Tóm tắt luận án tiến sĩ kinh tế xác lập mô hình tổ chức cho hoạt động kiểm toán độc lập ở việt nam để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động trong xu thế hội nhập

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH PHAN THANH HẢI XÁC LẬP MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHO HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TRO

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

PHAN THANH HẢI

XÁC LẬP MÔ HÌNH TỔ CHỨC CHO HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG XU THẾ

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VÕ VĂN NHỊ

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh

- Thư viện quốc gia

ANH M C CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC

4 Phan Thanh Hải, 2009 i ro c a các công ty ki m toán độc ập

Việt Nam : Nhận diện và giải pháp giảm thi u, Tạ chí Kế t n, s

81

5 Phan Thanh Hải, 2010 khác biệt gi a thông tư 2 và thông

tư 22 2 v hướng dẫn chế độ trích ập và s d ng các khoản d

ph ng, Tạ chí Kế t n s 83

6 Phan Thanh Hải, 2010 Hoàn thiện công tác ki m soát chất ượng

ki m toán c a Hội ki m toán hành ngh Việt Nam trong b i cảnh hội

nhập, Tạ chí Kiểm t n s

7 Phan Thanh Hải và Hồ Tuấn V , 2010 N ng cao vai tr tư vấn uản

tr c a ki m toán nội bộ các ng n hàng thư ng mại Việt Nam, Tạ

chí Kh a học v tạ ng n h ng, s

8 Phan Thanh Hải, 2010 Đ y mạnh công tác ki m toán tu n th -Giải pháp n ng cao chất ượng giáo d c đại học cao đ ng trong u thế

hội nhập phát tri n, Tạ chí Kiểm t n, s

9 Phan Thanh Hải và Hồ Tuấn V , 2010 Bàn v công c đo ường tài chính tại thời đi m ghi nhận ban đ u và sau thời đi m ghi nhận ban

đ u th o I với việc vận d ng Việt Nam Tạ chí Kiểm t n,

s

10 Phan Thanh Hải, 2010 Ki m soát đạo đ c ngh nghiệp tại M và

Pháp-Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong b i cảnh hội nhập,

Tạ chí Kiểm t n, s 2

11 Phan Thanh Hải, 2011 Giải pháp n ng cao khả năng hội nhập kinh

tế u c tế c a d ch v ki m toán Việt Nam trong b i cảnh hiện nay,

Tạ chí Ph t triển inh tế, s 2

12 Phan Thanh Hải, 2011 Các chiến ược phát tri n ngành ki m toán

độc ập Việt Nam trong b i cảnh hiện nay, Tạ chí Kiểm t n, s

125

13 Phan Thanh Hải, 2011 Mô hình t ch c hoạt động ki m toán độc

ập Việt Nam-Th c trạng và đ nh hướng ác ập trong b i cảnh hội

nhập, Tạ chí Kiểm t n, s 2

14 Phan Thanh Hải, 2011 Giải pháp g p ph n giảm thi u s khác biệt

k vọng c a ki m toán độc ập trong u thế hội nhập phát tri n, Tạ

chí Kiểm t n, s 2

15 Phan Thanh Hải, 2012 Hoàn thiện việc ph n oại hành vi gian ận

trong chu n m c ki m toán s 2 , Tạ chí Kiểm t n, s

16 Phan Thanh Hải, 2012 Cung cấp d ch v ua bi n giới c a các doanh nghiệp ki m toán độc ập Việt Nam trong b i cảnh hội nhập :

20 Phan Thanh Hải 2 Hình th c s h u c a các doanh nghiệp

ki m toán tại Việt Nam hiện nay-Th c trạng và đ nh hướng c n

hoàn thiện trong b i cảnh hội nhập Tạ chí Kế t n v iểm t n,

s

MỞ ĐẦU

1 ĐẶT VẤN ĐỀ - Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU

Đ hoạt động KTĐL Việt Nam c nh ng bước hoàn thiện th o

đ nh hướng n ng cao h n n a chất ượng và hiệu uả hoạt động đồng thời đi u ch nh nh ng hạn chế khiếm khuyết sao cho ph hợp với chiến ược phát tri n kinh tế hội c a đất nước trong thời gian tới thì c n phải c s nghi n c u đ y đ và c th v mô hình t

ch c hoạt động c a ngành KTĐL nước ta Đ c ng chính à do

đ vấn đ :

được tác giả a chọn àm đ tài nghi n c u cho Luận án

tiến sĩ c a mình

2 M C TIÊU NGHIÊN CỨU

Luận án được th c hiện nhằm hướng đến m c ti u c th như sau:

 Đưa ra đ uất v đ nh hướng và các giải pháp đ ác ập và hoàn thiện các yếu t c th i n uan đến việc ng d ng một mô hình t ch c hoạt động KTĐL trong u thế hội nhập hiện nay nước

ta nhằm n ng cao h n n a chất ượng và hiệu uả hoạt động

3 NHỮNG ĐIỂM MỚI, PHẦN GIỚI HẠN VÀ CÁC ĐÓNG GÓP KHOA HỌC C A LUẬN ÁN

3.1 ữ ớ ủ

 Luận án hệ th ng h a và y d ng khái niệm mô hình t ch c hoạt động KTĐL ch rõ các yếu t cấu thành mô hình và đi u kiện vận d ng

mô hình trong đi u kiện c th tại m i u c gia

 Luận án đ đi s u vào đánh giá th c trạng hoạt động c a ngành KTĐL Việt Nam nh ng năm vừa ua đặc biệt à giai đoạn từ 2 -

2 2; trình bày th c trạng mô hình t ch c hoạt động KTĐL thông

ua các s iệu khảo sát th c nghiệm đ i với một s các công ty KTĐL Tr n c s đ uận án rút ra các ưu đi m ch rõ nh ng vấn đ

c n hoàn thiện và ác ập mô hình t ch c mới đ i với hoạt động KTĐL trong b i cảnh hội nhập

 Luận án đưa ra nh ng uan đi m và đ nh hướng ác ập mô hình t

ch c t i ưu cho hoạt động KTĐL c a Việt Nam trong thời gian đến

3.2 G ớ d ủ

Luận án ch đi vào tìm hi u th c trạng mô hình t ch c hoạt động KTĐL Việt Nam hiện nay ch rõ nh ng ảnh hư ng c a mô hình đ i với chất ượng và hiệu uả c a hoạt động KTĐL ét dưới 2 phư ng diện à cấu trúc và c chế vận hành

3.3 C ó ó k ọ ủ

- M t l rút ra được nh ng khái niệm c i n uan đến mô hình t

ch c hoạt động KTĐL ác ập mô hình t ch c hoạt động KTĐL các yếu t cấu thành n n mô hình t ch c và m i uan hệ gi a các yếu t

c a mô hình; ch rõ đi u kiện trong việc áp d ng các mô hình t ch c hoạt động KTĐL khác nhau tại m i u c gia

- Hai là các kết uả khảo sát th c nghiệm và nghi n c u ph n tích tài

iệu đ tài g p ph n đánh giá được th c trạng v t ch c hoạt động KTĐL nước ta trong khoảng thời gian từ 2 đến năm 2 2 Qua đ rút được nh ng khía cạnh mà mô hình t ch c hoạt động KTĐL hiện nay c n thay đ i trong thời gian tới

- Ba là đ uất các giải pháp đồng bộ và khả thi đ ch nh s a tr c tiếp

các vấn đ i n uan đến cấu trúc và c chế vận hành c a hoạt động KTĐK Việt Nam như K CL chiến ược giá phí ki m toán c s pháp và các vấn đ khác c i n uan…

- ốn l kết uả nghi n c u c a uận án này c ng g p ph n àm tài

iệu tham khảo c n thiết và b ích cho các nghi n c u khoa học i n

uan khác c ng như áp d ng trong thời gian tới tại nh ng c uan nhà nước c th m uy n Việt Nam

4 KẾT CẤU C A LUẬN ÁN

Luận án được th c hiện bao gồm t ng cộng c 84 trang, 15 hình vẽ và

21 bảng bi u minh họa ét chi tiết ngoài ph n m đ u kết uận chung các danh m c khác nhau tài iệu tham khảo và ph c thì uận án được kết cấu thành 5 chư ng như sau:

- Chương 1: Tổng quan c c v n nghiên cứu v mô hình tổ chức h ạt

ng KTĐL, ch t lượng v hiệu quả c a h ạt ng KTĐL

- Chương 2: Cơ sở lý thuyết v mô hình tổ chức h ạt ng KTĐL v

ảnh hưởng c a nó ến ch t lượng v hiệu quả h ạt ng KTĐL

- Chương 3: iới thiệu v hương h nghiên cứu v hung nghiên

cứu chung c a luận n

- Chương 4: Thực trạng mô hình tổ chức h ạt ng KTĐL tại iệt Nam

- Chương 5: Những nh hướng v giải h ể x c lậ mô hình tổ

chức h ạt ng iểm t n c lậ tr ng xu thế h i nhậ

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CÁC KHÍA CẠNH KHÁC NHAU C A LUẬN ÁN

1.1 CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG Ở NƯỚC NGOÀI

Qua uá trình khảo c u tác giả đ nhận thấy c một s các công trình nghi n c u v mô hình ki m toán như nghi n c u c a Niece J.M and

Gr gory M.T (2 5) v s s p đ c a mô hình một h ng ua s kiện công ty ki m toán rthur nd rs n và nhi u công trình nghi n c u có

i n uan khác đ được công b như c a Arezoo Aghaei chadegani (2011); DeAngelo (1981); Chia-Chi Lee (2008); Sisumic (1984); Beck

c ng các cộng s ( ) ; Ch n và cộng s (2 ); Francis và Simon (1987), Simon và Francis (1988), Crasswell và Francis (1999) …

1.2 CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG Ở TRONG NƯỚC

Qua uá trình thu thập và thông tin d iệu tác giả đ th c hiện việc chọn ọc được một s các công trình nghi n c u ti u bi u c i n uan đến uận án c a mình c a các tác giả như Tr n Khánh L m (2 ); Đặng Đ c n c ng cộng s (2011); Hà Th Ngọc Hà và các cộng s (2011); Tr n Th Kim nh (2 ); Vư ng Đình Huệ c ng các cộng s (2006 V H u Đ c (2 2)

1.3 MỘT S VẤN ĐỀ TỒN TẠI TRONG CÁC NGHIÊN CỨU

* Đối với các công trình nghiên cứu nước ngoài

- Th nhất các nghi n c u c a các tác giả nước ngoài đ công b ch yếu tập trung dưới phư ng diện k thuật đi s u vào các khía cạnh chính

c a từng vấn đ c th ch chưa nghi n c u toàn diện tr n khía cạnh v

mô hình t ch c hoạt động KTĐL dưới g c độ cấu trúc t ch c và c chế vận hành hoạt động KTĐL c ng như m i uan hệ ảnh hư ng gi a

“n ” với chất ượng và hiệu uả hoạt động

- Th hai việc tìm hi u và th c hiện các nghi n c u th c nghiệm ch yếu được tiến hành tại một s các u c gia n i mà các tác giả c đi u kiện tiếp cận; h u hết ch yếu à các u c gia phát tri n c hoạt động KTĐL ra đời và phát tri n từ u như M các nước Ch u Âu

* Đối với các công trình nghiên cứu trong nước

- Th nhất khá nhi u các tác giả đ tập trung vào việc nghi n c u

nh ng mảng vấn đ khác nhau c i n uan đến hoạt động KTĐL Tuy vậy trong các nghi n c u này chưa c tác giả nào đ cập đến vấn đ i n uan đến mô hình t ch c hoạt động KTĐL

- Th hai trong các nghi n c u c i n uan đến KTĐL được th c hiện

từ trước cho đến nay thì s iệu nghi n c u và khảo sát v c bản ch yếu

từ nh ng năm 2 tr v trước khi chưa c s ra đời c a Luật KTĐL

Tr n c s ph n tích như vậy tác giả y d ng các giả thuyết và c u hỏi nghi n c u như sau :

* Giả thuyết nghiên cứu

Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL hiện nay còn tồn tại nhiều hạn chế nên cần phải xác lập và hoàn thiện các yếu tố trong mô hình để nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả hoạt động trong bối cảnh hội nhập

* Câu hỏi nghiên cứu

- Mô hình tổ chức h ạt ng iểm t n l gì v c c yếu tố c u thành

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VÀ VIỆC ỨNG NG VÀO ĐIỀU KIỆN C THỂ C A M I QU C GIA

2.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRÊN THẾ GIỚI

2.1.1 Khái niệm mô hình

“Mô hình l hình thức diễn ạt hết sức gọn bằng m t ngôn ngữ n ó

c c ặc trưng ch yếu c a m t ối tượng ể nghiên cứu”

2.1.2 Khái niệm và các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập

2.1.2.1 ề

- “Mô hình tổ chức h ạt ng KTĐL l thuật ngữ diễn ạt c c ặc trưng liên quan ến c u trúc v cơ chế vận h nh c a h ạt ng KTĐL”

- “X c lậ mô hình tổ chức h ạt ng KTĐL l việc lựa chọn v x c

nh c c yếu tố v ặc trưng cơ bản liên quan ến c u trúc v cơ chế vận h nh c a h ạt ng KTĐL sa ch hù hợ với yêu cầu c a công

t c quản lý, hù hợ với tình hình inh tế, chính tr xã h i c a mỗi quốc gia, hù hợ với nguồn lực c a mỗi ch thể thực hiện h ạt ng KTĐL”

2.1.3 Một số lý thuyết nền tảng cho mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tại mỗi quốc gia

- L thuyết đại diện hay c n gọi à thuyết y nhiệm (ag ncy theory)

- L thuyết ập uy (r gu atory th ory)

- L thuyết th chế (institutiona th ory)

- L thuyết cạnh tranh

2.1.4 Phân loại mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập

2.1.4.1 P ê ơ

d ố ữ y, s ớ DNKT

Th o ti u chí này thì mô hình t ch c bao gồm : mô hình t ki m soát;

mô hình th o uật đ nh; mô hình y ban độc ập; mô hình nhà nước-hội đồng tư vấn

2.1.4.2 P ê ơ

d ủ k

Mô hình hoạt động KTĐL dưới dạng cá nh n thông ua các văn ph ng

ki m toán tư và mô hình hoạt động dưới dạng pháp nh n thông ua vai

tr c a DNKT với các hình th c s h u khác nhau

2.1.4.3 P ê ơ

d ý ủ D

DNKT à thành vi n c a các h ng ki m toán u c tế và các DNKT không phải à thành vi n c a các h ng ki m toán u c tế

2.2 TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN

VÀ ẢNH HƯỞNG C A MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP ĐẾN CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN

2.2.1 Khái niệm về chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán

( ) C rất nhi u uan đi m khác nhau i n uan đến việc đưa ra một

đ nh nghĩa đ i với chất ượng ki m toán như đ nh nghĩa c a V 2

G O (2 )…

(2) Hiệu uả c a hoạt động ki m KTĐL đ chính à việc đạt được các

m c ti u đặt ra trong việc cung cấp d ch v ki m toán cho khách hàng với chi phí nguồn c bỏ ra à t i thi u

Do vậy khái niệm hiệu uả ki m toán uôn uôn gắn i n và c uan hệ mật thiết với chất ượng ki m toán ét dưới một g c độ nào đ thì hiệu

uả ki m toán ch đạt được nếu một hoạt động KTĐL được ch th tiến hành t ch c một cách khoa học c chất ượng cao

 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán

Đ chính à cấu trúc c a t ch c ập uy giám sát ngh nghiệp ki m toán trong m i uan hệ với các DNKT các c uan uản Nhà nước

v ki m toán; uy mô c a DNKT; các vấn đ i n uan đến đội ng KTV; giá phí ki m toán; phạm vi c a d ch v cung cấp; công tác K CL

…

2.2.2 Mối quan hệ ảnh hưởng giữa chất lượng, hiệu quả kiểm toán với tổ chức hoạt động kiểm toán

2.2.2.1 é ê ơ d ú

( ) ét tr n phư ng diện vĩ mô thì mô hình t ch c c a các t ch c ập

uy và giám sát hoạt động KTĐL tại m i u c gia c ảnh hư ng rất uan trọng đến chất ượng hiệu uả hoạt động c a ngành KTĐL tại

( ) ét tr n phư ng diện vĩ mô thì th hiện thông ua các yếu t c th

đ à : c s pháp tạo đi u kiện cho các ch th vận hành tr n th c tế chiến ược phát tri n ngành và công tác K CL nhìn từ b n ngoài DNKT

(2) ét tr n phư ng diện vi mô thì th hiện ua các yếu t như giá phí

ki m toán phạm vi d ch v cung cấp công tác K CL nhìn từ b n trong

và t ch c uản tr DNKT

2.3 CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ XÁC LẬP CÁC YẾU T PH HỢP

TRONG MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI M I QU C GIA

2.3.1 Các điều kiện liên quan đến môi trư ng

Các đi u kiện i n uan đến môi trường gồm c môi trường pháp kinh doanh và văn h a

2.3.2 Điều kiện về nguồn nhân l c

Đây là yếu t được cho à uyết đ nh nhất

2.3.3 Điều kiện về chiến lược phát triển ngành

Chiến ược phát tri n ngành à đi u kiện ti n uyết đ việc ng d ng các mô hình t ch c hoạt động KTĐL mang ại hiệu uả đáp ng ni m tin và k vọng c a hội v ĩnh v c ngh nghiệp ki m toán

2.3.4 Một số bài h c kinh nghiệm cho việc xây ng và áp ng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam

- Phải ph hợp với môi trường; đi u kiện v nh n c khoa học k thuật

và chiến ược kinh tế hội c a đất nước

- Phải y d ng và tiến hành cải cách đồng bộ các đi u kiện v môi trường pháp môi trường kinh doanh chiến ược phát tri n ngành thật

c th

- Phải bám sát u thế thời đại ph hợp với các thông ệ c a khu v c và

u c tế

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG C A LUẬN ÁN

3.1 Đ I TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

C A LUẬN ÁN

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đ i tượng nghi n c u chung: Đ à mô hình t ch c hoạt động ki m toán độc ập Việt Nam nh ng năm ua tr n hai khía cạnh cấu trúc t ch c và

c chế vận hành

- Đ i tượng nghi n c u c th : t ch c ập uy giám sát hoạt động KTĐL DNKT và KTV c chế K CL c s pháp chiến ược ngành…

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động KTĐL tại Việt Nam

3.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỬ NG

Phư ng pháp h n hợp c s kết hợp gi a đ nh tính và đ nh ượng và trình bày nội dung kết uả nghi n c u tr n n n tảng à phư ng pháp

th ng k mô tả ki m đ nh sau

3.3 Ữ LIỆU SỬ NG NGHIÊN CỨU

3.3.1 ữ liệu thứ cấp

Các báo cáo t ng kết đánh giá c a Bộ TC V CP V ua các năm

từ năm 2 đến 2 2; c ng như từ các giáo trình sách nghi n c u chuy n khảo bài báo tạp chí chuy n ngành và các tài iệu khác đ công

b …

3.3.2 ữ liệu sơ cấp

D iệu thu thập thông ua việc th ng k ph n tích kết uả từ các cuộc phỏng vấn tr c tiếp thông ua kết uả trả ời từ các chuy n gia đại diện DNKT tr n c s bảng c u hỏi khảo sát

3.4 KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG C A LUẬN ÁN