Để giáo dục thực hiện được chức năng, vai trò củamình thì đòi hỏi công tác giáo dục trong các nhà trường nói chung và việc đổimới phương pháp giảng dạy của từng giáo viên nói riêng phải
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KIÊN GIANG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HÀ TIÊN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài :
TĂNG CƯỜNG TÍNH THỜI SỰ, TÍNH GIÁO DỤC
QUA BÀI BẢN TIN - NGỮ VĂN 11
(Chương trình Chuẩn)
Người viết : LÝ THỊ HÒA Chức vụ : Giáo viên – Tổ trưởng chuyên môn Năm học : 2011 – 2012
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦUI/ Bối cảnh của đề tài
Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, cóđạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởngđộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Đồng thời còn hình thành và bồi dưỡngnhân cách, phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc Để giáo dục thực hiện được chức năng, vai trò củamình thì đòi hỏi công tác giáo dục trong các nhà trường nói chung và việc đổimới phương pháp giảng dạy của từng giáo viên nói riêng phải có những bước đilên, những giải pháp thiết thực hiệu quả, hoàn thiện để đạt mục tiêu yêu cầu đềra
Trong đó, bộ môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông có vai trò, vị trírất quan trọng, nó là bộ môn giúp hình thành nhân cách, giáo dục lý tưởng sống,nâng cao tư duy, lý luận, sáng tạo cho mỗi học sinh Đứng trước nhiệm vụ lớnlao đó, đòi hỏi việc dạy và học Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông phải khôngngừng chuyển biến tích cực, hiệu quả hơn
II/ Lý do chọn đề tài.
- Xuất phát từ mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam nói chung, của tỉnhnhà và địa phương nói riêng, bản thân luôn ý thức trong vấn đề tìm tòi nhữngbiện pháp tốt nhất để học sinh ngày càng yêu thích môn văn, hứng thú trong giờhọc văn Ngoài cái hay, cái đẹp qua cảm nhận tác phẩm văn học, bản thân cònnhận thấy mảng kiến thức về báo chí được giảng dạy trong chương trình Ngữvăn 11 có vai trò giáo dục cao đối với học sinh Đây là mảng kiến thức mớiđược đưa vào chương trình phổ thông từ khi cải cách về sách giáo khoa năm
2008 Có lẽ vì vai trò, tầm quan trọng của báo chí đối với xã hội phát triển Bảnthân rất tâm đắc và hứng thú khi dạy hai thể loại báo chí là bài “Bản tin” và bài
“Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn” Ngoài việc giúp các em nhận biết cơ bản vềBản tin, giáo viên cố gắng đem những yếu tố thời sự vào bài giảng tạo sự sinhđộng hấp dẫn nhằm tăng cường tính giáo dục qua bài học
Trang 3- Cũng từ mục tiêu học tập mà UNESCO đã đề ra: “Học để biết, học để
làm, học để chung sống và học để tự khẳng định mình”.
- Đồng thời mục tiêu dạy học không chỉ “dạy chữ” mà còn chú trọng cả
“dạy người”
Từ những lí do trên, bản thân đã lựa chọn vấn đề “Tăng cường tính thời
sự, tính giáo dục qua bài Bản tin- Ngữ Văn 11” làm đề tài nghiên cứu.
III/ Phạm vi và đối tượng của đề tài
1- Phạm vi của đề tài:
Với đề tài “Tăng cường tính thời sự, tính giáo dục qua bài Bản tin - Ngữ
Văn 11”, người viết nghiên cứu trong phạm vi bài dạy cụ thể Đó là thông qua
các lớp mình phụ trách 11CB3, 11CB7
+ Tiết 56 – Bản tin – Ngữ Văn lớp 11 – chương trình chuẩn
+ Tiết 59 – Luyện tập viết bản tin - Ngữ Văn lớp 11 – chương trình chuẩn
2 - Đối tượng nghiên cứu:
- Qua những tiết dự giờ của đồng nghiệp
- Qua cách học của học sinh lớp 11
- Kiểm nghiệm tính khả thi và kết quả của đề tài qua phiếu thăm dò và bàikiểm tra của học sinh
IV/ Mục đích của đề tài
- Nhằm đổi mới phương pháp dạy học
- Nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh
- Hình thành và rèn luyện một số kĩ năng sống cho học sinh
- Đặc biệt tăng cường tính thời sự, tính giáo dục qua bài học
Tất cả những điều trên, đều hướng tới các mục tiêu giáo dục mà toàn
ngành đã đề ra: “Lấy học sinh làm trung tâm”; “Xây dựng Trường học thân
thiện, học sinh tích cực”; “Học để biết, học để làm, học để chung sống và học
để tự khẳng định mình” … Với đề tài này bản thân thực hiện một cách nghiêm
túc và khoa học từ việc dự giờ rút kinh nghiệm qua tiết dạy của đồng nghiệp,đến khâu chuẩn bị của giáo viên, học sinh và cuối cùng là thực hiện tiến trìnhgiờ dạy, học
Trang 4V/ Điểm mới cơ bản nhất trong kết quả nghiên cứu; Tính sáng tạo về khoa học và thực tiễn của vấn đề
- Giáo viên đã tích hợp được những bản tin có tính thời sự đang trong thờiđiểm thực hiện bài giảng tuần học 14 (ngày 14/11) Không chỉ những bản tinbằng văn bản như sách giáo khoa đã dẫn mà bài dạy được đưa vào bản tin có
hình ảnh và âm thanh, nhằm đạt được mục tiêu: từ trực quan sinh động đến tư
duy trừu tượng.
- Tính thực tiễn, tính giáo dục qua bài học được phát huy triệt để
- Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng là rất cần thiết đối vớibài dạy và đối với nhu cầu của thời đại
- Để học và tập viết bản tin có kết quả, học sinh không được sống thờ ơ,dửng dưng, mà phải thường xuyên, chăm chú theo dõi những sự kiện nổi bật, có
ý nghĩa quan trọng đang diễn ra hàng ngày trong cuộc sống Điều này còn hỗ trợđắc lực về kiến thức khi học sinh thực hành viết bài văn nghị luận xã hội Rènluyện thói quen cập nhật tin tức, thông tin là một trong những nhu cầu không thểthiếu
- Đề tài nghiên cứu không đơn thuần là lí thuyết suông mà mang tính thựctiễn cao Nó trực tiếp tham gia vào việc “nâng cao hiệu quả” dạy và học mônVăn trong nhà trường phổ thông, đồng thời còn góp phần “nâng cao chất lượng”của bộ môn
Trang 5B PHẦN NỘI DUNGI/ Cơ sở lí luận
1 Khái lược về phương pháp dạy học
Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trongNghị quyết TW2 khoá VIII (12/1998) và được thể chế hoá trong Luật Giáo dục
Điều 28/2 Luật Giáo dục đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”.
Phương pháp dạy học là cách thức, là con đường hoạt động chung giữagiáo viên và học sinh, trong những điều kiện dạy học xác định, nhằm đạt tới
mục đích dạy học (theo cuốn “Giáo dục kĩ năng sống qua bộ môn Ngữ Văn” –
NXB GD tr27)
Theo giáo sư Nguyễn Ngọc Khoa: Phương pháp dạy học là cách thứclàm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất và dưới sự lãnh đạo củathầy làm cho trò tự giác, tích cực tự học nhằm đạt tới mục đích dạy học
Tóm lại, có thể nói, cốt lõi của việc đổi mới phương pháp dạy học làhướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động, nghĩa làphải phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập
2 Về kĩ thuật dạy học tích cực
Phương pháp dạy học ở bình diện vi mô là kĩ thuật dạy học Hay nóicách khác kĩ thuật dạy học là những thành phần của phương pháp dạy học Ví dụtrong phương pháp thảo luận nhóm có các kĩ thuật dạy học như: kĩ thuật chianhóm, kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật phòng tranh, kĩ thật các mảnh ghép…
Vậy kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáoviên trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trìnhdạy học
Phương pháp dạy học rất đa dạng nhưng những kĩ thuật dạy học càng
Trang 6văn” Trung học phổ thông đã đưa ra 19 kĩ thuật dạy học tích cực Tuy nhiên
không phải bài nào, đối tượng nào, bộ môn nào chúng ta cũng vận dụng hết các
kĩ thuật dạy học này Bản thân nhận thấy một số kĩ thuật cơ bản sau thườngđược áp dụng vào trong giảng dạy bộ môn Ngữ văn: kĩ thuật chia nhóm, kĩ thuậtgiao nhiệm vụ, kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật động não, kĩ thuật trình bày mộtphút, kĩ thuật hỏi và trả lời…
Thực tế đã cho thấy việc ứng dụng phương pháp dạy học và kĩ thuật dạyhọc phù hợp sẽ có ưu thế trong việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh,đồng thời còn tham gia vào việc tăng cường giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
3 Tìm hiểu khái quát về các khái niệm:
- Thời sự là gì? Là toàn bộ những sự việc ít nhiều quan trọng trong một
lĩnh vực nào đó, thường là xã hội- chính trị, xảy ra trong khoảng thời gian gầnđây nhất và đang được nhiều người quan tâm
Trong quá trình hình thành ý tưởng và thực hiện cho bài nghiên cứu phát
huy tính thời sự và tính giáo dục qua việc dạy bài Bản tin Ngữ Văn 11 tập một
nhằm phát huy tính tích cực, tăng cường giáo dục kĩ năng sống của học sinh, bảnthân có những thuận lợi nhất định
- Thứ nhất chúng tôi đã được tham dự nhiều đợt tập huấn chuyên môn về
đổi mới phương pháp dạy và học do Sở Giáo dục và đào tạo tổ chức
- Thứ hai, có nhiều bài viết và công trình nghiên cứu về vấn đề phương
pháp dạy học, từ đó bản thân có cơ sở lí luận vững chắc để thực hiện tốt đề tàinghiên cứu của mình
- Thứ ba mảng kiến thức liên quan đến lĩnh vực báo chí, đặc biệt là Bản
tin – Luyện viết bản tin; Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn, mang ý nghĩa xã hội rất
Trang 7lớn, phản ánh trực tiếp hiện thực cuộc sống, mang đậm tính thời sự Có lẽ vì thế
mà sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập một hiện hành của chương trình chuẩn,giành số tiết khá nhiều cho mảng kiến thức về báo chí: 06 tiết (trong đó 02 tiếtbài Phong cách ngôn ngữ báo chí; 02 tiết về bản tin; 02 tiết về Phỏng vấn và trảlời phỏng vấn) Từ đó giáo viên có khả năng khai thác, phát huy tính tích cựccủa học sinh trong giờ học cao hơn
- Thứ tư đối tượng dạy là học sinh là lớp 11 nên phần nào các em đã làm
quen với cách dạy và học của chương trình Trung học phổ thông
- Thứ năm nhà trường có nối mạng in-tơ-net để giáo viên có điều kiện
nghiên cứu, tham khảo; có máy chiếu để giáo viên hỗ trợ công nghệ thông tinvào bài giảng
2 Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi nêu trên, bản thân cũng gặp một số khó khăntrong quá trình tìm tòi, ứng dụng, thực hiện đề tài Trong những mục tiêu giáodục: Đổi mới phương pháp, xây dựng trường học thân thiện, học sinh tíchcực….thực sự là một vấn đề còn nan giải Nhiều đồng nghiệp đã đặt ra loạt câuhỏi: đổi mới cái gì? Đổi mới như thế nào? đổi mới bắt đầu từ đâu…mà họ trăntrở, dày công khám phá, vận dụng Đó là một thách thức lớn
- Trước nay nhiều người chú trọng tìm tòi đổi mới phương pháp tìm hiểutác phẩm vấn học, ít ai đánh giá cao tầm quan trọng, vai trò của mảng kiến thức
về thể loại báo chí
- Còn đối với học sinh: Khó khăn đầu tiên mà học sinh gặp khi tập viếtbản tin các em không có tin để viết Mà muốn viết thì các em không có cách nàokhác là phải quan tâm đến tình hình thời sự trong trường và ngoài xã hội Họcsinh chưa nhận thức hết tầm quan trọng, ý nghĩa xã hội của bài học, cho rằng nókhông nằm trong câu hỏi 5,0 điểm khi kiểm tra, đánh giá
- Do sức nặng của chương trình, nhiều học sinh ngày nay không quan tâmđến thời sự, sự kiện trong và ngoài nước đang diễn ra như thế nào? Mà điều nàyrất thiết trong cuộc sống
Trang 8- Việc học sinh chưa “hứng thú” và thiếu “mặn mà” với bài học còn cómột nguyên nhân khá quan trọng đó là giáo viên chưa thực sự tạo ra sự cuốn hút,chưa phát huy được tính thời sự trong tiến trình bài giảng Trường hợp có ápdụng một số phương pháp, kĩ thuật dạy học như hỗ trợ công nghệ thông tin thìthấy rắc rối: nào là xách máy tính, máy chiếu, rồi kết nối…thường dẫn đến bị
“Cháy giáo án” Cứ nhiều lần như thế, giáo viên “ngại” ứng dụng công nghệthông tin, đổi mới phương pháp vào bài giảng, cứ thực hiện theo những gì sáchgiáo khoa hướng dẫn cho “chắc ăn”
- Việc lựa chọn thông tin, hình ảnh vào bài giảng đòi hỏi giáo viên phảibiết một số thao tác, kĩ thuật cơ bản của môn tin học
III/ Các biện pháp tiến hành
Bài: BẢN TIN (tiết 56 theo PPCT) SGK tập I - trang 160 -163.
Chuẩn bị cái gì? Và như thế nào?
- Xác định mục tiêu cần đạt của bài Bản tin:
+ Về kiến thức: học sinh nắm được những tri thức cơ bản về bản tin(khái niệm, mục đích, yêu cầu, các dạng bản tin và tầm quan trọng của bản tintrong đời sống hàng ngày)
+ Về kĩ năng: nắm được cách viết một bản tin về những sự kiện đáng chú
ý diễn ra trong học tập và trong thực tế đời sống Rèn luyện cách viết văn côđọng, mạch lạc rõ ràng
+ Về giáo dục: học sinh có ý thức quan tâm theo dõi tin tức qua các bảntin và thông báo tin tức dưới hình thức các bản tin (bằng lời nói hoặc chữ viết)
Trang 9- Xác định phương pháp kĩ thuật dạy học nhằm phát huy tính tích cựccủa học sinh sao cho phù hợp với bài Bản tin:
+ Kĩ thuật giao nhiệm vụ: thực hiện từ tiết trước, mỗi học sinh tìm chomình một tờ báo trong đó có những bản tin, bút lông và 01 tờ giấy khổ lớn (A0)
+ Kĩ thuật chia nhóm (thực hiện trong tiết học): hai bàn một nhóm traođổi, nhận biết về đặc điểm các bản tin được nghe và đọc
+ Kĩ thuật thực hành: viết được bản tin thường
+ Ứng dụng công nghệ thông tin: sử dụng hình ảnh, âm thanh về một sốbản tin như chương trình thời sự, an toàn giao thông… và một số biểu bảng,nhan đề của các bài bản tin
- Để tạo không khí lớp học, giáo viên đã sử dụng Bản tin thời sự củaVTV Đài truyền hình Việt Nam phát trên trang Web Tuổi trẻ Online Bản tin antoàn giao thông và một số bản tin về bóng đá Việt Nam tại Seagame 26 Đây lànhững bản tin vừa có hình ảnh, vừa có âm thanh vừa có tính thời sự mà xã hộiđang quan tâm
2 Thực hiện bài dạy
* Bước đầu khám phá vấn đề: nhằm tạo tâm thế nhập cuộc và không khí
cho lớp học Phương pháp tích hợp, giới thiệu – kĩ thuật đặt câu hỏi
- Giáo viên hỏi: Hãy nêu một số văn bản báo chí tiêu biểu đã học trong
bài: Phong cách ngôn ngữ báo chí?
Học sinh trả lời, sau đó giáo viên chốt lại
- Giáo viên yêu cầu học sinh chú ý nghe và xem những tin sau:
Phần điểm tin chính một bản tin thời sự của trước ngày dạy mà giáo viên
đã cập nhật trên trang Web Tuổi trẻ Online kênh VTV đài truyền hình ViệtNam (xin minh hoạ bằng một số hình ảnh được điểm trong phần tin chính):
Trang 11Văn Quyết lập hattrick, U-23 VN đại thắng Brunei
Tuổi trẻ Online TTO - Không có quá nhiều điều để nói về trận U-23 VNthắng Brunei 8-0 Cho tới thời điểm này đây là trận thắng đậm nhất của mônbóng đá nam SEA Games 26 Điểm mừng trong trận này là các chân sút của VN
đã "thông nòng"
Văn Quyết được các đồng đội chúc mừng sau khi ghi bàn - Ảnh: Sĩ Huyên
Văn Quyết, người đã bỏ lỡ những cơ hội khó hiểu trong các trận đấu trước chỉ cần 12 phút trận để lập được hattrick Rồi sau đó lần lượt các bàn thắng đẹp mắt của Thành Lương, Văn Thắng, Văn Bình, Hoàng Thiên và Đình Tùng.
Với trận thắng này, U-23 VN đã vượt lên dẫn đầu bảng B với 10 điểm sau
4 trận với hiệu số 13-1 Đứng thứ 2 là Myanmar với 7 điểm (thi đấu 3 trận) với hiệu số 7-2 Đông Timor đứng thứ ba với 6 điểm sau 3 trận Tiếp theo là Philippines 3 điểm và Lào 0 điểm.
Trong những phút cuối trận, các cầu thủ Brunei bắt đầu chơi khá rắn Liên tiếp các cầu thủ U-23 VN bị đau Trước đó là Long Giang và đến phút cuối trận, tiền vệ Văn Bình đã phải tập tễnh rời sân.
- Sau đó giáo viên cho học sinh nhớ và kể lại những bản tin mà hàng ngàycác em vẫn nghe qua đài phát thanh, đài truyền hình hay đọc trên báo chí: (bảntin thời sự, tài chính, an toàn giao thông, an ninh trật tự, văn hóa, thể thao…) Từ
Trang 12đó, học sinh có thể nhận ra các em đang sống trong một thế giới tràn ngập cácthông tin, được chứa đựng trong những bản tin.
* Bước kết nối:
- Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu mục I Mục đích, yêu cầu cơ bản của bản tin
- Phương pháp: phát vấn, nêu vấn đề
- Trên cơ sở nghe và xem các bản tin, giáo viên nêu câu hỏi: anh/ chị
nhận thấy các bản tin mà mình đã đọc, nghe và xem có những đặc điểm chung nào?
- Giáo viên chốt lại:
1 Khái niệm bản tin
2 Mục đích của bản tin
3 Yêu cầu cơ bản của bản tin
4 Phân loại bản tin: giáo viên giới thiệu trên màn hình
Tin vắn Không có nhan đề, dung lượng ngắn
Tin thường
Có nhan đề, thông báo ngắn gọn nhưng tương đối đầy
đủ về một sự kiện (loại tin chiếm tỉ lệ cao nhất trong báochí)
Tin tường thuật Có nhan đề, phản ánh từ đầu đến cuối một sự kiện
Tin tổng hợp Có nhan đề, tổng hợp nhiều sự kiện
Hoạt động 2: Hướng dẫn mục II Cách viết bản tin (bản tin thường)
Trang 13- Vận dụng phương pháp phát vấn với kĩ thuật động não: học sinh suynghĩ, tìm hiểu về cách viết bản tin
* Thao tác 1: hướng dẫn bước 1/ Khai thác và lựa chọn tin
- Giáo viên giúp học sinh suy luận: muốn có bản tin thì trước hết phải cótin Muốn có tin phải quan tâm đến tình hình thời sự ở trường lớp, ở địa phương,trong nước và trên thế giới…Vậy phải chọn những sư kiện như thế nào để viếtbản tin?
- Học sinh đưa ra nhận xét:
a Phải chọn những sự kiện có ý nghĩa quan trọng góp phần xây dựng xãhội, cộng đồng
b Sự kiện phải có đầy đủ các nội dung:
+ Việc gì xảy ra? Sự kiện
+ Việc xảy ra ở đâu, khi nào? Địa điểm, thời gian
+ Ai đã làm việc đó? Đối tượng
+ Việc xảy ra như thế nào? Diễn biến
+ Kết quả ra sao? Kết quả
- Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành: đọc bản tin sau và phân tíchcác nội dung trong bản tin
Một học sinh lớp 3 bị bắt cóc, giết chết
TTO - Lúc 13g30 ngày 13-11, tại khu vực biển gần bãi tắm Tiên Sa, khu
du lịch Ghềnh Ráng (khu vực 4, phường Ghềnh Ráng, TP Quy Nhơn, Bình Định), công an đã tìm thấy thi thể em Nguyễn Việt Dũng (8 tuổi, HS lớp 3 Trường tiểu học Ngô Mây, TP Quy Nhơn)
Thi thể em đã được đưa lên bờ và tiến hành khám nghiệm tử thi Cơ quan pháp y nhận định nạn nhân bị đẩy từ trên cao rơi xuống biển, đầu va vào đá nên
tử vong.
Trước đó, ngày 12-11, sau khi nhận được tin em Dũng bị bắt cóc, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bình Định đã điều tra, xác minh, sau khi thu thập đầy đủ bằng chứng đã tiến hành bắt khẩn cấp đối tượng Đặng Văn