T128: Nghĩa Tường Minh và ý (tiếp)

Chị Dậu vừa nói vừa mếu: - Thôi u không ăn, để phần cho con.. Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống: - Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?. * Đọc

Trang 1

Chúc các thầy cô giáo mạnh khoẻ - đạt kết quả cao trong đợt hội giảng 26.3.2010 !

Trang 2

1 Hàm ý là phần thông báo:

A trái ng ợc với nghĩa t ờng minh.

B cùng một nội dung với nghĩa t ờng minh.

Củng cố bài cũ

Trả lời các câu sau bằng cách khoanh tròn vào chữ cái tr ớc câu trả lời đúng

C không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh ng có

thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

D đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

2 Khi nào ng ời ta dùng hàm ý ?

A Khi không muốn nói thẳng.

B Muốn ng ời nghe không hiểu.

C Không biết rõ ý.

D Muốn chấm dứt cuộc thoại.

3 Trong lời nói hàng ngày:

A tất cả các câu đều có hàm ý.

B không có câu nào có hàm ý C có câu có, có câu không có hàm ý. D hàm ý đ ợc nhiều ng ời dùng.

Trang 3

Tìm câu có chứa hàm ý trong đoạn đối thoại sau ?

Lan: Bình ơi ! Tối nay chúng mình đi xem ca nhạc đi

Bình: Tiếc quá ! Tối nay mình phải đi đón bà ngoaị ở quê ra.

Lan: Thế thì chủ nhật chúng mình đi xem vậy!

Bình: ừ, thế cũng đ ợc.

Trang 4

TiÕt 128

NghÜa t êng minh vµ hµm ý

(tiÕp)

Trang 5

Tiết 128 Tiếng việt Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp )

I Điều kiện sử dụng

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

* Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con

Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở

nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại

và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai,

nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài

Con không đ

ợc ở nhà với thầy u U phải bán con

2 Tìm hiểu và trả lời

Trang 6

nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn

bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con

ở nhà chơi với em con

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

Trang 7

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con

nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại

và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài

Con không đ

ợc ở nhà với thầy u U phải bán con

3 Nhận xét

* Sử dụng hàm ý có

hiệu quả cần chú ý: ng

ời nói (viết) có ý thức

đ a hàm ý vào câu nói

- Ng ời nghe (ng ời đọc)

phải hiểu và giải đoán

đ ợc hàm ý

* Ghi nhớ (sgk- 91)

Trang 8

Mẩu chuyện vui

1.NHầM Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận Sợ ng ời

ta c ời vội vàng hất nó xuống đất nói:

- T ởng là con rận, hoá ra không phải.

Có ng ời cúi xuống đất cố tình tìm đ ợc con rận nhặt lên:

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

(Truyện c ời dân gian Việt Nam)

- T ởng là con rận, hoá ra không phải.

- T ởng là không phải, hoá ra con rận.

Mình không

ở bẩn làm gì

có rận !

T ởng là không bẩn, thế mà có rận !

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

3 Nhận xét

đ ợc hàm ý

Trang 9

2 “Kẻ cắp gặp bà già”

Có hai anh chàng đi chơi gặp một cô gái

Anh chàng thứ nhất nói:

- Chào em, trông em nh Hằng Nga.

Anh chàng thứ hai:

- Anh cứ t ởng em là ng ời ở cung quảng mới xuống.

Cô gái:

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?

- Chào em, trông em nh Hằng Nga

- Anh cứ t ởng em là ng ời ỏ Cung quảng mới xuống.

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à ?

Hai anh

là

kẻ l ừa dối !

Mẩu chuyện vui

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

2 Tìm hiểu trả lời

3 Nhận xét

đ ợc hàm ý

II Luyện tập

Trông em thật là xinh

đẹp ! Em đẹp nh Hằng

Nga !

Trang 10

1 Bài tập 1:

Ng ời nói ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai? xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em ng ời nghe có hiểu hàm ý của câu nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều ấy

a) - Anh nói nữa đi.- Ông giục

- - Báo cáo hết! –Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui

vẻ - Năm phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi

Bác và cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời

hoạ sĩ Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà,

đảo nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế

Ng ời nói Ng ời nghe

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

3 Nhận xét

II Luyện tập

đ ợc hàm ý

Trang 11

2 Bài tập 2: Hàm ý của câu in đậm d ới

đây là gì ? Vì sao em bé không nói thẳng

đ ợc mà phải sử dụng hàm ý ? Việc sử dụng hàm ý có thành công không ? Vì

sao ?

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái ! – Nó cũng lại nói trổng

Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:

- Cháu phải gọi “Ba chắt n ớc giùm con”,

phải nói nh vậy

Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ ! Anh Sáu vẫn ngồi im […]

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc l ợc ngà)

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ ! Chắt n ớc giùm để cơm khỏi nhão !

1 Ví dụ (sgk - 90)

3 Nhận xét

* Sử dụng hàm ý có hiệu

quả cần chú ý: ng ời nói

(viết) có ý thức đ a hàm ý

vào câu nói

- Ng ời nghe (ng ời đọc) phải

hiểu và giải đoán đ ợc hàm ý

Ghi nhớ (sgk- 91)

II Luyện tập

hàm ý

1 Bài tập 1:

Trang 12

1 Bài tập 1:

2 Bài tập 2:

A Đành vậy.

3 Bài tập 3: Hãy điền vào l ợt lời của B trong đoạn thoại sau đây một câu có hàm ý

từ chối.

Mai mình bận ôn thi.

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

3 Nhận xét

II Luyện tập

vào câu nói

Trang 13

1 Bài tập 1:

2 Bài tập 2:

3 Bài tập 3

3 Bài tập 3 :

Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh

“hy vọng” với “con đ ờng” trong các câu sau:

Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu là thực đâu là h cũng

giống nh những con đ ờng trên mặt đất; kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đ ờng Ng ời ta

đi mãi thì thành đ ờng thôi.

(Lỗ Tấn, Cố h ơng )

4 Bài tập 4 :

-> Qua sự so sánh của Lỗ Tấn có thể nhận ra hàm ý: Tuy hi vọng ch a thể nói

là thực hay h , nh ng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt đ ợc.

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

2 Tìm hiểu trả lời

3 Nhận xét

đ ợc hàm ý

II Luyện tập

Trang 14

1 Bài tập 1:

2 Bài tập 2:

3 Bài tập 3 :

4 Bài tập 4

4 Bài tập 4 :

5 Bài tập 5 :

Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những ng ời ở trên mây và sóng ( trong bài “Mây

và sóng“ của Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.

hàm ý

1 VD (sgk - 90)

2 Trả lời

3 Nhận xét

II Luyện tập

vào câu nói

Trang 15

Mây và sóng

Mẹ ơi, trên mây có ng ời gọi con:

“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.“

Con hỏi: “Nh ng làm thế nào mình lên đó đ ợc?“

Họ đáp: “Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đ a tay lên trời, cậu sẽ đ ợc nhấc bổng lên tận tầng mây“.

“Mẹ mình đang đợi ở nhà“-con bảo -“Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến đ ợc?“

Thế là họ mỉm c ời bay đi.

Nh ng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.

Con là mây và mẹ sẽ là trăng.

Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm.

(Ta-go)

Câu có hàm ý mời mọc

“Không biết có ai muốn chơi với bọn tớ không”? Hoặc

“Chơi với bọn tớ thích lắm”

Trang 16

2 Trả lời

hàm ý

1 Ví dụ (sgk - 90)

vào câu nói

Hiểu và giải đoán đ ợc hàm

ý

3 Nhận xét

II Luyện tập

Viết một đoạn văn có sử dụng hàm ý và chỉ rõ hàm ý ấy do ai nói, ý nghĩa?

Trang 17

* Bài tập củng cố

1- Khoanh tròn vào đáp án đúng cho câu hỏi sau:

Việc sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào ?

A Ng ời nói (ng ời viết) có trình độ văn hoá

cao

B Ng ời nghe (ng ời đọc) có trình độ văn hoá

cao

C Ng ời nói (ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu còn ng ời nghe (ng ời đọc) phải có năng lực giải đoán hàm ý

D Ng ời nói (ng ời viết) phải sử dụng phép tu từ

2 Nối cột A (câu) với cột B cho phù hợp

A

1 Tôi làm bài rồi.

2 Bây giờ bạn mới làm bài sao.

3 Lan ơi ! Đã m ời hai giờ rồi đấy !

B

a Câu có sử dụng hàm ý.

b Câu có nghĩa t ờng minh.

hàm ý

1 VD (sgk - 90)

2 Trả lời

3 Nhận xét

II Luyện tập

vào câu nói

ý

Trang 18

•Sử dụng hàm ý có tác dụng

- Trong giao tiếp:

+ Đảm bảo lịch sự, tế nhị

+ Dễ dàng chối bỏ yêu cầu nào đó khi cần vì không trực tiếp nói ra

điều đó mà do ng ời nghe tự suy ra

- Trong văn học: Nội dung diễn đạt phong phú & tăng giá trị biểu

cảm.

hàm ý

1 VD (sgk - 90)

2 Trả lời

3 Nhận xét

II Luyện tập

vào câu nói

ý

Trang 19

Bµi häc kÕt thóc

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	14,49 MB