Bài giảng Làm máng nhai: Nhận thức lại và đơn giản hóa thực hành Hoàng Tử Hùng

Máng nhai là khí cụ có nhiều ứng dụng, tuy vậy việc thực hiện một máng nhai có rất nhiều khó khăn cho bác sĩ, bệnh nhân và kỹ thuật viên. Bài giảng Làm máng nhai: Nhận thức lại và đơn giản hóa thực hành dưới đây sẽ giúp bạn nắm rõ hơn về tính ứng dụng rộng rãi của máng nhai; cơ chế và cơ sở sinh cơ học;...Mời bạn đọc cùng tham khảo.

VÌ SAO CÓ BÀI NÀY?

H ỏ i đ áp v ề máng nhai

Hỏi: Trong nhiều năm qua, tôi có nhận được nhiều quảng cáo

về các máng làm sẵn chỉ bao phủ một số răng, ông thấy

những máng này thế nào?

Đáp: Các máng làm sẵn chỉ phủ một số răng trên thị trường cóthể gây di chuyển răng (ngoài ý muốn), chúng không có tácdụng như máng nhai bao phủ toàn bộ

Hỏi: Máng nhai hàm trên hay hàm dưới có hiệu quả hơn?

Đáp: Cả máng nhai hàm trên và máng nhai hàm dưới đều cóthể thực hiện, chúng đều có tác dụng đưa lại một ăn khớp

ảo hoàn hảo về mặt hàm học, và chúng có hiệu quả tương

tự nhau

Trích t ừ Wright, E F Manual of Temporomandibular Disorders, 2005

Tính ứ ng d ụ ng r ộ ng rãi

c ủ a máng nhai

Máng nhai được sử dụng khi bệnh nhân có:

– Hoạt động cận chức năng (nghiến răng ban đêm) làmmòn răng,đau, răng lung lay, rạn nứt và gãy vỡ; cácvấn đề về nha chu,

– Thăm dò về đáp ứng đối với tăng kích thước dọc

Các ứng dụng khác: bảo vệ trong thể thao, thợ lặn…

Đeo máng nhai làm bệnh nhân được sự hài hòa

th ườ ng xuyên h ơ n thói quen răng miệng, do đó làm bn có thể tạo được và thay đổi các thói quen xấu và cận chức năng

C ơ ch ế & C ơ s ở sinh-c ơ h ọ c

Giả thuyết 3:

Đeo máng nhai cải thiện các hội chứng về khớp TDH do thay đổi t ă ng kích th ướ c d ọ c Việc tăng kích thước dọc có lợi cho cả khớp TDH lẫn hệ thống cơ

Giả thuyết 4:

Máng nhai làm gi ả m t ả i cho kh ớ p TDH trong các hoạt động của hàm dưới

T ươ ng quan trung tâm

T ươ ng quan trung tâm (TQTT) là v ị trí r ấ t d ễ l ặ p l ạ i.

• Nếu bản ghi liên hàm được thực hiện ở TQTT, khí

cụ (máng nhai) trên miệng sẽ rất tương tự với

tương quan đã được thiết lập trên giá khớp.

• Việc ghi nhận bản ghi liên hàm và điều chỉnh khí cụ

ở TQTT chỉ cần một lực nhẹ nhàng (tối thiểu) của nhà thực hành

Wright

Tương quan trung tâm

Tìm đạ t – Ghi nh ậ n

& Chuy ể n sang giá kh ớ p

t ươ ng quan trung tâm

Kỹ thuật hai bên theo Dawson

t ươ ng quan trung tâm

Howat

Bimanual manipulation

t ươ ng quan trung tâm

McNeil: Science and Practice

t ươ ng quan trung tâm

Howat

t ươ ng quan trung tâm

Các bi ệ n pháp tr ợ giúp

(Miếng, tấm) chặn trước (anterior stop): bằng nhựa,

Thường chỉ cần có chiều dày đủ để không còn tiếp xúc

•anterior bite stop,

•anterior deprogramming device

Độ tin c ậ y cao ngay cả khi các răng sau bị mất và đối với những cas khó”.

(Dawson)

Các bi ệ n pháp tr ợ giúp

Ưu điểm chính của mi ế ng ch ặ n tr ướ c là nó h ủ y

ch ươ ng trình (deprogram) của các cơ chân

b ướ m ngoài ,

làm giảm co thắt, cho phép ph ứ c h ợ p l ồ i c ầ u–

đĩ a kh ớ p đạ t đượ c t ươ ng quan đ úng mà không

bị nhiễu hoặc hạn chế do tiếp xúc của các răng sau.

K ỹ thu ậ t hai bên (hai tay) không ph ả i là k ỹ thu ậ t duy

nh ấ t giúp tìm đạ t TQTT

Dawson:

Các bi ệ n pháp tr ợ giúp

Dawson

Sử dụng kết hợp miếng chặn trước để ghi dấu liên hàm ở TQTT

Thực hiện bằng nhựa tự cứngtựa vào răng cửa trên Khi

nhựa đang chuyển sang cứng, đưa hàm dưới về TQTT Cácrăng cửa dưới cắn vào nhựanhưng không để răng sau tiếpxúc Sau khi nhựa cứng, màinhựa để hàm dưới có thể thựchiện vân động sang bên

Các bi ệ n pháp tr ợ giúp

Dawson

“the Best-bite appliance” có nguyên tắc giống như Pankey jig

Một bộ làm sẵn kèm với vật liệu để cố định vào vùng răng cửa trên

Các bi ệ n pháp tr ợ giúp

Dawson

“the Lucia Jig” có tác dụng như một chặn trước

Ban đầu, nó có tác dụng đưa hàm dưới lui sau theo quan niệm

“sau nhất” (most retruded)

Peter Neff cải tiến để lồi cầu lên trên mà không có áp lực lui sau

Các bi ệ n pháp tr ợ giúp

Dawson

Thước dẹp (leaf gauge) được Hart Long giới thiệu để tìmđạt TQTT, gồm nhiều lá chất dẻo giúp thay đổi chiều dày

Lên giá kh ớ p v ớ i cung m ặ t…

Howat

Lên giá kh ớ p v ớ i cung m ặ t…Dawson

Lên giá kh ớ p v ớ i cung m ặ t…

Dawson

Hay lên giá kh ớ p t ự ý ?

“Tôi (Wright) không dùng cung

mặt khi làm máng nhai vì:

1 Dấu liên hàm được làm dày

bằng với đòi hỏi của máng

2 Nhựa acrylic dễ điều chỉnh và

không đắt tiền

3 Các vận động đòi hỏi được

điều chỉnh trên miệng, dùng

cung mặt không giúp làm đơn

giản được việc này

4 Người bệnh thường đã bị đau

vùng ống tai và trước tai,

dùng cung mặt gây khó chịu”

(Wright, p.124)

K ỹ thu ậ t hai tay d ễ làm b ệ nh nhân c ă ng th ẳ ng; t ư th ế

làm cho c ả BS và BN không th ỏ ai mái

2- Ghi d ấ u liên hàm:

Ph ả i ph ố i h ợ p nhi ề u công vi ệ c:

– Tạo hình và làm nóng vật liệu (thường là sáp);

– Đưa vào miệng, và

– Hướng dẫn hàm dưới vào TQTT;

Đối với các trường hợp

nghiến răng nặng, khôngnên dùng máng hàm

dưới

Tr ở l ạ i nh ữ ng nguyên lý

B ề m ặ t máng nhai nh ẵ n và ph ẳ ng

Các thành ph ầ n ch ị u ti ế p xúc v ớ i máng nhai

Có h ướ ng d ẫ n r ă ng nanh

Các khí cụ hỗ trợ: “jic” dễ thực hiện và có tác dụng tốt

Máng nhai cần có độ dày định trước, đủ để có

khỏang cách giữa mặt nhai các răng với bề mặt nhẵn và phẳng

Giai đọ an s ử d ụ ng cung m ặ t không thích

h ợ p cho nhi ề u b ệ nh nhân và khá ph ứ c t ạ p

đố i v ớ i bác s ĩ và la bô

Đề ngh ị m ộ t s ố thay đổ i k ỹ thu ậ t làm máng nhai

D ự a vào hàm trên, Jig và

d ấ u silicone

D ự a vào hàm trên và sáp liên hàm

K ỹ thu ậ t “ngón tay” và Jig

Ch ỉ dùng k ỹ thu ậ t hai tay *

Tìm đạ t TQTT

Đổ i thành

Tr ướ c đ ây Giai đ o ạ n

K ỹ thu ậ t t ừ ng b ướ c

đơ n gi ả n để làm máng nhai

Xin m ờ i xem album sau đ ây

Th ử máng

Ở v ị trí trung tâm c ủ a máng

Đư a hàm t ớ i tr ướ c: các r ă ng nh ả kh ớ p

Đư a hàm sang ph ả i

Đư a hàm sang trái

Ở v ị trí trung tâm c ủ a máng

D ấ u ghi v ậ n độ ng ra tr ướ c và sang bên trên các nhô h ướ ng d ẫ n r ă ng nanh

Nhô h ướ ng d ẫ n r ă ng nanh: close-up

Có th ể đơ n gi ả n h ơ n n ữ a?

Trên đ ây đ ã trình bày vi ệ c th ự c hi ệ n máng nhai v ớ i

nhi ề u b ướ c đượ c đơ n gi ả n hóa:

– Không ghi dấu liên hàm bằng sáp hồng,

– Không dùng cung mặt để lên giá khớp hàm trên,

– Kích thước dọc máng nhai (độ dày máng) được xác địnhngay từ giai đọan tìm đạt tương quan trung tâm với trợ

giúp của “jig” và cao su lấy dấu “putty”

Trong điều kiện cụ thể, có th ể đơ n gi ả n h ơ n n ữ a:

– Không sử dụng giá khớp điều chỉnh, mà sử dụng giá khớp

đơn giản loại kích thước lớn nhưng không nên lạm dụng

– Cần thực hiện nhô hướng dẫn răng nanh tự ý, sau đó,

điều chỉnh trên miệng

Máng nhai: Còn t ồ n t ạ i nh ữ ng câu h ỏ i

Máng nhai có ư u đ i ể m v ề m ặ t sinh h ọ c không? Hay nó

đượ c dùng có v ẻ nh ư h ợ p lý cho m ộ t quá trình b ệ nh