Các xét nghiệm cần làm trong bệnh đái tháo đường Khi bị đái tháo đường ĐTĐ, đường trong máu sẽ cao và có thể gây ra nhiều biến chứng mắt, tim, thận… nếu không được điều trị đúng.. Để đi
Trang 1Các xét nghiệm cần làm trong bệnh đái tháo đường
Khi bị đái tháo đường (ĐTĐ), đường trong máu sẽ cao
và có thể gây ra nhiều biến chứng (mắt, tim, thận…) nếu không được điều trị đúng Để điều trị thường cần làm một số xét nghiệm để kiểm soát tốt bệnh ĐTĐ Sau đây là những xét nghiệm cần làm cho bệnh nhân ĐTĐ
Xét nghiệm đường huyết mao mạch
Đường huyết
Trang 2Đường huyết (ĐH) tĩnh mạch (phải làm ở phòng xét nghiệm) ĐH mao mạch (lấy một giọt máu ở đầu ngón tay,
có thể tự thử ở nhà)
Đường niệu, HbA1c; ceton huyết, niệu; tổng phân tích nước tiểu, lipid máu
Theo dõi ĐH lúc đói (trước ăn sáng), ĐH trước bữa ăn (trưa, tối), ĐH 2 giờ sau ăn HbA1c mỗi 3 tháng 1 lần Lipid máu lúc đói lúc chẩn đoán ĐTĐ nếu bình thường thì
đo hàng năm Đạm niệu mỗi năm một lần
ĐH như thế nào thì gọi là ĐTĐ?
Để xác định có ĐTĐ, cần phải thử ĐH tĩnh mạch Ở người bình thường: ĐH tĩnh mạch lúc đói 70 - 100mg/dl (được gọi là đói khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi lấy máu) Người bị ĐTĐ khi ĐH lúc đói hơn hay bằng 126mg/dl (ít nhất 2 lần thử vào 2 ngày khác nhau)
Chú ý: không được dùng kết quả ĐH đo bằng máy thử ĐH
ở đầu ngón tay để chẩn đoán ĐTĐ
Khi điều trị ĐTĐ, ĐH bao nhiêu thì tốt?
Bảng dưới đây là mức ĐH cần phải đạt được khi điều trị
Trang 3Với một số người dễ bị hạ ĐH (người cao tuổi, rối loạn tri giác, ăn uống kém) không nên cố gắng đạt tới mức ĐH lý tưởng, chỉ cần giữ ở mức chấp nhận được
Có cần phải thử đường trong nước tiểu hay không?
Hiện nay, thử đường niệu không còn được dùng phổ biến
để theo dõi ĐTĐ nữa, vì nó có nhược điểm là không đánh giá được trường hợp ĐH không cao nhiều (từ 120 -180mg/dl) Thử đường niệu cũng không phát hiện được tình trạng hạ ĐH Que thử đường niệu có ưu điểm là giá rẻ Cách tốt nhất để tự theo dõi ĐH hiện nay là dùng máy đo
ĐH ở đầu ngón tay Tuy nhiên, bệnh nhân vẫn có thể dùng que thử đường trong nước tiểu để theo dõi tình trạng bệnh ĐTĐ nếu không có điều kiện mua máy đo ĐH
Có thể thử ĐH ở nhà hay không?
Ở nhà có thể dùng máy thử ĐH ở đầu ngón tay để tự theo dõi ĐH Đây là cách theo dõi điều trị ĐTĐ thuận tiện và thường được dùng hiện nay, nó giúp đánh giá tình trạng
Trang 4ĐTĐ tốt hay xấu Kết quả được đo tại nhà nhanh sẽ giúp cho bác sĩ điều trị ĐTĐ tốt hơn cho người bệnh
Nếu có máy thử ĐH ở nhà, nên thử ĐH mấy lần trong ngày và thử vào lúc nào?
Nên thử ĐH ở nhà tại những thời điểm sau đây:
ĐH lúc đói (trước ăn sáng), ĐH trước bữa ăn (trưa, tối),
ĐH 2 giờ sau ăn (sau khi bắt đầu ăn), ĐH lúc đi ngủ (10 - 11g đêm)
Với ĐTĐ týp 1: có thể thử mỗi ngày từ 2 - 4 lần tùy trường hợp Cần phải thử nhiều lần trong ngày khi đang cần điều chỉnh liều tiêm insulin để kiểm soát tốt ĐH
Với ĐTĐ týp 2: không cần thường xuyên như ĐTĐ typ 1
mà chỉ cần 2 – 3 lần/tuần
Với bệnh nhân ĐTĐ nói chung, cần thử ĐH khi có biểu hiện hạ ĐH (hồi hộp, vã mồ hôi, chân tay lạnh…), gọi là hạ
ĐH khi chỉ số ĐH < 60mg/dl
Huyết sắc tố A1c (HbA1c) là gì? Bao lâu thì phải thử lại?
Trang 5Đường glucose trong máu sẽ gắn vào huyết sắc tố (Hb) trong hồng cầu Đo HbA1c cho biết ĐH trung bình trong vòng 2 - 3 tháng trước đó Bình thường thì HbA1c khoảng
4 -6% của tổng số Hb trong máu Nếu HbA1c tăng cao hơn bình thường chứng tỏ ĐH không kiểm soát tốt trong thời gian 2 - 3 tháng trước khi đo Chỉ cần đo HbA1c 3 tháng 1 lần, vì đời sống hồng cầu là 2 - 3 tháng mới thay hồng cầu mới
Khi nào thì cần phải thử ceton trong máu và nước tiểu?
Nếu ĐTĐ không được điều trị tốt, ĐH tăng cao thì trong cơ thể có thể sinh ra ceton Thể ceton mang tính acid sẽ có hại cho cơ thể Tình trạng này cho biết trong cơ thể người bệnh đang thiếu insulin, bệnh nhân cần phải đến gặp bác sĩ để được điều trị gấp Nên dùng que thử ceton niệu khi gặp các tình huống sau đây: bị cảm cúm hay sốt; ĐH cao
>250mg/dl, buồn nôn, nôn, đau bụng; có thai
Có cần thử đạm niệu không?
Khi bệnh nhân ĐTĐ có nhiều đạm trong nước tiểu là dấu hiệu cho biết thận đã bị tổn thương Có hai mức độ tiểu ra đạm (albumin): tiểu albumin vi lượng là lượng albumin
Trang 6trong nước tiểu ít từ 30 - 300mg/24 giờ Tiểu đạm đại lượng là lượng đạm trong nước tiểu nhiều > 300mg/24 giờ Khi có đạm niệu, bệnh nhân cần được bác sĩ chuyên khoa điều trị theo dõi để tránh bị suy thận
Dùng phương pháp nào đo đạm niệu?
Đo đạm niệu tại bệnh viện hay các trung tâm xét nghiệm sẽ cho biết chính xác lượng đạm trong nước tiểu hàng ngày để đánh giá tiểu đạm nhiều hay ít (chú ý không đo đạm niệu khi mới vận động, nhiễm toan ceton, sốt, nhiễm trùng vì kết quả đo sẽ không chính xác)
Tại sao bị ĐTĐ mà phải thử mỡ trong máu?
Bệnh nhân ĐTĐ thường hay có mỡ trong máu tăng cao Khi mỡ trong máu tăng cao sẽ làm bệnh nhân dễ mắc bệnh tim mạch: nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não
Thử mỡ máu khi nào? Cần phải nhịn đói trước khi đi thử
mỡ máu
Thử những chỉ số gì? Thường có 4 yếu tố cần phải đo gồm: lipid máu, HDL - cholesterol, LDL - cholesterol, triglycerid
Trang 7ThS.BS TRẦN QUANG NAM