bệnh bowen bộ môn da liễu đại học y hà nội

Định nghĩa và lịch sử bệnh: * Năm 1917, John Bowen mô tả là mảng vảy dày hoặc vảy da bong màu đỏ không nổi gờ, tiến triển dai dẳng do ung thư biểu mô tại lớp thượng bì và xu hướng ác tín

bệnh bowen

Thạc sỹ Nguyễn Văn Thường

Bộ môn Da liễu - Trường ĐHYHN

I Định nghĩa và lịch sử bệnh:

* Năm 1917, John Bowen mô tả là mảng vảy dày hoặc vảy

da bong màu đỏ không nổi gờ, tiến triển dai dẳng do ung thư biểu mô tại lớp thượng bì và xu hướng ác tính

* Theo Andrew, “bệnh Bowen” là ung thư tế bào gai khu trú tại lớp thượng bì, chỉ lan tràn tại lớp thượng bì một bên

* Một số tài liệu cho là thương tổn tiền ung thư

* Nhiều tài liệu hiện nay cho rằng bệnh Bowen là Ung thư biểu mô tế bào gai còn khu trú (Squamous cell carcinoma in situ)

II nguyên nhân, dịch tễ:

1 Dịch tễ:

- Tỉ lệ mắc khác biệt giữa các vùng da và niêm mạc

- Có hiện tượng xâm lấn lan tỏa vào khoảng 20% - 30%

- Bệnh Bowen có tỉ lệ nam cao hơn nữ

- Nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng, có mối liên hệ có ý nghĩa giữa bệnh Bowen nghiên cứu trước đây cho rằng có mối liên hệ giữa bệnh Bowen ở da với các ung thư từ nơi khác di căn tới Nhưng các nghiên cứu hiện nay bác bỏ kết luận trên

2 Nguyên nhân

- Do tiếp xúc với ánh nắng lâu dài, thương tổn ở vùng hở

- Do Asen: tổn thương ở vùng kín, tiền sử dùng dung dịch Fower hoặc viên Asiatic được ghi nhận bởi Peterka

-Do HPV (16,31,34)

1 Lâm sàng:

* TCCB:

- Một mảng cộm không thâm nhiễm, có ít vẩy, màu đỏ, kích thước nhỏ

- Vảy thường màu trắng hoặc màu hơi vàng, bóc dễ để lại bề mặt đỏ rỉ nước hoặc thấy các nhú, nhưng không chảy máu

- Bờ rõ, bờ hình nhiều cung và tổn thương hơi nổi cao: bề mặt phẳng

- Kích thước: vài mm đến vài cm

- Vị trí tổn thương có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng nào của bề mặt da và niêm mạc (niêm mạc mũi, âm đạo, âm hộ, kết mạc, thanh quản là những vị trí thường gặp)

iii chẩn đoán:

* Tiến triển: hai giai đoạn

- Thương tổn tương đối ổn định 3 - 10 năm đầu

- Sau đó bỗng nhiên xuất hiện những tổn thương mới, các

đám cũ bị chợt loét, sần sùi, thâm nhiễm chuyển sang giai đoạn ung thư xâm lấn

Có khi bệnh di căn nhanh chóng vào hạch và phủ tạng Có khi loét sâu tại chỗ dẫn đến thành sẹo

- Có thể có các u ở phổi

2 Các thể lâm sàng:

- Bệnh Bowen có một tổn thương duy nhất được gọi với cái tên:

“Boweniod actinic keratosis” hay một tên khác “Bowenoid arsenical keratosis”

- Thể sắc tố (thể ít gặp) xuất hiện một mảng tăng sắc tố và trông giống như ung thư tế bào hắc tố

- Thể quanh móng: bệnh nhân có các vảy da quanh móng và các vết trợt với vảy tiết, kèm theo móng đổi màu

- Thể quanh các vùng da như hậu môn, sinh dục: Có thể xuất hiện viêm da đỏ cấp tính, sau đó viêm da mãn tính không đặc hiệu hoặc là các vết thâm ở vùng da hậu môn, sinh dục

- Bệnh Bowen ở dương vật và âm vật: trên da dương vật hay âm vật xuất hiện sẩn màu tím hay đỏ, đôi khi là sẩn dạng hạt cơm

- ở niêm mạc, bệnh Bowen có thể trông giống như hạt cơm, Polip, các vết hồng sản, hoặc là một mảng đỏ sẫm

3 Giải phẫu bệnh:

- Các tế bào gai dị hình, tăng sinh toàn bộ chiều dày của thượng bì, kể cả tăng chiều dài và độ dày của dải liên nhú

- Màng đáy bình thường

- Các tế bào bất thường có nhân tăng chất nhiễm sắc, thường lớn hơn bình thường

- Còn có hiện tượng tăng sừng, á sừng và mất liên kết tế bào

- Thân nhú bì có thâm nhiễm tế bào, đặc biệt là lympho bào

- Dày sừng thường phát triển xuống xung quanh các tuyến giống

cổ áo, tình trạng này có thể xâm lấn và khi xâm lấn là dạng tế bào gai

- Bệnh Bowen do Asen thường đặc trưng bởi xuất hiện nhiều tế Bệnh Bowen

bào bất thường dạng không bào Được miêu tả ở KHV điện tử

iv chẩn đoán phân biệt

- Lichen simplex

- Vẩy nến nếu chẩn đoán chưa chắc ở lần khám lần đầu tiên thì khi điều trị Steroid không cải thiện, gợi ý bệnh Bowen

- Ung thư biểu mô tế bào đáy, bờ con trạch, hạt ngọc ung thư và ung thư tế bào đáy có thể cùng gặp trên một bệnh nhân, có thể dựa vào Biosy để phân biệt

- Vảy phấn đỏ nang lông

- Eczema thể đồng tiền

- Nấm da dạng vòng, xét nghiệm có sợi nấm

- Chẩn đoán phân biệt với dày sừng do ánh sáng dạng phẳng hoặc dày sừng do Asen, trên lâm sàng rất khó

- Thượng bì cũng bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thâm nhiễm và phù thũng ở trung bì, và gây ảnh hưởng đến thượng bì ở mức độ khác nhau, từ dầy nhẹ lớp gai đến hoại tử toàn bộ

- Những tổn thương cũng có hiện tượng xơ hóa và tăng sinh mao mạch, đôi khi thấy hiện tượng thoái hóa mỡ ngoài tế bào, nhất là trên lâm sàng có hình ảnh của Xanthome

V điều trị

- Phá bỏ thượng bì áp lạnh, đốt điện, đốt điện thường hiệu quả

- 5 - flourouracil dùng tại chỗ có thể dùng hiệu quả tốt dạng kem hoặc thoa mỡ

Cách dùng: Bôi 2 lần/ ngày trong 1 - 3 tháng (có thể băng bịt)

- Cắt bằng phẫu thuật là phương pháp tốt nhất nếu tổn thương không quá lớn

- Những nghiên cứu gần đây cho rằng, điều trị bằng quang động liệu pháp, sử dụng chất nhạy cảm ánh sáng bôi tại chỗ như Aminolaevulinic acid sau đó chiếu nguồn sáng không phải Laser hoặc Laser cũng là cách điều trị có hiệu quả

- Sinh thiết sau điều trị và theo dõi cẩn thận