THỰC HÀNH CỦA HỘI BỆNH TIỂU ĐƯỜNG VỀ SÀNG LỌC, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ Bảng hướng dẫn này đưa ra cuối năm 2007 để giúp cho bác sĩ, bệnh nhân, các nhà nghiên cứu, cơ quan bảo hiểm và nh
Trang 1THỰC HÀNH CỦA HỘI BỆNH TIỂU ĐƯỜNG VỀ SÀNG LỌC, CHẨN
ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ
Bảng hướng dẫn này đưa ra cuối năm 2007 để giúp cho bác sĩ, bệnh nhân, các nhà nghiên cứu, cơ quan bảo hiểm và những ai muốn tìm hiểu về điều trị bệnh này biết được những thành phần của bệnh, mục tiêu điều trị và dụng cụ đánh giá chất lượng điều trị
Tóm tắt bảng hướng dẫn :
1/ Thuốc chống tiểu cầu, bỏ hút thuốc, sàng lọc và điều trị bệnh động
mạch vành tim, bệnh thận, bệnh võng mạc, chăm sóc bàn chân, chuẩn bị cấp cứu, mức đường hạ thấp đều có trong bảng hướng dẫn này
Trang 22/ Quản lý trẻ em và thiếu niên, chăm sóc trước khi có thai và người
lớn tuổi gồm trong phần chăm sóc bệnh tiểu đường ở bệnh viện, trường học, trung tâm chăm sóc ban ngày, trung tâm chăm sóc bệnh tiểu đường và cả các trại giam
3/ FPG (mức glucose bụng đói) chứ không phải mức hemoglobin
A1c, là xét nghiệm chẩn đoán bệnh tiểu đường được chuộng cho trẻ em và người lớn không có thai
4/ Sàng lọc tiền tiểu đường và bệnh tiểu đường tip 2 ở người không có
triệu chứng nên nghĩ đến cho bệnh nhân có BMI (chỉ số khối lượng cơ thể)
25 Kg/m2 hay hơn và có 1 hay nhiều yếu tố nguy cơ Những trường hợp khác, nên thử lúc 45 tuổi Nếu kết quả bình thường, nên thử lại mỗi 3 năm hay có thể gần hơn
5/ FPG hay thử nghiệm dung nạp đường sau khi uống 75 g glucose,
hay cả 2, đều thích hợp để thử bệnh tiểu đường hay tiền tiểu đường Thử nghiệm dung nạp đường uống có thể áp dụng cho người IFG (impaired glucose tolerance) dung nạp glucose bị trục trặc
6/ Người tiền tiểu đường phải được đánh giá và điều trị những yếu tố
nguy cơ tim mạch khác
Trang 37/ Để ngăn ngừa hay làm chậm lại xuất hiện bệnh tiểu đường, bệnh
nhân bị trục trặc dung nạp đường (IGT) hay mức glucose bụng đói trục trặc (IFG) phải giảm cân nặng từ 5 đến 10% và tăng hoạt động thể lực lên 150 phút mỗi tuần hay hơn nữa cho những người ít hoạt động Tư vấn theo dõi bệnh nhân cải thiện kết quả và bảo hiểm sức khỏe nên trả tiền cho dịch vụ này
8/ Nên nghĩ đến điều trị metformin cho bệnh nhân có nguy cơ cao
bệnh tiểu đường, dựa trên kết hợp IFG và IGT và những yếu tố nguy cơ khác, và những người béo mập và dưới 60 tuổi
9/ Người tiền tiểu đường phải được theo dõi hàng năm để xem bệnh
đã phát sinh chưa
10/ A1c mục tiêu cho người không có thai thường <7% hay thấp hơn
6% mà không hạ đường quá đáng cho một số bệnh nhân chọn lọc
11/ A1c mục tiêu ít nghiệm ngặt hơn có thể thích hợp cho trẻ em hay
người lớn có bệnh sử hạ đường huyết trầm trọng, sống không bao lâu nữa,
có thêm bệnh khác, bệnh tiểu đường lâu dài, và biến chứng vi mạch ít hay ổn định
Trang 412/ Những người tiền tiểu đường hay bệnh tiểu đường phải được điều
trị dinh dưỡng y học (MNT: Medical Nutrition Treatment) cho mỗi cá thể khi cần để đạt mục tiêu điều trị, tốt nhất là do một chuyên viên dinh dưỡng
có kiến thức về MNT cho bệnh tiểu đường Bảo hiểm sức khỏe nên thanh toán dịch vụ này
13/ MNT gồm quản lý cân bằng năng lượng (energy balance), dư cân
(overweight), béo mập do dinh dưỡng, hoạt động thể lực, thay đổi thái độ (behavior modification); đề phòng chính bệnh tiểu đường cho bệnh nhân có nguy cơ cao, khuyến khích ăn chất xơ và hạt chưa xay xát như gạo lức; kiểm soát chất béo ăn vào bằng cách giới hạn chất béo bảo hòa ăn vào <7% tổng
số calo toàn phần và giảm thiểu chất béo trans ; quản lý chất bột carbohydrate ăn vào
14/ Theo dõi chất bột (carbohydrate) ăn vào là phần chính kiểm soát
mức đường, hoặc bằng cách tính lượng ăn vào, trao đổi hay ước lượng bằng kinh nghiệm Với bệnh nhân bệnh tiểu đường, chỉ số glycemic và lượng glucose đưa vào có thể cải thiện kiểm soát mức đường so với cách chỉ để ý đến lượng carbohydrate toàn phần
15/ DSME (Diabetes Self-Management Education) tạm dịch là giáo
dục tự quản lý bệnh tiểu đường cung cấp cho bệnh nhân bệnh tiểu đường khi
Trang 5chẩn đoán và sau đó khi cần để thay đổi thái độ tự quản lý và đưa ra những vấn đề tâm lý xã hội Cơ quan bảo hiểm sức khỏe nên thanh toán dịch vụ này
16/ Người bệnh tiểu đường phải tập thể dục 150 phút mỗi tuần hay
nhiều hơn cho những cách thể dục vừa phải (nhịp tim 50%-70% mức tối đa)
và thể dục gắng sức tuần 3 lần trừ khi chống chỉ định
17/ Người bệnh tiểu đường khi đi làm việc phải tính đến đòi hỏi của
công việc, tình trạng sức khỏe, chế độ điều trị và bệnh sử
18/ Bệnh nhân và bác sĩ phải được thỏa mãn tất cả các nhóm thuốc
điều trị bệnh tiểu đường, dụng cụ và tiếp liệu NMT và DSME phải được bảo hiểm sức khỏe chịu thanh toán
Hai điểm cần chú ý nhất:
1/ Hemoglobin A1c chưa được công nhận dùng để chẩn đoán, phải
dùng mức glucose bụng đói để chẩn đoán
2/ A1c mục tiêu thường là <7% hay thấp hơn nếu cho phép Hướng
dẫn điều trị dinh dưỡng y khoa (MNT) và giáo dục bệnh nhân tự quản lý
Trang 6bệnh tiểu đường (DSME) là 2 điều mới với Việt-nam, nhưng nên có chương trình này để giúp đỡ cho người bệnh ở Việt-nam
Ts Nguyễn Tuấn Dũng và Ds Lê Văn Nhân