Tìm hiểu một số địa danh tiêu biểu tỉnh Tiền Giang

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI... LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI... MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU... ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU tỉnh Tiền Giang... PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU... PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU... Địa d

Người hướng dẫn: TS Nguyễn Phúc Nghiêêp

Mỹ Tho - 2010

Võ Văn Sơn

07/16/14 Vĩnh Sơn 2

07/16/14 3

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

 Địa danh học là mô ôt phân ngành của ngôn ngữ học

Ngày nay, địa danh học đã trở thành mô ôt môn khoa

học đô ôc lâ ôp.

 Tuy vâ ôy, địa danh học vẫn còn khá mới mẻ so với các

phân ngành khác của ngôn ngữ học.

 Sự hiểu biết về bô ô môn này còn chưa thâ ôt sự sâu

sắc, nhất là ở nước ta.

07/16/14 4

 Địa danh ở tỉnh Tiền Giang nói riêng và địa

danh ở Nam Bô ô nói chung khá phong phú và đa dạng

 Nghiên cứu địa danh có mô ôt ý nghĩa to lớn

trong khoa học cũng như trong thực tiễn cuô ôc sống.

 Mă ôt khác, tìm hiểu nguồn gốc địa danh ở Tiền

Giang sẽ giúp chúng ta hiểu thêm về: ngôn ngữ, tự nhiên, lịch sử, kinh tế, văn hóa, xã hô ôi, quá trình hình thành mảnh đất Tiền Giang nói riêng và Nam Bô ô nói chung.

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

07/16/14 5

= > Với tất cả những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu khoa học

“Tìm hiểu mô ôt số địa danh tiêu biểu

tỉnh Tiền Giang”.

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

07/16/14 6

- Chúng tôi xác định mục tiêu của đề tài nghiên

cứu khoa học như sau:

 Nêu lên đă ôc điểm địa danh;

 Giải thích nguồn gốc mô ôt số địa danh tiêu biểu

ở Tiền Giang.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

07/16/14 7

3 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐÊ

 Gia Định thành Thông chí của Trịnh Hoài Đức (1820);

Monographie de la Province Mytho của Grimald

(1902);

 Monographie de la Province Gocong của Grimald

(1936);

Gò Công cảnh cũ người xưa của Viê ôt Cúc (1968);

Gò Công xưa và nay của Huỳnh Minh (1969);

07/16/14 8

 Định Tường xưa và nay của Huỳnh Minh (1973);

 Tiền Giang bước vào thế kỷ XXI ( 2000) của Sở văn

hóa – Thông tin tỉnh Tiền Giang;

 Kinh tế nông nghiê ôp Tiền Giang thế kỷ XIX của

Nguyễn Phúc Nghiê ôp (2002);

Tìm hiểu nguồn gốc địa danh Nam Bô ô: qua truyê ôn cổ

tích và giả thuyết của Nguyễn Hữu Hiếu (2004);

Tiền Giang: con người và sự kiê ôn của Phạm Văn

Khanh và Nguyễn Phúc Nghiê ôp (2004);

Địa Chí Tiền Giang (2005) của Trần Hoàng Diê ôu và

Nguyễn Anh Tuấn (chủ biên).

3 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

07/16/14 9

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

tỉnh Tiền Giang

07/16/14 10

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Phương pháp thống kê phân loại:

+ Phương pháp này nhằm thống kê và phân loại các địa danh ở Tiền Giang thành các loại sau

đây: địa danh chỉ địa hình thiên nhiên, địa danh chỉ các đơn vị hành chính; địa danh chỉ vùng và địa danh chỉ các công trình xây dựng

Từ đó, rút ra những đă ôc điểm của từng loại địa danh ở tỉnh Tiền Giang.

07/16/14 11

 Phương pháp điền dã

Phương pháp này đòi hỏi người nghiên cứu phải đi đến nơi xuất hiê ôn địa danh để tìm hiểu

nguồn gốc của địa danh

- Ví dụ, lên vùng Đông Hòa, hỏi người lớn tuổi, ta mới biết tại sao gọi là ngã ba Chim Chim v.v

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

07/16/14 12

 Phương pháp khảo sát bản đồ

+ Chúng ta có thể khảo sát bản đồ theo diê ôn đồng đại và lịch đại, đối chiếu các bản đồ với nhau để

mô ôt số địa danh cũ đã mất, mô ôt số địa danh mới

ra đời, những thay đổi về mă ôt ngữ âm, chữ viết + Chẳng hạn, ở Đồng Tháp Mười, trên bản đồ

1836 ghi là Lâm Tẩu, nhưng bản đồ năm 1862 ghi là Plaine des Jons (Đồng Cỏ Lát) và sau

năm 1965 ghi là Vãn Tháp, v.v…

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

07/16/14 13

6 NHIÊỆM VỤ NGHIÊN CỨU

 Đề tài nghiên cứu, tìm hiểu đă ôc điểm và giải

thích nguồn gốc mô ôt số địa danh tiêu biểu tỉnh

Tiền Giang.

07/16/14 14

7 ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

 Địa danh học còn khá non trẻ so với các

phân nghành khác của ngôn ngữ học, nhất là ở nước ta Chưa có mô ôt công trình qui mô nào

nghiên cứu đầy đủ, trọn vẹn các địa danh của

nước ta nói chung và tỉnh Tiền Giang nói riêng Đề tài này là mô ôt sự nỗ lực khiêm tốn góp phần lấp chỗ trống ấy.

 Đề tài này còn giúp chúng ta xác định thế

nào là mô ôt địa danh; phương thức cấu tạo; đă ôc điểm cấu tạo; ngôn ngữ cấu tạo và sự ra đời của

mô ôt số địa danh tiêu biểu ở tỉnh Tiền Giang Từ đó, chúng ta có thể biết được những đă ôc điểm chung của địa danh Tiền Giang.

07/16/14 15

7 ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

 Về mă ôt ngôn ngữ, chúng ta sẽ khám phá được nghĩa của

mô ôt số từ cổ, những từ vay mượn của nước ngoài và

cách Viê ôt hóa ngôn ngữ dẫn tới các địa danh biến đổi

theo cách phát âm của người dân Tiền Giang nói riêng và Nam Bô ô nói chung.

 Về mă ôt lịch sử, địa danh ghi lại những sự kiê ôn, biến cố lịch sử của dân tô ôc.

 Về mă ôt xã hô ôi, nhờ hiểu biết rõ về địa danh của tỉnh nhà, chúng ta sẽ càng thêm yêu quý quê hương, đất nước,

dân tô ôc mình Thông qua đó, giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tô ôc … cho thế hê ô trẻ (áp dụng giảng dạy trong các môn: lịch sử, địa lý và văn học địa phương cho học sinh và sinh viên).

07/16/14 16

8 TƯ LIÊỆU

- Các sách, báo (nhất là địa chí) viết về đất, người Tiền Giang;

- Các bản đồ hành chính từ trước đến nay;

- Các số liê ôu thống kê của các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương;

- Tư liê ôu từ các chuyến đi điền dã.

07/16/14 17

9 CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI

 Ngoài phần mở đầu, kết luâ ôn và phụ lục ảnh, nô ôi dung chính của đề tài được trình bày trong 3 chương:

- Chương 1 Cơ sở lý luâ ôn

 1.1 Phân loại và định nghĩa địa danh

 1.2 Chức năng của địa danh học và ý nghĩa của việc nghiên cứu địa danh ở Tiền Giang

- Chương 2 Đă ôc điểm của địa danh Tiền Giang

 2.1 Địa lý tự nhiên và hành chính tỉnh Tiền Giang  2.2 Đặc điểm đối tượng địa danh ở Tiền Giang  2.3 Đă ôc điểm cấu tạo của địa danh Tiền Giang

 2.4 Phương thức cấu tạo địa danh ở Tiền Giang

 2.5 Ngôn ngữ cấu tạo địa danh Tiền Giang

- Chương 3 Giải thích nguồn gốc mô ôt số địa danh ở Tiền Giang

 3.1 Địa danh có nguồn gốc rõ ràng

 3.2 Địa danh còn tranh luận về nguồn gốc

07/16/14 Vĩnh Sơn 18

07/16/14 Vĩnh Sơn 19

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Phân loại và định nghĩa địa danh

1.1.1 Phân loại địa danh

 Dựa theo đối tượng, căn cứ vào tiêu chí tự nhiên hay không tự nhiên ,

chúng ta có sơ đồ thứ nhất:

Địa danh chỉ địa

hình

Địa danh chỉ công trình xây dựng

Địa danh hành chính

Địa danh chỉ vùng

Địa danh

07/16/14 Vĩnh Sơn 20

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

Địa danh

Địa danh thuần Việt

Địa danh Hán Việt Địa danh của một số ngôn ngữ

khác (Khmer, Pháp, Mã Lai) Địa danh không thuần

Việt

07/16/14 21

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1.2 Định nghĩa địa danh

 Một số định nghĩa địa danh tiêu biểu như: Nguyễn

Văn Âu, Nguyễn Phương Thảo, Nguyễn Hữu Hiếu và Lê Trung Hoa

 Công trình nghiên cứu này dựa vào định nghĩa địa

danh của tác giả Lê Trung Hoa:

Địa danh là những từ hoặc ngữ, được dùng

làm tên riêng của các địa hình thiên nhiên, các đơn vị hành chính, các vùng lãnh thổ, các công trình

xây dựng thiên về không gian hai chiều.

07/16/14 22

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.2 Chức năng của địa danh học và ý nghĩa

của việc nghiên cứu địa danh ở Tiền Giang

1.2.1 Chức năng của địa danh học

1.2.1.1 Trên quan điểm đồng đại

 Chức năng định danh sự vật và cá thể hóa đối

tượng

1.2.1.2 Trên quan điểm lịch đại

 Địa danh có chức năng bảo tồn.

Giúp chúng ta biết thêm:

- Một số từ cổ

- Từ mượn của Khmer, Pháp và Mã Lai

- Và địa danh biến đổi do cách phát âm của người dân

Tiền Giang.

1.2.2.2 Về mặt lịch sử

Địa danh còn là một phạm trù lịch sử, mang những dấu

vết thời điểm mà nó chào đời

Biết thêm về quá khứ lịch sử của đất nước, dân tộc

07/16/14 24

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.2.2.3 Về mặt dân tộc học

 Những dân tộc đã từng sống trên địa bàn tỉnh

Tiền Giang như: Hoa, Khmer, Pháp

1.2.2.4 Về mặt xã hội

 Nhờ hiểu biết rõ về địa danh của tỉnh nhà, chúng

ta sẽ càng thêm yêu quý quê hương, đất nước, dân tộc mình

Giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

07/16/14 25

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.1 Địa lý tự nhiên và hành chính tỉnh Tiền Giang

2.1.1 Địa lý tự nhiên

Tiền Giang thuộc đồng bằng sông Cửu Long, nằm

trải dọc trên bờ Bắc sông Tiền với chiều dài 120 km

Tiền Giang có địa hình bằng phẳng, hệ thống kênh

(kinh) rạch chằng chịt đan xen

 Diện tích tự nhiên của tỉnh: 2.326,09 km2.

07/16/14 26

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.1.2 Địa lý hành chính

khoảng đầu thế kỷ XVII;

Đồn;

trấn Định Tường;

Định Tường;

 1867, Pháp bắt đầu thiết lập cơ cấu hành chính với 4 khu

Tham biện: Mỹ Tho, Chợ Gạo, Cai Lậy, Tân Hòa;

Gò Công;

Công;

07/16/14 27

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.1.2 Địa lý hành chính

 1976, thành phố Mỹ Tho, Tỉnh Mỹ Tho, tỉnh Gò

Công được hợp nhất lại thành tỉnh Tiền Giang;

 Hiện nay, tỉnh Tiền Giang gồm 1 thành phố (Mỹ

Tho), 1 thị xã (thị xã Gò Công) và 8 huyện (Cái

Bè, Cai Lậy, Châu Thành, Chợ Gạo, Gò Công Đông, Gò Công Tây, Tân Phú Đông và Tân

Phước)

 Theo thống kê năm 2009, dân số tỉnh Tiền

Giang là 1.770.019 người (Kinh, Hoa và Khmer).

07/16/14 28

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.2 Đặc điểm đối tượng địa danh ở Tiền Giang

2.2.1 Địa danh tự nhiên ở Tiền Giang: sông, rạch,

ngọn, vàm, cửa, cù lao, cồn, bãi, giồng, gò, tràm, trấp, bưng, láng,

2.2.2 Địa danh nhân tạo:

- Địa danh chỉ công trình xây dựng;

- Địa danh hành chính;

- Địa danh chỉ vùng.

07/16/14 29

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.3.1 Địa danh có cấu tạo đơn

Các địa danh gồm một từ đơn đơn tiết hoặc một từ

đơn đa tiết thuộc cấu tạo đơn Cách cấu tạo này, có trong địa danh thuần Việt lẫn địa danh vay mượn.

2.3.2 Địa danh có cấu tạo phức

 Các địa danh này gồm hai thành tố có nghĩa trở

lên, thuộc cấu tạo phức Loại này có 3 loại nhỏ

hơn:

- Loại gồm các thành tố có quan hệ đẳng lập,

- Loại gồm các thành tố có quan hệ chính phụ,

- Loại gồm các thành tố có quan hệ chủ vị.

07/16/14 30

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.4 Phương thức cấu tạo địa danh Tiền Giang

2.4.1 Phương thức tự tạo:

- Dựa vào bản chính bản thân đối tượng để đặt tên;

- Dựa vào sự vật, yếu tố có quan hệ với các đối tượng

để gọi tên;

- Ghép các yếu tố Hán Việt để đặt tên;

- Dùng số thứ tự để gọi tên;

- Hỗn hợp giữa các yếu tố Hán Việt và số thứ tự để

gọi tên.

07/16/14 31

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.4.2 Phương thức chuyển hóa:

- Chuyển hóa trong nội bộ địa danh,

- Chuyển hóa trong 4 loại địa danh,

- Nhân danh chuyển hóa thành địa danh,

- Địa danh vùng khác trở thành địa danh ở Tiền

Giang.

07/16/14 32

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.4.3 Phương thức vay mượn:

- Địa danh gốc Hán Việt,

- Địa danh gốc Khmer,

- Địa danh gốc Pháp,

- Và một số yếu tố trong địa danh vốn có nguồn

gốc từ mượn của Mã Lai.

07/16/14 33

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.5 Ngôn ngữ cấu tạo địa danh Tiền Giang

2.5.1 Địa danh thuần Việt

 Địa danh thuần Việt ở Tiền Giang thường là các địa

danh chỉ địa hình, địa danh chỉ vùng, địa danh chỉ công trình xây dựng và một số ít địa danh hành chính

2.5.2 Địa danh Hán Việt

 Chủ yếu là địa danh hành chính thường dùng các mỹ từ

mang ý nghĩa tốt đẹp, chiếm số lượng khá lớn Một số từ thường gặp như: Tân, An, Hâ ôu, Bình, Long, Phú, Mỹ,

Phước, Vĩnh,

Tây - Nam - Bắc hay số đếm.

07/16/14 34

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

2.5.3 Địa danh từ các ngôn ngữ khác

Khmer, người Pháp

có nguồn gốc từ ngôn ngữ của các dân tộc này.

2.5.4 Địa danh bằng số

danh bằng số

chiếm tỷ lêê đáng kể:

cống ).

07/16/14 35

Tiểu kết

Nhìn chung, địa danh tỉnh Tiền Giang rất đa

dạng , bao gồm: Địa danh hành chính, địa danh

chỉ công trình xây dựng, địa danh chỉ vùng, địa

danh chỉ địa hình.

Về phương thức cấu tạo , địa danh ở tỉnh Tiền

Giang có các đă ôc điểm chính: phương thức tự tạo giữ vai trò trung tâm, phương thức chuyển hóa và phương thức vay mượn cũng giữ vai trò khá quan trọng Hình thức cấu tạo của địa danh ở tỉnh Tiền Giang cũng rất đa dạng.

07/16/14 36

Tiểu kết

Và mặt ngôn ngữ cấu thành địa danh tỉnh Tiền

Giang, địa danh Hán Việt chiếm tỉ lệ lớn hơn địa danh thuần Việt.

- Các địa danh thuần Việt có mức độ thông tin về

các đặc điểm của địa phương khá cao (địa hình, động vật, thực vật, sản vật địa phương) và ít địa danh gốc Pháp và gốc Khmer, Mã Lai

- Số địa danh không phải song tiết chiếm tỷ lệ cao

so với địa danh một âm tiết, địa danh ba âm tiết, địa danh bốn âm tiết

- Một bộ phận địa danh cấu tạo bằng số (chủ yếu

là các địa danh hành chính, công trình xây

dựng) chiếm tỷ lệ khá cao

07/16/14 37

3.1 Địa danh có nguồn gốc rõ ràng

1 / Ao đồn binh Võ Tánh

2/ Ao Trường Đua

3/ Ấp Bắc

4/ Ba Giồng

5/ Bãi biển Tân Thành

6/ Bến đò Phú Mỹ

7/ Cai Lậy

8/ Cái Bè

9/ Cánh đồng Quan

10/ Cầu Hương Lễ

11/ Cầu Mỹ Thuận 12/ Cầu Quay

13/ Cầu Rạch Miễu 14/ Công viên Lạc Hồng 15/ Công viên Tết Mậu Thân 16/ Chiến lũy Pháo Đài

17/ Chợ Dinh 18/ Châu Thành 19/ Chợ Gạo

20/ Chợ Giồng

Chương 3 GIẢI THÍCH NGUỒN GỐC MỘT SỐ ĐỊA DANH TỈNH TIÊN GIANG

22/ Chợ Gò Công

23/ Chợ Nổi Cái Bè

24/ Chợ Thuộc Nhiêu

25/ Cồn Rồng

26/ Cồn Thới Sơn

27/ Cù lao Ngũ Hiê ôp

28/ Cù lao Tân Phong

29/ Cống Xuân Hòa

30/ Đám Lá Tối Trời

31/ Đầm Vạn Thắng 32/ Đập Ông Chưởng 33/ Đê biển Gò Công 34/ Đường Thiên Lý

35/ Giồng Cai Lữ

36/ Giồng Dứa 37/ Giồng Sơn Quy 38/ Gò Bầu

39/ Gò Công Đông 40/ Gò Công Tây

3.1 Địa danh có nguồn gốc rõ ràng:

44/ Kênh Bà Bèo

45/ Kênh Bảo Định

46/ Kênh Chợ Gạo

47/ Kênh Cổ Cò

48/ Kênh Nguyễn Văn Tiếp

49/ Kênh Salisetti – Kênh

Champeaux

50/ Kênh Nguyễn Tấn Thành

51/ Khu lăng mộ Hoàng Gia

52/ Láng Biển 53/ Lộ Ma

54/ Mỏ Sét Tân Lâ ôp 55/ Mỹ Tho

56/ Ngã ba Chim Chim 57/ Quốc Lô ô 50

58/ Quốc lô ô 60 59/ Rạch Ba Rài 60/ Rạch Xoài Mút

3.1 Địa danh có nguồn gốc rõ ràng:

07/16/14 40

Chương 3 GIẢI THÍCH NGUỒN GỐC MỘT SỐ ĐỊA DANH TỈNH TIỀN GIANG

61/ Sông Cửa Đại

62/ Sông Cửa Tiểu

63/ Sông Soi Rạp

64/ Sông Tiền

65/ Tân Phước

66/ Tân Phú Đông

67/ Thị xã Gò Công

68/ Thang Trông

69/ Trấn Định – Tân Hiệp

70/ Trấp Bèo

71/ Vàm Bánh Tét 72/ Vàm Bao Ngược 73/ Vàm Láng

74/ Vòng Lớn - Vòng Nhỏ 75/ Xóm Thủ

76/ Xóm Trại Cá

3.1 Địa danh có nguồn gốc rõ ràng: