Tiet 128 - Nghia tuong minh va ham y (tiep theo)

Tìm câu có chứa hàm ý trong đoạn đối thoại sau, cho biết nội dung của hàm ý : “Lão chua chát bảo: - Ông giáo nói phải!. Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng c

Trang 2

1 Hàm ý là phần thông báo:

A Trái ng ợc với nghĩa t ờng minh.

B Cùng một nội dung với nghĩa t ờng minh.

Kiểm tra bài cũ

1 Trả lời các câu sau bằng cách khoanh tròn vào chữ cái tr ớc câu trả lời đúng

C Không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh ng có

thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

D Đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

2 Khi nào ng ời ta dùng hàm ý ?

A Khi không muốn nói thẳng.

B Muốn ng ời nghe không hiểu.

C Không biết rõ ý.

D Muốn chấm dứt cuộc thoại.

3 Trong lời nói hàng ngày:

A Tất cả các câu đều có hàm

ý.

B Không có câu nào có hàm ý.

C Có câu có, có câu không có hàm ý.

D Hàm ý đ ợc nhiều ng ời dùng.

Trang 3

2 Tìm câu có chứa hàm ý trong đoạn đối thoại sau, cho biết nội

dung của hàm ý :

“Lão chua chát bảo:

- Ông giáo nói phải! Kiếp con chó là kiếp khổ thì ta hóa kiếp cho nó

để nó đ ợc làm kiếp ng ời, may ra có sung s ớng hơn một chút … kiếp ngư kiếp ng

ời nh kiếp tôi chẳng hạn!

Tôi bùi ngùi nhìn lão, bảo :

- Kiếp ai cũng thế thôi, cụ ạ! ” - Kiếp ai cũng thế thôi, cụ ạ!

Tôi cũng chẳng sung s ớng hơn cụ

đâu.

Trang 4

T×nh huèng

Hoa ®ang ngåi viÕt bµi, phÝa xa lµ chiÕc qu¹t ®iÖn ®ang quay Bçng B×nh ë ®©u ch¹y vµo ngåi ch¾n ngay tr íc qu¹t Hoa ngÈng lªn b¶o :

- B×nh ¬i, t¾t hé tí chiÕc qu¹t ®i víi !

B×nh t¾t qu¹t ®i.

B×nh véi ngåi nÐ ra chç kh¸c.

Trang 5

TiÕt 128

(tiÕp theo)

Trang 6

Tiết 128 Tiếng Việt Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp)

I Điều kiện sử dụng

hàm ý

1 Ví dụ : (SGK tr 90)

* Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn

ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại

và hỏi bằng giọng luống cuống :

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai,

nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn

bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con

ở nhà chơi với em con

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài

Sau bữa ăn này con không còn đ

ợc ở nhà với thầy

u và các em nữa

U đã bán con

2 Nhận xét

Trang 7

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

hàm ý

1 Ví dụ : (SGK tr 90)

2 Nhận xét

u và các em nữa

U đã bán con

Trang 8

hàm ý

1 Ví dụ : (SGK tr 90)

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn

ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại

và hỏi bằng giọng luống cuống:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

2 Nhận xét :

* Để sử dụng hàm ý có

hiệu quả cần chú ý:

- Ng ời nói (viết) có ý

thức đ a hàm ý vào câu

nói

- Ng ời nghe (đọc) phải

hiểu và giải đoán đ ợc

hàm ý

* Ghi nhớ : (SGK tr 91)

3 Kết luận :

u và các em nữa

U đã bán con

Trang 9

“Kẻ cắp gặp bà già”

Có hai anh chàng đi chơi gặp một cô gái Anh chàng thứ nhất nói:

- Chào em, trông em nh Hằng Nga.

Anh chàng thứ hai:

- Anh cứ t ởng em là ng ời ở cung quảng mới xuống.

Cô gái:

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?

- Chào em, trông em nh Hằng Nga.

- Anh cứ t ởng em là ng ời ỏ cung quảng mới xuống.

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à ?

Ha i an

h là kẻ nói dố

i nh cuộ i!

Mẩu chuyện vui

hàm ý

II Luyện tập

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

nói

hàm ý

3 Kết luận :

Trông em thật là xinh đẹp !

Em đẹp nh Hằng Nga ! Trông em thật là xinh đẹp !

Em đẹp nh Hằng Nga !

Trang 10

1 Bài tập 1

Ng ời nói ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em ng ời nghe có hiểu hàm ý của câu nói không? Những chi tiết nào

chứng tỏ điều đó?

a) - Anh nói nữa đi - Ông giục

- Báo cáo hết! – Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ -

Năm phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ

sĩ Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế

hàm ý

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

nói

hàm ý

3 Kết luận :

Ng ời nói : anh thanh niên

Ng ời nghe : ông họa sĩ và cô gái

Hàm ý : Mời bác và cô vào uống n ớc.

Trang 11

2 Bài tập 2: Hàm ý của câu in đậm d ới đây là gì

? Vì sao em bé không nói thẳng đ ợc mà phải sử dụng hàm ý ? Việc sử dụng hàm ý có thành công không ? Vì sao ?

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái ! – Nó cũng lại nói trổng

Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:

- Cháu phải gọi “Ba chắt n ớc giùm con”, phải nói nh

vậy

Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !

Anh Sáu vẫn ngồi im […]]

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc l ợc ngà)

I Điều kiện sử dụng hàm

ý

1 Bài tập 1

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

- Ng ời nói (viết) có ý thức

đ a hàm ý vào câu nói

- Ng ời nghe (đọc) phải hiểu

và giải đoán đ ợc hàm ý

3 Kết luận :

Chắt giùm n ớc

để cơm khỏi nhão !

-> Dùng hàm ý vì tr ớc đó em đã nói thẳng rồi mà không có hiệu quả Lần nói này lại có thêm yếu tố thời gian bức bách

->Việc sử dụng hàm ý không thành công vì Anh Sáu “

vẫn ngồi im” (ông Sáu vờ không nghe, không hiểu)

Trang 12

1 Bài tập 1

2 Bài tập 2

A : Mai về quê với mình đi !

B: … : …

A Đành vậy.

3 Bài tập 3: Hãy điền vào l ợt lời của B trong đoạn thoại sau đây một câu có hàm

ý từ chối.

Mai mình bận ôn thi.

hàm ý

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

đ a hàm ý vào câu nói.

3 Kết luận :

Trang 13

1 Bài tập 1

2 Bài tập 2

3 Bài tập 3

Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh “hy vọng” với “con đ ờng” trong các câu sau:

“Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu là thực đâu là h cũng giống nh những con đ ờng trên mặt đất; kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đ ờng Ng ời

ta đi mãi thì thành đ ờng thôi.”

(Lỗ Tấn, Cố h ơng)

4 Bài tập 4

-> Qua sự so sánh của Lỗ Tấn có thể nhận ra hàm ý: Tuy hi vọng ch a thể nói là thực hay

h , nh ng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt

đ ợc.

hàm ý

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

đ a hàm ý vào câu nói

3 Kết luận :

Trang 14

1 Bài tập 1

2 Bài tập 2

3 Bài tập 3

4 Bài tập 4

5 Bài tập 5

Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những ng ời ở trên mây

và sóng (trong bài Mây và sóng của “ ”

Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

* Để sử dụng hàm ý có hiệu

quả cần chú ý:

- Ng ời nói (viết) có ý thức đ a

hàm ý vào câu nói

- Ng ời nghe (đọc) phải hiểu và

giải đoán đ ợc hàm ý.

3 Kết luận :

Trang 15

Mây và sóng

Mẹ ơi, trên mây có ng ời gọi con:

“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng

bạc.”

Con hỏi: Nh ng làm thế nào mình lên đó đ ợc?“ ”

Họ đáp: Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đ a tay lên trời, cậu sẽ đ ợc nhấc bổng lên tận tầng mây “ ”

“Mẹ mình đang đợi ở nhà - con bảo - Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến đ ợc?” “ ”

Thế là họ mỉm c ời bay đi.

Nh ng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.

Con là mây và mẹ sẽ là trăng.

Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm.

Trong sóng có ng ời gọi con :

“Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng đến nơi nao ”

Con hỏi : Nh ng làm thế nào mình ra ngoài đó đ ợc? “ ”

Họ nói : Hãy đến rìa biển cả, nhắm nghiền mắt lại, câu sẽ đ ợc làn sóng nâng đi “ ”

Con bảo : Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi đ ợc? “ ”

Thế là họ mỉm c ời nhảy múa l ớt qua.

……. (Ta-go)

Câu có hàm ý mời mọc rõ hơn :

Mời mọc

Mời mọc

Từ chối

Trang 16

Viết một đoạn hội thoại có sử dụng hàm ý

và chỉ rõ hàm ý ấy do

ai nói, ý nghĩa?

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

giải đoán đ ợc hàm ý

3 Kết luận :

Hoa đến nhà Hùng, thấy Hùng đang chơi điện

tử, Hoa hỏi :

- Cậu đã làm bài ch a?

Hùng gãi đầu

- Bài tập thầy cho khó quá ! Hoa bảo :

- Vậy cậu đừng chơi nữa, chúng mình cùng làm

- Bài tập thầy cho khó quá !

Tớ ch a làm bài tập.

Trang 17

* Bài tập củng cố

1 Khoanh tròn vào đáp án đúng cho câu hỏi sau:

Việc sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào ?

A Ng ời nói (ng ời viết) có trình độ văn hoá cao.

B Ng ời nghe (ng ời đọc) có trình độ văn hoá cao.

C Ng ời nói (ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu còn ng ời nghe (ng ời đọc) phải

có năng lực giải đoán hàm ý.

D Ng ời nói (ng ời viết) phải sử dụng phép

tu từ.

2 Nối cột A (câu) với cột B cho phù hợp

A

1 Tôi làm bài rồi.

2 Bây giờ bạn mới làm bài sao?

3 Lan ơi ! Đã m ời hai giờ rồi đấy !

B

a Câu có sử dụng hàm ý.

b Câu có nghĩa t ờng minh.

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

giải đoán đ ợc hàm ý.

3 Kết luận :

Trang 18

• Sử dụng hàm ý có tác dụng :

- Trong giao tiếp:

+ Đảm bảo lịch sự, tế nhị.

+ Dễ dàng chối bỏ yêu cầu nào đó khi cần vì không trực tiếp nói ra điều đó mà do ng

ời nghe tự suy ra.

- Trong văn học: Nội dung diễn đạt phong phú và tăng giá trị biểu cảm.

I Điều kiện sử dụng hàm

ý

1 Ví dụ : (sgk tr 90)

2 Nhận xét :

và giải đoán đ ợc hàm ý.

3 Kết luận :

Trang 19

Bµi häc kÕt thóc

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	11 MB