vai trò các chất kháng độc trong hồi sức cấp cứu ngộ độc

vai trò của các chất kháng độc trong hồi sức cấp cứu ngộ độc GS.. - Con ng ời luôn tìm cách chống lại tác dụng của các chất độc  các chất kháng độc ra đời cũng rất lâu.. Lịch sử - Sự ph

vai trò của các chất kháng độc trong hồi sức cấp cứu ngộ độc

GS Vũ Văn Đính

Lịch sử

- Văn Minh phát triển cùng với sự phát hiện ra độc

chất

- Các v ơng triều La Mã, Hy Lạp, Ai Cập, các tiểu

V ơng quốc ả rập, Nga Hoàng luôn chứng kiến các

vụ đầu độc nổi tiếng:

Mithridate và Raspoukin là hai thí dụ điển hình

Cleopâtre tự tử bằng cách cho rắn hổ cắn

Ng ời da đổ châu Mỹ dùng tên tẩm chất độc lấy từ

- Lá ngón, mã tiền, cà độc d ợc, củ ấu tầu phổ biến ở Việt Nam Nhân ngôn là thuốc độc phổ biến thế giới

- Con ng ời luôn tìm cách chống lại tác dụng của các chất độc  các chất kháng độc ra đời cũng rất lâu

- Sớm nhất: Mật ong, mật mía, đ ờng, gạo rang, n ớc chè đặc, lòng trắng trứng gà Các chất kháng độc trên không đủ khả năng chống lại độc chất

Lịch sử

Lịch sử

- Các thành tựu HSCC nửa cuối thế kỷ 20 đã góp phần cứu sống nhiều ng ời bệnh  thành lập các Khoa độc

chất học lâm sàng

- Tuy nhiên các biện pháp HSCC cũng có nhiều hạn chế

khi độc chất xâm nhập và hủy hoại tế bào

Lịch sử

- Sự phát triển của công nghệ hóa chất  khả năng sản xuất các chất chống độc hiệu quả là có cơ sở

- Cuộc chiến giữa độc chất - chất kháng độc phần nào giống cuộc chiến vi khuẩn-kháng sinh mà con ng ời

luôn phải tìm cách giải quyết

- Các chất kháng độc (antidotes), các chất đối kháng (antagonists) và các chất gắp (chelates)

- Các chất kháng độc trong một số tr ờng hợp cực kỳ hiệu quả mà các biện pháp HSCC dù hiện đại đến mấy cũng không thể so sánh đ ợc vì chỉ có tác dụng hỗ trợ

Lịch sử

cơ chế tác dụng

1 Các chất kháng độc tạo với độc chất thành một phức hợp trơ bất hoạt không hấp thụ đ ợc qua ống tiêu hóa hoặc làm tăng thải trừ ra ngoài

2 Ngăn cản độc chất đến cơ quan đích bằng cách làm mất độc hay ức chế sự tổng hợp một chất

chuyển hóa trung gian độc hơn

3 Đẩy độc chất ra khỏi điểm tác dụng

4 Sửa chữa hậu quả của tác dụng độc ở CQ đích

Hình thành các phức hợp trơ

ức chế hấp thụ qua đ ờng tiêu hóa:

- Than hoạt đặc biệt có tác dụng với các độc chất có chu kỳ gan ruột

- Tỉ lệ than hoạt/độc chất càng lớn càng có tác dụng: 50-100g uống lần đầu sau đó 20-40g/4giờ

- Đặc biệt có tác dụng với: Các thuốc chống trầm

cảm vòng, digital, theophylline, barbituric, aspirin, paracetamol

H×nh thµnh c¸c phøc hîp tr¬

Ngoµi ra:

- §Êt sÐt (Fuller's earth): montmorillonite, bentomite

- Magiesie sulfate hîp víi muèi bari thµnh sulfate kh«ng

hÊp thu qua ® êng tiªu hãa

- ChÊt mµu xanh l¬ Phæ (bleu de Prusse):

ferihexacyanoferrate kali bäc lÊy ion thallium kh«ng ngÊm vµo c¬ thÓ

- Ethanol vµ 4 mÐthyl pyrazole cã ¸i lùc víi alcool

deshydrogenase m¹nh h¬n methanol

Chuyển dịch chất độc khỏi cơ quan đích

Tranh chấp ở phạm vi một thụ thể

- Naloxone đối kháng với các opioid ở phạm vi các thụ thể

- Flumazenil đối kháng với các chất kháng

Cholinergic

- Proprarolol: kháng với  adrenergic

Chuyển dịch chất độc khỏi cơ quan đích

- Oxy liệu pháp điều trị ngộ độc Carbonemonoxyde.

CO có ái lực với Hb gấp 200 lần O 2

CO tự bán hủy sau 250phút

Với O 2 100% (FiO 2 =1) CO bán hủy sau 50phút

Với O 2 buồng cao áp 2.5 at CO bán hủy sau 25phút

- Tái hoạt hóa các men cholinesterase

PAM có tác dụng tốt nhất trong 24giờ đầu

Sửa chữa các hậu quả của độc chất

Calci # fluorure

Acide folinique # kháng folique (trimethoprime)

Glucagon # chẹn 

Glucose # insuline, sulfamide hạ đ ờng máu

Xanh metilen # chất gây methemoglobine (Fe +++  Fe ++ ) Superoxyde dismutase, glutathion peroxydase # paraquat PPSB # kháng vitamin K

Vitamin B6 # INH, hydrazine, nấm gyromitre

Vitamin K # kháng cumarin và indanedion

Làm tăng thải trừ

- Hấp phụ chất độc l u hành = lọc máu qua cột than hoạt: tốt khi các b/pháp khác không h/quả nh ng đắt

- Gắp chất độc: Chất gắp: một hoá chất gắn vào một kim loại nặng  phức hợp bền ít độc dễ thải trừ qua thận:

Desferrioxamine (Desferal) gắp sắt

Dimercaprol (BAL) gắp As, Hg, Au, Pb

Dimercaptosuccinic acide (DMSA) gắp Pb, Hg, As

EDTA calcique gắp chì

TRung hòa

- Các chất trung hoà cyanide:

EDTA dicobaltique kelocyanor Hydroxocobalamine phối hợp với CN- thành cyanocobalamine

- Các chất kháng thể kháng độc đặc hiệu:

Huyết thanh kháng nọc rắn

Fab của kháng thể lợn chống ngộ độc digitale

TRung hòa

Trung hoà độc chất tr ớc khi đến cơ quan đích

- N-acetylcysteine hay methionine là các chất tiền thân của glutathion Glutathion sẽ mất đi nếu ngộ độc

paracetamol, tế bào gan sẽ bị tiêu huỷ

- Ngộ độc cồn methilic có thể gây mù do sự hình thành

acide formic, chất này sẽ thải trừ d ới dạng a carbonic A.folinic có tác dụng trung hoà A formic nhờ alcool

deshydrogenase hình thành từ methanol và ethylen glycol

Xử dụng và theo dõi

- Vẫn phải bảo đảm hồi sức, chăm sóc,nuôi d ỡng

- Liều thích hợp (PAM, atropin)

Tiến triển

Nghiên cứu trên 2000 ca:

- Thuốc h ớng thần liều cao tử vong < 1%

- 75% tự tử là thuốc uống (Việt Nam khác: hóa chất trừ

sâu), tử vong tự nhiên 30%, vào cấp cứu tử vong 1.5%)

- Các h/chất trong gia đình tử vong 15%, các h/chất trừ

sâu, công nghiệp tử vong 30% (paraquat, cyanua)

- Tuổi: ng ời già dễ tử vong

- Thời gian vận chuyển cũng ảnh h ởng đển tử vong

Kết luận

- Vai trò của thuốc kháng độc ngày một lớn nhờ sự phát

triển của công nghiệp

- Kết quả điều trị nhanh chóng

- Vai trò của mạng l ới chống độc: t vấn, điều trị tại

chỗ, cấp cứu ban đầu và vận chuyển cấp cứu, biện pháp phòng bệnh tích cực

- Khoa cấp cứu cần đ ợc thiết kế để đáp ứng ngộ độc