Khung pháp luật chung cho nhà đầu tư trong và ngoài nước 6 docx

Sửa đổi các quy định về tổ chức, hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài * Nguyên tắc nhất trí Nguyên tắc nhất trí được quy định lần đầu tiên trong Luật Đầu tư nước ngo

cho phép việc xuất khẩu tại chỗ được thanh toán bằng ngoại tệ Trong Thông tư

số 122/2000/TT-BTC ngày 29/12/2000 của Bộ Tài chính hướng dẫn về thực hiện Thuế giá trị gia tăng, phần II, mục 1.3, khoản c cũng quy định trường hợp xuất khẩu tại chỗ phải thanh toán qua ngân hàng và bằng ngoại tệ Trong khi đó, Thông tư số 01/1999/TT-NHNN7 ngày 15/4/1999 của Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn thực hiện Quy chế quản lý ngoại hối lại quy định: mọi giao dịch của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên lãnh thổ Việt Nam phải thực hiện qua ngân hàng và bằng đồng Việt Nam Đó là một biểu hiện của sự chồng chéo, mâu thuẫn trong việc ban hành các văn bản pháp quy của các Bộ ngành, không có sự phối hợp với nhau Điều đó dẫn tới thiệt hại và làm ngưng trệ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Cần sửa đổi lại quy định hướng dẫn thi hành Quy chế quản lý ngoại hối, theo hướng: cho phép các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, nếu có hoạt động xuất khẩu tại chỗ, thì có quyền được thanh toán qua ngân hàng bằng tiền Việt Nam hoặc bằng ngoại tệ, tùy theo sự cân đối và nhu cầu của doanh nghiệp

3.3.2.5 Sửa đổi các quy định về tổ chức, hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

* Nguyên tắc nhất trí

Nguyên tắc nhất trí được quy định lần đầu tiên trong Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 nhằm đảm bảo cho Bên Việt Nam trong doanh nghiệp liên doanh được quyền tham gia quyết định những vấn đề quan trọng, như: phương

án sản xuất, kinh doanh dài hạn và hàng năm, ngân sách, vay nợ; sửa đổi, bổ sung Điều lệ doanh nghiệp liên doanh; bổ nhiệm, miễn nhiệm Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc, Phó Tổng giám đốc thứ nhất và kế toán trưởng, trong khi tỷ lệ vốn góp của Bên Việt Nam rất thấp Luật Đầu tư nước ngoài năm 1996

đã sửa đổi quy định này theo hướng thu hẹp phạm vi cần bảo đảm nguyên tắc nhất trí, chỉ áp dụng nguyên tắc này đối với một số vấn đề quan trọng nhất trong tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp liên doanh

Luật Đầu tư nước ngoài năm 1996 cũng đã bỏ quy định về ba phương pháp

giải quyết trong trường hợp không đạt được nguyên tắc nhất trí và dành cho doanh nghiệp quyền tự chủ giải quyết vấn đề này (Điều 14 Luật Đầu tư nước ngoài năm 1996) Luật Đầu tư nước ngoài (sửa đổi) năm 2000 đã sửa đổi quy định trên theo hướng tiếp tục hạn chế phạm vi áp dụng nguyên tắc nhất trí

Tuy nhiên, so sánh với pháp luật đầu tư nước ngoài của một số nước trên thế giới thì thấy rằng: việc quy định nguyên tắc nhất trí trong Luật Đầu tư nước ngoài (sửa đổi) năm 2000 vẫn chưa phù hợp với các nguyên tắc phổ biến về xí nghiệp liên doanh trên thế giới và trái với tinh thần của Luật Doanh nghiệp nước

ta Do vậy, theo các thông lệ quốc tế thì cần bãi bỏ nguyên tắc nhất trí trong việc

bổ nhiệm, miễn nhiệm Tổng Giám đốc, Phó Tổng Giám đốc thứ nhất, chỉ cần bảo đảm nguyên tắc nhất trí đối với vấn đề sửa đổi, bổ sung Điều lệ doanh nghiệp Theo thông lệ quốc tế, ai góp nhiều vốn, thì người đó được nắm quyền điều hành doanh nghiệp

* Sửa đổi quy định về giảm vốn pháp định

Điều 16 Luật Đầu tư nước ngoài hiện hành quy định: "Vốn pháp định của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ít nhất phải bằng 30% vốn đầu tư của doanh nghiệp Trong trường hợp đặc biệt, tỷ lệ này có thể thấp hơn 30%, nhưng phải được cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài chấp nhận Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không được giảm vốn pháp định"

Thực tiễn hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong thời gian qua cho thấy, có những trường hợp bất khả kháng, dẫn đến việc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài buộc phải xin giảm vốn pháp định Đó là các trường hợp sau đây:

Thứ nhất, một trong các Bên trong doanh nghiệp liên doanh rút khỏi liên

doanh vì những nguyên nhân nhất định, trong khi đó, các Bên còn lại có nguyện vọng vẫn tiếp tục duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh

Thứ hai, doanh nghiệp liên doanh buộc phải giảm quy mô đầu tư so với kế

hoạch đề ra ban đầu, bởi thị trường tiêu thụ sản phẩm đã có biến động theo

hướng nếu cứ duy trì theo quy mô cũ, thì doanh nghiệp sẽ lâm vào tình trạng làm

ăn thua lỗ

Thứ ba, vì những khó khăn về tài chính của các công ty mẹ, nên Bên nước

ngoài buộc phải xin giảm vốn pháp định của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Trong những trường hợp trên, nguyện vọng của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài xin giảm vốn pháp định là chính đáng và phải được các cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài chấp nhận Điều 34 Nghị định số

24 quy định về cơ cấu lại vốn đầu tư, vốn pháp định đã cho phép doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài được cơ cấu lại vốn đầu tư, vốn pháp định khi có những thay đổi về mục tiêu, quy mô dự án, đối tác, phương thức góp vốn và các trường hợp khác

Việc giảm vốn pháp định nói trên phải đảm bảo điều kiện là không được làm

tỷ lệ vốn pháp định của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài xuống dưới mức quy định, có nghĩa là không được thấp hơn 30% so với tổng vốn đầu tư, trường hợp đặc biệt không dưới 20%

3.3.2.6 Vấn đề xử lý phá sản doanh nghiệp

Trong những năm qua, khi việc giải thể doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, nhất là giải thể doanh nghiệp trước thời hạn, thường nảy sinh tình trạng doanh nghiệp không có khả năng thanh toán các khoản nợ cho chủ nợ Theo quy định hiện hành, hết thời hạn thanh lý thì các tranh chấp được chuyển cho Tòa án giải quyết Tuy nhiên, nếu chỉ căn cứ vào Luật Phá sản doanh nghiệp và Nghị định 189/CP ngày 23/12/1996 quy định chi tiết thi hành Luật Phá sản doanh nghiệp, thì trên thực tế nhiều trường hợp chưa đủ căn cứ pháp lý để xử lý việc phá sản của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Tuy đối tượng áp dụng luật này bao gồm cả các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, nhưng các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có những đặc thù riêng, cần phải được quan tâm xem xét cho thích hợp

3.3.2.7 Sửa đổi, bổ sung quy định về bảo đảm đầu tư

Điều 66 Luật Đầu tư nước ngoài hiện hành quy định: "căn cứ vào những nguyên tắc quy định trong Luật này, Chính phủ có thể ký các thỏa thuận với nhà đầu tư nước ngoài hoặc đưa ra các biện pháp bảo lãnh về đầu tư" Quy định này

chưa làm cho các nhà đầu tư các dự án lớn như dự án dầu khí Nam Côn sơn, Dự

án điện BOT Phú Mỹ 3, Phú Mỹ 2.2 yên tâm, vì theo thông lệ quốc tế, các nước thường quy định bảo lãnh của Nhà nước, chứ không quy định bảo lãnh của Chính phủ Họ lý giải rằng Hiến pháp quy định tài nguyên, khoáng sản trên lãnh thổ Việt Nam là thuộc sở hữu Nhà nước, đồng thời quy định đất đai là sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Như vậy, những giá trị vật chất

cơ bản là do Nhà nước nắm giữ Nhưng Luật Đầu tư nước ngoài lại quy định là Chính phủ đứng ra bảo lãnh Vậy, Chính phủ có gì để bảo lãnh? Đồng thời, Nhà nước thì tồn tại lâu dài, còn Chính phủ thì có thể thay đổi Tất nhiên, chúng ta đều hiểu, Chính phủ cũng là đại diện cho Nhà nước Do đó, quy định này có nghĩa là Chính phủ đại diện cho Nhà nước Việt Nam đứng ra bảo lãnh Nhưng phía các nhà đầu tư nước ngoài khó hiểu vai trò này của Chính phủ Họ luôn yêu cầu phải có sự bảo lãnh của Nhà nước chứ không phải là của Chính phủ như hiện nay Hơn nữa, các dự án BOT này toàn là những dự án lớn, có ý nghĩa đối với nền kinh tế

3.3.2.8 Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật đầu tư nước ngoài cho phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt nam đã ký kết hoặc gia nhập

Việc sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về đầu tư nước ngoài không phải chỉ nhằm thực hiện cam kết trong các điều ước quốc tế, mà là một giải pháp nằm trong chủ trương chung của Nhà nước ta về cải thiện môi trường

đầu tư và chủ động hội nhập sâu, rộng hơn vào kinh tế khu vực và thế giới

Việc hoàn thiện các quy định của pháp luật về đầu tư nước ngoài nhằm thực hiện cam kết trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập được thực hiện theo các hướng sau đây:

Thứ nhất, điều chỉnh các quy định về thành lập, tổ chức hoạt động của các

doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nhằm tiến tới thực hiện đối xử quốc gia

đối với các nhà đầu tư nước ngoài

Đây là cam kết có liên quan trực tiếp đến các quy định của pháp luật đầu

tư nước ngoài hiện hành Do vậy, việc thực hiện các cam kết này đòi hỏi phải điều chỉnh một số quy định của pháp luật đầu tư nước ngoài về hình thức góp vốn, huy động vốn, tỷ lệ góp vốn, chuyển nhượng vốn và nguyên tắc nhất trí trong doanh nghiệp liên doanh Trừ cam kết liên quan đến hình thức góp vốn, toàn bộ các cam kết này phải được thực hiện với thời hạn tối đa 3 năm kể từ ngày Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ có hiệu lực

Thứ hai, điều chỉnh các cam kết về việc thực hiện chế độ thẩm định cấp

giấy phép đầu tư và chế độ đăng ký cấp giấy phép đầu tư

Luật đầu tư nước ngoài (sửa đổi) năm 2000 đã luật hóa quy định về chế độ thẩm định cấp giấy phép đầu tư và chế độ đăng ký cấp giấy phép đầu tư, nhưng không quy định cụ thể đối tượng, phạm vi cũng như nội dung của các chế độ này

Để có thời gian rút kinh nghiệm việc triển khai chế độ đăng ký cấp giấy phép đầu tư đã được quy định cụ thể tại Nghị định 24 và Luật Đầu tư nước ngoài (sửa đổi) năm 2000 cho phù hợp với lộ trình đã cam kết trong các điều ước quốc

tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập, cần sửa đổi Nghị định nói trên với các quy định có tính nguyên tắc sau đây:

Một là, công bố rõ ràng, công khai điều kiện cấp phép đối với tất cả các dự

án đầu tư Khi đáp ứng các điều kiện này, nhà đầu tư được cấp giấy phép mà không buộc phải thực hiện bất kỳ yêu cầu nào khác

Hai là, từng bước mở rộng phạm vi các dự án được thực hiện chế độ đăng

ký cấp giấy phép đầu tư theo hướng:

- Chỉ áp dụng các tiêu chí thực hiện chế độ đăng ký cấp giấy phép đầu tư

đã cam kết gồm: các dự án đầu tư vào khu công nghiệp, khu chế xuất; các dự án có

tỷ lệ xuất khẩu tối thiểu 50%; các dự án có vốn đầu tư đến 5 triệu USD

- Trong vòng từ 2 - 3 năm, mở rộng chế độ đăng ký cấp giấy phép đầu tư đối với tất cả các dự án thuộc lĩnh vực sản xuất khác không phụ thuộc vào quy

mô vốn đầu tư, trừ các dự án phải thực hiện chế độ thẩm định cấp giấy phép đầu

tư

Thứ ba, điều chỉnh các cam kết về việc xóa bỏ một số điều kiện đầu tư và

tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho hoạt động của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Thứ tư, điều chỉnh các cam kết về mở cửa thị trường và dành quy chế đối

xử quốc gia cho các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực thương mại hàng hóa

và thương mại dịch vụ

Những cam kết về vấn đề này có liên quan trực tiếp đến các quy định của pháp luật về điều kiện đầu tư hoặc hành nghề của các doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ Phần lớn các vấn đề này thuộc phạm vi điều chỉnh của các văn bản dưới luật do Chính phủ hoặc các Bộ, ngành quản lý kinh tế, kỹ thuật ban hành Vì vậy, hướng điều chỉnh những cam kết này là rà soát toàn bộ các văn bản pháp quy của các ngành có liên quan về điều kiện đầu tư hoặc hành nghề của các doanh nghiệp nói chung để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với các cam kết của Nhà nước ta

Kết luận

1 Là một bộ phận hợp thành hệ thống pháp luật Việt Nam, pháp luật đầu

tư nước ngoài có vị trí độc lập tương đối trong toàn bộ chỉnh thể của hệ thống và

có mối quan hệ hữu cơ với các đạo luật của nhiều ngành luật trong hệ thống đó

Nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam cho thấy, pháp luật đầu tư nước ngoài đã thường xuyên được sửa đổi,

bổ sung, tạo dựng một khung pháp lý cơ bản, điều chỉnh hoạt động đầu tư trong nước cũng như đầu tư nước ngoài, trên cơ sở quán triệt quan điểm "mở cửa", hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng, phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế Những đóng góp của hoạt động đầu tư vào việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước là một minh chứng khẳng định vai trò tích cực của pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

2 Nghiên cứu thực trạng sự hình thành và phát triển của pháp luật đầu tư

nước ngoài tại Việt Nam cho thấy, từ năm 1977 cho đến nay, pháp luật đầu tư nước ngoài đã luôn luôn được hoàn thiện, tạo dựng được khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đầu tư nước ngoài, trên cơ sở quán triệt quan điểm mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng, về cơ bản phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc

tế Những đóng góp của đầu tư nước ngoài vào việc thực hiện các mục tiêu kinh

tế – xã hội của đất nước là một minh chứng khẳng định vai trò tích cực của pháp luật đầu tư nước ngoài

Tuy nhiên, ra đời trong bối cảnh công cuộc đổi mới đất nước đang diễn

ra rất nhanh chóng và nhiều đạo luật về kinh tế đã được ban hành và thường xuyên có sự bổ sung, sửa đổi, nên pháp luật đầu tư nước ngoài cũng đã bộc lộ một số hạn chế như: không ít quy định còn chồng chéo, không thống nhất, thiếu tính đồng bộ và chưa rõ ràng Tình trạng trên cùng với việc chậm ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành đạo luật Đầu tư nước ngoài của các Bộ, ngành có liên quan đã tạo nên sự thiếu thống nhất trong việc áp dụng pháp luật, ảnh hưởng đến hiệu quả của pháp luật đầu tư nước ngoài

3 Để chủ động hội nhập có hiệu quả, cần nỗ lực chủ quan rất lớn và phải

có kế hoạch tổng thể tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng lộ trình hợp lý

và chương trình hành động trong từng thời kỳ, phát huy quyền chủ động của các cấp, các ngành Xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và toàn cầu hóa kinh tế đòi hỏi mỗi quốc gia phải phát triển hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật đầu tư nước ngoài nói riêng để tương đồng với các nước ASEAN và các nước khác trong khu vực và phù hợp với thông lệ quốc tế Đây có thể nói là yêu cầu mang tính khách quan, bởi lẽ nếu ta không phát triển hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật đầu

tư nước ngàoi nói riêng, thì nước ta rất khó hội nhập kinh tế khu vực và thế giới

Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài là một nhu cầu có tính khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu mới, tạo môi trường pháp lý ổn định, thông thoáng, hấp dẫn các nhà đầu tư vào đầu tư tại Việt Nam là cần thiết Tuy nhiên, việc hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài cần tuân thủ các nguyên tắc nhất định, đặc biệt phải quán triệt đường lối, chính sách của Đảng về mở cửa

và hội nhập kinh tế quốc tế

4 Mục tiêu của việc hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài trong thời gian tới là đổi mới thêm một bước hành lang pháp lý và cải thiện môi trường đầu

tư với ba mục tiêu: tháo gỡ kịp thời những khó khăn, cản trở đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã được cấp Giấy phép và đang hoạt động; thu hút nhiều dự án đầu tư mới, với chất lượng cao hơn; đưa các quy định của pháp luật đầu tư nước ngoài xích gần thêm một bước với các quy định của pháp luật đầu tư trong nước, tiến tới một mặt bằng pháp lý chung cho cả đầu tư nước ngoài

và đầu tư trong nước, tạo thế chủ động trong hội nhập quốc tế

Danh mục Tài Liệu THAM Khảo

1 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (1996), Báo cáo tổng kết tình hình đầu tư nước ngoài năm 1996, 2000, 2002

2 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (1999), “Tăng cường sự hấp dẫn của môi trường đầu tư nước ngoài tại Việt Nam”, Hội thảo do Bộ Kế hoạch và Đầu tư và

Cộng đồng châu Âu đồng tổ chức, Hà Nội

3 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2000), Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Nxb

Thống kê, Hà Nội

4 Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội

5 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

6 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

7 TS Lê Đăng Doanh - TS Nguyễn Minh Tú (chủ biên) (2001), Tăng trưởng kinh tế và chính sách xã hội ở Việt Nam trong quá trình chuyển đổi từ năm

1991 đến nay - kinh nghiệm của các nước ASEAN, Nxb Lao động, Hà Nội

8 Hiến pháp Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992) (1995), Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

9 Luật Khuyến khích đầu tư trong nước (1994), Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội

10 Luật Phá sản doanh nghiệp (1994), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

11 Luật Thương mại (1997), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

12 Luật Doanh nghiệp (1999), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 TS Nguyễn Minh Mẫn (1996), Đổi mới và hoàn thiện khung pháp luật kinh

tế trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam, Luận án phó tiến sĩ luật

học, Hà Nội

14 TS Vũ Trường Sơn (1996), Đầu tư trực tiếp nước ngoài với tăng trưởng

kinh tế ở Việt Nam, Luận án phó tiến sĩ khoa học kinh tế, Hà Nội

15 TS Lê Mạnh Tuấn (1996), Cơ sở khoa học của việc hoàn thiện khung pháp luật đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, Luận án phó tiến sĩ luật học,

Hà Nội

16 PGS.TS Chu Hồng Thanh (1993), Nhà nước quản lý kinh tế bằng pháp luật trong cơ chế thị trường ở Việt Nam hiện nay, Luận án phó tiến sĩ luật học,

Hà Nội

17 Nguyễn Như ý (chủ biên) (1998), Đại từ điển tiếng Việt, Nxb Văn hóa –

Thông tin, Hà Nội

18 TS Hoàng Phước Hiệp (1996), Cơ chế điều chỉnh pháp luật trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, Luận án phó tiến sĩ luật học, Hà

Nội