Chương trình tập huấn nghiệp vụ thông tin- thư viên

Chương trình tập huấn nghiệp vụ thông tin- thư viên

CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN NGHIỆP VỤ THÔNG TIN-THƯ VIỆN

1 Tổ chức và quản lý thư viện điện tử

2 Thực hành mô tả tài liệu dung AACR2

3 Thực hành phân loại thập phân Dewey

4 Thực hành định chủ đề

5 Dịch vụ tham khảo

6 Khai thác, phổ biến và lưu thông thông tin

7 Tự động hóa thông tin thư viện

8 Sử dụng MARC và Dublin Core trong biên mục

9 Thực hành Thư viện số

ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN:

"Tổ chức và Quản lý thư viện điện tử"

MỤC TIÊU:

 Nâng cao nhận thức và kiến thức chuẩn hóa căn bản trong nghiệp vụ thông tin - thư viện;

 Định hướng xây dựng và phát triển thư viện hiện đại hóa;

 Nâng cao kiến thức tổ chức và quản lý thư viện điện tử và liên thông thư viện.

Chương 1: Dẫn nhập

1.1 Ba giai đoạn phát triển thông tin - thư viện

1.1.1 Quản lý tư liệu

1.1.2 Quản lý thông tin

1.1.3 Quản lý tri thức

– Thông tin và tri thức

– Sơ đồ Wilson D.A

1.2 Hai mốc phát triển

1.2.1 Tin học hóa thập niên 19601.2.2 Thư viện số năm 1994– Vai trò CNTT

– Chuẩn hóa

1.3 Hiệp hội thư viện

1.3.1 Vai trò hội thư viện quốc gia

và hội thư viện chuyên ngành1.3.2 Vài hội thư viện tiêu biểu1.3.3 Triển vọng Hiệp hội thư viện

quốc gia Việt Nam

Chương 2: Tổ chức và cơ cấu tổ chức

2.1 Tổ chức

2.1.1 Định nghĩa

2.1.2 Qui trình tổ chức

2.2 Cơ cấu tổ chức

2.3 Tái cấu trúc cho tương lai

Chương 3: Quy hoạch tòa nhà thư viện

3.1 Đánh giá nhu cầu

4.2 Ưu - khuyết điểm

4.3 Mô hình tổ chức thư viện

4.3.1 Công tác kỹ thuật

– Tài nguyên thông tin

– Công nghệ thông tin

– Thư viện số

4.3.2 Dịch vụ thông tin

– Tham khảo

– Lưu hành

4.3.3 Lưu đồ tiến trình xử lý tài liệu

trong thư viện4.3.4 Kỹ năng kỹ thuật

Chương 5: Tài nguyên thông tin

5.1 Phát triển sưu tập

5.1.1 Phương thức phát triển sưu tập

5.1.2 Chính sách phát triển sưu tập

5.2 Kiểm soát thư tịch

5.2.1 Công việc kiểm soát thư tịch

5.2.2 Biểu ghi thư tịch

– Thành phần của biểu ghi thư

tịch– Biểu ghi MARC

– Biểu ghi Dublin Core

– Điểm truy cập và tiêu đề

5.2.3 Mạng công cụ thư tịch –

OCLC5.2.4 Tiêu chuẩn thư tịch

– Sears List of Subject Headings

– Library of Congress Subject

Headings

5.4.4 Sử dụng tiêu đề đề mục trong

hệ thống mục lụcTìm tiêu đềTìm từ khóa

Dò tìm5.5 Biên mục tài liệu điện tử

5.5.1 Lịch sử biên mục

CCFMARCMARC-XML5.5.2 Siêu dữ liệu thư tịch

MARC đối với Dublin Core

Chuẩn Dublin Core

Sự chuyển đổi MARC-Dublin Core và Dublin Core-MARC5.6 Phân loại

5.6.1 Khái niệm về phân loại

5.6.2 Hệ thống phân loại

5.6.3 Quan điểm sử dụng hệ thống

phân loại5.6.4 Những hệ thống phân loại

đang sử dụng ở Việt Nam5.6.5 Hệ thống phân loại thông

dụng: LC and DDC5.7 Hệ thống phân loại thập phân Dewey

5.7.1 Tiểu sử Melvil Dewey

5.7.2 Lịch sử DDC

5.7.3 Phát triển DDC

5.7.4 Cấu trúc tổng thể5.7.5 Cấu trúc và ký hiệu5.7.6 Bảng tóm lược thứ nhất5.7.7 Phân cấp với ký hiệu5.7.8 Cấu trúc và cơ chế của DDC5.7.9 Ưu và khuyết điểm của DDC5.7.10 Sử dụng DDC trên thế giới và

tại Việt Nam5.8 Hệ thống mục lục5.8.1 Mục lục phiếu5.8.2 Mục lục trực tuyến – OPAC5.8.3 Tìm tin trên mục lục trực tuyến

Chương 6: Dịch vụ thông tin

6.1 Công tác tham khảo6.1.1 Sưu tập tham khảo6.1.2 Kỹ năng kỹ thuật tham khảo6.1.3 Dịch vụ tham khảo

6.2 Công tác lưu hành6.2.1 Quan hệ với bạn đọc6.2.2 Dịch vụ lưu hành6.2.3 Dịch vụ trực tuyến6.2.4 Mượn liên thư viện6.3 Công tác kho và bảo quản6.3.1 Tổ chức kho6.3.2 Kho mở6.3.3 Ký hiệu xếp giá6.3.4 Bảo quản6.3.5 Hệ thống bảo vệ

Chương 7: Công nghệ thông tin

7.1 Tự động hóa7.1.1 Dẫn nhập7.1.2 Công tác tự động hóa7.1.3 Tự động hóa công tác thư viện7.1.4 Tiến trình tự động hóa7.1.5 Hệ thống thông tin7.1.6 Hệ thống thông tin tự động hóa7.2 Phân tích hệ thống

7.2.1 Đối với chuyên gia CNTT7.2.2 Đối với cán bộ thư viện7.2.3 Sơ đồ xương cá Ishikawa7.2.4 Phân tích khả thi

7.2.5 Đánh giá dự án tự động hóa7.3 Nối mạng

7.3.1 Kiến trúc mạng7.3.2 Mạng Intranet7.3.3 Hệ điều hành mạng – Linux7.3.4 Phần mềm quản lý thư viện7.3.5 Cấu hình hệ thống quản lý thư

viện7.4 World Wide Web7.4.1 Mạng toàn cầu Internet7.4.2 Giới thiệu Web7.4.3 Thiết kế trang Web7.5 Hệ thống đa phương tiện

7.5.1 Công nghệ đa phương tiện

7.5.2 Lịch sử

7.5.3 Multimedia & Hypermedia

7.5.4 Tích hợp dữ liệu đa phương

tiện lên Web7.6 Thư viện điện tử

7.6.1 Tài nguyên điện tử

7.6.2 Phát triển sưu tập điện tử

7.6.3 Dịch vụ tài nguyên điện tử

thư viện điện tử liên kết các trường ĐH TP HCM”

8.5.2 Dự án Trung tâm học liệu VN

ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN:

"Thực hành mô tả tài liệu dùng AACR2"

Chương 2: Thực hành AACR2

1.11.QUY TẮC 1 – VÙNG NHAN ĐỀ VÀ MINH XÁC VỀ TRÁCH NHIỆM1.11.QUY TẮC 2 – VÙNG ẤN BẢN1.11.QUY TẮC 3 – VÙNG TÀI LIỆU CHUYÊN BIỆT

2.1 Ấn phẩm liên tục2.2 Tập tin máy tính2.3 Bản đồ và các loại đồ hình khác

2.4 Bản nhạc1.11.QUY TẮC 4 – VÙNG XUẤT BẢN, PHÁT HÀNH, vv…

1.11.QUY TẮC 5 – VÙNG MÔ TẢ VẬT CHẤT

1.11.QUY TẮC 6 – VÙNG TÙNG THƯ1.11.QUY TẮC 7 – VÙNG GHI CHÚ

1.11.QUY TẮC 8 – VÙNG SỐ TIÊU

CHUẨN

ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN:

"Thực hành phân loại thập phân Dewey"

Back

Mục tiêu của môn học trang bị kiến thức về phân loại thư viện và kỹ năng phân loại thập phân Dewey cho cán bộ biên mục

Chương 1: DẪN NHẬP

1.1 KHÁI NIỆM VỀ PHÂN LOẠI

1.1.1 Các loại hệ thống phân loại

1.1.2 Đặc điểm của một khung phân loại

1.1.3 Tiêu chuẩn của một khung phân loại

thành công

1.1.4 Quan điểm về việc sử dụng khung

phân loại

1.2 CÁC KHUNG PHÂN LOẠI

ĐANG SỬ DỤNG TẠI VIỆT NAM

Chương 2: PHÂN LOẠI TÀI LIỆU VỚI DDC

2.1 CÔNG TÁC PHÂN LOẠI

2.2 PHÂN TÍCH CHỦ ĐỀ

2.2.1 Xác định chủ đề bằng tên tài liệu

2.2.2 Phân tích khía cạnh “Phi chủ đề”

đủ 3.1.2 Cộng thêm một phần của một ký hiệu phân loại

3.1.3 Cộng thêm từ một bản trong bảng chính

3.2 BẢNG 1: TIỂU PHÂN MỤC TIÊU CHUẨN

3.2.1 Dẫn nhập 3.2.2 Nguyên tắc và phương pháp cộng

từ Bảng 1 3.3 BẢNG 2: KHU VỰC ĐỊA LÝ, THỜI KỲ LỊCH SỬ, NHÂN VẬT 3.3.1 Dẫn nhập

3.3.2 Nguyên tắc và phương pháp cộng

từ Bảng 2 3.4 BẢNG 3: TIỂU PHÂN MỤC NGHỆ THUẬT, TỪNG NỀN VĂN HỌC, HÌNH THỨC VĂN HỌC CHUYÊN BIỆT

3.4.1 Dẫn nhập 3.4.2 Nguyên tắc và phương pháp cộng

từ Bảng 3 3.4.3 Vấn đề phân loại tác phẩm văn học

3.5 BẢNG 4: TIỂU PHÂN MỤC CHO TỪNG NGÔN NGỮ - BẢNG 6:

NGÔN NGỮ 3.5.1 Dẫn nhập 3.5.2 Nguyên tắc và phương pháp cộng

từ Bảng 4 3.5.3 Nguyên tắc và phương pháp cộng

từ Bảng 6 3.5.4 Phương pháp sử dụng Bảng 6 cùng với Bảng 4

3.6 BẢNG 5: NHÓM DÂN TỘC, QUỐC GIA

3.6.1 Dẫn nhập 3.6.2 Nguyên tắc và phương pháp cộng

từ Bảng 5 3.6.3 Xử lý nhóm nhân vật dùng ký hiệu của Bảng chính

ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN:

“Thực hành định chủ đề”

Back

Mục tiêu của môn học là trang bị cho học viên kiến thức và kỹ năng định chủ đề qua việc

sử dụng các Khung tiêu đề đề mục chuẩn: Sears List of Subject Headings và Library of Congress Subject Headings (LCSH)

Chương 1: TRUY CẬP CHỦ ĐỀ

1.1 QUẢN LÝ THÔNG TIN

1.1.1 Lưu trữ – Tổ chức – Truy hồi

1.1.2 Biên mục – Chỉ mục – Siêu dữ liệu

thư tịch: MARC, Dublin Core

1.1.3 Truy cập thông tin: Truy tìm, lướt tìm

1.2 HỆ THỐNG TRA CỨU

1.2.1 Trong thư viện: Hệ thống mục lục

1.2.2 Trên Web: Bộ máy tra cứu

1.2.3 Thư viện số: Metadata

1.2.4 Sự khác nhau giữa thông tin trên Web

và thông tin thư viện

1.2.5 Vai trò chủ đề trong truy cập

(SUBJECT AUTHORITY FILES)

3.3.1 Kiểm soát tính nhất quán chủ đề

3.3.2 Biểu ghi có thẩm quyền chủ đề

3.4 DANH SÁCH TIÊU ĐỀ ĐỀ MỤC 3.4.1 Cách sắp xếp trong danh sách TĐĐM 3.4.2 Tham chiếu trong danh sách TĐĐM 3.5 KHUNG TIÊU ĐỀ ĐỀ MỤC

3.5.1 Sears List of Subject Headings 3.5.2 Library of Congress Subject Headings

3.5.3 Khung TĐĐM tiếng Việt

Chương 4: THỰC HÀNH ĐỊNH CHỦ ĐỀ

4.1 LƯU ĐỒ (FLOWCHART) ĐỊNH CHỦ

ĐỀ 4.1.1 Phân tích chủ đề – Định từ khóa

4.1.2 Tìm Tập tin có thẩm quyền chủ đề 4.1.3 Tìm Khung Tiêu đề đề mục 4.1.4 Xác định Tiêu đề dề mục 4.1.5 Vấn đề dịch Tiêu đề đề mục 4.2 HƯỚNG DẪN TỔNG QUÁT 4.2.1 Quy tắc chung

4.2.2 Tính cụ thể 4.2.3 Tác phẩm có đề tài đơn 4.2.4 Đề tài phụ tách biệt 4.2.5 Tác phẩm có nhiều đề tài 4.3 QUY TẮC PHÂN CẤP 4.3.1 Đề tài chung 4.3.2 Quy tắc ba đề tài 4.3.3 Quy tắc bốn đề tài 4.4 QUY TẮC KHÁC 4.4.1 Tác phẩm nhiều yếu tố 4.4.2 Nguyên tắc đối với trường hợp chuyên biệt

4.4.3 Khía cạnh thêm 4.4.4 Quan điểm tác giả hay nhà xuất bản 4.4.5 Tiêu đề đề mục hình thức

4.4.6 Tiêu đề đề mục giống điểm truy cập 4.5 SỬ DỤNG TIỂU PHÂN MỤC

4.5.1 Loại tiểu phân mục 4.5.2 Tiểu phân mục phù động tự do (Free- Floating Subdivisions )

4.5.3 Tiểu phân mục địa lý 4.6 TIÊU ĐỀ MẪU VÀ TIỂU PHÂN MỤC NHIỀU YẾU TỐ GIỐNG NHAU 4.6.1 Phương thức

4.6.2 Tiêu đề mẫu 4.6.3 Tiểu phân mục nhiều yếu tố giống nhau

4.7 TÊN RIÊNG 4.7.1 Tên địa lý: Trực tiếp và gián tiếp

4.7.2 Tên cá nhân: Tiểu sử

ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN:

“Dịch vụ tham khảo””

Back

Mục tiêu của môn học là trang bị cho học viên kiến thức và kỹ năng về Dịch vụ tham khảo

nhằm tổ chức một Bộ phân tham khảo trong thư viện để phát triển Dịch vụ tham khảo – chủđộng cung cấp và đáp ứng yêu cầu thông tin cho người sử dụng

1.2.3 Cung cấp sự huấn luyện

Chương 2: TUYỂN CHỌN, ĐÁNH GIÁ

VÀ QUẢN LÝ CÁC NGUỒN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

2.1 NGUỒN TÀI LIỆU THAM KHẢO LÀ

GÌ?

2.2 PHÁT TRIỂN VÀ BẢO QUẢN SƯU

TẬP THAM KHẢO

2.2.1 Thanh lý và đánh giá sưu tập

2.2.2 Tiêu chuẩn đánh giá

2.2.3 Sách hướng dẫn và trợ giúp tuyển

chọn

2.3 CÔNG CỤ THAM KHẢO

2.3.1 Công cụ để kiểm tra và tiếp cận

nguồn thông tin:

 Nguồn tài liệu địa lý

 Tư liệu chính quyền

 Nguồn tài liệu thống kê

Chương 3: HIỆU QUẢ CỦA CÔNG NGHỆ

ĐỐI VỚI DỊCH VỤ THAM

KHẢO

3.1 Sự hiện diện của Web

3.1.1 Dịch vụ tham khảo thay đổi kể từ

4.2 KỸ NĂNG PHỎNG VẤN4.2.1 Kỹ năng không lời4.2.2 Kỹ năng bằng lời4.2.3 Các bước phỏng vấn tham khảo4.3 LOẠI HÌNH PHỎNG VẤN4.3.1 Hướng dẫn

4.3.2 Chỉ hướng4.3.3 Thông tin4.4 HUẤN LUYỆN PHỎNG VẤN4.4.1 Thực hành kỹ năng phỏng vấn4.4.2 Thực hành tìm câu trả lời cho câu hỏi tham khảo

Chương 5: TÁI ĐÓNG GÓI THÔNG TIN

5.1 TÁI ĐÓNG GÓI THÔNG TIN PHỤC

VỤ DỊCH VỤ THAM KHẢO5.1.1 Định nghĩa

5.1.2 Hình thái mới của Dịch vụ tham khảo5.1.3 Sưu tầm thông tin

5.1.4 Số hóa tài liệu5.1.5 Bộ sưu tập thông tin5.2 CÔNG NGHỆ GREENSTONE5.2.1 Giới thiệu Phần mềm nguồn mở thư viện số Greenstone

5.2.2 Đặc điểm Greenstone5.3 XÂY DỰNG BỘ SƯU TẬP5.3.1 Giao diện “Librarian Interface”5.3.2 Thu gom tài liệu

5.3.3 Biên mục Dublin Core5.3.4 Thiết kế giao diện5.3.5 Xuất bản bộ sưu tập5.4 LỢI ÍCH CỦA TÁI ĐÓNG GÓI THÔNG TIN BẰNG CÔNG NGHỆ GREENSTONE

5.4.1 Thông tin được đóng gói lên ROM tự khởi động

CD-5.4.2 Greenstone như là một công nghệ mới của Dịch vụ tham khảo

ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN:

“Khai thác, phổ biến và lưu thông thông tin”

1.1 THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU

1.1.1 Đinh nghĩa thông tin

1.1.2 Quan hệ giữa thông tin và dữ

1.4.1 Phổ biến thông tin

1.4.2 Đại lượng thông tin

1.4.3 Chất lượng thông tin

1.4.4 Giá trị thông tin

1.4.5 Giá thành thông tin

1.5 PHÂN LOẠI THÔNG TIN

1.5.1 Theo giá trị và quy mô sử

dụng

1.5.2 Theo nội dung

1.5.3 Theo đối tượng sử dụng

1.5.4 Theo mức độ xử lý nội dung

1.5.5 Theo hình thức thể hiện

thông tin

1.6 NHẬN BIẾT THÔNG TIN

1.6.1 Một ví dụ về tạo lập và

truyền bá thông tin

1.6.2 Quá tải thông tin

Chương 2: KHAI THÁC THÔNG

2.2.1 Khái niệm quan trọng 2.2.2 Hệ thống mục lục

2.2.3 OPAC 2.2.4 Tìm tin trên hệ thống OPAC2.3 BỘ MÁY TRA CỨU – SEARCH ENGINES

2.3.1 Bộ máy tra cứu là gì?

2.3.2 Những bộ máy tra cứu thông dụng

2.3.3 Tìm tin trên Bộ máy tra cứu 2.4 TÀI NGUYÊN TRÊN WEB 2.4.1 Phân loại tài nguyên trên web 2.4.2 Khai thác tài nguyên miễn phí trên web

2.5 THÔNG TIN THƯ VIỆN SỐ 2.5.1 Bộ sưu tập thông tin số 2.5.2 Khai thác thông tin từ các Bộ sưu tập số

2.6 CSDL THƯƠNG MẠI 2.6.1 CSDL thương mại là gì?

2.6.2 Khai thác thông tin từ CSDL thương mại

Chương 3: DỊCH VỤ THAM KHẢO

3.1 SƠ ĐỒ TỔ CHỨC DỊCH VỤ THÔNG TIN

3.1.1 Lưu hành

3.1.2 Tham khảo 3.2 DỊCH VỤ THAM KHẢO 3.2.1 Bản chất và chức năng 3.2.2 Tuyển chọn và đánh giá nguồn tài liệu tham khảo 3.2.3 Dạng thức và cách sắp xếp 3.3 CÔNG CỤ THAM KHẢO 3.3.1 Công cụ để kiểm tra và tiếp cận nguồn thông tin 3.3.2 Những nguồn tài liệu tham khảo khác

3.4 WEB VÀ DỊCH VỤ THAM KHẢO

3.4.1 Dịch vụ tham khảo thay đổi

4.4 XÂY DỰNG BỘ SƯU TẬP 4.4.1 Giao diện LIBRARIAN INTERFACE

4.4.2 Tổ chức tài liệu 4.4.3 Siêu dữ liệu Dublin Core 4.4.4 Minh họa Dublin Core 4.5 XUẤT BẢN BỘ SƯU TẬP 4.5.1 Xuất ra đĩa CD 4.5.2 Bộ sưu tập mẫu 4.6 CÔNG NGHỆ TÁI ĐÓNG GÓI THÔNG TIN

4.6.1 Lợi ích của tái đóng gói thông tin bằng Greenstone

4.6.2 Công nghệ mới

ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN:

“Tự động hóa thông tin thư viện”

Back

Mục tiêu của môn học là giúp cho học viên nhận thức được tính tất yếu của tự động hóatrong công tác thông tin thư viện đồng thời trang bị kiến thức căn bản về tự động hóa cũng nhưcông nghệ mới nhằm hiện đại hóa thư viện

Chương 1: DẪN NHẬP

1.1 MỤC ĐÍCH TỰ ĐỘNG HÓA

1.1.1 Đối phó bùng nỗ thông tin

1.1.2 Giải quyết phát triển tất yếu

của ngành thông tin thư viện

1.2 SỰ PHÁT TRIỂN THÔNG TIN

trọng của nghiệp vụ Thông

tin thư viện

3.2.2 Hệ thống thông tin tự động hóa

3.3 MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI PHÂN TÍCH HỆ THỐNG 3.3.1 Mục đích

3.3.2 Với chuyên viên tin học 3.3.3 Với cán bộ thư viện

3.4 CÁC SƠ ĐỒ VÀ LƯU ĐỒ 3.4.1 Sơ đồ tổ chức

3.4.2 Sơ đồ tiến trình xử lý tài liệu 3.4.3 Sơ đồ xương cá Ishikawa 3.4.4 Lưu đồ (Flowchart)

3.4.5 Phân tích các phân hệ

Chương 4: HỆ THỐNG THÔNG TIN THƯ VIỆN TỰ ĐỘNG HÓA

4.1 SƠ ĐỒ TỔ CHỨC MỘT HỆ THỐNG THÔNG TIN THƯ VIỆN TỰ ĐỘNG HÓA

4.1.1 Dịch vụ thông tin

4.1.2 Công tác kỹ thuật

4.2 CẤU HÌNH MỘT HỆ THỐNG THÔNG TIN THƯ VIỆN TỰ ĐỘNG HÓA

4.2.1 Chức năng các bộ phận 4.2.2 Phần cứng

4.3 PHẦN MỀM

4.3.1 Phần mềm hệ thống

4.3.2 Phần mềm quản lý thư viện 4.4 TỔ CHỨC MẠNG LIÊN KẾT 4.4.1 Cấu hình kết nối (Topology) 4.4.2 Cấu trúc mạng: LAN, MAN, WAN

4.4.3 Kiến trúc hệ thống mạng 4.4.4 Mạng Intranet

4.4.5 Quản lý mạng

4.5 DỊCH VỤ THƯ VIỆN TỰ ĐỘNG HÓA

4.5.1 Quản lý bằng mã vạch 4.5.2 Hệ thống an ninh

4.5.3 Công nghệ RFID

4.6 TÁI ĐÓNG GÓI THÔNG TIN 4.6.1 Công nghệ tái đóng gói thông tin