ đệm theo phách Một em khác thì nói: Vì đến câu này gõ đệm theo tiết tấu dễhơn
Ngoài ra các em hát và sử dụng cách gõ đệm còn tùy tiện không đúng nhịp,lúc nhanh lúc chậm dẫn đến việc hát sai giai điệu của bài hát
Ví dụ: Đối với bài “Em yêu trường em” của nhạc sĩ Hoàng Lân học sinh
thường gõ đệm không đủ nhịp dẫn đến việc hát sai giai điệu của bài hát Vì có câu:
“Trong muôn vàn yêu thương” ngân dài năm phách rưỡi nên học sinh gõ đệm
không đủ phách
==&=0======B======B===
=@======B=====r=====R= 9====F=====V -
====V=======Y====
Trang 10Trong muôn vàn yêu thương Nào bàn, nàoghế…
“Tiếng hát bạn bè mình” của nhạc sĩ Lê Hoàng Minh đảo phách ở câu “Một lời
mẹ ru con bình yên giấc say” có nhiều em hát đúng nhưng gõ đệm lại sai:
==&==2====D=====D====
==D=====E======V=====
Trang 11Có nhiều em gõ đệm sai dẫn đến việc hát sai giai điệu:
Trang 12=> Vì vậy mà các em rất e ngại khi đứng hát trước đám đông, do sợ mìnhhát sai, sợ các bạn chê cười Bởi thế mà làm giảm đi phần nào khả năng biểu hiệnnăng biểu hiện năng lực học tập âm nhạc của bản thân mình.
2 BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
a) Đối với học sinh lớp 1 và 2:
Bước đầu hình thành cho các em sự hiểu biết những kiến thức phổ thông cơbản của Âm nhạc Đối với các em lớp 1 và 2 chưa nhận biết được hình nốt và giátrị độ dài của các nốt trắng, nốt đen, nốt móc đơn, nốt móc kép, dấu lặng đen, dấulặng đơn Các em cũng chưa hình dung được cách hát luyến của một số bài hátmang âm hưởng ca dao, dân ca Giáo viên chỉ có thể dùng phương pháp truyềnmiệng để giảng dạy cho các em Giáo viên hướng dẫn cho các em làm quen với cáccách gõ đệm cho bài hát để học sinh bắt chước làm theo
Ví dụ như bài: “Mời bạn vui múa ca” nhạc và lời: Phạm Tuyên Trước khi
dạy cho các em hát thì giáo viên phải tập cho học sinh đọc lời ca theo tiết tấu nhiềulần Giáo viên phải đọc mẫu và học sinh đọc theo vì đặc thù của học sinh ở đây là
ít hiểu tiếng Việt Nếu tập cho học sinh đọc lời ca theo tiết tấu chỉ 2 đến 3 lần thìnhiều em không đọc được và khi giáo viên tập hát thì các em này ngồi im vì khôngđọc được Sau khi dạy hát giáo viên hướng dẫn cho các em cách gõ đệm theo cả bacách Hướng dẫn cho các em bằng bảng phụ có nốt nhạc và đánh dấu vào các từcần gõ đệm trong bài
Trang 13Gõ đệm theo phách cần phải gõ thật đều đặn, nhịp nhàng Tránh tình trạng
gõ đệm nhanh dần
Gõ đệm theo nhịp chậm hơn gõ đệm theo phách Nhịp 2 có một pháchmạnh và một phách nhẹ, khi đệm phải gõ vào phách mạnh, vì thế cần chú ý theotừng bài hát Nếu bài hát bắt đầu là phách nhẹ thì đến phách mạnh mới bắt đầu gõ.Khi bài hát bắt đầu là phách mạnh thì sẽ gõ đệm ngay vào phách mạnh đầu tiên
Ví dụ: Bài “Tìm bạn thân” nhạc và lời: Việt Anh
Trang 14Tất cả các bài hát trong chương trình lớp 1 và lớp 2 đều có thể gõ đệm theo
nhịp 2, riêng bài “Chúc mừng sinh nhật” viết theo nhịp 3 cần chú ý trong một
nhịp có 1 phách mạnh và 2 phách nhẹ Khi gõ đệm theo nhịp 3 phải hướng dẫn kĩcho các em nếu không sẽ dễ nhầm lẫn phách mạnh với phách nhẹ
Ví dụ:
==&=3===C=====C===== T=====S===V=====e====C
Trang 15Giáo viên có thể kết hợp phương pháp khác hoặc kết hợp với trò chơi đểgiúp các em gõ đệm đúng.
Trước khi hướng dẫn cho học sinh tập gõ đệm theo nhịp 3 cho bài hát, giáoviên ghi số phách 1 - 2 - 3, 1 - 2 - 3,… lên bảng và hướng dẫn học sinh tập đếmđều đặn, nhịp nhàng Sau đó cho học sinh gõ đệm theo nhịp 3 như sau: Phách 1(làphách mạnh) thì gõ đệm, phách 2 và 3( là hai phách nhẹ) thì mở tay ra nhịp 2 cáihoặc vỗ nhẹ vào mu bàn tay 2 phách Thực hiện đều đặn, nhịp nhàng, liên tục Saukhi học sinh tập đều đặn giáo viên cho học sinh hát kết hợp vỗ tay theo nhịp và gõđệm theo nhịp Kết quả sau khi giáo viên hướng dẫn học sinh hát kết hợp gõ đệmđều hơn
Hoặc giáo viên tổ chức cho các em chơi một trò chơi về gõ đệm như:
- Vỗ đệm theo nhịp 3:
+ Phách 1: Vỗ hai tay xuống bàn
Trang 16+Phách 2 và 3: Vỗ hai tay vào nhau.
- Gõ đệm bằng các nhạc cụ:
Giáo viên sử dụng hai loại nhạc cụ cho trò chơi là trống nhỏ và thanh phách.Từng tổ thi đua với nhau Mỗi tổ chia thành 2 nhóm: một nhóm sử dụng nhạc cụ gõđệm là trống, một nhóm sử dụng nhạc cụ gõ đệm là thanh phách
+ Phách 1: Gõ trống
+ Phách 2 và 3: Gõ thanh phách
Kết quả: học sinh hứng thú, tích cực tham gia trò chơi Lần sau khi đến lớptôi thấy không khí lớp học vui tươi, hứng khởi Có vẻ học sinh rất thích học môn
Âm nhạc Khi tôi hướng dẫn học sinh gõ đệm cho bài hát thì các em rất tập trung,
gõ đệm đúng nhịp, đều đặn, hát đúng giai điệu lời ca Tôi rất vui vì đã tạo cho các
em có ý thức, hứng thú khi học môn Âm nhạc
Đối với gõ đệm theo tiết tấu lời ca giáo viên cũng nên dùng phương pháptruyền miệng vì nếu giáo viên giải thích thì các em sẽ không hiểu những lời giáoviên nói dẫn đến việc các em lúng túng không biết nên gõ đệm thế nào Giáo viênđánh dấu vào những từ cần gõ đệm theo tiết tấu lời ca ở trong bài
Ví dụ: Bài: “Lí cây xanh” dân ca Nam Bộ.
==&==2======G======V=
=====V=======V==9===D=
Trang 17====Y=====W=======V== 9========
Cái cây xanh xanh thì lá cũng xanh…
Gõ tiết tấu: x x x x x x x x
Một số em không nắm vững cách gõ đệm theo tiết tấu lời ca nên khi gõ đệmtheo tiết tấu lời ca cho một bài hát các em thường gõ sai, gõ kết hợp hai kiểu mộtlúc
Ví dụ: Bài: “Sắp đến tết rồi” nhạc và lời: Hoàng Vân.
Trang 18Trường hợp này giáo viên nên hướng dẫn học sinh tập đọc lời ca theo tiếttấu nhiều lần Sau đó giáo viên hướng dẫn các em đọc lời ca kết hợp gõ đệm theotiết tấu Như vậy, khi dạy hát các em dể hát đúng giai điệu, gõ đệm đúng tiết tấu.
Sau khi hướng dẫn cho học sinh biết các kiểu gõ đệm giáo viên mới nêuđinh nghĩa của từng kiểu gõ cho học sinh hiểu thêm
+ Gõ đệm theo nhịp: là gõ vào phách mạnh ở trong bài
+ Gõ đệm theo phách: là gõ vào các phách (phách mạnh và phách nhẹ) ởtrong bài
+ Gõ đệm theo tiết tấu lời ca: là có bao nhiêu tiếng ở trong bài thì gõ bấynhiêu cái
Để phân biệt hai cách gõ trên giáo viên chia lớp thanh 3 nhóm, hai nhómthực hiện hai kiểu gõ khác nhau, nhóm thứ 3 nghe và sẽ phân biệt được sự khácnhau của cá kiểu gõ đệm Thực hiện ngược lại để cả lớp được gõ và được nghe đểphân biệt sự khác nhau giữa các kiểu gõ đệm
Khi học sinh đã biết, giáo viên cũng cố bài học cho học sinh bằng cách: Giáoviên gõ đệm lại một câu hát trong bài lần lượt theo các kiểu mà giáo viên đã hướngdẫn trong tiết học đó, hỏi học sinh: Đó là kiểu gõ đệm nào? Như vậy giáo viên giúphọc sinh phân biệt được cách kiểu gõ đệm Giúp các em thuộc bài ngay tại lớp
b) Đối với học sinh lớp 3,4 và 5:
Các em đã được làm quen với tên nốt, hình nốt, khuông nhạc, biết giá trị độ