THỐNG KÊ BƯU CHÍNH, VIỄN THÔNG - Pgs.Ts.Nguyễn Đăng Quang phần 7 pptx

Tỷ lệ khấu hao tài sản cố định theo phương pháp đường thẳng % = Thời gian sử dụng của tài sản cố định X100 Hệ số điều chỉnh xác định theo thời gian sử dụng của tài sản cố định quy định t

Tỷ lệ khấu hao tài sản cố

định theo phương pháp

đường thẳng (%)

=

Thời gian sử dụng của tài sản cố định

X100

Hệ số điều chỉnh xác định theo thời gian sử dụng của tài sản cố định quy định tại bảng dưới đây:

Thời gian sử dụng của tài sản cố định Hệ số điều chỉnh (lần)

Trên 4 đến 6 năm (4 năm < t 6 năm) 2,0

Trên 6 năm (t > 6 năm) 2,5

Những năm cuối, khi mức khấu hao năm xác định theo phương pháp số dư giảm dần nói trên bằng (hoặc thấp hơn) mức khấu hao tính bình quân giữa giá trị còn lại và số năm sử dụng còn lại của tài sản cố định, thì kể từ năm đó mức khấu hao được tính bằng giá trị còn lại của tài sản cố định chia cho số năm sử dụng còn lại của tài sản cố định

12 tháng.

Tài sản cố định trong doanh nghiệp được trích khấu hao theo phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phẩm như sau:

- Căn cứ vào hồ sơ kinh tế- kỹ thuật của tài sản cố định, doanh nghiệp xác định tổng số lượng, khối lượng sản phẩm sản xuất theo công suất thiết kế của tài sản cố định, gọi tắt là sản lượng theo công suất thiết kế

- Căn cứ tình hình thực tế sản xuất, doanh nghiệp xác định số lượng, khối lượng sản phẩm thực tế sản xuất hàng tháng, hàng năm của tài sản cố định

- Xác định mức trích khấu hao trong tháng của tài sản cố định theo công thức dưới đây:

Mức trích khấu hao

trong tháng của

Số lượng sản phẩm sản xuất

Mức trích khấu hao bình quân tính cho một đơn vị sản phẩm

Trong đó:

Nguyên giá của tài sản cố định Mức trích khấu hao

bình quân tính cho một

đơn vị sản phẩm

= Sản lượng theo công suất thiết kế

- Mức trích khấu hao năm của tài sản cố định bằng tổng mức trích khấu hao của

12 tháng trong năm, hoặc tính theo công thức sau:

Mức trích khấu

sản cố định trong năm đơn vị sản phẩm

Chỉ tiêu giá trị TSCĐ là một chỉ tiêu mang tính chất thời điểm, thường được xác định vào một ngày nào đó của năm báo cáo Để tính toán các chỉ tiêu kinh tế (hiệu suất sử dụng TSCĐ) của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm) phải sử dụng giá trị trung bình của TSCĐ Giá trị trung bình của TSCĐ được xác định theo công thức số trung bình cộng:











n

G G G

G G

n n



Trong đó: G i- Giá trị của TSCĐ tại thời điểm đánh giá thứ i

n - Số thời điểm đánh giá.

3 Quỹ khấu hao

Hàng năm doanh nghiệp phải trích nộp vào quỹ khấu hao để tái sản xuất giản đơn TSCĐ

Quỹ khấu hao là quỹ dự trữ đặc biệt bằng tiền để tái sản xuất giản đơn TSCĐ và khôi phục tính năng kỹ thuật ban đầu tài sản cố định

- Quỹ khấu hao là tổng số tiền trích khấu hao đã được tích luỹ đến thời điểm nghiên cứu nào đó

- Việc thống kê quỹ khấu hao nhằm kiểm tra tình hình trích khấu hao và theo dõi việc sử dụng quỹ khấu hao

4.1.4.4 Thống kê trạng thái (hiện trạng) của TSCĐ

Thống kê TSCĐ có nhiệm vụ là phản ánh đúng đắn và kịp thời trạng thái TSCĐ của doanh nghiệp BCVT, số lượng và thành phần TSCĐ thay đổi theo thời gian

Nghiên cứu trạng thái của TSCĐ, thống kê tính những chỉ tiêu sau:

(giá trị TSCĐ) đã bị hao mòn đầu năm (hay cuối năm) với nguyên giá của TSCĐ có vào đầu năm hay cuối năm Và được xác định theo công thức sau:

0

0

H

1

1 1

H

Trong đó: K hm0 , K hm1- Hệ số hao mòn tài sản cố định đầu năm (hay cuối năm)

H 0 , H 1 - Tổng số hao mòn đầu năm hay cuối năm (Số tiền khấu hao luỹ kế đầu năm hay cuối năm)

Chỉ tiêu này phản ánh mức độ hao mòn của TSCĐ ở thời điểm đầu năm (hay cuối năm)

còn lại (đã trừ hao mòn) của TSCĐ đầu năm hay cuối năm) với nguyên giá của TSCĐ có vào đầu năm (hay cuối năm)

Công thức xác định:

0

G

o csd  và

1

1 1

G

csd 

Trong đó: K csd.0- Hệ số còn sử dụng được của TSCĐ đầu năm

NG cl.0- Giá trị còn lại của TSCĐ đầu năm;

NG cl1- Giá trị còn lại của TSCĐ cuối năm;

NG 0- Nguyên giá của TSCĐ có đầu năm;

NG 1- Nguyên giá của TSCĐ có cuối năm Chỉ tiêu này phản ánh mức độ còn sử dụng được của TSCĐ ở đầu năm (hay cuối năm),

và là cơ sở để xác định năng lực sản xuất của các doanh nghiệp BCVT, của ngành BCVT

4.1.4.5 Thống kê biến động TSCĐ

Tài sản cố định của từng doanh nghiệp trong ngành BCVT thường xuyên biến động cả

về mặt hiện vật và giá trị do nhiều nguyên nhân: một số TSCĐ mới đưa vào sử dụng, một số TSCĐ phải loại bỏ do các nguyên nhân khác nhau, sửa chữa lớn và nâng cấp mở rộng trong quá trình sử dụng, khấu hao hàng năm

Để nghiên cứu sự biến động đó thống kê TSCĐ sử dụng hai phương pháp: phương pháp cân đối và phương pháp chỉ số

1 Phương pháp cân đối

Áp dụng phương pháp thống kê TSCĐ: lập bảng cân đối TSCĐ theo hình thái hiện vật hoặc theo giá trị

Tuỳ theo mục đích nghiên cứu bảng cân đối TSCĐ dưới hình thái giá trị được lập theo hai loại giá: Nguyên giá và giá trị còn lại

Nội dung của bảng cân đối gồm 2 phần:

- Phần chủ đề (phần chủ từ): phân tổ TSCĐ theo cấu thành hiện vật, kết hợp với công dụng kinh tế

- Phần giải thích (phần tân từ): gồm các chỉ tiêu phản ánh TSCĐ có ở đầu năm, cuối năm và những nguyên nhân tăng giảm TSCĐ trong năm

a Bảng cân đối TSCĐ theo nguyên giá

Bảng cân đối TSCĐ theo nguyên giá, phản ánh cơ cấu và sự biến động về mặt giá trị của TSCĐ, và nguyên nhân của sự biến động đó Nó cho phép nghiên cứu quá trình tái sản xuất tài sản cố định về mặt giá trị Qua các số liệu trong bảng cân đối có thể tính được các chỉ tiêu: Mức tăng (hoặc giảm) tài sản cố định, hệ số tăng (hoặc giảm) TSCĐ,

hệ số đổi mới và hệ số loại bỏ tài sản cố định Sơ đồ mẫu của bảng cân đối TSCĐ theo nguyên giá được trình bày trong bảng 4.2

BẢNG CÂN ĐỐI TÀI SẢN CỐ ĐỊNH THEO NGUYÊN GIÁ

Bảng 4.2

Chỉ tiêu Tăng trong năm Giảm trong năm Loại

TSCĐ

Đ ầu n

M ới đ ưa v

ho ạt đ

uyên

T ổng

T ổng Cuối năm

Nhà cửa,

vật kiến

trúc

Thiết bị,

máy móc

Phương

tiện vận

tải, truyền

dẫn

Thiết bị,

dụng cụ

quản lý

TSCĐ

khác

Tổng

TSCĐ

Tuy nhiên bảng cân đối TSCĐ theo nguyên giá chưa phản ánh mức độ hao mòn của TSCĐ Do vậy không xác định được năng lực hiện tại của TSCĐ

b Bảng cân đối TSCĐ theo giá trị còn lại.

Bảng cân đối này phản ánh cơ cấu, sự biến động và quá trình tái sản xuất TSCĐ về mặt giá trị, cho phép xác định được trạng thái của TSCĐ, qua đó giúp nghiên cứu được năng lực hiện tại của TSCĐ

Bảng cân đối TSCĐ theo giá trị còn lại được trình bày trong bảng 4.3

BẢNG CÂN ĐỐI TÀI SẢN DOANH NGHIỆP BCVT THEO GIÁ TRỊ CÒN LẠI

Bảng 4.3

Chỉ tiêu Tăng trong năm Giảm trong năm

Loại

TSCĐ

Đ ầu n

T ổng

Kh ấu h

T ổng Cu ối năm

Nhà cửa,

vật kiến

trúc

Thiết bị,

máy móc

Phương

tiện vận

tải,

truyền

dẫn

Thiết bị,

dụng cụ

quản lý

TSCĐ

khác

Tổng

TSCĐ

Để đánh giá sự biến động của TSCĐ thống kê BCVT dùng các chỉ tiêu sau:

1 Hệ số tăng TSCĐ: Là tỷ số giữa nguyên giá của TSCĐ mới đưa vào hoạt động

trong năm, với nguyên giá của TSCĐ có vào cuối năm Và được xác định theo công thức sau đây:

1

NG

NG

t 

Trong đó: H t- Hệ số tăng TSCĐ

NG t- nguyên giá của TSCĐ mới đưa vào hoạt động trong năm

NG 1- nguyên giá của TSCĐ có vào cuối năm

Chỉ tiêu này phản ánh phần TSCĐ hoàn toàn mới trong toàn bộ TSCĐ

Chỉ tiêu này có thể được chi tiết hoá theo các nguyên nhân: tăng do đầu tư XDCB, tăng

do mua sắm mới, tăng do nhận điều chuyển, tăng do nguyên nhân khác

2 Hệ số giảm TSCĐ

Hệ số giảm TSCĐ trong kỳ là tỷ số giữa giá trị TSCĐ giảm trong kỳ với giá trị TSCĐ

có đầu kỳ

Giá trị TSCĐ giảm trong kỳ

Chỉ tiêu này phản ánh phần giá trị TSCĐ bị giảm trong kỳ do các nguyên nhân khác nhau

3 Hệ số loại bỏ TSCĐ: Là tỷ số giữa giá trị TSCĐ bị thanh lý do cũ trong năm

với nguyên giá của TSCĐ có đầu năm Hệ số này được xác định theo công thức sau:

0

NG

G

lb 

Trong đó: H lb- Hệ số loại bỏ TSCĐ

G lb- Giá trị TSCĐ bị loại bỏ do thanh lý trong năm

NG 0- Nguyên giá của TSCĐ có đầu năm

Chỉ tiêu này phản ánh phần giá trị TSCĐ bị loại bỏ do thanh lý trong toàn bộ TSCĐ

4.1.5 THỐNG KÊ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TSCĐ TRONG BCVT

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của các doanh nghiệp là sử dụng một cách hợp lý vốn cố định và TSCĐ Doanh nghiệp càng sử dụng vốn cố định và TSCĐ có hiệu quả bao nhiêu, thì càng cần ít hơn số vốn cố định cần thiết để tạo ra cùng một khối lượng sản phẩm

Nâng cao hiệu quả sử dụng TSCĐ trong BCVT cho phép tăng thêm khối lượng sản phẩm BCVT mà không cần tăng thêm TSCĐ mới, tiết kiệm vốn đầu tư, chi phí khai thác, giảm giá thành sản phẩm, dịch vụ và tăng lợi nhuận của doanh nghiệp BCVT

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng TSCĐ cần phải được xây dựng sao cho nó

có thể đặc trưng cho mức độ tham gia vào quá trình sản xuất của tất cả TSCĐ hiện có của doanh nghiệp, cũng như của từng loại TSCĐ được lắp đặt và đang hoạt động + TSCĐ hiện có của doanh nghiệp bao gồm tất cả những máy móc, thiết bị của doanh nghiệp có trong bảng cân đối TSCĐ của doanh nghiệp, không phụ thuộc vào trạng thái và vị trí hiện tại của chúng

+ TSCĐ lắp đặt - đó là những máy móc, thiết bị, công trình thông tin, đã được lắp đặt để đưa vào sử dụng Thuộc loại này còn bao gồm cả những máy móc, thiết bị đang nằm trong quá trình sửa chữa, nhưng vẫn được ghi trong bảng cân đối TSCĐ của doanh nghiệp

+ TSCĐ sử dụng - đó là những máy móc, thiết bị, công trình thông tin, đang hoạt động trong thời kỳ báo cáo

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng TSCĐ thường bao gồm các chỉ tiêu tổng hợp và chi tiết sau:

- Chỉ tiêu sức sản xuất của TSCĐ: Phản ánh một đồng TSCĐ trong kỳ tạo ra

được bao nhiêu đồng doanh thu thuần:

Doanh thu thuần Hiệu suất sử dụng

Chỉ tiêu này cho biết một đồng nguyên giá TSCĐ sử dụng trong kỳ sẽ mang lại bao nhiêu đồng doanh thu

Lợi nhuận thuần

Nguyên giá TSCĐ bình quân

Chỉ tiêu này cho biết, một đồng nguyên giá TSCĐ sử dụng trong sản xuất kinh doanh trong kỳ sẽ mang lại bao nhiêu đồng lợi nhuận

Khi phân tích hiệu quả sử dụng TSCĐ theo các chỉ tiêu tổng hợp có thể sử dụng phương pháp so sánh đối chiếu (so sánh hiệu quả sử dụng TSCĐ kỳ phân tích so với kỳ gốc) hoặc phương pháp dãy số thời gian (tính tốc độ phát triển hoặc tốc độ tăng)

Khi phân tích hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp BCVT, cần nghiên cứu mức độ thay đổi hiệu quả kinh tế do nâng cao hiệu quả sử dụng TSCĐ của doanh nghiệp, nghĩa

là doanh nghiệp sẽ tăng thêm được thêm bao nhiêu khối lượng sản phẩm do sử dụng có hiệu quả hơn TSCĐ

Khi phân tích hiệu quả sử dụng tài sản cố định nói chung của doanh nghiệp do ảnh hưởng của các nhân tố người ta thường sử dụng phương pháp chỉ số

Ví dụ 4.2: Phân tích ảnh hưởng của các nhân tố đến sự thay đổi hiệu suất sử dụng TSCĐ

của doanh nghiệp BCVT

Nguyên giá TSCĐ bình quân, triệu đồng

Doanh thu thuần, triệu đồng,

Hiệu suất sử dụng TSCĐ, đ/đ

Chỉ số phát triển hiệu suất sử dụng TSCĐ 0,94 1,14 1,01

Chỉ tiêu hiệu suất sử dụng của TSCĐ của doanh nghiệp là chỉ tiêu trung bình giữa hiệu suất sử dụng của TSCĐ trong bưu chính và hiệu suất sử dụng của TSCĐ trong viễn thông Để nghiên cứu sự biến động của chỉ tiêu này người ta sử dụng phương pháp chỉ số

Chỉ số phát triển chỉ tiêu hiệu suất sử dụng của TSCĐ của toàn doanh nghiệp BCVT được xác định theo công thức:



















n

i i i n

n

i i i H

NG

NG h NG

NG h H

H I

0

Trong đó: H - Hiệu suất sử dụng TSCĐ của doanh nghiệp kỳ báo cáo1

0

H - Hiệu suất sử dụng TSCĐ của doanh nghiệp kỳ gốc

NG i1- Nguyên giá bình quân TSCĐ loại i kỳ báo cáo

NG i0- Nguyên giá bình quân TSCĐ loại i kỳ gốc

h i1- Hiệu suất sử dụng TSCĐ loại i của doanh nghiệp kỳ báo cáo

h i0- Hiệu suất sử dụng TSCĐ loại i của doanh nghiệp kỳ gốc

Từ ví dụ trên ta có IH = 65/64,5 = 1.01 hay 101%, nghĩa là hiệu suất sử dụng của TSCĐ của toàn doanh nghiệp tăng lên 1%

Chỉ số phát triển của chỉ tiêu hiệu suất sử dụng của TSCĐ phụ thuộc vào sự thay đổi của chỉ tiêu hiệu suất sử dụng TSCĐ trong bưu chính và trong viễn thông, cũng như sự thay đổi kết cấu TSCĐ trong bưu chính và TSCĐ trong viễn thông Ảnh hưởng của nhân tố thứ nhất được xác định dựa trên cơ sở chỉ số của chỉ tiêu hiệu suất sử dụng của TSCĐ đã loại trừ ảnh hưởng của kết cấu TSCĐ (chỉ số cố định kết cấu), còn ảnh hưởng của nhân tố thứ hai - trên cơ sở chỉ số ảnh hưởng kết cấu TSCĐ

Chỉ số cố định kết cấu được xác định theo công thức sau:

028 , 1 :



















n

n

i i i n

n

i i i cdkc

NG

NG h NG

NG

h

Điều đó có nghĩa là hiệu suất sử dụng trung bình chung của TSCĐ của doanh nghiệp đã tăng lên 2,8% Chỉ số phát triển hiệu suất sử dụng TSCĐ nhỏ hơn chỉ số cố định kết cấu hiệu suất sử dụng TSCĐ là do có sự thay đổi kết cấu TSCĐ

Trong kỳ báo cáo tỷ trọng TSCĐ của Bưu chính trong tổng nguyên giá TSCĐ của doanh nghiệp đã tăng lên từ 55,9 %(520.100/930) đến 59,3%, sức sản xuất TSCĐ của Bưu chính nhỏ hơn hiệu suất sử dụng TSCĐ của Viễn thông Nhân tố này đã làm cho sức sản xuất TSCĐ của toàn doanh nghiệp giảm đi

Chỉ số ảnh hưởng kết cấu TSCĐ đến sự thay đổi của sức sản xuất TSCĐ nói chung được xác định theo công thức:

981 , 0 :

















n

n

i i i n

n

i i i kc

H

NG

NG h NG

NG

h

Từ số liệu trên ta tính được IH.kc = 0,981 hay 98,1 % Như vậy, tăng tỷ trọng TSCĐ trong Bưu chính với hiệu suất sử dụng nhỏ hơn so với Viễn thông đã làm cho hiệu suất

sử dụng trung bình chung TSCĐ của toàn doanh nghiệp giảm đi 1,9 %

Có thể nghiên cứu việc sử dụng TSCĐ chi tiết hơn theo từng loại TSCĐ Nâng cao hiệu quả sử dụng máy móc thiết bị Bưu điện là nguồn để tăng trưởng khối lượng sản phẩm BCVT mà không cần tăng thêm vốn đầu tư, nâng cao năng suất lao động, giảm giá thành sản phẩm

Như vậy ý nghĩa kinh tế của các chỉ tiêu sử dụng máy móc, thiết bị là tìm ra những nguồn dự trữ chưa được sử dụng hết

Mức độ sử dụng thiết bị được đánh giá bởi các chỉ tiêu sử dụng thiết bị lắp đặt, thời gian làm việc của chúng, công suất thiết bị, cũng như các chỉ tiêu tổng hợp Mỗi một chỉ tiêu bao quát một mặt nhất định nào đó của thiết bị tham gia vào quá trình sản xuất Do đó

để có thể có nhưng đánh giá tổng hợp đầy đủ việc sử dụng chúng cần phải phân tích toàn diện các chỉ tiêu này

được lắp đặt trong kỳ báo cáo

ld

hd

ld M

N

Trong đó: N hd- Số thiết bị hoạt động

N ld- Số thiết bị đã lắp đặt

Hệ số sử dụng thiết bị lắp đặt được tính riêng cho từng loại thiết bị, công trình thông tin

cụ thể

Ví dụ 4.4: Dung lượng lắp đặt mạng truyền dẫn mạng điện thoại cố định tỉnh Gia lai

năm 2000 là 220 E1 (220x30 kênh thoại), dung lượng sử dụng là 144 E1 Vậy hệ số sử dụng dung lượng mạng truyền dẫn mạng thoại cố định của tỉnh Gia lai là 144/220 = 0,6545 hay 65,45 %

thực tế (Ttt) của thiết bị với thời gian làm việc tối đa có thể (Tct) của cùng một thời kỳ(ngày, tháng, năm):

ct

tt

tg T

T

Thời gian làm việc thực tế của thiết bị là thời gian thiết bị hoạt động trực tiếp Thời gian làm việc tối đa có thể được xác định theo nhiều cách khác nhau như: thời gian làm việc theo lịch, thời gian làm việc theo chế độ, thời gian làm việc theo kế hoạch

+ Thời gian làm việc theo lịch bằng số giờ tính theo lịch trong kỳ phân tích (ví dụ

+ Thời gian làm việc theo chế độ là thời gian trong đó thiết bị cần phải hoạt động

theo chế độ đã được quy định Quỹ thời gian này phụ thuộc vào chế độ làm việc: số lượng và thời gian của mỗi ca, hoạt động của doanh nghiệp vào ngày lễ, ngày nghỉ Quỹ thời gian làm việc theo chế độ nhỏ hơn quỹ thời gian theo lịch vì ngày lễ,, ngày nghỉ và thời gian nghỉ giữa các ca

+ Thời gian làm việc theo kế hoạch là thời gian mà thiết bị cần phải hoạt động

theo kế hoạch Quỹ thời gian này nhỏ hơn quỹ thời gian theo chế độ một khoản thời gian để làm công việc sửa chữa-bảo dưỡng theo định kỳ

Mtt và công suất thiết kế Mtk:

tk

tt

tb M

M

Công suất thực tế của thiết bị được xác định là công suất trung bình của thiết bị trong kỳ phân tích, nghĩa là được xác định bằng cách chia khối lượng sản phẩm của một thiết bị cho số giờ làm việc thực tế

tế mà thiết bị sản xuất ra và khối lượng sản phẩm mà thiết bị có thể sản xuất ra

tk

tt

sx Q

Q

Khi đánh giá việc sử dụng TSCĐ BCVT cần phải tính đến những đặc thù của doanh nghiệp BCVT

Để có thể đảm bảo chất lượng dịch vụ cao, các doanh nghiệp BCVT cần phải trang bị năng lực của máy móc thiết bị, sao cho vào những giờ cao điểm những nhu cầu của khách hàng được đáp ứng một cách tối đa với thời gian cho phép Hậu quả của việc này

là trong những giờ có ít nhu cầu thì không tránh khỏi hiện tượng thiết bị không đủ tải Như vậy, sự không đồng đều của tải trọng tạo ra sự không đồng đều trong việc sử dụng thiết bị, và do đó hệ số sử dụng thiết bị theo thời gian, theo công suất và theo khối lượng công việc tính theo ngày sẽ không đủ để đánh giá mức độ sử dụng thiết bị

Vì lý do trên nên trong các doanh nghiệp BCVT thường không tính các chỉ tiêu sử dụng thiết bị theo thời gian, theo công suất và theo khối lượng sản phẩm sản xuất theo ngày,

mà tính cho một kỳ nào đó, hoặc tính cho giờ cao điểm, khi có điều kiện sử dụng thiết

bị một cách tối đa

4.2.THỐNG KÊ TÀI SẢN LƯU ĐỘNG TRONG BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG

4.2.1 TÀI SẢN LƯU ĐỘNG VÀ NHIỆM VỤ THỐNG KÊ

Tài sản lưu động (TSLĐ) là hình thức hiện vật của vốn lưu động được sử dụng vào quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp BCVT

Tài sản lưu động của doanh nghiệp BCVT có thể phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau: