Những điều cần biết về ung thư bàng quang - Phần 1 pdf

Những điều cần biết về ung thư bàng quang Phần 1 Bác Sĩ Trần Lý Lê, Ly-Le Tran, MD, JD, FCLM Tài liệu của viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ National Cancer Institute Mỗi năm tại Hoa Kỳ có 3

Những điều cần biết về ung thư bàng quang

Phần 1

Bác Sĩ Trần Lý Lê, Ly-Le Tran, MD, JD, FCLM

Tài liệu của viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ (National Cancer

Institute)

Mỗi năm tại Hoa Kỳ có 38,000 người nam và 15,000 người nữ bị ung

thư bàng quang; loại ung thư này đứng hàng thứ tư trong nam giới và thứ

tám trong nữ giới

Bàng quang (bọng đái, bladder) là một túi rỗng nằm ở phần dưới của

khoang bụng Bàng quang chứa nước tiểu thải ra từ thận (kidney) Từ thận,

nước tiểu chảy qua ống dẫn nước tiểu (ureter) vào bàng quang

Mặt trong của bàng quang lót bằng những tế bào có tên là transitional

cell và squamous cell, bên ngoài bàng quang bao bọc bởi một lớp cơ trơn

(smooth muscle) và ngoài cùng là màng bọc Khi bàng quang đầy nước tiểu,

lớp cơ trơn co thắt để đẩy nước tiểu ra ngoài Nước tiểu ra ngoài cơ thể qua

ống tiểu (urethra)

Hiểu biết căn bản về ung thư

Ung thư khởi đầu từ tế bào, đơn vị căn bản của mọi mô, mô tạo thành

bộ phận Bình thường, tế bào khỏe mạnh sinh sản và tăng trưởng tạo ra

những tế bào con khi cần thiết Khi tế bào khỏe mạnh già lão hoặc bị hư

hoại, chúng chết, và các tế bào mới thay thế Đôi khi, quá trình sinh-tử trật

tự kể trên bị đảo lộn Tế bào mới xuất hiện trong khi cơ thể không cần đến,

hoặc tế bào già lão, hư hoại không chết như đã định, sự tích tụ của các tế bào

mới và cũ tạo thành khối gọi là "khối u“, bướu hay "tumor“

Khối u (bướu) có thể "lành“ (benign) hoặc "độc“ (malignant) Bướu

lành thường không độc hại như bướu độc

Bướu lành:

- Ít khi gây tử vong

- Thường không cần giải phẫu để cắt bỏ

- Không ăn lậm (invasive) đến các mô lân cận

- Không lan xa đến những bộ phận khác trong cơ thể

Bướu độc:

- Có thể gây tử vong

- Có thể tái phát sau khi đã được cắt bỏ, chữa trị

- Có thể ăn lậm đến các mô lân cận

- Lan ra các bộ khác

Tế bào ung thư lan rộng bằng cách tách rời từ khối u đầu tiên hay khối

ung thư nguyên phát (primary tumor) Các tế bào này theo mạch máu (blood

vessel) hoặc mạch bạch huyết (lymph vessel) đến mọi bộ phận trong cơ thể

Tế bào ung thư có thể “bám“ vào các bộ phận và sinh sản, tạo nên một khối

u mới hay khối ung thư thứ phát (secondary tumor), có thể gây hư hoại các

bộ phận này Sự lan tràn của tế bào ung thư gọi là “metastasis“

Có 3 loại ung thư xuất phát từ các tế bào lót bàng quang, loại tế bào

được dùng làm tên gọi cho ung thư

Transitional cell carcinoma: Ung thư xuất phát từ lớp mô lót trong

cùng của bàng quang, các tế bào này giãn ra khi bàng quang đầy và co lại

khi bàng quang trống Hầu hết ung thư bàng quang khởi thủy từ transitional

cell

Squamous cell carcinoma: Ung thư xuất phát từ tế bào squamous, là

các tế bào mỏng thường xuất hiện sau cơn nhiễm trùng lâu dài hoặc bị trầy

xước triền miên

Adenocarcinoma: Ung thư xuất phát từ các tế bào tuyến (glandular

cell), loại tế bào này có thể xuất hiện sau khi bị viêm lâu dài hoặc bị trầy

xước triền miên

Khi ung thư còn nằm tại lớp tế bào lót bàng quang, gọi là “superficial

bladder cancer” hoặc “carcinoma in situ” Loại ung thư này thường tái phát

sau khi chữa trị và khi tái phát, cũng là những loại “superficial cancer”

Loại superficial cancer có thể lan sâu đến lớp cơ trơn của bàng quang,

gọi là “invasive cancer” Loại ung thư này có thể lan ra ngoài lớp cơ trơn và

lan đến những bộ phận lân cận như dạ con hoặc âm hộ (ở phái nữ) hoặc

tuyến tiền liệt (prostate) ở phái nam Đôi khi ung thư bàng quang lan đến

khoang bụng

Khi ung thư lan ra ngoài bàng quang, thường tìm thấy ở những hạch

bạch huyết lân cận và như vậy có nghĩa là ung thư đã lan đến những hạch

bạch huyết khác hoặc những bộ phận khác trong cơ thể như phổi, gan, hoặc

xương Khi ung thư lan đến xương, vẫn gọi là ung thư bàng quang tại xương,

hay metastatic bladder cancer, không phải ung thư xương và được chữa trị

như ung thư bàng quang

Những yếu tố gia tăng nguy cơ bị ung thư bàng quang

Dù chưa hiểu rõ nguyên nhân, y học đã tìm ra một số yếu tố liên quan

đến ung thư bàng quang (risk factors):

• Tuổi tác: Tỷ lệ ung thư bàng quang gia tăng với tuổi tác, thường

không thấy ung thư bàng quang ở tuổi 40

• Hút thuốc lào,thuốc lá gia tăng tỷ lệ ung thư bàng quang gấp 3 lần

• Môi sinh: Những người sống hoặc làm việc trong kỹ nghệ thuộc da,

chế tạo cao su, vải hoặc sử dụng hóa chất như thợ uốn & nhuộm tóc, thợ

sơn, thợ in đều có tỷ lệ ung thư bàng quang cao hơn

• Nhiễm trùng: bị nhiễm trùng ký sinh (thường thấy ở vùng nhiệt đới,

hiếm có tại Hoa Kỳ) gia tăng tỷ lệ ung thư bàng quang

• Chữa trị với cyclophosphamide hoặc arsenic gia tăng tỷ lệ ung thư

bàng quang

• Chủng tộc: Người da trắng có tỷ lệ ung thư bàng quang cao nhất so

với người da đen, Hispanic và người da vàng

• Giới tính: Phái nam có tỷ lệ ung thư bàng quang cao hơn phái nữ

• Có thân nhân bị ung thư bàng quang có tỷ lệ ung thư bàng quang cao

hơn Sự biến thái của một vài loại di thể có thể gia tăng tỷ lệ ung thư, điều

này đang đuọc khảo sát

• Bị ung thư bàng quang trong quá khứ gia tăng tỷ lệ ung thư

Chlrorine được thêm vào nước để sát trùng và nước do đó có thể

uống Tuy nhiên các thành chất (by-product) từ chlorine có thể xuất hiện

trong nước Các chuyên viên y tế đã khảo sát các thành chất kể trên qua 25

năm và không tìm ra dấu hiệu nào của việc chlorine liên quan đến ung thư

bàng quang

Một vài cuộc khảo sát khác cho rằng saccharin, một loại đường hóa

học, gây ung thư bàng quang trong thú vật Tuy nhiên ta chưa tìm thấy dấu

hiệu nào về saccharin liên quan đến ung thư bàng quang trong con người

Nếu nghi ngại rằng mình bị ung thư bàng quang, quý vị hãy đi khám

bệnh và nói cho bác sĩ biết sự lo âu của mình

Triệu chứng

Những triệu chứng thường thấy gồm có:

• Máu lẫn trong nước tiểu (làm nước tiểu có màu đỏ nhạt hoặc đậm)

• Đau rát khi tiểu tiện

• Đi tiểu nhiều lần hoặc có cảm giác buồn tiểu nhưng không thể tiểu

tiện

Dù những triệu chứng này có thể gây ra bởi nhiều chứng bệnh khác,

cần đi khám bệnh để tìm nguyên nhân, càng sớm càng tốt Bác sĩ chuyên

khoa về tiết niệu gọi là urologist

Chẩn bệnh

Bác sĩ khám tổng quát kể cả khám phụ khoa và hậu môn, trực tràng và

dùng những cách thử nghiệm như sau:

• Thử nước tiểu tìm dấu vết máu, tế bào ung thư và những dấu hiệu

bệnh tật khác

• Intravenous pyelogram (IVP): Bác sĩ tiêm một loại phẩm vào tĩnh

mạch, hóa chất này luân lưu trong máu, qua thận, theo nước tiểu xuống bàng

quang và bác sĩ chụp X ray của bàng quang

• Cystoscopy: Bác sĩ dùng phương pháp nội soi, dùng một ống nhỏ,

mềm, đầu ống có đèn truyền qua ống tiểu (urethra) để soi bàng quang Bác sĩ

có thể dùng thuốc tê hoặc thuốc mê khi làm nội soi bàng quang

Bác sĩ cũng có thể làm sinh thiết khi quan sát bàng quang, lấy ra một

mảnh bàng quang để thử nghiệm Đôi khi, bác sĩ cắt bỏ cả khối u trong khi

quan sát; với những bệnh nhân này chẩn bệnh và chữa bệnh luôn trong một

cuộc tiểu giải phẫu

Quý vị có thể đặt những câu hỏi sau trước khi bác sĩ trích mô (làm

sinh thiết):

-Trích mô ảnh hưởng đến việc chữa trị ra sao?

-Bác sĩ chọn phương thức nào để trích mô?

-Việc trích mô kéo dài bao nhiêu lâu? Tôi sẽ thức trong khi làm sinh

thiết? Có đau đớn lắm không?

-Làm sinh thiết có rủi ro không? Có gây ra việc lan tràn ung thư

không? Tôi có bị xuất huyết? Nhiễm trùng?

-Chừng nào thì tôi biết kết quả? Ai sẽ là người giải thích kết quả cho

tôi hiểu?

-Nếu tôi bị ung thư, ai sẽ là người nói chuyện với tôi về những bước

sắp tới? Và bao giờ?

Định kỳ ung thư

Bác sĩ cần định kỳ ung thư, xem ung thư đã lan chưa, nếu có, đã lan

đến đâu trước khi hoạch định cách chữa trị Bác sĩ có thể dùng hình ảnh

(images) như CT scan, MRI, siêu âm, IVP, Bone scan hoặc quang tuyến

hình phổi để định thời kỳ ung thư Đôi khi công việc này chỉ có thể được

hoàn tất sau khi giải phẫu:

• Thời kỳ 0: Tế bào ung thư nằm trên mặt lớp tế bào lót bàng quang,

còn gọi là superficial bladder cancer hoặc cancer in situ

• Thời kỳ I: Tế bào ung thư nằm sâu trong lớp tế bào lót bàng quang

nhưng chưa lan đến lớp cơ trơn

• Thời kỳ II: Tế bào ung thư đã lan đến lớp cơ trơn của bàng quang

• Thời kỳ III: Tế bào ung thư đã lan qua lớp cơ trơn và đến lớp màng

bọc bên ngoài của bàng quang, ung thư có thể lan đến tuyến prostate ở phái

nam hoặc dạ con hoặc âm hộ ở phái nữ

• Thời kỳ IV: Ung thư đã lan đến khoang bụng, hạch bạch huyết hoặc

những bộ phận khác như phổi, xương

Chữa trị

Bệnh nhân thường muốn tham dự, tự quyết định chương trình trị liệu

nên muốn biết rõ về căn bệnh cũng như các cách chữa trị hiện hành Tuy

nhiên sự xúc động, kinh hoàng sau khi chẩn bệnh sẽ khiến người bệnh tê liệt

tâm thần và khó thu nhận những dữ kiện cần thiết để đặt câu hỏi Vì vậy

bệnh nhân nên sửa soạn một danh sách những điều muốn biết trước khi gặp

bác sĩ Để ghi nhận và nhớ những dữ kiện đã được thảo luận, bệnh nhân có

thể dùng máy ghi âm hoặc đi khám bệnh với thân nhân, người thân có thể

giúp quý vị ghi chép, hoặc chỉ lắng nghe

Quý vị không cần hỏi tất cả mọi câu hỏi trong một lần mà có thể hỏi

nhiều lần, đặt câu hỏi với bác sĩ, với điều dưỡng, hoặc những chuyên viên

chăm sóc sức khỏe khác

Bác sĩ có thể giới thiệu hoặc chính quý vị có thể yêu cầu bác sĩ giới

thiệu đến một chuyên gia có kinh nghiệm chữa trị loại bệnh này như bác sĩ

giải phẫu, bác sĩ chuyên về ung thư (medical oncologists), bác sĩ chuyên về

xạ trị (radiation oncologists) Quý vị có thể được chữa trị bởi một nhóm

chuyên viên gồm nhiều bác sĩ chuyên môn

Ý kiến thứ nhì

Trước khi bắt đầu việc chữa trị, quý vị có thể tham khảo một bác sĩ

khác để lấy ý kiến về chẩn đoán và chữa trị Nhiều hãng bảo hiểm sẽ trả chi

phí này nếu quý vị hoặc bác sĩ yêu cầu

Quý vị nên tham khảo ý kiến của nhiều chuyên gia về các cách chữa

trị khác nhau, bác sĩ giải phẫu gan-mật, bác sĩ chuyên về xạ trị, và bác sĩ

chuyên về ung thư Quý vị cần một thời gian để thu góp tài liệu, y sử, các kết

quả thử nghiệm và sắp xếp buổi tham khảo với một bác sĩ khác Việc chờ

đợi thường không ảnh hưởng đến kết quả của việc chữa trị Để an tâm hơn,

quý vị có thể thảo luận về việc chờ đợi này với bác sĩ của mình

Nhiều cách để tìm một bác sĩ cho ý kiến thứ nhì: Hỏi bác sĩ của mình,

hỏi chi tiết tại bệnh viện, những tổ chức y tế địa phương, trường Y khoa…

để lấy tên một vị bác sĩ chuyên khoa

Sửa soạn cho việc chữa trị

Bác sĩ hoạch định chương trình chữa trị theo bệnh trạng, tình trạng

sức khỏe và tuổi tác của bệnh nhân Trị liệu tùy thuộc vào loại ung thư, thời

kỳ và "mức độ" (grade hay mức độ bất thường của tế bào ung thư, mức độ

bất thường cho biết ung thư có thể tăng trưởng nhanh hay chậm Ung thư ở

mức độ "thấp" hay "low grade" tăng trưởng chậm và lan chậm so với loại

ung thư ở mức độ "cao" (high-grade)

Trước khi chữa trị, quý vị có thể đặt câu hỏi với bác sĩ:

• Tôi bị loại ung thư nào? Ung thư ở mức độ nào?

• Ung thư đang ở trong thời kỳ nào? Ung thư đã lan xa chưa? Nếu có,

đã lan đến đâu?

• Có bao nhiêu cách chữa trị? Bác sĩ đề nghị cách nào? Tôi có được

chữa trị bằng nhiều cách không?

• Biến chứng và phản ứng phụ là những gì? Ta sẽ phòng ngừa hoặc

chữa trị ra sao?

• Làm thế nào để biết rằng việc chữa trị có hiệu quả?

• Có cần phải thay đổi hoạt động trong đời sống hằng ngày không?

• Việc chữa trị có tốn kém nhiều không? Bảo hiểm của tôi có trả

không?

• Tôi có nên tham dự thử nghiệm lâm sàng không?

Quý vị không nhất thiết phải hỏi tất cả mọi câu hỏi ngay lần khám

bệnh đầu, mà có thể đặt câu hổi chi tiết trong những lần khám bệnh kế tiếp

Các cách trị liệu

Ung thư bàng quang được chữa bằng nhiều cách: giải phẫu, xạ trị, hóa

chất, sinh hóa trị liệu riêng lẻ hoặc dùng nhiều cách trị liệu chung với nhau

Bác sĩ là người có thể thảo luận và cùng quyết định cách chữa trị thích hợp

nhất với bệnh nhân