Bao giÈ s·ng l¥ng nıËc trong, Bfi ngıÈi chøo lüi Ω≈m Ω·ng nh‡c nh±n... Nhıng m° cÒng chıa bi∆t ch˜ng.. Tuy l° Ω≠i Ω„n Ng°n TrıÁi kh·ng bŸ xµm ph≠m, nhıng cüc quµn thˆ hÊ vŒ chung quanh t
Trang 1l° Ω°n b° con güi m° quen bi∆t chuyŒn tr› vËi lœnh t∫p, ΩÀu l° bŸ x¨ hÊi kà cho l° h≠ng tr∞c n∆t, hı thµn H‡ vÁ ΩÒa c® n∞m nhı th∆, kh·ng chŸu xæt giÔm b˙c ngıÈi n°o trong x¨ hÊi cÒng c‹ k¿ n°y ngıÈi khüc
C· Tüm l° ngıÈi hiÀn l°nh, Ωˆng Ω∞n, thða nay chŸ em mua bün quen bi∆t trong chÏ vπn c‹ l›ng qu˚ m∆n kœnh tr‡ng c· ; bµy giÈ ng‹ th∂y c· quen bi∆t chuyŒn tr› vËi lœnh t∫p, th÷ h‡ tr∑m tr„ ch◊ trfi v° b°n ri≈ng n‹i læn vËi nhau :
— Quüi l≠ ! Con ngıÈi nhı rˆa m° t∑m b∫y hø !
— L°m bÊ nghi≈m trang kh·ng hay n‹i cıÈi tr› chuyŒn vËi chŸ em m÷nh, ΩÃ vËi m∂y ·ng
du c·n Ω‹ th÷ v„n v¨, l°m quen ChŸ nghÿ coi Í ΩÈi tin ngıÈi bÀ ngo°i, l∑m ch∆t ph®i kh·ng ? NhiÀu b˘a, phi≈n chÏ tan r„i, ngıÈi ta b∞t g¥p c· Tüm mua rıÏu nem, qu° bünh Ωem xu‚ng ghe v° dπn m∂y chÓ lœnh t∫p xu‚ng Øn u‚ng say sıa, r„i ng„i chuyŒn v¨n lµu l∞m, mËi th∂y m∂y chÓ ng∂t ngıÍng Ωi l≈n, ngıÈi ta c°ng dŸ nghŸ g∞t :
— N°o c‹ ai ngÈ !
H·m sau, c‹ chŸ xfi xi≈n theo kiÃu h°ng t·m, h°ng cü, g¥p m¥t c· Tüm th÷ ch°o hfii :
“T·i ch°o c· cai”, hay l° “T·i ch°o thœm quyÀn” Ti∆ng “quyÀn” Í miÀn B∞c vπn th·ng dÚng
ΩÃ ch◊ v°o lœnh t∫p
K¿ cıÈi ngıÈi ch≈, bøn ri≈ng n‹i læn ra sao, c· Tüm bi∆t h∆t Nhıng c· vπn t˙ nhi≈n, ΩiÀm tÿnh nhı kh·ng, h÷nh nhı ch≤ng coi s˙ dŸ nghŸ cða thi≈n h≠ ra g÷ Nay chÓ lœnh n°y, mai chÓ lœnh khüc, c· vπn n‹i cıÈi ti∆p Ω¨i h‡ nhı thıÈng C‹ lÓc ti∆ng c· n‹i to ngıÈi ta c›n nghe l‹ng ΩıÏc Ω·i chÓt, c‹ lÓc c· th÷ th∑m n‹i nhfi vËi lœnh, ch≤ng ai nghe ΩıÏc ti∆ng n°o, ngıÈi ta c°ng nghi
Nghi th÷ nghi, ngıÈi ta ΩÀu ph®i s¯ng s‚t l≠ lÔng vËi nhau l° c· Tüm chuyŒn v¨n µn c∑n vËi lœnh t∫p th∆ n‡, mÈi lœnh xu‚ng ghe Ω¨i Ω±ng tr° rıÏu th∆ kia, nhıng tuyŒt nhi≈n kh·ng th∂y c· ta c‹ v¿ l® lÁi mÊt chÓt n°o, v÷ h‡ vπn r÷nh m› d› xæt c· ta m¨i
Th∆ cho n≈n th◊ chung ngo°i m¥t ngıÈi ta kh·ng hÀ düm khinh c· Tüm Hu‚ng chi b‡n bu·n bün cüc nÁi, cˆ Ω∆n phi≈n chÏ cÒng Ωi Ω› vÀ mÊt ng¨ s·ng, th∂y bao giÈ c· Tüm cÒng cÔng vËi Ωˆa tr¿ con Ωi, r„i l≠i cÔng vËi Ωˆa tr¿ con vÀ, ngo°i ra kh·ng hÀ c‹ tung tœch g÷, khi∆n cho ngıÈi ta c‹ thà ngÈ v˙c ch≈ cıÈi ΩıÏc ThuyÀn cða h‡ thıÈng g¥p thuyÀn cða c· Tüm v°o h„i g∑n süng Í l°ng TriÀu Kh∏u ; kh·ng c∑n ph®i hfii, cˆ nghe gi‡ng c· Tüm v˜a chøo thuyÀn v˜a hüt, t˙ nhi≈n h‡ bi∆t :
á·i ta cÔng nÏ nıËc non, Ch°ng Ω° tr® s≠ch, thi∆p c›n long Ωong
Bao giÈ s·ng l¥ng nıËc trong, Bfi ngıÈi chøo lüi Ω≈m Ω·ng nh‡c nh±n
R„i c· l≠i hüt ti∆p cµu khüc :
ái Ωµu l∫t Ω∫t hÎi ai ? MÒi t≈n h›n Ω≠n cho ngıÈi n°y theo
L≈nh Ω≈nh m¥t nıËc mÊt chøo, Non s·ng günh n¥ng vπn Ωeo b≈n m÷nh
á≈m khuya, trÈi l¥ng, s·ng rÊng, Ω„ng xa, m° nghe ti∆ng c· hüt nh˘ng cµu nhı th∆ vËi cüi gi‡ng r∂t n¨o nÔng ai oün, dæo d∞t th≈ lıÁng, dÔ ai cÒng ph®i rung ΩÊng trong tµm h„n v° Ωoün ch˜ng c· l° ngıÈi c‹ tµm s˙ g÷ Ωau ΩËn l∞m v∫y
Tr·ng ngıÈi c· Tüm nhfi nh∞n, ¿o l® bÀ ngo°i, h÷nh nhı mÊt cÁn gi‹ th‰i cÒng xi≈u, th∆ m° c· c‹ sˆc r∂t m≠nh kh·ng ai düm ngÈ Nh˘ng Ωˆa du c·n v· lo≠i, th∂y c· hay n‹i chuyŒn vËi lœnh t∫p Í trong chÏ nhı th∆, tıÍng Ωµu l° con ngıÈi l≤ng lÁ, th°nh ra chÓng b≠o d≠n, cÒng dÍ th‹i trØng hoa Ω°ng Ωi∆m ra, n‹i chÁi n‹i gh¬o Ban Ω∑u c· l°m thinh kh·ng thøm n‹i g÷, chÓng th∂y v∫y c°ng ΩıÏc trËn l°m gi°, khi∆n cho c· kh·ng nhŸn nhÚc ΩıÏc, ph®i
Trang 2dÔng Ω∆n vfl l˙c, Ωünh cho m∂y Ωˆa ch≠y nh°o Sau chÓng kæo nhau Ω∆n m∂y chÚc Ωˆa tËi tr® thÔ, toan Ω‰ günh than v° Ωünh c· mÊt tr∫n tÁi bÈi Ωà r¯a thà diŒn anh chŸ Nhıng chÓng l° Ω°n d≈ V· phıËc g¥p nh±m con c‡p cüi, c‹ vÓt nh‡n nanh d°i Mu‚n d≠y chÓng mÊt b°i h‡c, c· Tüm lÓc n°o yÃu ΩiŒu hiÀn l°nh, bµy giÈ Ωˆng ph∞t d∫y, tr˜ng m∞t tr›n xoe, l·ng m°y Ω®o ngıÏc, x∞n g‡n g°ng tay üo l≈n, thüch Ω‚ c® b‡n du c·n ra ch rÊng r¨i, düm Ωünh nhau vËi mÊt m÷nh c· th¯ coi NgıÈi ta th∂y c· Tüm mÓa chµn mÓa tay, Ω·ng x·ng tµy ΩÊt, Ωünh vfl vËi c® b‡n du c·n bao vµy d˘ tÏn, th∆ m° Ωˆa th÷ l Ω∑u, Ωˆa th÷ ch≠y tr‚n, Ωˆa th÷ tæ nh°o, duy c· Ω¨ kh·ng bŸ mÊt v∆t tœch g÷, l≠i sau khi b¨i tr∫n, th∑n s∞c coi t˙ nhi≈n nhı kh·ng NgıÈi trong chÏ kæo nhau Ωi xem tr∫n “nh∂t n˘ chi∆n qu∑n nam” thi∆u g÷ ; h‡ reo cıÈi khen ngÏi kh·ng ngËt :
— Kh·ng ngÈ c· h°ng than gifii vfl !
Th∂y c· Tüm hiÀn l°nh t¯ t∆, ai cÒng m∆n ıa, cho l° ngıÈi Ωˆng Ω∞n ; ch˜ng th∂y c· hay quen bi∆t Ω°m Ω≠o vËi lœnh t∫p th÷ l≠i cho l° ngıÈi t∑m b∫y ; Ω∆n lÓc nghe c· hüt m∂y cµu ai oün l≠nh lÔng kia, th÷ ai cÒng cho l° ngıÈi c‹ tµm s˙ chi ˆc u∂t ; tËi bµy giÈ th∂y c· sˆc Ωünh m∂y chÚc ngıÈi ΩÀu tæ nh°o, th÷ cho l° nhi n˘ anh hÔng Dı lu∫n Ω‚i vËi c· c‹ v∫y m° th·i, c›n nhı qu≈ quün, nh° c¯a, ch„ng con v° thµn th∆ c· ta ra th∆ n°o, th÷ vπn nhı tr≈n kia Ω¨ n‹i, ngıÈi ta d› la d‡ hfii Ωüo ΩÃ, m° kh·ng bi∆t cˆ l° kh·ng bi∆t !
Phi≈n chÏ n°o cÒng nhı phi≈n chÏ n∂y, trong hai nØm trÈi, hÕ süng sËm phi≈n chÏ l° th∂y c· Tüm chøo thuyÀn Ω∆n, chiÀu h·m tan chÏ c· l≠i chøo thuyÀn vÀ ; ch≤ng hÀ c‹ mÊt phi≈n chÏ c· Tüm v∞ng m¥t
BÂng dıng Ω∆n Ω∑u nØm k˝ s¯u (1889) trÍ Ωi, Í chÏ Tr°ng ngıÈi ta kh·ng th∂y c· Tüm bün than Ω∆n h‡p chÏ n˘a Ban Ω∑u c›n c‹ ngıÈi suy nghÿ : hay l° c· Tüm vÀ nh° qu≈ Øn T∆t chıa ra Ωi chÏ bu·n bün ; nhıng vÀ sau phi≈n chÏ n°o cÒng kh·ng th∂y c·, b∂y giÈ h‡ b®o nhau :
— Th·i ch∞c c· ® Ωi theo chÓ quyÀn, th∑y cai n°o r„i
C‹ ngıÈi Ω¨ th∂y c· ta gifii vfl, th÷ Ωoün cao hÁn mÊt chÓt :
— Hay l° con ∂y Ωi Øn cıËp !
Kh·ng ph®i v∫y Nhıng m° cÒng chıa bi∆t ch˜ng
H„i Ω‹, l° gi˘a nØm canh d∑n (1890)
CÚ Phan á÷nh PhÔng Ω¨ chi∆m cˆ xıng hÔng Í tr≈n Ng°n TrıÁi ΩıÏc ba b‚n nØm, c‹ ti∆ng l° “SÁn trung TÃ tıËng” Quµn lœnh B®o hÊ vπn tœm cüch tu∑n tiÕu ho°i, nhıng kh·ng düm thµm nh∫p tËi tr‡ng ΩŸa, mÊt l° v÷ nghÿa quµn thanh th∆ khü to, quµn lœnh nh° nıËc day trÍ Ω‚i ph‹ kh·ng kŸp, hai l° ΩıÈng l‚i t∂n l≈n Ng°n TrıÁi ph®i tr®i qua nhiÀu r˜ng nÓi hiÃm trÍ khu∂t khÓc l≠ thıÈng, e sÏ phÚc binh Ωünh Óp r∂t nguy V® l≠i c‹ l∞m khu r˜ng n∆u mu‚n bØng qua, ph®i l°m sao c‹ Ωð sˆc chŸu Ω˙ng hay l° Ωünh nhau vËi Ω◊a, vËi r∞n, vËi muÂi m›ng trıËc, r„i h¨y n‹i chuyŒn Ωünh vËi nghÿa binh sau
Th∫t v∫y, c‹ mÊt khu r˜ng hiÃm nh∂t, l° v÷ Ω∂t s÷nh l∑y, lÊi ph®i lÚt c≤ng, c‹ ch ng∫p tËi ngang lıng, m° Ω◊a sao Ω∑y dπy hÁn d›i, con n°o con n∂y lËn nhı ng‹n c≤ng, nhı c‰ tay, n‹ bu l≠i hÓt müu mÊt lüt, ngıÈi m≠nh Ω∆n Ωµu cÒng ph®i ch∆t x◊u Cüc quan binh Phüp Ω¥t t≈n l° “La for≈t des Sangsues”, khuy≈n nhau n≈n coi ch˜ng r˜ng Ω◊a m° trünh
NhÈ c‹ hiÃm ΩŸa t˙ nhi≈n v° Ω≠o binh c·n trÔng mu·n mu·n ˆc ˆc Ω‹, cÚ Phan th≈m m≠nh thanh th∆ v° c‹ thÃ Ω‚i chi∆n ΩıÏc, c‚ thð ΩıÏc lµu ng°y
Tuy l° Ω≠i Ω„n Ng°n TrıÁi kh·ng bŸ xµm ph≠m, nhıng cüc quµn thˆ hÊ vŒ chung quanh th÷ nghÿa vπn thıÈng c‹ nhiÀu dŸp ΩÚng Ω∑u ch≠m trün vËi quµn binh lu·n lu·n Nghÿa binh khæo dÔng l‚i mai phÚc Ωo®n c·ng nhı kiÃu ngıÈi Abitxini, g‡i l° guærilla, Ω‚i chi∆n vËi ˚, th°nh ra b∞t buÊc lœnh trüng B®o hÊ ph®i ˆng chi∆n nh‡c sˆc t‚n c·ng, m° nghÿa binh thıÈng vπn th∞ng nhiÀu b≠i œt
Trang 3Hai b≈n c∑m c˙ nhau lu·n süu b®y nØm nhı th∆ Trong kho®ng ∂y, c‹ mÊt lÓc B®o hÊ l≠i tœnh dÔng tËi Ω≠i binh, nhıng sau e ng≠i t‚n kæm nhiÀu v° nüo ΩÊng dı lu∫n b≈n thıÏng qu‚c n≈n l≠i th·i
LÓc n°y, mu‚n cho phong tr°o th≈m lËn, th˙c l˙c th≈m to, cÚ Phan th®o mÊt tÈ hŸch truyÀn Ωi cüc nÁi, ΩÃ khœch ΩÊng nhµn tµm, chi≈u t∫p h°o kiŒt T·i nhË trong b°i hŸch, c‹ Ωo≠n nhı v∑y :
— PhÔng t·i l° ngıÈi h‡c œt t°i høn, günh vüc c·ng viŒc lËn lao n°y, süu b®y nØm trÈi, chıa c‹ l°m n≈n ΩıÏc viŒc chi r˙c rÎ Ch≤ng qua ch∫n trıËc v∂p sau, lui tËi ch◊ nh˘ng r˜ng nÓi, th∫t b∂y lµu nay x‹t d≠ Ωau l›ng, kh·ng bi∆t lo tœnh l°m sao ΩıÏc Cüc ·ng c‹ chœ lËn t°i
to, n∆u kh·ng mu‚n Ωem ra cho nıËc nh° dÔng Ωi n˘a, th÷ cÒng n≈n Ωem mıu l≠ chıËc hay
ra d≠y b®o cho t·i ΩÃ cˆu l∂y sinh dµn, th÷ PhÔng xin nh® cÁm bËi t‹c (·ng Chu C·ng nıËc T°u, l°m tıËng nh° Chµu, hÕ c‹ ai Ω∆n, ·ng Ωang Øn cÁm th÷ nh® mi∆ng cÁm ra, Ωang gÊi Ω∑u th÷ bËi t‹c l≈n, ΩÃ ra Ω‹n khüch, tfi ˚ kœnh tr‡ng nh˘ng ngıÈi hiÀn nØng v∫y), s≥n l›ng nghe theo Nhı th∆ th÷ tuy cüc ·ng Í ch‚n th®o d¨, m° cÒng c‹ cüi c·ng büo nıËc giÓp ΩÈi, v∫y Ω˜ng coi viŒc Ω‹ l°m thıÈng, nÎ ng„i l°m thinh ΩÃ ng‹ non nıËc Ω‰i dÈi, m° ch≤ng ra tay cˆu vËt
TÈ hŸch truyÀn ra, b‡n sÿ phu Trung ViŒt c°ng l∂y l°m c‰ vfl, tranh nhau giÓp ΩÎ cho cÚ ho¥c mıu lıÏc, ho¥c quµn lıÁng, ho¥c d› xæt bi∆t quµn Phüp c¯ ΩÊng th∆ n°o, ΩÀu cho ngıÈi l≈n m∫t büo ΩÃ cÚ bi∆t trıËc m° ΩÀ ph›ng KÃ cüi thanh th∆ cða cÚ tËi lÓc n°y Ω¨ to lËn v° v˘ng v°ng œt nhiÀu, duy c‹ mÊt viŒc hÁi kh‹ l›ng, l° viŒc mua thu‚c Ω≠n Í b≈n Xi≈m, v÷ ΩıÈng sü qua Løo nhiÀu nÂi trÍ ngØn, cho n≈n nh˘ng ngıÈi c‹ chˆc trüch trÔ biŒn viŒc n°y,
Ωi l≠i r∂t l° kh‹ nh‡c, m° l≠i kh·ng mua ΩıÏc nhiÀu Ph∑n n°o bŸ B®o hÊ ngØn ΩıÈng, th°nh
ra sÓng Ω≠n cða nghÿa quµn v∫n t®i vÀ thıÈng bŸ m∂t lu·n ∂y l° mÊt viŒc cÚ Phan l∂y l°m
lo ng≠i
MÊt ng°y kia Cao Th∞ng Ωang ng„i Í Ω„n ngo°i, cÔng chı tıËng b°n b≠c viŒc quµn, bÂng c‹ mÊt t≈n lœnh v°o b∏m r±ng :
— Ngo°i c¯a tr≠i, c‹ mÊt ngıÈi Ω°n b° dπn theo mÊt Ωˆa con trai nhfi, n‹i xin v°o y∆t ki∆n quan á‰ng nhung (l° chˆc Cao Th∞ng lÓc ∂y)
çng l∂y l°m l≠, truyÀn cho v· tˆc thÈi
NgıÈi Ω°n b° gi∞t Ωˆa tr¿ v·, Ωˆng vüi d°i mÊt vüi r„i n‹i mÊt cüch t˙ nhi≈n :
— T·i l° con güi ·ng Ho°ng PhÓc (cÒng l° mÊt nh° cüch m≠ng Í Qu®ng B÷nh, Ωo≠n tr≈n kia Ω¨ n‹i tËi), ch∞c tıËng quµn Ω¨ bi∆t Sau khi cha t·i m∂t, nh° t·i tan, thµn t·i ph®i lıu l≠c giang h„, t÷m cüch Ωà phÚc thÔ cho cha t·i V÷ tuy t·i l° liÕu b„ ph∫n güi, nhıng cÒng c‹ h„ th◊ chœ trai, t∂m thµn kh·ng kà bao nhi≈u n·ng nÂi Ω∞ng cay, miÕn l° c∑u v‡ng cho thfia ΩıÏc t∂m l›ng m÷nh ao ıËc áˆa con nhfi n°y Ωµy (v˜a n‹i v˜a ch◊ v°o Ωˆa tr¿ nhfi) kh·ng ph®i l° Ωˆa con t·i, n‹ l° con ri≈ng mÊt ngıÈi b≠n t·i, cÒng mÊt nh° chœ sÿ, t≈n l° L≈ Do¨n, trıËc theo cha t·i Ω¨ l∫p ΩıÏc nhiÀu c·ng tr∫n, v÷ anh ta th·ng minh v° vfl dflng l∞m Cha t·i thıÁng y≈u, m° t·i cÒng thıÁng y≈u, n≈n chi t·i vËi L≈ Do¨n Ω¨ ıËc h¬n vËi nhau r±ng mÊt mai Ω≠i s˙ th°nh c·ng th÷ th∆ n°o chÓng t·i cÒng th°nh duy≈n cang lŒ vËi nhau; lÈi minh thŒ ∂y c‹ trÈi Ω∂t chˆng giüm Anh ta Ω¨ g‹a vÏ, ch◊ c‹ mÊt Ωˆa con trai mËi 3 tu‰i, chœnh l° th±ng bæ n°y Nhıng v÷ qu‚c s˙ gian nan, l°m cho viŒc nhµn duy≈n cða chÓng t·i gi˘a ΩıÈng lÎ dÍ chia ph·i Nguy≈n l° cüch Ω‹ chıa ΩıÏc bao lµu anh ta Ωünh tr∫n bŸ thıÁng n¥ng, t˙ bi∆t kh·ng s‚ng ΩıÏc, c‹ vi∆t thı Ωà l≠i cho t·i, c∫y nhÈ giao ph‹ t·i tr·ng nom giÔm Ωˆa con b„ c·i Kh·ng m∂y lÓc sau, cha t·i cÒng ch∆t m∂t, thµn th∆ cða t·i th°nh ra l≈nh Ω≈nh Kh·ng l¡ ra Ω∑u thÓ vËi Phüp, bÍi l°m v∫y th÷ trüi l›ng cða cha; kh·ng l¡ Ωi l∂y ch„ng, v÷ Ω‚i vËi anh L≈ Do¨n, d∑u sau cÒng Ω¨ l° ch„ng t·i r„i; l≠i kh·ng l¡ bfi Ωˆa con b„ c·i m° Ωi Ωµu, v° cha n‹ Ωinh ninh ðy thüc cho m÷nh, n∆u m÷nh bfi Ωi th÷ b∂y giÈ ai nu·i n‹ ?
Trang 4Th°nh ra t·i ph®i Ωem Ωˆa con nhfi n°y cÔng Ωi tr‚n Ph®i Ωi tr‚n, k¿o sÏ quµn Phüp tr‹c n¨ t·i ái tr‚n m° kh·ng bi∆t Í v°o Ωµu cho thu∫n tiŒn ΩıÏc c® m‡i bÀ, cho n≈n t·i ph®i mua mÊt chi∆c thuyÀn m° Í l≈nh Ω≈nh tr≈n m¥t nıËc, nay Í ch n°y, mai dÈi ch kia, kh·ng bi∆t Ωµu l° ΩŸnh sÍ Trong lıng t·i c›n ΩıÏc m∂y næn b≠c, mËi bfi ra bu·n than Ωà chi ΩÊ qua ng°y T·i c‚t bu·n than Ωem l≈n chÏ Tr°ng bün, l° c‹ chð tµm g∑n gÒi giao thiŒp vËi b‡n lœnh t∫p Ω‹ng Í NghŒ An T·i gi® Ω› quy∆n luy∆n vËi h‡, Ωà xÓi h‡ th˜a cÁ khÍi nghÿa, hıÍng ˆng vËi nghÿa binh N∆u v≠n nh∂t m° viŒc Ω‹ th°nh c·ng th÷ ch≤ng nh˘ng nghÿa binh Í hai t◊nh H° Tÿnh v° Qu®ng B÷nh th≈m ΩıÏc vµy cünh, khœ giËi, m° l≠i c‹ thà mÍ ra ΩıÏc ΩıÈng l‚i Ωi l≠i vËi nghÿa Ω®ng ngo°i B∞c, Ωà trong ngo°i ti∆p ˆng, chŸ tæ em nµng, may ra mËi n≈n ΩıÏc viŒc lËn
N‹i Ω∆n Ωµy, ngıÈi Ω°n b° ng˜ng l≠i mÊt lüt ΩÃ thÍ d°i mÊt hÁi, r„i l≠i n‹i ti∆p :
— Nhıng m° trÈi cÒng h≠i t·i, n≈n chi c·ng viŒc mıu tœnh Ω¨ g∑n th°nh r„i m° l≠i hı hfing, l° bÍi nh° ΩıÁng cuÊc B®o hÊ th∂y ΩÊng liÀn sinh nghi vÊi v°ng thay Ω‰i toün lœnh t∫p t·i Ωang cüm d g∑n ΩıÏc Ω‹ Ωi nÁi khüc, m° Ωem toün lœnh xa l≠ Í nÁi khüc vÀ Ω‹ng t≠i t◊nh NghŒ; th∆ l° kh‰ tµm mıu tœnh m∂y nØm trÈi bÂng ch‚c h‹a ra “D¨ tr°ng xe cüt”; t·i Ωau ΩËn v· cÔng R„i nghÿ n∆u m÷nh cˆ quanh qu∏n Í Ω‹ m¨i, nh∞m ch˜ng cÒng ch≤ng n≈n ΩıÏc viŒc g÷, cho n≈n t·i ph®i bfi Ωi Ωà t÷m k∆ khüc Vπn bi∆t cÚ Phan v° tıËng quµn d∂y nghÿa lµu nay, t·i r∂t l∂y l°m hµm mÊ, Ωüng l¡ trıËc h∆t t·i ph®i l∫p ΩıÏc mÊt chÓt c·ng tr≠ng g÷, th÷ mËi düm Ω∆n xin tıËng quµn thµu dÚng, may ra t·i cÒng c‹ thà l°m b‰ œch cho viŒc lËn ΩıÏc Ω·i ph∑n cfin con Nhıng nay ΩiÀu sÍ ıËc cða t·i Ω¨ hfing m∂t r„i, kh·ng c‹ thà t˙ m÷nh t÷m ΩıÏc viŒc g÷ khüc m° l°m n˘a, v∫y t·i Ω∆n Ωµy tˆc l° Ωem thµn m‡n t°i høn, Ωà tıËng quµn sai khi∆n
NgıÈi Ω°n b° n‹i mÊt m≠ch t˜ lÓc mËi v· Ω∆n giÈ, Cao Th∞ng l≤ng l¥ng ng„i nghe NgıÈi Ω°n b° ∂y n°o ph®i ai l≠ Ωµu, chœnh l° c· bün than Í chÏ Tr°ng, ngıÈi ta vπn g‡i l° c· Tüm Ω‹ C· Tüm n‹i lu·n mÊt m≠ch, kà là tµm s˙, chœ hıËng cða m÷nh, m° s∞c m¥t Ω‰i thay mÂi ch theo cµu chuyŒn : khi cıÈi chÓm chœm, khi kh‹c sÚt sÔi, lÓc c®m khœch quü m≠nh th÷ c∂t ti∆ng n‹i lËn nhı ti∆ng n‰ Í tr≈n kh·ng, lÓc ΩÚng ch≠m tËi tµm s˙ th≈ lıÁng th÷ ti∆ng n‹i nh¬ nh°ng nhı hÁi gi‹ bay qua trıËc m¥t, khi∆n cho Cao Th∞ng nghe l∂y l°m c®m ΩÊng bÔi ngÔi, nhıng ·ng kh·ng khfii sinh nghi; nghi l° k¿ do thüm cða B®o hÊ sai Ω∆n Sau khi c· Tüm n‹i h∆t tµm s˙ r„i, Cao Th∞ng kh·ng tr® lÈi g÷ h∆t, ch◊ hæt g‡i Ωao phð quµn:
— Quµn Ωao phð Ωµu ? Bay l·i con mÚ n°y ra trıËc c¯a tr≠i m° ch¥t Ω∑u n‹ Ωi cho mau N‹ düm c® gan tËi Ωµy b°y ΩiÀu ki∆m chuyŒn ΩÃ do thüm binh t÷nh cða ta !
Cao Th∞ng mu‚n l°m bÊ ra oai ΩÃ th¯ t°i th¯ gan c· Tüm v∫y th·i, kh·ng ph®i h· lœnh chæm Ω∑u thiŒt Ωµu
ViŒc tu∑n ph›ng tra xæt Í sÁn tr≠i nghi≈m l∞m, n∆u ai c‹ chÓt h÷nh tœch hÁi nghi l° k¿
do thüm th÷ Ω¨ bŸ b∞n ch∆t t˜ khi mËi bıËc c≤ng v· tr≠i ngo°i r„i, kh·ng khi n°o ΩıÏc v· tËi tr≠i trong Ωà y∆t ki∆n quan á‰ng nhung
V® l≠i c· Tüm Ωµu c‹ sÏ ch∆t
C· Tüm t˙ nhi≈n nhı kh·ng, ch≤ng c‹ s∞c m¥t g÷ tfi ra sÏ h¨i hay l° h‚i h∫n; c· ch◊ cıÈi v° n‹i :
— Nh˘ng thˆ ngıÈi mıu h≠i Ω„ng b°o nhı th∆ Í ΩÈi cÒng c‹ thiŒt, nhıng ngıÈi Ω‹ kh·ng ph®i l° t·i TıËng quµn c‹ mu‚n gi∆t th÷ gi∆t t·i Ωi, t·i r∂t vui l›ng, l›ng d≠ t·i th∆ n°o, Ω¨ c‹ th∑n minh tr≈n cao soi xæt v° c‹ ngıÈi Í su‚i v°ng bi∆t giÔm t·i, t·i kh·ng c∑n biŒn b≠ch l°m g÷ MiÕn l° xin tıËng quµn thıÁng x‹t Ωˆa con b„ c·i n°y m° chØm nom d≠y
dÂ, t·i d∑u c‹ ch∆t cÒng ΩıÏc y≈n l›ng nh∞m m∞t
Trang 5N‹i Ωo≠n, c· ·m ch¥t Ωˆa nhfi h·n hœt v° kh‹c nˆc nÍ M∂y t≈n quµn Ωao phð v˜a toan l·i c· Tüm ra h°nh h÷nh, th÷ Cao Th∞ng khoüt tay m° n‹i :
— Bµy kh·ng ΩıÏc v· lÕ !
R„i ·ng bıËc xu‚ng thÀm ΩÎ tay c· Tüm Ωˆng d∫y v° cung kœnh mÈi ng„i :
— T·i mu‚n th¯ cho bi∆t can Ω®m cða c· Ω‹ th·i C· th˙c l° mÊt b˙c cang cıÈng nghÿa khœ, t·i r∂t kœnh phÚc Nay c· t÷nh nguyŒn ra sˆc vËi nghÿa quµn t∂m l›ng qu˚ h‹a bi∆t m∂y, nhıng c›n Ωˆa con tr¿ n°y b∫n rÊn b≈n m÷nh, th÷ c· tœnh sao ?
— B∏m t·i Ω¨ c‹ ch x¯ trœ, tıËng quµn khfii lo
Tˆc thÈi Cao Th∞ng thµn dπn c· Tüm v· Ω≠i Ω„n y∆t ki∆n cÚ Phan, tr÷nh b°y s˙ thà CÚ Phan c›n Ωang ng∑n ng≠i, chıa bi∆t dÔng t°i mÊt ngıÈi Ω°n b° v· ch n°o, bÂng c‹ tiÃu ΩÊi nghÿa binh Ωi tu∑n vÀ, büo tin r±ng cüch xa sÁn tr≠i 30 d¥m, c‹ mÊt toün lœnh t∫p l‚i 30 ngıÈi do vi≈n qu®n cÁ l°m Ω∑u, hiŒn Ω‹ng Í trong mÊt cüi miÕu t˜ hai b˘a nay, kh·ng bi∆t l° h‡ c‹ ˚ c¯ ΩÊng g÷
CÚ Phan chıa kŸp suy tœnh ra sao, c· Tüm chÚp n‹i :
— S≥n c‹ cÁ hÊi n°y, xin cÚ cho t·i Ωi b∞t toün lœnh ∂y ΩÃ l∫p c·ng sÁn ki∆n vËi nghÿa binh ΩıÏc chØng ?
C® cÚ Phan v° Cao Th∞ng cÔng l∂y l°m l≠ :
— MÊt thµn Ω°n b° c· ΩŸnh dÔng k∆ g÷ m° b∞t n‰i c® Ωüm lœnh trüng con trai nhı th∆ ?
— B∏m cÚ, t·i c‹ cüch b∞t ΩıÏc, m° quµn ta kh·ng ph®i hao mÊt vi≈n Ω≠n n°o mËi hay, ch◊ xin giao h¬n Ω∆n ng°y thˆ ba, th÷ cÚ cho m∂y chÚc t≈n kiŒn t‚t, m¥c Ω„ gi® l°m ngıÈi Ωi bu·n bün v° gi® mÊt t‚p n·ng dµn Ωi l®ng v®ng qua trıËc miÕu, hÕ th∂y t·i li∆c m∞t ra d∂u b®o h‡ ra tay th÷ h‡ cˆ viŒc
CÚ Phan cho Ωi C· Tüm t˜ gi¨, tˆc thÈi xu‚ng nÓi C· Ωi v· mÊt l°ng x‹m g∑n Ω‹, mua mÊt cµy Ω›n günh thiŒt ch∞c, mÊt Ω·i thÓng, ch∂t Ω∑y rıÏu thŸt qu° bünh nhiÀu thˆ, l≠i s¯a sang m¥t m°y v° trang ΩiÃm cho ra v¿ con ngıÈi xinh Ω¬p m° hÁi l≤ng lÁ, r„i qu∏y günh thðng th≤ng Ωi tËi ch lœnh t∫p Ωang Ω‹ng Ωà bün h°ng Ai l≠ g÷ m∂y th∑y quyÀn, ph∑n nhiÀu l° h≠ng ham Øn ham s∞c Nay th∂y c‹ c® “s∞c” c® “Øn” Ω∆n b≈n m÷nh, th÷ m∂y th∑y khoüi “chœ t¯” ThŸt mÎ Ωem tËi miŒng møo, bao giÈ n‹ ch≈ !
C· Tüm l≠i khæo l°m bÊ trai lÁ t÷nh tˆ h∆t h„n, nÚ cıÈi ti∆ng n‹i r∂t l° c‹ duy≈n; c® toün lœnh xÓm l≠i bu quanh cüi günh cða c·, mua rıÏu, mua bünh tœu tœt C∫u n°o th® gi‡ng ch°ng n°ng, ve v¨n, c· cÒng niÀm nÎ chiÀu Ω¨i nhı cüch Ω¨ trao xıÁng gÍi thŸt cho nhau t˜ bao giÈ r„i v∫y
á∆n ΩÂi cüc c∫u mua chüc, ai c‹ s≥n tiÀn th÷ tr®, ai kh· xu c≠n tÓi c· cÒng bün chŸu th® c¯a, n‹i r±ng : “Th∑y cˆ dÔng m‹n g÷ tÔy ˚, mai m‚t l¨nh lıÁn r„i tr® cho em mÊt l∑n cÒng ΩıÏc Em c‹ ph®i xem cða tr‡ng hÁn ngıÈi Ωµu” M∂y ti∆ng n‹i Ω‹ l°m cho th∑y quyÀn n°o cÒng g∑n ch∆t mŒt
Qua b˘a sau, c· Tüm l≠i günh rıÏu thŸt tËi, b‡n lœnh h∆t sˆc vui m˜ng, xÓm l≠i mua nem rıÏu v˜a Ωünh chæn, v˜a n‹i chÁi, men s∞c v° men rıÏu nh∫p l≠i, l°m cho cüc c∫u say møm C· h°ng l≠i c°ng chŸu kh‹ h∑u h≠ chiÀu chuÊng, th≈m v¿ thµn m∫t hÁn ng°y h·m trıËc
H‡ Ωinh ninh b®o c· ta l°m sao ng°y mai mua ΩıÏc thŸt d≈ v° rıÏu l∫u cho ngon, Ωem tËi Ωµy anh em u‚ng mÊt b˘a cho thiŒt khoüi chœ
Qu® nhi≈n h·m sau c· Tüm günh tËi mÊt günh thŸt d≈ n∂u nıËng Ωð kiÃu, Ωð mÔi v° mÊt v› rıÏu thiŒt ngon
Cüc th∑y quyÀn ta m˜ng quü, lu·n miŒng khen c® c· ® n°y ngoan n∆t dÕ thıÁng R„i h‡ ng„i l∆t tr≈n b¨i cfi, cˆ nØm b®y ngıÈi l°m mÊt t‚p, c· Tüm d‡n mÊt mµm thŸt d≈, mÊt chai rıÏu b‚ Mu‚n ng„i Ωünh chæn cho khoan khoüi thong th®, t˜ ·ng qu®n cho Ω∆n cüc th∑y quyÀn ΩÀu thüo h∆t giµy nŸt, tÓi Ω≠n, bay—don—n∆t, v° güc sÓng Ω≠n l≠i mÊt nÁi Í tr≈n
Trang 6thÀm miÕu th‰ th∑n V∫y r„i h‡ ng„i rung ΩÔi u‚ng rıÏu nh∞m vËi thŸt d≈, chæn chÓ chæn anh, vui v¿, Ω∞c chœ LÓc ∂y ·ng trÈi h‡ cÒng coi nhı th±ng tr¿ con
C· Tüm day trÍ h∑u h≠ chuy≈n mÈi, h∆t sˆc chu Ωüo xem ch˜ng c∫u n°o th∫t l° bÏm rıÏu th÷ c· khi≈u khœch cho c∫u c°ng u‚ng gi°, c›n c∫u n°o nghe ch˜ng kh·ng u‚ng ΩıÏc m∂y, th÷ c· l≠i l°m cüch khuy≈n lÁn µu y∆m cho c∫u ph®i vui l›ng nh∞m m∞t m° u‚ng v÷ c· L≠ g÷ trong rıÏu c‹ pha thu‚c m≈, d∑u u‚ng nhiÀu œt g÷ cÒng mau say l∞m
Ch‚c lüt, c® Ωüm lœnh ΩÀu say nh˜ t¯, c¥p m∞t c∫u n°o cÒng lÈ ΩÈ nhı s∞p ch∆t C· Tüm bi∆t thÈi cÁ Ω¨ Ω∆n nÁi r„i c°ng ra sˆc h∑u h≠, n°o qu≠t, n°o r‹t nıËc, n°o nµng ΩÎ, c· kh·ng ng∑n ng≠i mÊt chÓt n°o
Gi˘a lÓc Ω‹ Í trıËc c¯a miÕu, x·n xao Ω·ng ngıÈi tÚ l≠i ∂y l° dµn l°ng sÍ t≠i, th∂y lœnh
Øn u‚ng vui v¿ ch‡c gh¬o c· h°ng, th÷ h‡ cho l° s˙ l≠, kæo nhau l≠i Ωˆng ng‹ trµn v° cıÈi th∑m Ai kh·ng bi∆t th‹i tÚc xˆ m÷nh, hÁi c‹ ΩÊng r≠ng khüc thıÈng chÓt xœu, tˆc thÈi c‹ ngıÈi bu l≠i Ω·ng Ω∑y Hai chÚc ngıÈi trüng sÿ Í Ng°n TrıÁi sai xu‚ng, gi® l°m lüi bu·n v° dµn c°y, lÓc ∂y cÒng tr° trÊn v°o trong b‡n dµn l°ng, trong m÷nh mÂi ngıÈi ΩÀu c‹ gi∞t Ωo®n Ωao s∞c l¿m H‡ ch◊ ΩÏi chÈ c‹ üm hiŒu l° x·ng v°o ra tay
Toün lœnh Ωang say møm, kh·ng chÓ ˚ g÷ Ω∆n s˙ ngıÈi ta x·n xao Ω·ng Ω®o, l∑n h„i cüc c∫u n±m lØn ra tr≈n cfi m° ngð, tr·ng nhı mÊt Ω‚ng t¯ thi
B∂y giÈ, c· Tüm liÀn tËi v vÀ v° qu≠t müt cho vi≈n qu®n ngð thiŒt say, mÊt lüt c· læn m‹c ΩıÏc kh∏u sÓng lÚc cða va, r„i ch≠y ra Ωˆng ngay ch ch∂t sÓng Ω≠n kia, Ωıa m∞t ra hiŒu cho b‡n phÚc binh b®o h‡ ra tay Tˆc thÈi, 20 trüng sÿ xen lÊn trong Ωüm dµn l°ng v° tr¿ con, rÓt Ωo®n Ωao nh®y Ôa v°o h· hoün vang d∫y : “Tr‹i c® chÓng n‹i l≠i anh em !” B‡n lœnh Ωang mÁ m°ng, bÂng nghe la giŒt m÷nh, h‚t ho®ng vÔng d∫y, nhıng m° nhiÀu anh d∫y kh·ng n‰i Anh n°o Ωˆng d∫y ΩıÏc th÷ ng‹ th∂y con m¬ bün qu° cho m÷nh Øn, Ωıa sÓng b®o
im kh·ng th÷ b∞n ch∆t, th°nh ra kh·ng c∫u n°o düm h‹ hæ, v® l≠i h„i n°y cÒng kh·ng c∫u n°o c›n sˆc ch‚ng c˙ g÷ ΩıÏc
Trüng sÿ Ng°n TrıÁi tr‹i c® m∂y chÚc c∫u lœnh v°o mÊt Ω‚ng ng„i ch„m h‰m vËi nhau, trÁ m∞t v˜a ng‹ v˜a run C· Tüm truyÀn lŒnh cho anh em trüng sÿ chia nhau khi≈ng vüc h∆t th®y sÓng Ω≠n v° khœ cÚ cða toün lœnh Ωem l≈n sÁn tr≠i Ng‹ m¥t b‡n lœnh, c· Tüm v˜a cıÈi v˜a n‹i cay chua :
— Lu·n ba b˘a nay, em Ωem thµn chiÀu chuÊng cüc ·ng; ch◊ c‚t mıÏn ΩÎ m∂y chÚc kh∏u sÓng cða cüc ·ng cho nghÿa binh dÔng Ω‹ th·i C›n thµn cüc ·ng bµy giÈ, th·i em rÊng lıÏng tha cho s‚ng s‹t m° vÀ vËi vÏ con
C· Tüm n‹i Ωo≠n r„i Ωi nhı bay B‡n lœnh ng‹ theo h÷nh nhı bà gan ‹i m∫t, nhıng kh·ng bi∆t l°m th∆ n°o, khfii ch∆t l° may l∞m r„i
C· Tüm vÀ Ω≠i Ω„n n≠p sÓng Ω≠n, v° b∏m rfl Ω∑u Ωu·i c·ng viŒc, bÍi toün lœnh t∫p l° Ω„ng b°o n≈n c· suy nghÿ kh·ng n≈n süt h≠i hay l° b∞t h‡ vÀ l°m chi
Nghe chuyŒn, cÚ Phan cÒng ph®i tˆc cıÈi, v° khen ngÏi c· Tüm :
— Ai ngÈ nhi n˘ m° mıu m· Ω®m lıÏc Ω∆n nhı th∆ sao ?
B˘a sau, cÚ Phan truyÀn mÈi c· Tüm l≈n nghŸ s˙ ΩıÈng Ωà b°n tœnh mÊt viŒc binh cÁ quan hŒ
CÚ n‹i :
— Nghÿa quµn hiŒn nay c‹ mÊt viŒc th∫t l° kh‹ khØn, n∆u c· s≥n l›ng giÓp ΩÎ cho ΩıÏc th÷ hay l∞m : viŒc qua Xi≈m mua thu‚c Ω≠n ViŒc n°y b∂y lµu nghÿa quµn vπn Ω¥t ri≈ng m∂y ngıÈi tµm phÓc Í lu·n b≈n Xi≈m, ΩÃ chuy≈n vÀ viŒc mua v∫t liŒu thu‚c Ω≠n, r„i Ω¨ c‹ ngıÈi khüc Ωem vÀ Song ch◊ ng¥t v÷ mÊt nÂi ΩıÈng sü hiÃm trÍ quü, Ω°n ·ng Ωi l≠i, thıÈng kh·ng thu∫n tiŒn b±ng Ω°n b°, n∆u Ω°n b° gi® l°m ngıÈi bu·n bün m° Ωi, th÷ gi˘a ΩıÈng kh·ng c‹ ngÈ v˙c xæt hfii C‹ ΩiÀu l° c·ng viŒc kh‹ nh‡c v∂t v® l∞m, ch≤ng bi∆t c· c‹ ΩıÁng n‰i ΩıÏc hay kh·ng ?
Trang 7— CÚ mu‚n b®o t·i ch∆t, t·i cÒng düm ch∆t ngay ΩıÏc liÀn bµy giÈ, s˙ kh‹ nh‡c v∂t v® c‹ sü kà chi, thıa cÚ
— V∫y th÷ nghÿa quµn ðy thüc viŒc ∂y cho c·, c· n≈n v÷ viŒc nıËc h∆t sˆc nghe
— D≠, Ω∆n ch∆t th÷ th·i !
T˜ Ω‹ nghÿa quµn kh·ng thi∆u thu‚c Ω≠n, trıËc kia ch∆ Ω≠n b±ng b‚n ph∑n thu‚c ta, mÊt ph∑n thu‚c tµy, bµy giÈ c‹ thà dÔng quü phµn n¯a l° thu‚c ngo°i Ωem vÀ ∂y l° nhÈ c‹ ngıÈi b≈n Xi≈m trÔ biŒn giÓp cho V° nhÈ c‹ ngıÈi Ω°n b° l° c· Tüm gi® l°m khüch bu·n bün, m≠o hiÃm chuy≈n chÍ vÀ ΩıÏc Ω∆n nÁi Ω∆n ch‚n
Khi c· Tüm sang Xi≈m l∑n Ω∑u, c· d∞t c® Ωˆa con cða L≈ Do¨n Ωi theo, nhıng c· ΩÃ n‹
Í l≠i b≈n Xi≈m, gÍi ngıÈi ta nu·i giÔm cho khfii b∫n rÊn trÍ ngØn c·ng viŒc C· Ωi Ωi vÀ vÀ, chuy≈n chÍ thu‚c Ω≠n ΩıÏc b‚n nØm chuy∆n; mÂi chuy∆n ΩıÏc nØm b®y ng°n cµn, chˆ kh·ng ph®i œt V÷ c· khæo x∆t Ω¥t thu≈ mıËn m∂y chÚc th‰ nhµn, günh vüc l∑n h„i t˜ng ch¥ng, gi® nhı l° chuy≈n chÍ h°ng h‹a theo cüch Ωi ΩıÈng r˜ng v∫y
á∆n Ωµy, chÓng t·i tıÍng n≈n n‹i ngay ΩÃ k∆t thÓc cüi lŸch s¯ cða ngıÈi Ω°n b° v· danh anh hÔng n°y, k¿o sau kh·ng c‹ dŸp n‹i Ω∆n n˘a C· Ωi l≠i chuy≈n chÍ thu‚c Ω≠n giÓp nghÿa binh ΩıÏc m∂y chuy∆n nhı th∆ r„i th·i, sau Ω‹ ch≤ng ai th∂y t·ng tœch c· Tüm Ωµu h∆t C‹ ngıÈi Ωoün r±ng v÷ nÂi Ωi ΩıÈng kh‹ nh‡c quü m° c®m nhiÕm phong sıÁng, c· Tüm sinh bŒnh r„i ch∆t Í gi˘a r˜ng, gi˘a nÓi n°o Ω‹ kh·ng ch˜ng C‹ ngıÈi khüc n‹i, tËi sau c· Tüm th∂y nghÿa binh th∂t b≠i, cho n≈n Í lu·n b≈n Xi≈m, kh·ng vÀ
S˙ th∫t, chung cuÊc cða c· Tüm ra sao, h÷nh nhı kh·ng mÊt ai bi∆t rfl Con Th∑n long (r„ng thi≈ng) hiŒn ra, th÷ th∂y Ω∑u chˆ kh·ng th∂y Ωu·i, ti∆c thay !
Trang 813) ViŒc b∞t tu∑n phð áinh Nho Quang
M∂y lÓc ban Ω∑u chœnh thà B®o hÊ mËi l∫p, c‚ nhi≈n l° B®o hÊ c∑n dÔng c‹ Ωüm quan l≠i v° sÿ phu quy thu∫n, Ωˆng l°m trung gian Ωà b°y tfi lÏi h≠i vËi dµn v° thµu phÚc l›ng dµn cho dÕ
Thð Ωo≠n v° phıÁng lıÏc Ωi chinh phÚc ngıÈi ta bao giÈ cÒng v∫y
Trong Ωüm quan l≠i sÿ phu Ω‹, c‹ nh˘ng ngıÈi chŸu khu∂t phÚc thÈi th∆, song vπn gi˘
tı cüch cao thıÏng, lıÁng tµm trong s≠ch ; h‡ bi∆t nhµn thÈi th∆ giÓp B®o hÊ m° chÍ che, thıÁng x‹t, giÓp ΩÎ cho dµn ; trüi l≠i, cÒng c‹ nh˘n ngıÈi th∂p høn, t°n nhπn, th÷ nhµn cÁ hÊi n°y m° lÏi dÚng th∆ th∑n üp bˆc dµn chÓng, cho ΩıÏc phÓ qu˚ t∂m thµn, thfia m¨n tı dÚc cða h‡ m° th·i, c›n th÷ s‚ng ch∆t m¥c ai, nıËc non thµy kŒ !
H≠ng dıËi Ω‹ l°m kh‰ dµn kh·ng bi∆t bao nhi≈u BÍi v∫y, mÊt Ωo≠n tr≈n kia chÓng t·i Ω¨ n‹i viŒc cüch m≠ng cða cÚ Phan c‹ hai nghÿa : trıËc h∆t l° ch‚ng vËi ngıÈi Phüp, toan bÀ kh·i phÚc nıËc nh° Ω¨ Ω°nh, m° sau l° c‚t tr˜ Ωüm sÿ phu quan l≠i ngıÈi Nam m÷nh hay d˙a thÈi th∆ ΩÃ l°m h≠i dµn
T˜ khi cÚ khÍi binh, thıÈng cıËp phü b‡n n°y nhiÀu, c‹ ˚ ΩÃ cho nh˘ng k¿ khüc tr·ng l∂y gıÁng Ω‹ m° ch˜a th‹i ˝ th∆ h≠i dµn Ωi C‹ viŒc cÚ l°m th‚ng khoüi nh∂t l° viŒc b∞t tu∑n phð áinh Nho Quang
áinh Nho Quang l° ngıÈi huyŒn HıÁng SÁn, t◊nh H° Tÿnh, c‹ ti∆ng l° mÊt tay danh sÿ, nguy≈n trıËc l°m Tu∑n phð t◊nh H° Tÿnh Sau vÀ hıu r„i, B®o hÊ vÈi ra cho sung v°o c·ng viŒc Ωi tiÕu phð cüc Ω®ng vØn thµn áinh v‚n l° b≠n thµn vËi cÚ Phan, n∆u kh·ng tün th°nh viŒc cÚ l°m th÷ cÒng n≈n trung l∫p hay l° Ωˆng b°n quan mËi ph®i, nhıng nay Ω¨ ra ph› B®o hÊ m° Ωünh vØn thµn th÷ th·i, l≠i c›n ra ˚ khinh r¿ cÚ Phan, v° ˝ th∆ Ωi tiÕu gi¥c m° ra tay h°nh h≠ dµn gian Ωüo ΩÃ
áinh c‹ vi∆t mÊt bˆc thÁ, khuy≈n d cÚ Phan ra h°ng, lÈi l¡ r∂t l° ng≠o m≠n trong c‹ mÊt cµu r±ng :
— çng ch◊ n±m b¬p Í trong nÓi, kh·ng chŸu ra h°ng, ΩÃ ban Ω≈m th÷ l°m hÔm l°m beo, c›n ban ng°y th÷ l°m ch„n l°m cüo, tıÍng kh·ng ph®i l° k∆ v˘ng bÀn ΩıÏc Ωµu
Th∆ l° áinh c‹ ˚ khinh r¿ cÚ Phan, coi nhı gi¥c cıËp ch◊ ban Ω≈m mËi düm l‹ Ω∑u ra, cıËp b‹c Ω‚t phü cða dµn, hung hØng nhı hÔm nhı c‡p, c›n ban ng°y th÷ sÏ h¨i, chui nhði trong bÚi, trong r˜ng, nhı lo°i ch„n cüo, kh·ng düm th› m¥t ra Trüi l≠i, vØn thµn v° nghÿa binh cÚ Phan lÓc ∂y c‹ Ω∆n ΩÂi høn nhüt nhı th∆ Ωµu : nhiÀu khi ban ng°y cÒng Ω‚i chi∆n vËi quµn lœnh B®o hÊ l° s˙ thıÈng th∂y C›n s˙ cıËp phü cða dµn th÷ kh·ng hÀ, ch◊ cıËp phü b‡n quyÀn qu˚ tham · nŸnh h‹t th÷ c‹
BÍi v∫y cÚ Phan c® gi∫n, liÀn hÊi cüc tıËng v° hfii r±ng :
— Trong cüc tıËng, c‹ ai Ωi b∞t s‚ng th±ng áinh Nho Quang vÀ Ωµy cho ta th÷ c‹ tr‡ng thıÍng
çng Cao Th∞ng ˆng thinh m° n‹i :
— TiÃu tıËng xin l°m viŒc Ω‹
NØm ∂y l° gi˘a nØm th÷n (1892)
Tu∑n phð áinh Nho Quang sau khi vÀ hıu, vπn gi˘ chˆc l°m TiÕu phð Quµn vÚ Í h≠t HıÁng SÁn, hiŒp vËi L≈ Kinh H≠p l°m Tham biŒn quµn vÚ, v° mÊt t≈n Ban biŒn l° á≠t, th÷ tr·ng nom viŒc tu∑n ph›ng trong huyŒn
Kh∞p trong huyŒn, h‡ Ω¥t ra Ω∆n hai mıÁi Ω„n, Ω„n n°o cÒng c‹ 30 t≈n lœnh t∫p Ω‹ng, r∂t l° nghi≈m m∫t C›n Í nh° ri≈ng cða áinh Nho Quang, v° nh° ri≈ng L≈ Kinh H≠p ΩÀu c‹
Trang 930 t≈n lœnh t∫p ng°y Ω≈m vüc sÓng canh ph›ng hÊ vŒ Ban biŒn á≠t th÷ qu®n xu∂t mÊt Ω≠o binh 50 ngıÈi Ωi l≠i tu∑n ph›ng trong h°ng huyŒn, h∆t Ω„n n‡ Ω∆n Ω„n kia, su‚t c® Ω≈m ng°y C∏n th∫n h∆t sˆc Th∆ ∂y nghÿa quµn c‹ mu‚n Ωünh tr°n xu‚ng Ωà b∞t áinh Nho Quang, cÒng m∂t nhiÀu hÁi sˆc, chıa dÕ g÷ phü ΩıÏc bao nhi≈u Ω„n lœnh Ω‹ng li≈n ti∆p nhau kia ; m° n‹i vœ dÚ nghÿa binh c‹ Ωünh s∂n Ω∆n nÁi, th÷ áinh Nho Quang cÒng t÷m ΩıÈng tr‚n m∂t r„i, ch∞c Ωµu b∞t s‚ng va ΩıÏc ?
çng Cao Th∞ng ph®i dÔng k∆
H„i ∂y l° thüng mıÈi Nhµn c‹ mÊt vi≈n Thi∆u Óy Phüp dπn mÊt toün lœnh t∫p ch˜ng
80 t≈n, Í t◊nh NghŒ Ωi vÀ tu∑n tiÕu cüc miŒt r˜ng nÓi thuÊc vÀ h≠t HıÁng SÁn, ch˜ng nØm b˘a th÷ trÍ vÀ t◊nh NghŒ Cao Th∞ng sai ngıÈi d› la, bi∆t ch∞c nhı th∆ m˜ng l∞m :
— Ta Ω¨ c‹ k∆ b∞t ΩıÏc áinh Nho Quang r„i
B®y giÈ süng sËm h·m ∂y, Cao Th∞ng l˙a ch‡n nØm t≈n lœnh lanh l¬, cho mang s∞c phÚc gi‚ng y lœnh t∫p B®o hÊ, Ωeo sÓng Phüp, vüc mÊt lü cÈ tam s∞c, læn xu‚ng nÓi, gi® l°m binh Phüp, Ωi kh∞p cüc Ω„n truyÀn büo r±ng : ng°y mai c‹ mÊt ·ng quan hai dπn lœnh Ωi tu∑n tiÕu ngang qua, lœnh Ω‹ng cüc Ω„n ph®i ra ngo°i c¯a Ω„n b„ng sÓng Ωˆng s∞p h°ng ΩÃ ch°o v° ΩÃ kiÃm duyŒt, n∆u sai lŒnh th÷ bŸ ph≠t Cüc Ω„n tıÍng thiŒt ΩÀu vµng lŒnh rØm r∞p
Ai nghe n‹i ·ng Cao Th∞ng cho nghÿa quµn m¥c gi® y phÚc lœnh t∫p v° c∑m cÈ tam s∞c, th÷ l∂y l°m l≠, v÷ ·ng l°m g÷ c‹ nh˘ng Ω„ ∂y ? Nhıng chÓng ta n≈n bi∆t r±ng : b÷nh nh∫t Cao Th∞ng vπn cho quµn m÷nh v∫n ΩÀu mÊt thˆ s∞c phÚc g∑n gi‚ng nhı lœnh t∫p, ngay Ω∆n s∞c phÚc g∑n gi‚ng nhı lœnh t∫p, ngay Ω∆n s∞c phÚc cða lœnh t∫p thiŒt v° cÈ tam s∞c, th÷ trong tr≠i nghÿa quµn thıÈng c‹ s≥n lu·n lu·n, do nÁi nh˘ng tr∫n Ωünh nhau Ω¨ b∞t ΩıÏc cða lœnh B®o hÊ
Qua süu giÈ süng h·m sau, qu® nhi≈n c‹ mÊt toün 100 lœnh t∫p kæo Ωi ngang cüc Ω„n
ái Ω∑u l° mÊt ·ng quan binh ngıÈi Phüp, thµn h÷nh v≠m vÎ v° rµu ria y nhı ngıÈi Phüp, ng„i tr≈n mÊt con ng˙a tr∞ng, trıËc m¥t c‹ toün lœnh µm nh≠c, v˜a th‰i køn Ωünh tr‚ng, v˜a
Ωi r∂t l° oai vŒ ái qua Ω„n n°o, th∂y lœnh Í Ω„n ∂y Ω¨ b„ng sÓng ra Ωˆng ch°o Í ngo°i c¯a, ΩÏi quµn kæo Ωi r„i mËi trÍ v·
R„i toün quµn ∂y kæo ngay tËi trıËc c¯a nh° Tu∑n phð áinh Nho Quang Ngo°i c¯a nh° áinh c‹ l∫p mÊt cüi quün ngh◊ chµn Toün quµn kia kæo v°o Ω‹ ngh◊ Vi≈n quan vfl Phüp sai l∂y rıÏu v° bünh ra Øn, c›n lœnh cÒng Øn bünh u‚ng nıËc mÊt cüch t˙ nhi≈n nhı thıÈng, kh·ng ai ngÈ v˙c g÷ h∆t T‚p lœnh canh güc Í nh° cða áinh, th∂y l° b‡n m÷nh n≈n ch≤ng ΩÀ ph›ng g÷ l≠i c‹ ˚ vui m˜ng n˘a l° khüc
B‡n lœnh Øn u‚ng xong r„i c‹ hai ngıÈi l° th∑y ΩÊi, l®ng v®ng Ω∆n trıËc c‰ng nh° áinh, lµn la l°m quen vËi m∂y t≈n thð h≠ áinh, l°m bÊ hfii r±ng :
— Nh° cða ·ng lËn n°o Ωµy m° c‹ anh em ta canh güc nhı v∑y, m∂y anh ?
Thð h≠ áinh n‹i Ωµy l° nh° cÚ lËn Tu∑n phð áinh Nho Quang Hai th∑y ΩÊi l°m bÊ hfii r±ng :
— A ! tæ ra nh° cða cÚ lËn Tu∑n
áo≠n hai th∑y ΩÊi n‹i vËi m∂y c∫u thð h≠ cða cÚ lËn nhı v∑y :
— ChÓng t·i trıËc Ω‹ng Í H° Tÿnh, gi˘a lÓc cÚ lËn Í Ωµy Ωang l°m Tu∑n phð t≠i Ω‹, th°nh ra chÓng t·i Ω¨ ΩıÏc cÁ hÊi ra v· h∑u h≠ cÚ lËn r∂t thıÈng VÀ sau anh em t·i Ω‰i Ωi ch khüc, Ω¨ ba nØm nay, kh·ng bi∆t tin tˆc cÚ lËn ta thØng chˆc th∆ n°o, nay v÷ viŒc quan, may m∞n sai Ωi qua nh° cÚ lËn, v∫y anh em l°m Án v· b∏m cÚ lËn, cho chÓng t·i v· h∑u thØm giµy lüt c‹ ΩıÏc kh·ng ?
MÊt t≈n thð h≠ ch≠y v· trong nh° b∏m rfl s˙ thÃ, áinh chŸu liÀn Hai th∑y ΩÊi r‹n ræn bıËc v· vüi ch°o mÊt cüch h∆t sˆc cung kœnh sÏ h¨i, r„i v›ng tay Ωˆng n‹i nh˘ng t÷nh nghÿa th∑y tr› cÒ áinh c‹ nhË Ωµu ΩıÏc l° hai th∑y ΩÊi n°y trıËc c‹ Ω‹ng Í H° Tÿnh kh·ng, v° Ω¨ c‹ dŸp Ωi l≠i h∑u h≠ m÷nh kh·ng, ch◊ bi∆t l° h‡ c‹ l›ng kœnh tr‡ng m÷nh m° nh÷n nh∫n l°
Trang 10th∑y tr› cÒ th÷ cho h‡ v· nh° Ω‹ th·i K¿ ıa nŸnh h‹t, ΩıÏc ngıÈi ta nŸnh h‹t l° khoüi Trong lÓc n‹i chuyŒn áinh l≈n m¥t th∑y khuy≈n nhð h‡ n≈n h∆t sˆc giÓp nh° nıËc á≠i Phüp m° Ωünh gi¥c l∫p c·ng
“Th∑y tr›” Ωang Ω°m Ω≠o, th÷ c‹ mÊt t≈n lœnh t∫p Í ngo°i ch≠y v· sµn n‹i vËi hai th∑y ΩÊi :
— MÈi hai th∑y ra, quan Ω›i c‹ viŒc c∑n
Hai th∑y ΩÊi liÀn büi t˜ áinh Ωi ra
Trong lÓc Ω‹, t∂t c® toün lœnh Ωi tu∑n, phµn n¯a Í ngo°i, c›n phµn n¯a Ω¨ l‡t v· trong vıÈn cða áinh, t‚p nØm t‚p ba, vai vπn mang sÓng, miŒng hÓt thu‚c lü ph÷ ph°, Ωi büch bÊ trong vıÈn vËi nhau ΩÃ xem hoa, ngo≠n c®nh Thð h≠ cða áinh th∂y l° lœnh nh° nıËc, th°nh ra ch≤ng ngØn trÍ v° ΩÀ ph›ng l°m g÷
MÊt lüt, mÊt th∑y trong hai th∑y ΩÊi v°o h∑u áinh h„i n¨y, l≠i ch≠y v· trong nh° v›ng tay b∏m vËi áinh r±ng :
— Khi h„i anh em chÓng con v· Ωµy h∑u thØm cÚ lËn, quan tr≈n chÓng con th∂y v∞ng m¥t, n≈n sai lœnh t÷m ki∆m v° hfii Ωi Ωµu, anh em chÓng con cÒng n‹i thiŒt l° Ω∑y tË cða cÚ lËn ng°y trıËc, nay c‹ dŸp Ωi qua n≈n ph®i v· h∑u thØm, cho ph®i Ω≠o t·i tË Quan tr≈n chÓng con nghe tËi Ω≠i danh cÚ lËn, r∂t l∂y l°m vui m˜ng v÷ xıa nay ng°i vπn nghe ti∆ng cða cÚ lËn l˜ng lπy xa g∑n BÍi v∫y, ng°i c›n e ng≠i, n≈n sai con v· b∏m vËi cÚ lËn hay trıËc, xem ˚ cÚ lËn c‹ chŸu ti∆p giÈ n°y kh·ng ?
áinh nghe n‹i l° mÊt vŸ quan binh Phüp xin v· büi y∆t m÷nh, c›n c‹ g÷ vinh h≠nh v° nÍ mÒi cho b±ng :
— áıÏc ! th°y ra büo tin trıËc Ωi, ΩÃ t·i ra c‰ng Ω‹n rıËc quan lËn v· chÁi
N‹i xong, áinh thæt vang ngıÈi nh° Ω∑y tË mau mau d‡n d¬p b°n gh∆, s∞p s≥n ly rıÏu, r„i ch◊nh tÀ khØn üo ra t∫n ngo°i c‰ng rıËc khüc TÊi nghiŒp, áinh v˜a l› m› ra Ω∆n ngo°i c‰ng, th∂y c‹ b‚n ngıÈi trüng sÿ Ωıa sÓng ngang trıËc mÒi v° hai ngıÈi khi≈ng mÊt cüi vflng, tÀ thanh n‹i lËn r±ng :
— ChÓng ta phÚng m≠ng cða Phan nguy≈n soüi, xu‚ng b∞t tu∑n phð áinh Nho Quang ΩiŒu vÀ Ω≠i tr≠i, chˆ kh·ng ph®i l° quan Phüp n°o Ωµu
H‡ v˜a n‹i, v˜a x‚c ngay áinh m° Ω¥t l≈n vflng khi≈ng Ωi, c›n b‡n lœnh kia th÷ ngØn c®n thð h≠ áinh, kh·ng cho ai ΩÊng Ω∫y áinh kh·ng ngÈ m∞c mıu nhı th∆, ch◊ n‹i ΩıÏc mÊt cµu : “Gi¥c n‹ b∞t tao” R„i vflng áŸnh Ωi trıËc, nghÿa quµn Ωi sau, r∑n rÊ kæo Ωi t˙ nhi≈n, thð h≠ cða áinh sÏ h¨i, ΩÀu ch≠y tan nüt, kh·ng ai düm th› m¥t ra cˆu Nghÿa quµn
Ωi v˜a th‰i køn, v˜a b∞n sÓng li≈n thanh, nh∞m ngay nÓi VÚ Quang tr˙c ch◊ Tr≈n nÓi nghe c‹ hiŒu sÓng, l≠i cho th≈m hai Ω≠o quµn 200 ngıÈi xu‚ng nÓi ΩÃ ti∆p ˆng, ΩÃ ph›ng bŸ c‹ lœnh B®o hÊ phü vµy gi®i cˆu cho áinh chØng á∆n t‚i th÷ nghÿa quµn gi®i áinh vÀ tËi sÁn tr≠i
Süng h·m sau, Cao Th∞ng dπn áinh v· n≠p cÚ Phan CÚ cho áinh ng„i t¯ t∆ r„i cıÈi v° n‹i :
— çng cho t·i l°m viŒc nghÿa c¯ n°y l° t∑m b∫y hay sao ? Cüc ·ng ch◊ bi∆t lo b®o to°n
vÏ con, nh° c¯a v° tıËc lÊc l° sung sıËng m° th·i, tıÍng v∫y Ω¨ Ωð l°m cho ngıÈi ta kinh
sÏ Sao ·ng ngu th∆ ? T·i vËi ·ng c‹ t÷nh anh em Ω„ng h‡c, Ωüng l¡ nay ·ng th∂y t·i l°m mÊt viŒc gian nan ti∆t thüo nhı v∑y n≈n giÓp ΩÎ cho t·i mËi ph®i M° n∆u c‹ nhüt gan lo ch∆t th÷ th·i, ta n≈n gi∂u m¥t Ωi m° n±m mÊt x‹ nh°, y≈n thµn cho xong, sao l≠i Ω°nh l›ng Ωi nŸnh h‹t v° b°y mıu l∫p k∆ cho ngıÈi ta Ωà toan l°m h≠i t·i ᨠv∫y l≠i c›n vi∆t thı n‹i x∂c xıÏc vËi anh em c‚ giao n˘a, ·ng nghÿ r±ng m÷nh ·ng c‹ thÃ ΩŸch n‰i ΩıÏc vËi quµn cða t·i sao , Th·i, thˆ ngıÈi c‹ Ω∑u ‹c tµm ΩŸa nhı ·ng, c‹ n‹i chuyŒn nghÿa l˚ g÷ n˘a cÒng l° v· œch B∂y lµu l°m quan vËi ngıÈi Phüp, ·ng ˝ th∆ Ωø Ω∑u b‹p c‰ dµn m° l∂y tiÀn, nghe n‹i bµy giÈ vÀ hıu, gi°u c‹ sung sıËng l∞m V∫y th÷ n≈n mau mau Ωem giÓp cho nghÿa binh l∂y süu b®y