Yêu cầu kiến thức: - Đây là hai từ láy có gốc run, tuy nhiên trong trường hợp này hai từ có ý nghĩa sắc thái riêng: + run run: vừa có giá trị tạo hình, vừa mang sắc thái biểu cảm bàn tay
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
YÊN BÁI
KÌ THI TUYỂN SINH LỚP 10 THPT CHUYÊN
NĂM HỌC 2010 - 2011
ĐỀ CHÍNH THỨC
(Bản hướng dẫn chấm gồm 04
trang)
HƯỚNG DẪN CHẤM
MÔN: NGỮ VĂN
I Phần hướng dẫn chung
Bản hướng dẫn chấm chỉ xác định yêu cầu cơ bản Do đặc trưng môn Ngữ văn
và tính chất của kì thi tuyển sinh vào lớp 10 chuyên Văn, giám khảo cần nắm vững hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, chủ động linh hoạt trong vận dụng tiêu chuẩn cho điểm từng trường hợp cụ thể Nếu thí sinh làm bài theo cách riêng, khác với hướng dẫn chấm, nhưng đáp ứng được những yêu cầu cơ bản hoặc trình bày có lí lẽ và căn cứ hợp lí thì vẫn cho đủ điểm với từng phần như hướng dẫn qui định
Việc chi tiết hoá thang điểm (nếu cần thiết) so với hướng dẫn chấm phải đảm bảo không sai lệch với điểm từng phần của hướng dẫn chấm và được thống nhất thực hiện trong hội đồng chấm thi Những bài viết có tính sáng tạo cả về nội dung lẫn hình thức, có cảm xúc và giàu chất văn cần được khuyến khích
II Đáp án và thang điểm
1 Yêu cầu kĩ năng:
- Đây là đề nghị luận xã hội, vấn đề nghị luận tiềm ẩn trong một văn
bản Thí sinh cần phải hiểu văn bản và xác định văn phong phù hợp
- Đề bài có yêu cầu thí sinh phân biệt hai từ run run và run rẩy, tuy
nhiên, trọng tâm là bình luận ý nghĩa của câu chuyện Vì thế, thí sinh cần
có thái độ đúng đắn về đạo lí và lối sống
- Trên cơ sở hiểu đúng yêu cầu của đề, thí sinh cần biết cách làm bài văn
nghị luận xã hội: bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ; không mắc lỗi về
chính tả, dùng từ, đặt câu
- Cần lưu ý tính sáng tạo, có cách tư duy, cảm nhận riêng song phải
chân thực, sâu sắc; tránh khô cứng, giáo điều, hô khẩu hiệu
2 Yêu cầu kiến thức:
- Đây là hai từ láy có gốc run, tuy nhiên trong trường hợp này hai từ có ý
nghĩa sắc thái riêng:
+ run run: vừa có giá trị tạo hình, vừa mang sắc thái biểu cảm (bàn tay
thể hiện sự xúc động của nhân vật tôi)
+ run rẩy: có giá trị tạo hình (bàn tay yếu ớt của ông lão ăn xin)
Trang 2b Bàn luận: 3,0
* Câu chuyện đề cập đến một tình huống éo le:
- Người ăn xin đáng thương (già, môi tái nhợt, quần áo tả tơi…) xuất
hiện nhưng nhân vật tôi không còn gì để cho dù đã lục hết các túi
- Người ăn xin dù không nhận được gì vẫn nở nụ cười và cảm ơn khi
nắm bàn tay run run của nhân vật tôi.
1,0
* Ý nghĩa của câu chuyện nằm trong chính câu cảm ơn của ông lão:
- Ông cảm ơn vì đã đón nhận được món quà mang giá trị tinh thần: sự
ân cần, tôn trọng từ trong đáy lòng nhân vật tôi
- Nhân vật tôi cũng đón nhận nụ cười, tấm lòng chân thành và sự trân
trọng của ông lão
1,0
* Bài học rút ra từ câu chuyện:
- Trong cuộc sống, giá trị vật chất rất quan trọng nhưng không phải là
tất cả Chúng ta còn cần những giá trị tinh thần để đem đến niềm vui
và hạnh phúc
- Khi giao tiếp cần tế nhị và tôn trọng người khác
- Muốn làm được điều ấy, cần có tấm lòng nhân ái, bao dung, đạo đức
trong sáng và tấm lòng cao thượng
1,0
II. “Từ cuối hạ sang đầu thu, đất trời có những biến chuyển nhẹ
nhàng mà rõ rệt Sự biến chuyển này đã được Hữu Thỉnh gợi lên bằng
cảm nhận tinh tế, qua những hình ảnh giàu sức biểu cảm trong bài
Sang thu”.
6,0
1 Yêu cầu kĩ năng:
- Đây là đề nghị luận văn học, ngoài việc nắm vững kiến thức về tác
phẩm thí sinh còn phải xác định được vấn đề trọng tâm và phân bố
thời lượng hợp lí
- Thí sinh cần tổ chức bài viết hợp lí, bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ;
không mắc lỗi về chính tả, dùng từ, đặt câu
- Có thể chọn nhiều cách trình bày khác nhau, tuy nhiên phải đảm bảo
các bước và nội dung cơ bản của hướng dẫn chấm
2 Yêu cầu kiến thức:
- Thí sinh có nhiều cách để trình bày suy nghĩ của mình Tuy nhiên,
bài viết cần phải thể hiện được ba nội dung căn bản sau đây:
a Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vấn đề nghị luận 0,5
b1 Thiên nhiên: “Từ cuối hạ sang đầu thu, đất trời chuyển biến nhẹ
nhàng mà rõ rệt”
3,0
* Khổ 1: những cảm nhận ban đầu về cảnh sang thu của đất trời
- Thiên nhiên được cảm nhận từ những gì vô hình (hương, gió), mờ ảo 0,5
Trang 3(sương chùng chình), nhỏ hẹp và gần (ngõ)
+ Đầu tiên là sự cảm nhận về hương vị: hương ổi chín bỗng “phả vào
trong gió se”, đem đến hương vị dịu ngọt, đằm thắm của mùa thu
khiến nhà thơ ngạc nhiên đến ngỡ ngàng
+ Một hình ảnh lung linh huyền ảo: không còn là những hạt sương mà
đã là một màn sương mỏng nhẹ trôi, đang chuyển động chầm chậm
nơi đường thôn ngõ xóm
- Nhận ra trong gió có hương ổi, màn sương thu chứa đầy tâm trạng,
như người đi còn vương vấn, ngập ngừng khi qua ngõ nhà ai… nhà
thơ đã đem đến cho ta một tín hiệu mùa thu dân dã mà thi vị, một nét
đẹp thật đáng yêu của mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ
0,5
* Khổ 2: mùa thu dần dần đến và hiện ra ngày càng rõ hơn
- Sự vận động của thiên nhiên được cụ thể hoá bằng những đổi thay
của vạn vật:
+ Sông lúc sang thu không còn cuộn chảy dữ dội mà êm ả dềnh dàng
như đang lắng lại, đang trầm xuống
+ Hình ảnh đàn chim bắt đầu vội vã bay về tổ lúc hoàng hôn Chữ “bắt
đầu” thể hiện sự tinh tế, tình yêu và gần gũi với thiên nhiên
+ Đám mây mùa hạ vắt nửa mình sang thu là một liên tưởng mới mẻ,
thú vị, gợi cảm một hình ảnh đầy chất thơ
- Không phải vẻ đẹp của mùa hạ cũng chưa hẳn là vẻ đẹp của mùa thu
mà đó là vẻ đẹp của thời khắc giao mùa được sáng tạo từ một hồn thơ
tinh tế và nhạy cảm đang say thời khắc giao mùa này
0,5
0,5
* Khổ cuối: Khúc giao mùa của không gian và thời gian khi sang thu
còn được thể hiện ở chiều sâu suy ngẫm
- Những biến chuyển của nắng, mưa, sấm trong lúc giao mùa với
những nhận xét tinh tế của một người am hiểu tường tận:
+ Sự đối lập lúc giao mùa: nắng cuối hạ vẫn còn nồng, còn sáng;
những cơn mưa rào ào ạt và những tiếng sấm bất ngờ cũng bớt đi Tất
cả đã đi vào chừng mực, vào thế ổn định mang nét đặc trưng của mưa
nắng phút giao mùa sang thu
+ Bài thơ khép lại bằng hai dòng thơ hàm chứa hai tầng ý nghĩa: tả
thực và ẩn dụ: sấm cuối hạ cũng bớt đi, hàng cây cổ thụ, cảnh vật thiên
nhiên vào thu không còn giật mình, bất ngờ bởi tiếng sấm; sấm - những
vang động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời, hàng cây đứng
tuổi - gợi tả những con người từng trải đã từng vượt qua những khó
khăn, những thăng trầm của cuộc đời
- Hai câu khép lại bài thơ vừa là hình ảnh thiên nhiên sang thu, vừa là
suy nghĩ chiêm nghiệm về bản thân, về con người, về đât nước Bài
thơ kết thúc, nhưng dư vị vẫn còn để người đọc tiếp tục nghĩ suy thêm
0,5
0,5
Trang 4về cái điều nhà thơ tâm sự.
- Qua bức tranh thiên nhiên, ta cảm nhận được một tâm hồn nhạy cảm:
+ Cảm nhận phút giao mùa sang thu là sự ngỡ ngàng: cả khứu giác,
xúc giác và thị giác đều như mách bảo thu về mà vẫn chưa thể tin,
chưa dám chắc
+ Một hồn thơ tinh tế và nhạy cảm đang say mê trước vẻ đẹp của thời
khắc giao mùa
+ Một người am hiểu tường tận thiên nhiên, cuộc sống và con người
-sự từng trải của người đã từng vượt qua những khó khăn, những thăng
trầm của cuộc đời
- Qua đó, nhà thơ bộc lộ tình yêu mến thiên nhiên, yêu hương thu bằng
tình yêu tha thiết
0,5
0,5
b3 Nghệ thuật: “những hình ảnh giàu sức biểu cảm” 1,0
- Thể thơ 5 chữ Nhịp thơ chậm, âm điệu nhẹ nhàng
- Nhiều từ có giá trị gợi tả, gợi cảm sâu sắc thể hiện những liên tưởng
bất ngờ: (“phả”, “gió se”, “chùng chình”, “dềnh dàng”, “bắt đầu vội
vã”, “vắt”…)
- Hình ảnh chọn lọc mang nét đặc trưng của sự giao mùa hạ - thu, của
hồn quê đất Việt mang đậm chất dân gian
- Từ cuối hạ sang đầu thu, đất trời có những biến chuyển nhẹ nhàng
mà rõ rệt Sự biến chuyển này đã được Hữu Thỉnh gợi lên bằng cảm
nhận tinh tế, qua những hình ảnh giàu sức biểu cảm
- Qua đó, người đọc cảm nhận một tình cảm yêu mến thiên nhiên, một
tâm hồn nhạy cảm, sâu sắc
………… HẾT………