Lý thuyế phát triển: Quan điểm, cách tiếp cận của trường phái sự phụ thuộc pot

Sự phụ thuộc công nghệ - công nghiệp• Từ sau CTTG II, các nước kém phát triển bắt đầu quá trình công nghiệp hoá và gặp những khó khăn cơ bản và các khó khăn này được tạo ra từ mô

Lý thuyết phát triển

Quan điểm, cách tiếp cận của Trường phái Sự phụ thuộc

Quan điểm, cách tiếp cận của

Trường phái Sự phụ thuộc

• Blomstrom and Hettne (1984) cho rằng Trường phái Sự phụ thuộc phản ánh tiếng nói của các nước Thế giới thứ 3 để đối lại với quan điểm của Trường phái HĐH

Magnus Blomstrom Emeritus Björn Hettne

I Bối cảnh lịch sử

• Sự đổ vỡ của chương trình "Phát triển kinh tế các

nước Châu Mỹ La Tinh - ECLA" của Liên hợp quốc kéo theo khủng hoảng về kinh tế, chính trị xã hội ở

các nước này trong những năm đầu của những năm 1960: > Sự mất niềm tin vào các lý thuyết của

Trường phái HĐH

• Chịu ảnh hưởng từ mô hình phát triển của Trung Quốc và Cuba: Tiến lên CNXH bỏ qua giai đoạn TBCN;

Cuộc cách mạng

Trung Quốc 1950

Cuộc cách mạng Cuba 1959

II Thừa kế lý thuyết

• Phê phán chính sách chuyên môn hoá lệnh lạc của ECLA;

• Tư tưởng của chủ nghĩa Marxit mới: Dựa trên

thắng lợi của Cách mạng Trung Quốc và Cuba

III Một số nghiên cứu điển hình

André Gunder FrankTheotonio dos Santos Samir Amin

André Gunder Frank

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA SỰ KÉM PHÁT TRIỂN

• Phê phán lý thuyết của Trường phái HĐH vì:

– Trường phái HĐH giả định rằng sự lạc hậu của các nước Thế

giới thứ 3 là do các yếu tố nội tại của các nước này

– Trường phái HĐH bỏ qua lịch sử của các nước này và cho rằng

các nước phát triển phương Tây là hình mẫu để các nước Thế giới thứ 3 hướng tới.

• Sử dụng mô hình "quốc mẫu - chư hầu" để giải thích cơ chế tạo nên sự kém phát triển: Sự bóc lột của các nước phát triển chính là

nguyên nhân dẫn đến sự kém phát triển ở các nước Thế giới thứ 3; càng có quan hệ chặt chẽ với các nước phát triển thì các nước Thế giới thứ 3 càng khó thoát khỏi sự kém phát triển

• Giải thích Sự kém phát triển của các nước Thế giới thứ 3 là hệ quả của một quá trình lịch sử lâu dài bị thực dân xâm lược

Theotonio dos Santos

CẤU TRÚC CỦA SỰ PHỤ THUỘC

• Có ba dạng quan hệ phụ thuộc trong lịch sử:

– Đến cuối thế kỷ 19: Sự phụ thuộc dạng thuộc địa

– Từ cuối thế kỷ 19: Sự phụ thuộc tài chính-công nghiệp – Từ sau CTTG II: Sự phụ thuộc công nghệ-công nghiệp

•Khi nào thì mối quan hệ

giữa 2 hay nhiều quốc gia

được coi là sự phụ thuộc ?

Sự phụ thuộc công nghệ - công nghiệp

• Từ sau CTTG II, các nước kém phát triển bắt đầu quá trình công nghiệp hoá và gặp những khó khăn cơ bản

và các khó khăn này được tạo ra từ mối quan hệ với các nước phát triển.

Các khó khăn cơ bản

Phụ thuộc vào xuất khẩu

Tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán

Hệ quả là dẫn tới sự phụ thuộc về công nghệ, công nghiệp của các nước kém phát triển

Sự độc quyền công nghệ

của các nước đi trước

Sự phụ thuộc công nghệ - công nghiệp

trúc nền kinh tế của các nước kém phát triển?

nông nghiệp xuất khẩu lạc hậu > < Khu vực tập trung công nghệ, kinh tế-tài chính hiện đại

nghèo sâu sắc

trường trong nước

Amin: Tiến đến CNTB của các

nước Ngoại vi.

Năm 1976: Ông phát hành ấn phẩm “chủ nghĩa đề quốc và sự phát triển không đồng đều”.

Đưa ra 6 giả định

Đưa ra 6 giả định

1.Tiến lên CNTB của các nước ngoại vi có sự khác biệt cơ bản với việc tiến đến CNTB của các nước trung tâm.

* Amin cho rằng quá trình chuyển sang chủ nghĩa tư bản có sự khác nhau

* Do hình thành các nhà tiền TB của CNTB trung tâm chủ yếu là gây thụt lùi

2 CNTB ở ngoại vi đặc trưng bởi sự méo mó của các hoạt động xuất khẩu.

* TB ngoại vi được đặc trưng bởi sự bóp méo các hoạt động xuất khẩu Cùng với sự bóp méo này, mức lương ở các khu vực ngoại vi thường thấp hơn nhiều so với trung tâm

3 Sự bành trướng của các hoạt động không tạo ra của cải: thất nghiệp, di cư nông thôn - thành thị mù quang, …

* Bùng nổ kinh tế ở các nước ngoại vi bùng nổ của các khu vực kinh tế chủ yếu là

hệ quả của việc TB hóa và kết quả là nạn thất nghiệp, di dân từ nông thôn lên thành thị…

4 Nền kinh tế không có hệ số nhân do lợi nhuận bị chảy vào các nước phát triển.

chuyển sang trung tâm, phục vụ cho tăng trưởng phát triển tại đây

5 Sự khác biệt giữa các nước ngoại vi và các nước trung tâm khi bắt đầu

quá trình phát triển.

vi

* Kinh tế đặt dưới sự thống trị của các nước trung tâm thể hiện dưới hình thức

thương mại và sự phụ thuộc về tài chính

6 CNTB các nước ngoại vi không thể đạt được sự phát triển kinh tế nếu

không thách thức sự chi phối của các nước trung tâm.

IV Các giả định cơ bản của

Trường phái Sự phụ thuộc

• Sự phụ thuộc là một quá trình phổ biến, đúng với tất cả các nước Thế giới thứ 3

• Sự phụ thuộc là do các điều kiện từ bên ngoài mang lại

• Sự phụ thuộc được phân tích chủ yếu dựa trên các điều kiện kinh tế

• Sự phụ thuộc được xem như một bộ phận của quá trình phân cực của nền kinh tế toàn cầu

• Sự phụ thuộc được xem là đối lập với sự phát triển

V Hàm ý chính sách của Trường phái Sự phụ thuộc

suất?

thứ 3)?

> Vậy, các chương trình phát triển nên nhắm vào đối tượng nào?

các nước ngoại vi (các nước TGT3) càng không có lợi cho sự phát triển của mình

đường phát triển phù hợp, hướng tới sự độc lập và tự chủ trong phát triển đất nước

trong quá trình phát triển đất nước?

VI So sánh Trường phái Sự phụ thuộc với

trường phái HĐH

• Sự giống và khác nhau giữa Trường phái Sự phụ

thuộc và Trường phái HĐH như thế nào theo các khía cạnh sau?