Chữa trị: Bác sĩ có thể chuyển bệnh đến bác sĩ chuyên môn về ung thư phổi, hoặc quý vị có thể yêu cầu bác sĩ chuyển bệnh.. Đây là một cách chữa trị quan trọng cho bệnh nhân bị ung thư p
Trang 1Những điều cần biết về Ung Thư Phổi
Phần 2
Định kỳ “Non-Small Cell Lung Cancer” (NSCLC):
Bác sĩ xếp loại NSCLC theo kích thước của khối u và sự lan tràn đến hạch bạch huyết hoặc các bộ phận khác
• Thời kỳ “thầm lặng” (occult stage): Tế bào ung thư phổi xuất hiện trong đờm hoặc trong chất lỏng tại phổi, nhưng chưa thấy khối u
• Thời kỳ “sơ khởi” (stage 0): Tế bào ung thư tìm thấy tại màng lót của phổi, chưa đi qua lớp màng này, thời kỳ này còn có tên là “carcinoma in situ” Khối u chưa ăn sâu (non-invasive)
• Thời kỳ IA: Khối u ăn sâu, qua màng lót và vào phế nang Khối u có kích thước 3 cm chiều dài; các mô lân cận còn bình thường và khối u chưa
ăn lậm đến tiểu khí quản Tế bào ung thư chưa lan đến hạch bạch huyết lân cận
Trang 2• Thời kỳ IB: Khối u lớn hơn hoặc sâu hơn, nhưng chưa lan đến hạch bạch huyết lân cận Khối u có một trong những đặc tính sau đây:
- lớn hơn 3 cm chiều dài
- đã lan đến khí quản
- đã ăn sâu qua lớp màng bọc phổi
• Thời kỳ IIA: Khối u có kích thước 3 cm chiều dài hoặc nhỏ hơn, tế bào ung thư đã lan đến hạch bạch huyết lân cận
• Thời kỳ IIB: Khối u có một trong những đặc tính sau:
- Ung thư chưa lan đến hạch bạch huyết lân cận nhưng đã ăn sâu vào lồng ngực, hoành cách mô, màng bọc, tiểu khí quản, hoặc các mô bao bọc tim
- Ung thư đã lan đến hạch bạch huyết lân cận, và có một trong những đặc tính sau đây:
- lớn hơn 3 cm chiều dài
- đã lan đến khí quản
- đã ăn sâu qua lớp màng bọc phổi
Trang 3• Thời kỳ IIIA: Khối u bất kể kích thước Ung thư lan đến hạch bạch huyết lân cận, và các hạch bạch huyết giữa hai lá phổi nhưng ở cùng bên trong lồng ngực
• Thời Kỳ IIIB: Khối u bất kể kích thước Ung thư lan đến phần lồng ngực đối diện hoặc lên cổ Ung thư cũng có thể lan đến tim, thực quản, hoặc khí quản
• Thời kỳ IV: Khối u xuất hiện tại nhiều nơi trong một lá phổi, hoặc cả hai lá phổi, hoặc đã lan khắp nơi trong cơ thể như não bộ, tuyến thượng thận, gan hoặc xương
Chữa trị:
Bác sĩ có thể chuyển bệnh đến bác sĩ chuyên môn về ung thư phổi, hoặc quý vị có thể yêu cầu bác sĩ chuyển bệnh Quý vị có thể được một nhóm chuyên viên cùng tham dự việc chữa trị Những chuyên viên về ung thư phổi gồm có bác sĩ giải phẫu lồng ngực (chest surgeon), bác sĩ giải phẫu ung thư lồng ngực (thoracic surgical oncologist), bác sĩ chuyên trị ung thư (medical oncologist), và bác sĩ chuyên về xạ trị ung thư (radiation oncologist) Những chuyên viên phụ giúp có thể bao gồm bác sĩ chuyên về phổi (pulmonologist), respiratory therapist, y tá chuyên về ung thư, và một chuyên viên về dinh dưỡng (registered dietician)
Trang 4Ung thư phổi khó chữa trị Vì vậy, bác sĩ thường khuyến khích bệnh nhân tham dự một cuộc thử nghiệm lâm sàng Đây là một cách chữa trị quan trọng cho bệnh nhân bị ung thư phổi trong mọi thời kỳ
Cách chữa trị tùy thuộc vào loại ung thư và thời kỳ của ung thư cũng như sức khoẻ toàn diện của bệnh nhân Bệnh nhân có thể chịu giải phẫu, dùng hóa chất, xạ trị, “targeted therapy” hoặc dùng nhiều cách cùng lúc
Những người bị ung thư phổi loại SMLC trong thời kỳ “giới hạn” thường được chữa bằng xạ trị và hóa chất Khi khối u nhỏ, bệnh nhân có thể chịu giải phẫu và dùng hóa chất Những bệnh nhân trong thời kỳ ung thư lan tràn thường chỉ dùng hóa chất
Những người bị ung thư phổi loại NSMLC có thể chịu giải phẫu, hóa chất, xạ trị, hoặc nhiều cách cùng lúc Cách chữa trị khác nhau tùy theo thời
kỳ ung thư Một số bệnh nhân trong thời kỳ sau cùng được chữa trị bằng
“tartgeted therapy”
Việc chữa trị được xếp loại theo “tại chỗ” (local therapy) hoặc “toàn diện” (systemic therapy)
Chữa trị tại chỗ: Giải phẫu và xạ trị là hai loại chữa trị “tại chỗ” Khôi
u bị cắt bỏ hoặc hủy diệt trong lồng ngực Khi ung thư lan đến những bộ
Trang 5phận khác, vẫn có thể chữa trị tại những vị trị lựa chọn Thí dụ, khi ung thư lan đến não bộ, bác sĩ có thể dùng xạ trị tại đầu
Chữa trị toàn diện: Hóa chất và “targeted therapy” là những cách chữa trị toàn diện Dược liệu vào máu, luân lưu khắp cơ thể, hủy diệt tế bào ung thư khắp nơi
Bác sĩ có thể mô tả những cách trị liệu, và kết quả Quý vị có thể muốn biết về phản ứng phụ, và cách trị liệu sẽ ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày như thế nào Trị liệu ung thư thường gây hư hoại cả những tế bào lành mạnh, và thường gây phản ứng phụ Phản ứng phụ tùy thuộc vào phương cách và mức độ chữa trị Phản ứng phụ có thể không đồng nhất trong mọi bệnh nhân, và có thể thay đổi trong khi chữa trị Trước khi bắt đầu, bác sĩ sẽ giải thích về phản ứng phụ và chỉ dẫn cách làm giảm ảnh hưởng của chúng
Bệnh nhân và bác sĩ có thể thảo luận để lựa chọn cách chữa trị thích hợp nhất Trước khi bắt đầu việc chữa trị, quý vị nên đặt câu hỏi với bác sĩ
để được giải thích tường tận:
• Tôi bị ung thư ở thời kỳ nào? Ung thư đã lan ra bên ngoài phổi hay chưa? Nếu có, đã lan đến đâu?
• Có những cách chữa trị nào cho căn bệnh của tôi? Bac sĩ nghĩ rằng cách trị liệu nào thích hợp nhất? Lý do?
Trang 6• Tôi có được chữa trị bằng nhiều phương cách hay không?
• Lợi ích của mỗi cách chữa trị này là những gì?
• Phản ứng phụ và những rủi ro của mỗi cách chữa trị này bao gồm những gì? Ta có thể giảm thiểu phản ứng phụ hay không?
• Tôi có cần làm gì để sửa soạn cho việc chữa trị không?
• Tôi có cần ở lại bệnh viện không? Nếu có, bao nhiêu lâu?
• Việc chữa trị có tốn kém lắm không? Bảo hiểm của tôi có trang trải những phí tổn này không?
• Thử nghiệm lâm sàng có phải là cách chữa trị cho tôi không?
• Sau khi trị liệu, tôi có phải khám bệnh đình kỳ thường xuyên không?
Giải phẫu
Cuộc giải phẫu được thực hiện để cắt bỏ phần ung thư Bác sĩ giải phẫu có thể cắt bỏ cả các hạch bạch huyết lân cận
Bác sĩ cắt bỏ một phần hay cả lá phổi:
• Bác sĩ cắt bỏ khối u và một phần nhỏ của phổi
• Bác sĩ cắt bỏ thùy phổi gọi là segmental hoặc wedge resection hoặc sleeve lobectomy: Đây là cách giải phẫu thường thấy nhất
• Bác sĩ cắt bỏ nguyên lá phổi gọi là pneumonectomy
Trang 7Sau khi giải phẫu, không khí và chất lỏng tích tụ trong lồng ngực Một ống được đặt lồng ngực để tháo chất lỏng Y tá hoặc respiratory therapist chỉ dẫn cách ho, cách thở để chóng phục hồi Bệnh nhân cần tập cách thở nhiều lần trong ngày
Thời gian hồi phục không đồng nhất cho mọi người Hầu hết bệnh nhân ở lại bệnh viện khoảng 1 tuần lễ hoặc lâu hơn Bệnh nhân cần nhiều tuần lễ hồi phục trước khi trở lại mức sinh hoạt bình thường
Thuốc men có thể giảm đau sau khi giải phẫu Trước khi mổ, bệnh nhân nên thảo luận với bác sĩ, y tá về thuốc giảm đau Sau khi mổ, bác sĩ có thể gia giảm lượng thuốc giảm đau khi cần thiết
Quý vị có thể đặt câu hỏi với bác sĩ trước khi giải phẫu:
• Cách giải phẫu nào bác sĩ sẽ thực hiện cho tôi?
• Tôi sẽ ra sao sau khi mổ?
• Nếu đau đớn, có thể dùng thuốc gì?
• Tôi sẽ ở lại bệnh viện bao nhiêu lâu?
• Tôi có bị phản ứng phụ lâu dài hay không?
• Khi nào thì tôi có thể trở lại sinh hoạt bình thường?
Xạ trị
Trang 8Chất phóng xạ, tia phóng xạ được dùng để hủy diệt tế bào ung thư ngay tại khối u
Bác sĩ có thể dùng “ngoại xạ trị” (external radiation) Đây là loại xạ trị thông dụng cho ung thư phổi Tia phóng xạ đến từ một bộ máy phát xạ bên ngoài cơ thể Bệnh nhân được chữa trị tại bệnh viện hoặc trung tâm Y tế Chương trình trị liệu thường kéo dài 5 ngày mỗi tuần trong nhiều tuần lễ
Loại xạ trị khác có tên là “nội xạ trị” (internal radiation hoặc brachytherapy) Loại xạ trị này hiếm khi dùng để chữa trị ung thư phổi Nguồn phóng xạ được đặt trong cơ thể dưới dạng “viên”, ống, hoặc vật chứa
Phản ứng phụ tùy thuộc vào loại xạ trị, mức lượng, và phần thân thể cần chữa trị Ngoại xạ trị tại ngực có thể gây hư hoại thực quản ảnh hưởng đến việc nuốt thức ăn, uống Bệnh nhân thường mất sức, mệt mỏi Vùng da nơi tia phóng xạ đi vào cơ thể bị sưng tấy, đau rát Sau cuộc nội xạ trị, bệnh nhân có thể ho ra máu
Bác sĩ có thể chỉ dẫn cách giảm bớt phảm ứng phụ kể trên
Quý vị có thể đặt câu hỏi với bác sĩ trước khi bắt đầu cuộc xạ trị:
• Tại sao tôi cần loại chữa trị này?
• Bác sĩ chọn loại xạ trị nào cho tôi?
Trang 9• Khi nào thì viec chữa trị bắt đầu? Khi nào thì xong?
• Tôi sẽ bị ảnh hưởng ra sao?
• Làm thế nào để biết là xạ trị có hiệu quả hay không?
• Có phản ứng phụ nào lâu dài hay không?
Hóa chất
Hoá chất là những dược phẩm diệt tế bào ung thư Thuốc vào máu, luân lưu khắp cơ thể và ảnh hưởng đến tế bào ung thư ở mọi nơi trong cơ thể
Thông thường, bác sĩ dùng nhiều lọai thuốc khác nhau, thuốc được truyền qua tĩnh mạch Một vài loại dược phẩm có thể được uống
Hóa chất được dùng theo chu kỳ trị liệu Giữa 2 lần trị liệu là một thời gian “nghỉ ngơi” để phục hồi Thời gian phục hồi và số chu kỳ (lần) chữa trị tùy thuộc vào loại dược phẩm sử dụng Bệnh nhân có thể được chữa trị tại trung tâm Y tế, tại văn phòng bác sĩ, hoặc tại nhà Đôi khi, bệnh nhân cần được chữa trị tại bệnh viện
Phản ứng phụ tùy thuộc vào loại thuốc và lượng thuốc sử dụng Hóa chất tiêu diệt tế bào ung thư nên sẽ ảnh hưởng đến những tế bào tăng trưởng nhanh chóng như:
Trang 10• Tế bào máu: Khi hóa chất chữa ung thư hạ thấp số tế bào máu khỏ mạnh, bệnh nhân dễ bị nhiễm trùng, bầm tím hoặc chảy máu dễ dàng, và mệt mỏi, mất sức Bác sĩ cần thử máu để đo lường số tế bào máu Khi lượng tế bào xuống thấp, bác sĩ có thể dùng thuốc kích thích tủy xương chế tạo tế bào mới nhanh chóng hơn
• Tế bào bọc quanh chân tóc: Hóa chất gây rụng tóc Tóc sẽ mọc trở lại sau khi chữa trị, tóc mới có thể khác màu hoặc thay đổi thể dạng (texture)
• Tế bào lót các bộ phận tiêu hóa: Háo chất có thể gây kém ăn, buồn nôn và ói mửa, tiêu chảy, lở miệng Bác sĩ và y tá có thể chỉ dẫn những cách giảm thiểu phản ứng phụ
Một số hóa chất gây ù tai, giảm thính giác, đau khớp xương, và cảm giác kim châm hoặc tê dại ngón tay, ngón chân Những phản ứng phụ này thường sẽ biến mất sau khi chữa trị
Khi xạ trị và hóa chất được dùng cùng lúc, phản ứng phụ sẽ nặng nề hơn
Targeted therapy: Đây là loại thuốc dùng để ức chế sự tăng trưởng
và lan tràn của tế bào ung thư Thuốc vào máu, luân lưu khắp cơ thể và ảnh
Trang 11hưởng đến tế bào ung thư tại mọi nơi Một số bệnh nhân bị NSCLC trong thời kỳ cuối được chữa trị bằng loại thuốc này
Có hai loại targeted therapy dành cho ung thư phổi:
• Loại thuốc chích, truyền qua tĩnh mạch, được dùng tại văn phòng bác sĩ, bệnh viện, hoặc trung tâm y tế; dùng chung với hóa chất Phản ứng phụ có thể bao gồm xuất huyết, ho ra máu, nổi mề đay, cao huyết áp, đau bụng, ói mửa hoặc tiêu chảy
• Loại thuốc uống, không dùng chung với hóa chất Phản ứng phụ có thể bao gồm nổi mề đay, tiêu chảy, ngộp thở
Trong khi chữa trị, bệnh nhân được theo dõi kỹ lưỡng Phản ứng phụ thường chấm dứt sau khi chữa trị
Quý vị có thể đặt câu hỏi với bác sĩ trước khi bắt đầu chữa trị hóa chất:
• Tôi sẽ được chữa trị bằng những thứ thuốc nào?
• Khi nào thì bắt đầu? Khi nào thì xong? Bao nhiều lần chữa trị?
• Tôi sẽ được chữa trị tại đâu?
• Tôi cần làm gì để tự chăm sòc trong khi chữa trị?
• Làm thế nào để biết rằng việc chữa trị có hiệu quả?
Trang 12• Tôi cần báo cho bác sĩ biết về những phản ứng phụ nào? Có cách nào phòng ngừa không?
• Có phản ứng phụ nào lâu dài hay không?
Ý kiến thứ nhì
Trước khi bắt đầu việc chữa trị, quý vị có thể tham khảo một bác sĩ khác để lấy ý kiến về chẩn đoán và chữa trị Nhiều hãng bảo hiểm sẽ trả chi phí này nếu quý vị hoặc bác sĩ yêu cầu
Quý vị cần một thời gian để thu góp tài liệu, y sử, các kết quả thử nghiệm và sắp xếp buổi tham khảo với một bác sĩ khác Việc chờ đợi thường không ảnh hưởng đến kết quả của việc chữa trị Để an tâm hơn, quý vị có thể thảo luận về việc chờ đợi này với bác sĩ của mình Đôi khi, ung thư phổi cần được chữa trị ngay, chẳng hạn như chứng SCLC, bệnh nhân cần được chữa trị trong vòng 1-2 tuần lễ, không nên chờ đợi lâu
Nhiều cách để tìm một bác sĩ cho ý kiến thứ nhì: Hỏi bác sĩ của mình, hỏi chi tiết tại bệnh viện, những tổ chức y tế địa phương, trường Y khoa…
để lấy tên một vị bác sĩ chuyên khoa
Chữa trị để dễ chịu hơn (comfort care)
Trang 13Ung thư phổi và các trị liệu có thể gây phản ứng phụ hoặc biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe Bệnh nhân cần các trị liệu khác để ngăn ngừa hoặc giúp chịu đựng các phản ứng phụ cũng như biến chứng
Việc chữa trị để dễ chịu hơn có thể dùng trong khi hoặc sau các cuộc trị liệu chính:
• Đau đớn: bác sĩ có thể dùng thuốc men để giảm đau hoặc bác sĩ chuyên khoa chữa trị đau đớn (pain specialist) có thể dùng các cách trị liệu
để giảm đau
• Ngộp thở hoặc khó thở: Ung thư phổi thương gây ngộp thở Bệnh nhân có thể được gửi đến các chuyên viên như bác sĩ chuyên về phổi hoặc repiratory therapist Một số bệnh nhân dễ chịu hơn khi dùng thêm dưỡng khí (oxygen therapy), ánh sáng (photodynamic therapy), laser, cryotherapy (làm đông lạnh và hủy diệt tế bào ung thư), hoặc stent
• Nước đọng tại phổi: Ung thư trong giai đoạn sau cùng thương gây nước đọng tại phổi hoặc quanh phổi gây ngộp thở Bác sĩ có thể rút nước từ phổi giúp bệnh nhân dễ thở hơn; đôi khi có thể dùng cách “đốt” để ngăn ngừa nước tích tụ Bệnh nhân có thể cần được đặt ống tháo nước (chest tube)
Trang 14• Nhiễm trùng phổi được chẩn đoán bằng chụp hình quang tuyến và chữa trị bằng thuốc kháng sinh
• Ung thư lan đến não bộ gây ra các triệu chứng như nhức đầu, kinh phong, mắt thăng bằng khi đi đứng Bác sĩ có thể dùng thuốc men để làm giảm sưng trướng, xạ trị hoặc giải phẫu đôi khi giúp bệnh nhân dễ chịu hơn Bệnh nhân bị SCLC có thể được chữa trị bằng xạ trị để ngăn ngừa ung thư lan đến não bộ (prophylactic cranial radiation)
• Ung thư lan đến xương: gây đau đớn và có thể gãy xương Bác sĩ có thể dùng thuốc men hoặc xạ trị để giảm đau, và dùng thuốc để ngăn ngừa gãy xương
• Đau buồn: Lo âu, buồn rầu, tâm trí bất thường là những cảm tính bình thường khi bị bệnh nan y Bệnh nhân có thể bớt đau khổ khi có cơ hội nói về nỗi lo âu, bất an của mình
Dinh dưỡng
Ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng để duy trì sức khỏe là điều quan trọng Bệnh nhân cần duy trì trọng lương, cần có đủ lượng chất đạm để nuôi dưỡng các hoạt động của cơ thể Đôi khi sau những lần chữa trị, bệnh nhân
bị mất sức, mệt mỏi và biếng ăn Thực phẩm không còn sức hấp dẫn, và những vết lở trong miệng gây khó khăn cho việc nhai nuốt… Những yếu tố