Bài giảng Hình thành các mô quanh răng (nha chu)

Bài giảng Hình thành các mô quanh răng (nha chu) do NGND.GS BS. Hoàng Tử Hùng thực hiện, trình bày về nguồn gốc mô quanh răng; chức năng bao răng; bao biểu mô chân răng hertwing; hình thành chân răng; hình thành xê măng;...Mời bạn đọc cùng tham khảo.

HÌNH THÀNH CÁC MÔ QUANH RĂNG

(NHA CHU)

NGND, GS BS Hoàng Tử Hùng

tuhung.hoang@gmail.com

www.hoangtuhung.com

NGUỒN GỐC

Mô quanh răng (nha chu) có hai nguồn gốc:

1‐ Liên kết: 

Các thành phần xuất phát từ bao răng chính danh:

• Xê măng

• Dây chằng

• Xương ổ răng Thành phần xuất phát từ mô liên kết dưới biểu mô:

• Bám dính mô liên kết (thuộc nướu)

2‐ Biểu mô:

Biểu mô hợp nhất của nguyên bào men sau chế tiết & 

tế bào đáy biểu mô miệng

Æ Nướu (lợi)

BAO RĂNG

Là một thành phần của mầm răng

Bao bọc cơ quan men và nhú răng

Bản chất trung mô

CHỨC NĂNG:

1 Bảo vệ, giữ ổn định mầm răng và răng

2 Cung cấp mạch máu và thần kinh cho răng và nha

chu sau này

3 Biệt hóa thành xêmăng, dây chằng và xương ổ 

chính danh www.hoangtuhung.com

HÌNH THÀNH CHÂN RĂNG

Tế bào lớp ngoài 

Nhú răng

Nguyên bào ngà

Chế tiết Khuôn ngà

Khoáng hóa

Æ Ngà chân răng

Biểu mô men lớp trong

Thúc đẩy biệt hóa

Tách ra

Đi về phía bao răng

Tế bào bao răng

Đi về phía chân răng

(nếu dừng lại ở dây chằng:

Biểu mô sót Malssez)

1

2

3

4

www.hoangtuhung.com

Khuôn ngà

Khoáng hóa

Æ Ngà chân răng

Tế bào bao răng

Đi về phía chân răng Biệt hóa thành nguyên bào xê măng*

TB biểu mô chân răng**

Tiết chất vô định hình

Khoáng hóa

Æ Xêmăng trung gian

1

2

Tách ra

Đi về phía bao răng

3

**TB bao biểu mô có 2 chức năng:

‐ Thúc đẩy biệt hóa nguyên bào ngà

‐ Chế tiết xê măng trung gian

(không có collagen)

*TB lớp trong bao răng Tiếp xúc xêmăng trung gian,  biệt hóa, tạo xê măng

www.hoangtuhung.com

PHÁT SINH XÊ MĂNG

1 2

3 4

5

6

7

1.Nguyên bào ngà

2.Ngà

3.Xê măng

4.Dây chằng nha chu

5.Màng ngăn bao

biểu mô Hertwig

6.Xê măng mới tạo

7.Xê măng bồi đắp

2

3

4

5

6

7

8

Sự tạo xê măng

và dây chằng nha chu 1.Nguyên bào ngà 2.Ngà

3.Xê măng trung gian 4.Tế bào xê măng 5.Xê măng có tế bào 6.Dây chằng nha chu 7.Nguyên bào xê măng 8.Sợi Sharpey

www.hoangtuhung.com

ĐẶC ĐiỂM SỰ TẠO XÊ MĂNG

Xêmăng:

Luôn đắp lên một mô cứng khác Không có mạch máu nuôi dưỡng

Nguyên bào xêmăng tiết chất dạng xêmăng (khuôn hữu cơ có collagen và chất căn bản protein polysaccharide) 

•Sợi collagen do nguyên bào xêmăng tạo ra là “sợi nội sinh”

•Sợi collagen do nguyên bào sợi tạo ra là “sợi ngoại sinh”. Sợi

ngoại sinh bám xuyên vào lớp xêmăng gọi là sợi xuyên

(sợi Sharpey)

Các loại xêmăng

1 Có tế bào: nguyên bào xêmăng bị vùi trong khuôn

xêmăng do nó tạo ra (cấu trúc gần giống xương), thành

xê măng bào Æcó khả năng tiếp tục tạo xêmăng trong quá trình tồn tại

(1) Xêmăng sợi hỗn hợp có tế bào: chứa xê măng bào sản phẩm của nó là sợi collagen nội sinh và cả sợi ngoại sinh (Sharpey). Duy trì việc tạo xêmăng trong đời sống

(2) Xêmăng sợi nội sinh có tế bào: chứa xêmăng bào và collagen. Là sản phẩm đặc hiệu của nguyên bào xêmăng.  Được tạo thành trong các quá trình hàn gắn: mòn ngót,  sửa chữa nứt gãy chân răngwww.hoangtuhung.com

Các loại xê măng

2. Không có tế bào: nguyên bào xê măng rút lui khỏi khuôn xê măng

(3) Xêmăng không sợi không tế bào: là khuôn xêmăng, chưa

rõ nguồn gốc. Được tạo ra trước khi răng mọc, lợp một

vùng bề mặt men vùng cổ

(4)Xêmăng sợi ngoại sinh không tế bào: Ở vùng cổ và vùng giữa chân răng. Sợi ngoại sinh (sợi Sharpey) là sản phẩm

của nguyên bào sợi của túi răng

(5) Xêmăng trung gian: ở vùng cổ răng, lợp lên một phần

men. Ở giữa ngà và xêmăng sợi hỗn hợp có tế bào hoặc

xêmăng sợi ngoại sinh không tế bào. Có tác giả cho đây là một dạng ngà ngoại biên đặc biệtwww.hoangtuhung.com

DCNC là mô liên kết mềm biệt hóa để giữ răng vào xương ổ

Một đầu vuì trong xêmăng, đầu kia bám vào xương ổ 

Khi chân răng được thành lập, các tế bào lớp trong cùng của bao răng biệt hóa thành nguyên bào xêmăng và tạo xêmăng;  các tế bào lớp ngoài cùng biệt hóa thành nguyên bào xương và tạo lớp xương ổ chính danh.

Đa số tế bào giữa hai lớp biệt hóa thành nguyên bào sợi, tạo

các bó sợi collagen của dây chằng nha chu

Dây chằng nha chu diễn ra sự tái cấu trúc liên tục trong đời

sống, vùng chóp có tốc độ nhanh hơn vùng cổ

www.hoangtuhung.com

a b c d

Trình tự phát triển và sắp xếp các nhóm sợi dây chằng nha chu trong quá trình hình thành chân răng (a-b-c-d)

g Sợi răng nướu;  1 Sợi mào xương ổ; 2 Sợi ngang;  3 Sợi xiên

Xương ổ bắt đầu phát triển từ phôi tuần thứ 8:

Xương hàm phát triển, tạo thành mỏm ổ răng với bản ngoài

và bản trong,

Æhai máng hình móng ngựa mở về hốc miệng

Xương ổ gồm:

1‐ Xương ổ chính danh: là lá xương đặc chuyên biệt lợp mặt trong ổ răng. Có nguồn gốc từ tế bào lớp ngoài cùng của bao răng, biệt hóa thành nguyên bào xương. Trên phim tia X, là một đường cản quang: “lá cứng”

2‐ Xương nâng đỡ: 

Gồm ‐ Xương đặc là vỏ xương hàm trên và hàm dưới

‐ Xương xốp www.hoangtuhung.com

a b c d

Sự phát triển của hốc xương của mầm răng và xương ổ răng cửa dưới

.Khi sinh 7 tháng 2,5 tuổi 7 tuổi

Xương hàm trên và xương

hàm dưới của thai: các hốc

xương chứa mầm răng

a  b

Mỏm ổ răng

Xương ổ răng: 

Xương vách răng Vách chân răng Xương ổ chính danh

Bản xương trong

Bản xương ngoài

Xương xốp

Sơ đồ cấu tạo xương ổ răng

www.hoangtuhung.com

1‐ Biểu mô: gồm hai loại, có cấu trúc và chức năng khác nhau:

‐ Biểu mô kết nối không sừng hoá, 

‐ Biểu mô nướu miệng sừng hoá và biểu mô khe nướu (cận

sừng hóa). 

2‐ Mô liên kết: gồm

‐ Tế bào, chủ yếu là nguyên bào sợi, 

‐ Sợi mô liên kết: Các bó sợi collagen được sắp xếp theo chiều 

hướng chức năng xác định, tạo thành hệ thống 9 loại sợi trên xương ổ

Nướu (lợi) răng có hai thành phần:

Hình thành biểu mơ kết nối mơ tả lâm sàng

Nguyên bào men

sau chế tiết

Hợp nhất

Biểu mơ kết nối

Nướu viền (Nướu “tự do”)

Biểu mơ kết nối

Bám dính biểu mơ

Rãnh nướu Nướu dính

Bờ nướu Khe nướu

Men răng

•Bám dính biểu mơ là cơ chế (sản phẩm) của BM 

kết nối (khơng sừng hĩa)

•BM khe nướu (cận sừng hĩa), và BM kết nối

(khơng sừng hĩa) mang đặc trưng của BM nướu

•BM nướu miệng: phủ nướu dính và mặt ngồi

Bám dính của nướu vào bề mặt răng

Mặt tiếp giáp giữa nướu và bề mặt răng có hai cơ chế bám  dính đặc trưng khác nhau: 

‐Bám dính biểu mô: phần nướu tự do nằm trên men và bám  vào bề mặt răng thông qua bám dính biểu mô của biểu mô  kết nối. 

‐Bám dính mô liên kết: gồm nhiều bó sợi liên kết của nướu  chui vào lớp xê măng trên xương ổ, mào xương ổ răng, giữa  các răng…

Hai cơ chế bám dính này gặp nhau ở mức đường nối men‐xê 

a b

Bám dính của nướu vào bề mặt răng

Bám dính biểu mô

Bám dính mô liên kết

Khoảng sinh học

www.hoangtuhung.com

CHÚ Ý

1 Các mô nha chu (chủ yếu xuất phát từ bao răng) được

hình thành trong quá trình thành lập chân răng,

2 Cảm ứng sinh học là điều kiện cho sự diễn ra đồng thời

các quá trình thành lập ngà chân răng ‐ xê măng ‐ dây

chằng ‐ xương ổ,

3 Quá trình hình thành các mô quanh răng diễn ra trong sự

tăng trưởng chung của hệ thống hàm mặt và toàn bộ thai,

4 Nha chu được thành lập và hoàn chỉnh dần đến khi các

răng đạt đến tiếp xúc và diễn ra sự tái cấu trúc thường

xuyên trong suốt quá trình tồn tại của răng