Trong bối cảnh đó, tác giả đã chọn đề tài: "Đánh giá khả năng, kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp các trường dạy nghề: Cơ sở để phát triển hợp tác đào tạo giữa trường nghề và
Trang 1I have to acknowledge the contributions of my colleagues and students at Hanoi University of Industry in the process of distributing and collecting questionnaires from over
230 enterprises Without this support, I could not have gathered such huge database for research and analysis
I would like to express my appreciation to the support from the leaders of Hanoi University of Industry The university has created necessary conditions including time, budget and other priorities for me to complete the DBA course and the final thesis on time Thanks for the support and encouragement from the fellows and teachers at Hanoi University of Industry, especially comments on expertise from colleagues in Faculty of Business Administration
A special thanks goes to Thai Nguyen University and Southern Luzon State University for their cooperation in this training program which provides me with an opportunity to participate in and conduct the project that I have long cherished
I take this opportunity to express my profound gratitude and deep regards to my guide
Dr A Walberto Macaraan from Southern Luzon State University for his exemplary guidance, monitoring and constant encouragement throughout the course of this thesis
Last but not least, many thanks go to my family They are always beside me and encourage me through the duration of my studies I am also indebted this achievement to my beloved wife and two daughters for their great help and support
Sincerely thank you
Thai Nguyen, May 2013
Đại học Thái Nguyên
Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Đại học Southern Luzon State
Người hướng dẫn khoa học: TS A Walberto Macaraan
GS Trường Đại học Southern Luzon State
Tháng 8 năm 2013
Trang 2DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt
GDVT General Department of Vocational
GIZ German Society for International
HaUI Hanoi University of Industry Đại học Công nghiệp Hà Nội
IVT Institute for Vocational Training Viện đào tạo nghề
JICA Japan International Cooperation
MOARD Ministry Of Agriculture and Rual
Development
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
MOET Ministry Of Education and
MOIT Ministry Of Industry and Trade Bộ Công thương
MOLISA Ministry Of Labor, War Invalids
and Social Affairs
Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội
State SMEs Small and Medium Enterprises Doanh nghiệp vừa và nhỏ
and Industry
Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam
Trang 3CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU
1.1 Bối cảnh
"Chất lượng đào tạo nghề của các trường chưa thực sự đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo Một trong những nguyên nhân là việc hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo chưa được quan tâm một cách đúng mức Sự tham gia của các doanh nghiệp trong quá trình đào tạo còn rất hạn chế
"(MOIT, 2011)
Trong bối cảnh đó, tác giả đã chọn đề tài: "Đánh giá khả năng, kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp các trường dạy nghề: Cơ sở để phát triển hợp tác đào tạo giữa trường nghề và doanh nghiệp" cho luận án Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh Kết quả nghiên cứu là cơ sở xây dựng các giải pháp nhằm cải thiện chất lượng đào tạo nghề tại Việt Nam
1.2 Xác định vấn đề
Chất lượng của sinh viên tốt nghiệp từ các trường dạy nghề hiện nay chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động Một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến chất lượng sinh viên tốt nghiệp là việc hợp tác chưa hiệu quả giữa nhà trường và doanh nghiệp và
sự tham gia còn hạn chế của các doanh nghiệp trong quá trình đào tạo
Mục tiêu chung của nghiên cứu là phát triển hợp tác đào tạo giữa trường nghề và doanh nghiệp nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp
1.3 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu này được thực hiện với bốn mục đích: (1) nâng cao hiểu biết về sự hợp tác giữa các doanh nghiệp và trường dạy nghề và khẳng định tầm quan trọng của việc hợp tác đối với các trường dạy nghề, (2) đánh giá khả năng làm việc, kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp từ trường dạy nghề và các tác động của việc hợp tác trường nghề - doanh nghiệp đối với kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp, (3) nhận diện những yếu tố chính để phát triển hợp tác giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề, và (4) đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện hợp tác đào tạo giữa doanh nghiệp và trường dạy nghề trong tương lai
1.4 Câu hỏi nghiên cứu
Với các mục đích trên, tác giả đã đưa ra các câu hỏi nghiên cứu sau:
Trang 4Q1 Các vấn đề doanh nghiệp gặp phải về kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp trường nghề liên quan đến (1) Kiến thức cần thiết cho công việc của họ, (2) Kỹ năng cần thiết cho công việc của họ, (3) Thái độ làm việc của họ?
Q2 Các vấn đề trường nghề gặp phải về kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp liên quan đến (1) Chương trình dạy nghề, (2) Trình độ của giáo viên, (3) Máy móc thiết bị dạy nghề? Q3 Các chương trình hợp tác đào tạo hiện có giữa nhà trường và doanh nghiệp liên quan đến (1) Thực tập, (2) Tài trợ học bổng cho sinh viên, (3) Các tài trợ cho đào tạo, (4) Trao đổi thông tin, ?
Q4 Nội dung nào của chương trình hợp tác ảnh hưởng đến chất lượng của sinh viên tốt nghiệp?
Q5 Có sự khác biệt đáng kể nào giữa ý kiến của các nhóm đối tượng nghiên cứu khác nhau không?
Q6 Những chương trình hợp tác đào tạo nào giữa nhà trường và doanh nghiệp có thể được phát triển nhằm cải thiện sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp?
Q7 Làm thế nào để cải thiện sự hợp tác giữa trường nghề và doanh nghiệp? (các giải pháp)
1.5 Giả thuyết
Các giả thuyết được liệt kê dưới đây và được kiểm nghiệm bằng phương pháp thống kê nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu và định hướng cho việc khảo sát và và thu thập dữ liệu
H1 Doanh nghiệp không hài lòng với khả năng làm việc, kiến thức và kỹ năng của
sinh viên tốt nghiệp trường nghề;
H2 Có sự khác biệt trong việc đánh giá năng lực, kiến thức và kỹ năng của sinh viên
tốt nghiệp giữa các loại hình doanh nghiệp (theo hình thức sở hữu, theo ngành);
H3 Các doanh nghiệp sẵn sàng hợp tác với các trường trong hoạt động dạy nghề; H4 Các trường dạy nghề không hài lòng với các điều kiện để đảm bảo chất lượng đào tạo nghề; H5 Không có sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp / trường nghề trong việc đánh
giá những lợi ích của hợp tác trường nghề - doanh nghiệp;
H6 Có mối liên hệ giữa kết quả đánh giá điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo và các
hoạt động hợp tác trường nghề - doanh nghiệp
1.6 Qui mô và giới hạn nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu bao gồm các trường dạy nghề thuộc Bộ Công Thương Tác giả thực hiện khảo sát các doanh nghiệp có quan hệ hợp tác với các trường thuộc Bộ Công Thương để đánh giá khả năng, kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp và thu nhận ý
Trang 5kiến của họ về sự hợp tác trường nghề - doanh nghiệp Để có được kết quả đánh giá cụ thể, tác giả lựa chọn khảo sát kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp các ngành Cơ khí và Điện- điện tử Đây là 02 ngành được đào tạo trong tất cả 12 trường được khảo sát cũng như hầu hết các trường dạy nghề khác tại Việt Nam (GDVT, 2012)
Số liệu điều tra thực tế (sơ cấp) được tiến hành trong khoảng thời gian từ 9/2012 đến 3/2013 Các dữ liệu thứ cấp dựa trên thống kê và báo cáo của Bộ Công Thương, Bộ GD &
ĐT, Bộ LĐTB&XH, Tổng cục Dạy nghề trong giai đoạn 2010-2012
Công cụ nghiên cứu chủ yếu là phỏng vấn và khảo sát bằng bảng hỏi
1.7 Các định nghĩa
- Chất lượng của sinh viên tốt nghiệp
- Hợp tác trường nghề - doanh nghiệp
1.8 Ý nghĩa đề tài
Kết quả nghiên cứu sẽ có những ý nghĩa như sau:
(1) Tăng hiểu biết về sự hợp tác đào tạo giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp để
giúp các trường nghề thuộc MOIT nâng cao chất lượng sinh viên tốt nghiệp;
(2) Cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, giáo viên các trường nghề để triển
khai các giải pháp phát triển đào tạo nghề nói chung và phát triển các chương trình hợp tác với doanh nghiệp nói riêng
(3) Cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý dạy nghề xây dựng, hoàn thiện các qui
định/cơ chế để thúc đẩy tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo nghề và phát triển hợp tác đào tạo trường-doanh nghiệp
(4) Tài liệu tham khảo cho giảng dạy, học tập về quản trị kinh doanh, quản trị trường
nghề; cho các nhà khoa học và những người quan tâm đến đào tạo nghề và hợp tác doanh nghiệp trong đào tạo nghề
trường-1.9 Kết cấu của đề tài
Luận án bao gồm năm chương
Chương I: Giới thiệu
Chương II: Đánh giá các tài liệu và nghiên cứu liên quan
Chương III: Phương pháp nghiên cứu
Chương IV: Trình bày, phân tích và giải thích dữ liệu
Chương V: Tóm tắt kết quả, kết luận và khuyến nghị
Trang 61.10 Kết luận
Mục đích của đề tài là xác định những yếu tố chính cho việc phát triển hợp tác đào tạo giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp để nâng cao kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp
Nghiên cứu này có ý nghĩa thiết thực cho việc phát triển đào tạo nguồn nhân lực Kết quả nghiên cứu không chỉ hữu ích cho các trường thuộc Bộ Công Thương mà cả các trường nghề khác Bên cạnh đó, nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý trong việc xây dựng chính sách khuyến khích sự phát triển hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp
Trang 7CHƯƠNG II: CÁC TÀI LIỆU VÀ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
2.1 Các nghiên cứu nước ngoài
2.2 Các nghiên cứu trong nước
2.3 Khung lý thuyết và khái niệm
2.3.1 Chất lượng đào tạo
2.3.2 Các tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo nghề
2.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề
a Các yếu tố bên ngoài
b Các yếu tố bên trong
Chất lượng đào tạo nghề là kết quả của các tác động tích cực của tất cả các yếu tố trong hệ thống đào tạo và quá trình đào tạo trong một môi trường nhất định Những yếu tố
này có thể được tổng quát trong hình 2.3
Hình 2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sinh viên tốt nghiệp (Phan Chính Thức, 2003)
2.3.4 Hợp tác giữa trường nghề và doanh nghiệp trong đào tạo nghề
2.3.4.1 Nội dung hợp tác
- Hợp tác trong lập kế hoạch đào tạo
- Hợp tác trong cung cấp trang thiết bị và tài chính
Môi trường đào tạo nghề
-Mục tiêu đào tạo;
- Chương trình và tài
liệu đào tạo;
- Giảng viên và sinh
viên;
- Trang thiết bị và
Tài chính
Quá trình đào tạo
Chất lượng của sinh viên tốt nghiệp
Phản hồi
Trang 8- Hợp tác trong cung cấp giáo viên
- Hợp tác trong thiết kế chương trình đào tạo
- Hợp tác trong trao đổi thông tin
Hình 2.4 Ảnh hưởng của hợp tác giữa trường nghề và doanh nghiệp đối với chất lượng đào
tạo nghề (Tác giả tổng hợp từ các phân tích trên)
Hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp ảnh hưởng đến tất cả các yếu tố Do đó, nó
sẽ ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề - kiến thức và kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp
Giảng viên
Trang thiết
bị
Kiến thức và kĩ năng của sinh viên tốt nghiệp
Sinh viên
Trang 92.4 Khung phân tích
Từ phân tích trên, tác giả đã đề xuất mô hình sau đây để kiểm tra sự hợp tác giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp (Hình 2.5); một khung phân tích hợp tác về xây dựng chương trình dạy nghề được trình bày trong Hình 2.6
Hình 2.5 Khung phân tích hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đào tạo nghề (Tác giả tổng
hợp từ phân tích lý thuyết và thực tiễn)
Hình 2.6 Khung phân tích hợp tác xây dựng chương trình dạy nghề
(Tác giả xây dựng từ việc phân tích lý luận và thực tiễn)
Chất lượng sinh viên tốt nghiệp
Yêu cầu của doanh nghiệp
Chương trình dạy
Đánh giá thực
trạng
Hợp tác Trường nghề - Doanh nghiệp
Hợp tác giữa doanh nghiệp và trường nghề
Yêu cầu của doanh
nghiệp về kiến thức
và kĩ năng của sinh
viên tốt nghiệp
Yếu tố cản trở việc hợp tác
Đào tạo nghề tại nhà trường: Chương trình, Chứng chỉ, Trang thiết
bị
Lợi ích hợp tác
Trang 10CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Chương này trình bày các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong đề tài Tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính Dữ liệu bao gồm dữ liệu thứ cấp
từ các báo cáo thống kê và dữ liệu sơ cấp từ các cuộc phỏng vấn chuyên sâu, nghiên cứu trường hợp điển hình và khảo sát bằng bảng hỏi Nội dung của chương này bao gồm (1) Xây dựng kế hoạch nghiên cứu, (2) Xác định mẫu, (3) Công cụ nghiên cứu, (4) Qui trình thu thập dữ liệu, (5) Phương pháp xử lý dữ liệu, (6) Đánh giá độ tin cậy của thang đo, (7) Xử lý thống kê
3.1 Kế hoạch nghiên cứu
Hình 3.1 Kế hoạch nghiên cứu
thuyết
Thiết kế công cụ thu thập dữ liệu
Thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu trường nghề
Thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu doanh nghiệp
Phân tích và so sánh
Kết quả, kết luận và
đề xuất giải pháp
Trang 113.2 Xác định mẫu
3.2.1 Đối tượng và mẫu trường nghề
Theo báo cáo thống kê, Bộ Công Thương có 32 trường học Tác giả đã chọn 10 trường cho cuộc điều tra Đây là các trường học lớn (về số lượng sinh viên) và có nhiều hoạt động hợp tác với các doanh nghiệp theo quan sát của tác giả
Để so sánh, tác giả cũng khảo sát thêm 02 trường dạy nghề không thuộc Bộ Công Thương có số lượng lớn sinh viên học nghề, 01 trường của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 01 trường của tỉnh Nghệ An
Nghiên cứu chuyên sâu được thực hiện tại Đại học Công nghiệp Hà Nội
3.2.2 Đối tượng và mẫu doanh nghiệp
Các doanh nghiệp được lựa chọn để khảo sát hiện đang hợp tác với các trường dạy nghề của Bộ Công Thương, và 02 trường ngoài Bộ Công Thương Do không có số liệu chính xác về tất cả các doanh nghiệp hợp tác với các trường này, tác giả đã khảo sát 250 doanh nghiệp do các trường giới thiệu Các doanh nghiệp được khảo sát bằng bảng hỏi Có 233 doanh nghiệp đã trả lời các bảng hỏi Đối tượng tham gia trả lời bao gồm lãnh đạo (giám đốc, phó giám đốc) hoặc người quản lý (trưởng/ phó bộ phận sản xuất, bộ phận đào tạo và bộ phận nhân sự) 01 doanh nghiệp được lựa chọn để phỏng vấn trực tiếp và chuyên sâu
3.3 Công cụ nghiên cứu
Bảng hỏi và phiếu phỏng vấn được sử dụng để thu thập dữ liệu sơ cấp
3.3.1 Phỏng vấn
Tác giả thực hiện phỏng vấn với các dàn ý chứ không phải là toàn bộ các câu hỏi Câu hỏi được sử dụng trong các cuộc phỏng vấn chủ yếu là những câu hỏi mở Thang đo được sử dụng trong phỏng vấn chủ yếu là thang đo định tính Phiếu phỏng vấn được sử dụng cho các đối tượng bao gồm lãnh đạo các trường dạy nghề, các nhà quản trị doanh nghiệp và các nhà quản lý đào tạo
3.3.2 Bảng hỏi
Hai loại bảng hỏi được sử dụng cho nghiên cứu: bảng hỏi cho các trường dạy nghề và bảng hỏi cho các doanh nghiệp
3.4 Quy trình thu thập dữ liệu
Tiến hành khảo sát thực tế được thực hiện theo các bước như sau:
(1) Gửi e-mail và điện thoại đề nghị khảo sát và đặt lịch khảo sát
(2) Hướng dẫn khảo sát trực tiếp
(3) Thực hiện khảo sát
