Con đường kinh doanh tại Việt nam part 1 pdf

Đối với nước ta, mô hình công ti mẹ-công ti con là một khái niệm mới, một phạm trù mới trong lĩnh vực kinh tế học, tuy trên thế giới khái niệm về Tập đoàn kinh doanh và mô hình tập đoàn

1

Lời mở đầu

Ngay từ những năm 60 của thế kỷ 19 các Tập đoàn kinh tế đã nối tiếp nhau ra đời ở các nước tư bản Đó là một tổ chức tiên tiến đại diện cho trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuấtvà nền kinh tế xã hội, là các doanh nghiệp

có quan hệ với nhau về công nghệ và lợi ích kinh tế Ngày nay nhiều Tập đoàn kinh tế đóng vai trò chi phối và tác động mạnh mẽ đến toàn bộ nền kinh tế của các quốc gia trên thế giới

Trong những năm qua , ở nước ta , quan hệ sản xuất đã có bước đổi mới phù hợp với tính chất , trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện cải cách toàn diện các doanh nghiệp Nhà nước, thực hiện lại việc sắp xếp các doanh nghiệp như: cổ phần hoá, bán khoán, cho thuê các doanh nghiệp Nhà nước Trong công cuộc cải cách đó, Đảng và Nhà nước ta cũng chủ trương thành lập các TCTy với mục tiêu là hình thành nên những Tập

đoàn kinh tế mạnh, kinh doanh trong những ngành, lĩnh vực kinh tế quan trọng của đất nước có khả năng cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế

Đối với nước ta, mô hình công ti mẹ-công ti con là một khái niệm mới, một phạm trù mới trong lĩnh vực kinh tế học, tuy trên thế giới khái niệm về Tập

đoàn kinh doanh và mô hình tập đoàn theo hình thức công ti mẹ-công ti con đã qua một thời gian phát triển Trong bối cảnh toàn cầu hoá về kinh tế mạnh mẽ để tránh khỏi tụt hậu ngày càng xa , Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế chung .Việc hình thành và phát triển các tổng công ty theo mô hình công ti mẹ-công ty con sẽ phát huy các ngành kinh tế mũi nhọn giúp nước ta hội nhập vào nền kinh

tế khu vực và thế giới

Việc thành lập các tổng công ty theo mô hình công ti mẹ -công ti con đang

đặt ra rất nhiều vấn đề mà Đảng , Nhà nước và các bộ ngành liên quan phải giải quyết Từ nhu cầu cấp thiết và tính chất quan trọng đó , chúng em đã đi sâu tìm

hiểu và nghiên cứu về vấn đề này trong đề án Kinh tế chính trị "Tính tất yếu khách quan và con đường hình thành công ty mẹ-công ty con ở Việt Nam "

Do còn nhiều hạn chế nên đề án không tránh khỏi nhiều thiếu sót Chúng

em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ hướng dẫn tận tình của Tiến sĩ Lê Thục Chúng em cũng rất mong nhận được sự góp ý của thầy để hoàn thiện hơn nữa đề

án

Thay mặt nhóm sinh viên thực hiện

Sinh viên

Ngô Thuý Phượng

3

Phần I

cơ sở lý luận của việc hình thành

mô hình công ty mẹ-công ty con

ở việt nam

1.1 khái quát chung về công ty mẹ - công ty con

1.1.1 Khái niệm

Công ty mẹ là công ty có ít nhất một công ty con trở lên; có thể là Doanh

nghiệp nhà nước, hoặc Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần

Công ty con là công ty có 100% vốn của công ty mẹ hoặc đa sở hữu trong

đó có trên 50% vốn của công ty mẹ Như vậy công ty con phải chịu sự kiểm soát ( chi phối ) của công ty mẹ

Mô hình công ty mẹ - công ty con tồn tại chủ yếu dưới hai dạng sau:

Một là, Công ty quản lý vốn : mục tiêu chủ yếu của công ty này là đầu tư

vào các công ty khác Cơ cấu tổ chức của nó bao gồm các bộ phận điều phối, lập

kế hoạch và tiến hành kinh doanh trong pham vi các công ty con

Hai là, Công ty quản lý hoạt động : là mô hình đặc trưng của công ty mẹ và

công ty con của chúng Công ty này có chức năng kinh doanh nhưng đồng thời sở

hữu và kiểm soát nhóm các công ty con của nó Các công ty được tổ chức thành các pháp nhân riêng được tham gia các giao dịch một các độc lập

1.1.2 Đặc điểm :

Mặc dù tên gọi khác nhau, hình thức tổ chức của các công ty mẹ và công ty con khác nhau nhưng nói chung mô hình công ty mẹ công ty con có một số đặc

điểm chung cơ bản như sau :

Thứ nhất là, có quy mô rất lớn về vốn, lao động, doanh thu và phạm vi hoạt động

Do công ty mẹ - công ty con vừa có sự tích tụ của bản thân doanh nghiệp lại vừa có sự tập trung giữa các doanh nghiệp Vì vậy nó vừa nâng cao được trình độ xã hội hoá sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, vừa có năng lực cạnh tranh mạnh hơn các công ty riêng lẻ

Điều này thể hiện rất rõ, trước hết ở quy mô vốn của công ty mẹ - công ty

con Trong công ty mẹ - công ty con thì vốn được tập trung từ nhiều nguồn khác nhau, được bảo toàn và phát triển không ngừng, đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung vốn cho công ty mẹ - công ty con

Nhìn chung các mô hình công ty mẹ - công ty con có hai con đường cơ bản

để tạo ra vốn :

Cách thứ nhất, tự tạo vốn theo con đường hướng nội là chủ yếu, bằng cách

tích luỹ nội bộ nền kinh tế Nguồn vốn chủ yếu là vốn nhà nước thông qua những

5

- Nhà nước cấp vốn ban đầu dưới dạng đầu tư trực tiếp hoặc góp vốn cổ phần lớn nhất

- Tạo cơ chế để công ty tự tích luỹ vốn như cho phép để lại tất cả hoặc một phần lợi nhuận thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh, không

đánh thuế thu nhập

- Cho vay tín dụng ưu đãi, cho phép huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu, cổ phiếu

- Sát nhập, hợp nhất các công ty lớn cùng ngành nghề hoặc nằm trong cùng một quy trình công nghệ có liên quan đến sản phẩm cuối cùng trên cùng một địa bàn

Cách thứ hai, tạo dựng vốn theo con đường hướng ngoại là thu hút nguồn

đầu tư thông qua các dự án đầu tư nước ngoài, liên doanh, liên kết, phát hành trái phiếu, cổ phiếu và vốn vay nước ngoài

Với số vốn lớn, công ty mẹ - công ty con có khả năng chi phối và cạnh tranh mạnh trên thị trường , mở rộng nhanh chóng quy mô sản xuất , đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm và vì vậy đạt

doanh thu lớn

Một vấn đề nữa là về lực lượng lao động trong công ty mẹ - công ty con

Lực lượng lao động trong công ty mẹ - công ty con không chỉ lớn về số lượng,

mà còn mạnh mẽ về chất lượng, được tuyến chọn và đào tạo rất nghiêm ngặt

Phạm vi hoạt động của công ty mẹ - công ty con rất rộng, không chỉ ở phạm

vi lãnh thổ một quốc gia, mà ở nhiều nước hoặc phạm vi toàn cầu

Với quy mô vốn lớn , nhiều lao động, áp dụng sự tiến bộ khoa học kĩ thuật hiện đại về thông tin liên lạc, phương tiện giao thông vận tải các công ty mẹ - công ty con đã thực hiện phân công lao động trong nội bộ công ty mẹ - công ty con như bố trí các điểm sản xuất, xây dựng mạng lưới tiêu thụ sản phẩm, thậm chí cả các khâu khác nhau của sản xuất sản phẩm trên phạm vi toàn thế giới

Thứ hai là, các công ty mẹ - công ty con đều hoạt động kinh doanh đa ngành, đa lĩnh vực

Chiến lược sản phẩm và hướng đầu tư luôn thay đổi phù hợp với sự phát triển của công ty mẹ - công ty con và môi trường kinh doanh, nhưng mỗi ngành

đều có định hướng ngành chủ đạo , lĩnh vực đầu tư mũi nhọn với những sản phẩm

đặc trưng của công ty mẹ - công ty con Qua quá trình hoạt động, phát triển , quy mô và cơ cấu kinh doanh của công ty mẹ - công ty con dần được mở rộng , đa dạng hoá các loại hình kinh doanh, phù hợp với đòi hỏi của thị trường và sự phát triển của nền kinh tế Bên cạnh những đơn vị sản xuất hoặc thương mại , các công ty mẹ - công ty con mở rộng các hoạt động sang lĩnh vực khác như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, nghiên cứu khoa học

Các công ty mẹ - công ty con hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực là để phân tán rủi ro, mạo hiểm vào các mặt hàng, các lĩnh vực kinh doanh khác nhau, bảo đảm cho hoạt động của cả công ty mẹ - công ty con luôn được bảo toàn và hiệu quả,

đồng thời tận dụng được cơ sở vật chất và khả năng lao động của công ty mẹ - công ty con

Thứ ba là, các công ty mẹ - công ty con đa dạng về cơ cấu tổ chức , về sở hữu, về pháp nhân và thể nhân

7

về tính pháp lý, việc huy động vốn và các hoạt động kinh tế được duy trì bằng các hợp đồng kinh tế, các chủ sở hữu nhỏ vẫn có quyền điều hành các công ty của mình và vẫn có tư các pháp nhân riêng của mình Một loại hình khác của mô hình công ty mẹ - công ty con là việc các công ty con mất quyền độc lập về tính thương mại và sản xuất, các chủ sở hữu trở thành các cổ đông của "công ty mẹ"

Công ty mẹ - công ty con là một tổ hợp các công ty, bao gồm "công ty mẹ"

và các "công ty con, cháu" phần lớn mang họ của công ty mẹ Công ty mẹ sở hữu

số lượng lớn vốn cổ phần trong các công ty con, nó chi phối các công ty con về mặt tài chính và chiến lược phát triển Do vậy trong mô hình công ty mẹ - công

ty con rất đa dạng về sở hữu

1.1.3 Cơ chế hoạt động

Các công ty mẹ - công ty con là những doanh nghiệp độc lập , có tư cách pháp nhân, hợp tác theo nguyên tắc mọi thành viên đều bình đẳng trước pháp luật, không có quan hệ cấp trên, cấp dưới theo kiểu trật tự hành chính như các doanh nghiệp trong tổng công ty hiện nay, mà thông qua liên kết bằng vốn đầu tư hoặc các liên kết khác theo quy định của hợp đồng và điều lệ công ty

Ta có thể mô hình hoá cơ cấu tổ chức của một công ty mẹ - công ty con như sau:

Mô

hình cơ

cấu tổ

chức

của

công ty

mẹ -

công ty

con

Cô

ng ty

mẹ và

các

công ty

con có

mối

quan hệ

phụ thuộc, hỗ trợ về mặt chiến lược, tài chính, tín dụng Các công ty con phụ

thuộc và công ty mẹ nhằm phục vụ mục tiêu chung của cả công ty mẹ - công ty

con Mục tiêu của công ty con thường trùng với mục tiêu của công ty mẹ Công

ty mẹ - công ty con chỉ tồn tại và phát triển vững mạnh khi xây dựng được cơ chế

hoạt động dựa trên sự thống nhất lợi ích kinh tế của từng thành viên với lợi ích

công ty mẹ

công Ty công ty công ty công ty chi

con 1 con 2 con 3 liên kết 1 nhánh 1

con 3.1 liên kết 3 nhánh 3.1

9

Công ty mẹ sở hữu lượng vốn, cổ phần lớn trong các công ty con Nó chi phối các công ty con về tài chính và chiến lược phát triển Vốn sở hữu trong công

ty mẹ - công ty con là sở hữu hỗn hợp ( nhiều chủ ) trong đó có một chủ ( công ty

mẹ ) đóng vai trò khống chế, chi phối Phần lớn các công ty con mang họ của công ty mẹ Công ty mẹ thường là công ty có cổ phần, được thành lập và hoạt

động theo luật doanh nghiệp của nước sở tại, có thể có vốn góp của nhà nước hoặc nhà nước có 100% vốn, hoặc nhà nước có trên 50% cổ phần

Công ty con cũng thường là công ty cổ phần, có tư cách pháp nhân riêng,

được thành lập và hoạt động theo luật doanh nghiệp của nước sở tại Trong đó công ty mẹ sở hữu 100% vốn hoặc ít nhất 51% cổ phần , có quyền bỏ phiếu trong các công ty con, hoặc công ty mẹ có khả năng kiểm soát, khống chế mặc dù không nắm đa phần sở hữu, các công ty con có thể ở trong nước hay ở nước ngoài

Trong cơ cấu tổ chức của công ty mẹ - công ty con còn có chi nhánh và các công ty liên kết

Giữa các công ty con có những mối quan hệ ràng buộc, phụ thuộc chặt chẽ với nhau và cùng phụ thuộc vào công ty mẹ Mỗi công ty con được phân công hoạt động sản xuất kinh doanh theo từng phân đoạn, theo chuyên ngành, theo sản phẩm hàng hoá bán ra hoặc theo khu vực hoạt động, không trùng lắp, cạnh tranh nội bộ Các công ty con có thể phối hợp các hoạt động của mình theo kiểu liên kết dọc hoặc liên kết ngang hoặc chỉ giới hạn trong một chuyên ngành nào đó Liên kết dọc là sự liên kết giữa các công ty con trong cùng một dây chuyền công nghệ sản xuất, trong đó mỗi doanh nghiệp đảm nhận từng công đoạn nhất định Liên kết ngang là sự liên kế giữa các công ty con hoạt động trong cùng một ngành nghề, có quan hệ chặt chẽ với nhau về kinh tế - kỹ thuật, thị trường tiêu

thụ, xuất nhập khẩu Trong công ty mẹ - công ty con cũng thường có sự liên kết hỗn hợp, nghĩa là có cả hai hình thức liên kết ngang và liên kết dọc

Việc thiết lập công ty con, chi nhánh hay công ty liên kết thương tuân thủ một số nguyên tắc phân bổ theo sản phẩm, theo vùng lãnh thổ, hoặc kết hợp cả hai

Theo mô hình tổ chức của công ty mẹ - công ty con ở trên thì mỗi công ty con khu vực là một khối, mỗi công ty chỉ sản xuất một loại sản phẩm ở một nước nhất định là một đơn vị kinh doanh của khối Mỗi đơn vị kinh doanh của khối có các phòng chức năng như phòng tài chính, tiếp thị, phân phối, sản xuất, nhưng tất cả đều tập trung cho việc sản xuất có hiệu quả và chất lượng Giám đốc của đơn

vị kinh doanh là người chịu hoàn toàn trách nhiệm trước giám đốc khối về hoạt

động của đơn vị

Mỗi khối chịu trách nhiệm về hoạt động của công ty mẹ - công ty con trong một khu vực địa lý nhất định, và giám đốc khu vực chịu trách nhiệm trước giám

đốc điều hành trung tâm về hoạt động của khối trong khu vực Nếu trong khu vực, sản phẩm sản xuất và phân bổ của công ty mẹ - công ty con đa dạng nhiều loại thì trong mỗi khối khu vực có thể thành lập những tiểu khối theo dõi, giám sát riêng đối với một hoặc một số sản phẩm ở trong khu vực

1.1.4 Vai trò

Mô hình công ty mẹ - công ty con ra đời trong nền kinh tế có vai trò rất to lớn, thể hiện chủ yếu trên những mặt sau: