những yêu cầu sử dụng tiếng việt

Nội dung bài học I.SỬ DỤNG ĐÚNG THEO CÁC CHUẨN MỰC CỦA TIẾNG VIỆT: 1.Về ngữ âm và chữ viết.. Hãy đọc đoạn hội thoại sau đây giữa một người cháu ở thành phố với người bácở nông thôn ra c

Tiết 74-75 : Tiếng Việt

Những yêu cầu về

sử dụng Tiếng

Việt

Người soạn: Nguyễn Văn Hào- Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

Nội dung bài học I.SỬ DỤNG ĐÚNG THEO CÁC

CHUẨN MỰC CỦA TIẾNG VIỆT: 1.Về ngữ âm và chữ viết.

2.Về từ ngữ.

3.Về nghữ pháp.

4.Về phong cách ngôn ngữ.

II SỬ DỤNG HAY, ĐẠT HIỆU

QUẢ GIAO TIẾP CAO.

-Khi sân trường khô dáo, chúng em chơi đá cầu hoặc

(dáo : nói và viết sai phụ âm đầu)

 sửa lại : ráo

-Tôi không có tiền lẽ ,anh làm ơn đỗi cho tôi.

 sửa lại : gi t ặc

lẽ, đỗi : nói và viết sai dấu thanh  sửa lại : lẻ, đổi

Hãy đọc đoạn hội thoại sau đây giữa

một người cháu (ở thành phố) với người bác(ở nông thôn

ra chơi) và phân tích sự khác biệt của những từ phát

âmtheo địa phương so với những từ tương ứng trong ngôn ngữ toàn dân:

-Thế tại sao đang ở thành phố, bác lại về nhà quê ?

-À…chuyện ấy thì dài lắm Nhấm nha rồi bác kể Dưng

mờ …chẳng qua cũng là do cái duyên, cái số…Gì thế

cháu ?

-Bác nói giọng khác thế nào ấy Trời bác nói là giời […]

Nhưng mà bác nói là dưng mờ.

Bảo bác nói là bẩu.

-Ăn nước ở đâu nói giọng ở đó mờ , cháu…

(Ma văn Kháng, Heo may gió lộng)

b) Ví dụ b:

* Nhận xét

- Dưng mờ :phát âm sai (phát âm theo địa phương)

sửa lại : nhưng mà

Mờ :phát âm sai (phát âm theo địa phương) sửa lại :

mà

- Bẩu âm sai (phát âm theo địa phương) Làm thế nào để sửa lại : bảo

nói , viết đúng chuẩn mực ?

- Ngữ âm :Phát âm theo âm thanh chuẩn

của Tiếng Việt

- Chữ Viết :Viết đúng theo các qui tắc

hiện hành về chính tả và chữ viết nĩi chung

* Bài tập vận dụng: Lựa chọn những từ viết đúng trong các trường hợp sau :

Bàng hoàng,

Chất phát Lãng mạng

2 Về từ ngữ :

a) Ví dụ a : Hãy phát hiện và chữa lỗi về từ ngữ

trong các câu sau :

Hãy phát hiện và chữa lỗi về từ ngữ trong các câu sau

?

- Những học sinh trong trường sẽ hiểu sai các vấn đề thầy giáo truyền tụng truyền tụng  S

+ truyền tụng  nhầm lẫn từ Hán việt gần âm, gần nghĩa

chữa lại: truyền thụ hoặc truyền đạt

 Những học sinh trong nhà trường sẽ hiểu sai các vấn đề mà thầy giáo truyền thụ

- Khi ra pháp trường, anh ấy vẫn hiên ngang đến phút

chót lọt.

chót lọt  S

+ chót lọt -> sai về cấu tạo

+ chữa lại : chót; cuối cùng

 Sửa lại : Khi ra pháp trường anh ấy vẫn hiên ngang

đến phútCuối cùngchót

truyền đạt

b/ Lựa chọn những câu dùng từ

đúng trong các câu sau:

1/ Anh ấy có một yếu

điểm :không quyết đoán trong

công việc

2/ Điểm yếu của họ là thiếu tinh

thần đoàn kết.

3/ Bọn giặc đã ngoan cố chống

trả quyết liệt.

4/ Tiếng việt rất giàu âm thanh

và hình ảnh, cho nên có thể nói

đó là tiếng rất linh động

phong phú

Câu 1 :

sai từ “yếu điểm”

-> không đúng hình thức cấu tạo

điểm yếu

đúng

yếu điểm

linh động

- chữa lại : điểm yếu

- chữa lại : sinh động

-Đúng với hình thức và cấu tạo -Đúng ý nghĩa.

3 Về ngữ pháp:

a) Ví d 1: Hãy phát hiện và chữa lồi về ngữ pháp trong ụ 1: Hãy phát hiện và chữa lồi về ngữ pháp trong các câu sau:

a/ Qua tác phẩm “ Tắt đèn” của Ngô Tất Tố đã cho ta thấy hình ảnh người phụ nữ nông thôn trong chế độ cũ.

- Cách chữa 1 : bỏ từ “qua”

Tác phẩm “ Tắt đèn” của Ngô Tất Tố đã cho ta

thấy hình ảnh người phụ nữ nông thôn trong chế độ cũ.”

- Cách chữa 2: bỏ từ “của” thay vào đó bằng

dấu phẩy

Qua tác phẩm “ Tắt đèn” , Ngô Tất Tố đã cho ta thấy hình ảnh người phụ nữ nông thôn trong chế độ cũ.

Khơng phân định rõ các thành phần chủ ngữ và trạng ngữ

Cách chữa 3: bỏ từ “đã cho” thay vào đó bằng dấu phẩy

Qua tác phẩm “ Tắt đèn” của Ngô Tất Tố ,ta thấy hình ảnh người phụ nữ nông thôn trong chế độ cũ.”

Cho biết câu này sai về lỗi gì ?

b/ Lòng tin tưởng sâu sắc của các thế hệ cha anh vào lực lượng măng non và xung kích sẽ tiếp bước mình.

- Chữa lại cách 1 : Thêm chủ ngữ :

Lòng tin tưởng sâu sắc của những thế hệ cha anh vào lực lượng măng non và xung kích,

những lớp người sẽ tiếp bước họ, đã được biểu

hiện trong tác phẩm.

- Chữa lại cách 2: Thêm vị ngữ:

Đó là lòng tin tưởng sâu sắc của những thế hệ cha anh vào lực lượng măng non và xung kích, những lớp người sẽ tiếp bước họ.

Câu chưa đủ các thành phần chính ,chỉ là một cụm danh từ phát triển dài

Cho biết câu này sai về lỗi gì ?

b) Ví d 2: Lựa chọn những câu văn đúng trong ụ 1: Hãy phát hiện và chữa lồi về ngữ pháp trong

các câu sau :

1/ Có được ngôi nhà đã làm cho bà sống hạnh

phúc hơn.

2/ Ngôi nhà sẽ làm cho bà sống hạnh phúc hơn.

3/ Có được ngôi nhà, bà sống hạnh phúc hơn.

4/ Ngôi nhà đã mang lại nìềm hạnh phúc cho cuộc sống của bà.

3/ Có được ngôi nhà, bà sống hạnh phúc hơn Đ

4/ Ngôi nhà đã mang lại nìềm hạnh phúc cho cuộc sống của bà. Đ

1/ Có được ngôi nhà đã làm cho bà sống hạnh

phúc hơn. S

2/ Ngôi nhà sẽ làm cho bà sống hạnh phúc hơn Đ

1/ Có được ngôi nhà người ta đã làm cho, bà sống hạnh phúc hơn. Khi có  Đ ,

 Đ

Cách chữa 1 Cách chữa 2

c) Ví d 3: Từng câu trong trong đoạn văn sau ụ 1: Hãy phát hiện và chữa lồi về ngữ pháp trong

đều đúng, nhưng đoạn văn không có được tính

thống nhất chặt chẽ Hãy phân tích lỗi và s a lại: ửa lại:

“ Thúy Kiều và Thúy Vân

đều là con gái của ông bà

Vương viên ngoại Nàng là

một thiếu nữ tài sắc vẹn

toàn, sống hoà thuận hạnh

phúc với cha me ï Họ sống

êm ấm dưới một mái

nhà ,cùng có những nét xinh

đẹp tuyệt vời Vẻ đẹp của

Kiều hoa cũng phải ghen,

liễu cũng phải hờn Còn Vân

có nét đẹp đoan trang thùy

mị Còn về tài thì nàng hơn

hẳn Thúy Vân Thế nhưng

nàng đâu có được hưởng

hạnh phúc”.

Chữa lại :

“Thúy Kiều và Thúy Vân đều làcon gái của ông bà Vương viên ngoại Họ sống êm ấm dưới một mái nhà, hoà thuận và hạnh phúc cùng cha mẹ.

Họ đêù có những nét xinh đẹp tuyệt vời Thúy Kiều là một thiếu nữ tài sắc vẹn

toàn Vẻ đẹp của nàng hoa cũng phải ghen, liễu cũng phái hờn Còn Vân có nét đẹp đoan trang, thùy mị Về tài thì Thúy Kiều hơn hẳn Thúy Vân Thế nhưng nàng đâu có được hạnh phúc”.

 Tĩm lại

Về ngữ pháp phải đảm bảo yêu cầu

a/ Hãy phân tích và chữa lại

những từ dùng không phù hợp với

phong cách ngôn ngữ:

-Trong một biên bản về một tai

nạn giao thông:

Hoàng hôn ngày 25-10, lúc

17g30 tại km 19 quốc lộ 1A đã xảy

ra một vụ tai nạn giao thông.

-Trong một bài văn nghị luận:

Truyện Kiều của Nguyễn Du

đã nêu cao một tư tưởng nhân

đạo hết sức là cao đẹp

Hoàng hôn

hết sức là

Hoàng hôn : dùng trong phong cách ngôn ngữ nghệ thuật sửa lại : buổi chiều

hết sức là : dùng trong khẩu ngữ  sửa lại :rất hoặc vô cùng

Phân tích

Buổi chiều

rất cao đẹp (vô cùng cao đẹp).

4Về phong cách ngơn ngữ:

Về PCNN phải đảm bảo yêu cầu

nào ?

-Nĩi ,viết phù hợp với đặc trưng và chuẩn mực trong từng phong cách chức năng ngơn ngữ

II S d ng hay, đ t ử dụng hay, đạt ụng hay, đạt ạt hiệu quả giao tiếp cao :

1.Phân tích ngữ liệu

a) Trong câu tục ngữ

“Chết đứng còn hơn

sống quì ” , các t ừ

øđứng và qùi được sử

dụng theo nghĩa nào?

Việc sử dụng như thế

làm cho câu tục ngữ

có tính hình tượng và

giá trị biểu cảm ra

sao?

Trong câu tục ngữ “Chết đứng còn hơn sống quì ”

- “ đứng” “quì “ dùng theo nghĩa chuyển :

+ “chết đứng” : Chết hiên ngang có khí phách cao đẹp + “sống quì : quì luỵ hèn nhát

Mang tính hình tượng , biểu cảm

Cụm từ chiếc nôi xanh, cái máy điều hoà khí

hậu để biểu thị cây cối  dùng chúng vừa có tính hình tượng , vừa có tính cụ ï thể vừa tạo được cảm xúc thẫm mĩ (tính biểu cảm ).



b) Hãy phân tích hiệu quả biểu đạt của việc dùng ẩn dụ và so sánh trong câu sau:

cối, đó là cái máy điều hoà khí hậu của chúng ta

c) Trong lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến Hồ Chí Minh viết:

“Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có

gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp, cứu nước.”

Hãy phân tích giá trị nghệ thụât của phép điệp, phép

đối của nhịp điệu trong từng câu văn trên.

Đoạn văn dùng:

+ Phép đối và phép điệp: ai có súng dùng súng, ai

có gươm dùng gươm

+ Nhịp điệu: dứt khoát khoẻ khoắn(Ai có súng-

dùng súng Ai có gươm - dùng gươm…cuốc , thuổng, gậy gộc.)làm cho lời kêu gọi có âm hưởng hùng hồn, vang dội  tác động mạnh mẽ đến người đọc, người nghe



Ngoài việc sử dụng Tiếng Việt theo đúng chuẩn mực,còn cần phải sử dụng như thế nào để đạt hiệu quả

Lựa chọn từ ngữ thích hợp.

Sử dụng các biện pháp tu từ

* Bài tập vận dụng Cho biết trong hai ví dụ dưới đây , ví

dụ nào sử dụng từ hay ( biểu cảm) hơn ?

-Non cao những ngĩng cùng trơng

Suối khơ dịng lệ chờ mong tháng ngày

-Non cao những ngĩng cùng trơng

Suối tuơn dịng lệ chờ mong tháng ngày

-Non cao những ngĩng cùng trơng

khơ ( Tản Đà)

Biểu cảm hơn

1/ Trong những từ dưới đây, từ nào viết sai?

A Trau chuốt B Đẹp đẻ

C Lãng mạn D Chặt chẽ

2/ Khi nói và viết, việc dùng từ ngữ phải đảm bảo yêu cầu nào sau đây?

A/ Đúng hình thức âm thanh và cấu tạo từ trong tiếng Việt.B/ Đúng ý nghĩa từ, đúng các đặc điểm ngữ pháp của từ.C/ Phù hợp với phong cách ngôn ngữ của văn bản

D/ Cả A, B, C đều đúng

B Đẹp đẻ

III Luyện tập

Những yêu cầu về sử dụng Tiếng Việt

Sử dụng đúng theo các

chuẩn mực của Tiếng Việt

Phong Cách ngôn ngữ

Ngữ pháp

Sử dụng hay, đạt hiệu quả cao

3/ Những từ ngữ và cách nói trên đây có thể sử dụng

trong lá đơn đề nghị được không? Vì sao?

ở tù: bẩm có thế , con có dám nói gian thì trời tru đất

để mà ăn, bây giờ về làng về nước một thước cắm dùi

không có , chả làm gì nên ăn Bẩm cụ, con lại đến kêu cụ , cụ lại cho con đi ở tù.

(Nam Cao, Chí Phèo)

Không thể dùng trong một lá đơn vì không phù hợp với phong cách ngôn ngữ hành chính ( mặc dù mục đích nói giống nhau), những từ ngữ và cách nói trên thuộc ngôn ngữ nói trong phong cách ngôn ngữ sinh hoạt.

4 / Phân tích tính chính xác và tính biểu cảm của từ lớp (thay cho từ hạng ) và của từ sẽ (thay cho từ phải)trong bản di chúc của chủ tịch Hồ Chí Minh (lúc đầu Bác dùng từ hạng, phải , sau đó gạch bỏ) :

-Năm nay,tôi vừa 79 tuổi, đã là [hạng] lớp người

“xưa nay hiếm”…

-Vì vậy tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi [phải] sẽ

đi gặp các cụ Các Mác, cụ Lê –nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi khỏi thấy đột ngột (Bút tích “Di chúc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.)

-“Lớp” :Phân biệt người theo tuổi tác, theo thế hệ.

-“Hạng”: Phân biệt theo chất lượng tốt

xấu “Lớp” Chính xác và biểu cảm hơn  phù hợp

hơn

-”Sẽ” :Có sắc thái nhẹ nhàng ,than thản ,thích

hợp với quan niệm về cái chết của Bác.

-”Phải”: Có ý nghĩa nặng nề ,bắt buộc.

“Sẽ” : Chính xác , biểu cảm  phù hợp hơn

XIN CHÚC SỨC KHỎE

VÀ CHÂN THÀNH CẢM ƠN QUÝ THẦY CÔ